puṣpaphaladr̥ṣṭāntēna riṣṭamaraṇayōrdurbōdhatvāt puṣpaphalavyabhicāramapi śiṣyō gr̥hṇīyāditi tannirāsārthamāha- apyēvamityādi| phalēnānubandhīti yathā- vētasapuṣpam| yasya puṣpaṁ na pūrvajamiti yathā- aśvatthādiphalam| jātasyēti sampūrṇasya, kiñciduditē hyariṣṭē'sampūrṇē nāvaśyaṁ mr̥tyuḥ| anyē tu jātasya niyatasyēti varṇayanti; dvividhaṁ hi riṣṭaṁ- niyataṁ cāniyataṁ ca; tatra niyataṁ “mr̥tamēva tamātrēyō vyācacakṣē punarvasuḥ” (iṁ.a.7) ityādi, aniyataṁ yathā- “saṁśayaprāptamātrēyō manyatē tasya jīvitam” (iṁ.a.9), “arōgaḥ saṁśayaṁ gatvā kaścidēva pramucyatē” (iṁ.a.5) iti; tathā'niyatāriṣṭābhiprāyēṇaiva suśrutē'pyuktaṁ- “dhruvaṁ tvariṣṭē maraṇaṁ brāhmaṇaistat kilāmalaiḥ| rasāyanatapōjapyatatparairvā nivāryatē” iti| (su.sū.a.) ētaccānyē na manyantē, ācāryēṇa riṣṭamaraṇayōravyabhicārasya mahatā prayatnēna darśitatvāt| saṁśayaprāptamiti vacanaṁ maraṇapratipādakamēvācāryēṇa bhaṅgyantarēṇōktaṁ, yathā''cāryasya riṣṭārthastathā tadgrantha ēva vyākhyāsyāmaḥ| yattu rasāyanādinā bādhyatvaṁ riṣṭasya tadanumatamēva, rasāyanamahēśvaraprasādādayō hi sarvalōkamaryādāmapi hantuṁ kṣamāḥ, atastēna tadvyabhicāramavēkṣyēha granthaḥ kriyatē; mahēśvarō hi bhasmībhūtaṁ kāmaṁ punarjīvayati sma, tapasā ca rāmēṇa mr̥tō'pi vipraputraḥ punarjīvita ityādyanusaraṇīyam| anyē tu kālamr̥tyāvēva riṣṭapūrvakaṁ maraṇaṁ bhavatīti varṇayanti, vadanti ca- “yadyakālamr̥tyau riṣṭaṁ bhavati tadā varṇādyaṁ mr̥tyupradaṁ riṣṭaṁ tadviphalaṁ syāt, yēna kālamr̥tyāvucitācaraṇē'pi paraṁ mr̥tyurbhavati nākālamr̥tyau, tatra riṣṭē jātē yadyucitā kriyā kriyatē na tadā mr̥tyurbhavitumarhati; tēna kālamr̥tyugatamēva riṣṭam” iti| tacca na, aviśēṣēṇa kālākālamaraṇē riṣṭasadbhāvaniyamābhidhānāt| akālamr̥tyau ca yadaiva kriyāpathamatikrāntē'pacārajanitō vyādhirbhavati, tadaiva paraṁ riṣṭaṁ bhavati, ata ēvōktaṁ- “kṣaṇēna hi riṣṭāni prādurbhavanti” iti| yaścainaṁ (vaṁ) na svīkarōti tasya niyatāyuṣō'pacārajanyavyādhērasādhyatā kadā'pi na syāt; yēna, yathā- apacārajā dōṣā atiśayapramādādasādhyavyādhijanakā bhavanti, tathā maraṇapūrvariṣṭajanakā api bhavanti||4-5||