Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సద్యోమరణీయమింద్రియం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः सद्योमरणीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
వ్యవహితమరణప్రతిపాదకమరిష్టమభిధాయ ప్రత్యాసన్నమరణప్రతిపాదకం రిష్టం వక్తుం సద్యోమరణీయోఽభిధీయతే| సద్యఃశబ్దేనేహ కేచిత్ సప్తరాత్రమిచ్ఛంతి, అపరే త్రిరాత్రం||1-2||
Adhikarana 2 (3-20) · Śloka 20
సద్యస్తితిక్షతః ప్రాణాఁల్లక్షణాని పృథక్ పృథక్| అగ్నివేశ! ప్రవక్ష్యామి సంస్పృష్టో యైర్న జీవతి||3|| వాతాష్ఠీలా సుసంవృద్ధా తిష్ఠంతీ దారుణా హృది| తృష్ణయాఽభిపరీతస్య సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||4|| పిండికే శిథిలీకృత్య జిహ్మీకృత్య చ నాసికాం| వాయుః శరీరే విచరన్ సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||5|| భ్రువౌ యస్య చ్యుతే స్థానాదంతర్దాహశ్చ దారుణః| తస్య హిక్కాకరో రోగః సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||6|| క్షీణశోణితమాంసస్య వాయురూర్ధ్వగతిశ్చరన్| ఉభే మన్యే సమే యస్య సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||7|| అంతరేణ గుదం గచ్ఛన్ నాభిం చ సహసాఽనిలః| కృశస్య వంక్షణౌ గృహ్ణన్ సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||8|| వితత్య పర్శుకాగ్రాణి గృహీత్వోరశ్చ మారుతః| స్తిమితస్యాయతాక్షస్య సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||9|| హృదయం చ గుదం చోభే గృహీత్వా మారుతో బలీ| దుర్బలస్య విశేషేణ సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||10|| వంక్షణం చ గుదం చోభే గృహీత్వా మారుతో బలీ| శ్వాసం సంజనయంజంతోః సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||11|| నాభిం మూత్రం బస్తిశీర్షం పురీషం చాపి మారుతః| ప్రచ్ఛిన్నం జనయంఛూలం సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||12|| భిద్యేతే వంక్షణౌ యస్య వాతశూలైః సమంతతః| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ సద్యః ప్రాణాంజహాతి సః||13|| ఆప్లుతం మారుతేనేహ శరీరం యస్య కేవలం| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ సద్యో జహ్యాత్ స జీవితం||14|| శరీరం శోఫితం యస్య వాతాశోఫేన దేహినః| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ సద్యో జహ్యాత్ స జీవితం||15|| ఆమాశయసముత్థానా యస్య స్యాత్ పరికర్తికా| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ సద్యః ప్రాణాంజహాతి సః||16|| పక్వాశయసముత్థానా యస్య స్యాత్ పరికర్తికా| తృష్ణా గుదగ్రహశ్చోగ్రః సద్యో జహ్యాత్ స జీవితం||17|| పక్వాశయమధిష్ఠాయ హత్వా సంజ్ఞాం చ మారుతః| కంఠే ఘుర్ఘురకం కృత్వా సద్యో హరతి జీవితం||18|| దంతాః కర్దమదిగ్ధాభా ముఖం చూర్ణకసన్నిభం| సిప్రాయంతే చ గాత్రాణి లింగం సద్యో మరిష్యతః||19|| తృష్ణాశ్వాసశిరోరోగమోహదౌర్బల్యకూజనైః| స్పృష్టః ప్రాణాంజహాత్యాశు శకృద్భేదేన చాతురః||20||
सद्यस्तितिक्षतः प्राणाँल्लक्षणानि पृथक् पृथक्| अग्निवेश! प्रवक्ष्यामि संस्पृष्टो यैर्न जीवति||३|| वाताष्ठीला सुसंवृद्धा तिष्ठन्ती दारुणा हृदि| तृष्णयाऽभिपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||४|| पिण्डिके शिथिलीकृत्य जिह्मीकृत्य च नासिकाम्| वायुः शरीरे विचरन् सद्यो मुष्णाति जीवितम्||५|| भ्रुवौ यस्य च्युते स्थानादन्तर्दाहश्च दारुणः| तस्य हिक्काकरो रोगः सद्यो मुष्णाति जीवितम्||६|| क्षीणशोणितमांसस्य वायुरूर्ध्वगतिश्चरन्| उभे मन्ये समे यस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||७|| अन्तरेण गुदं गच्छन् नाभिं च सहसाऽनिलः| कृशस्य वङ्क्षणौ गृह्णन् सद्यो मुष्णाति जीवितम्||८|| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यायताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||९|| हृदयं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली| दुर्बलस्य विशेषेण सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१०|| वङ्क्षणं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली| श्वासं सञ्जनयञ्जन्तोः सद्यो मुष्णाति जीवितम्||११|| नाभिं मूत्रं बस्तिशीर्षं पुरीषं चापि मारुतः| प्रच्छिन्नं जनयञ्छूलं सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१२|| भिद्येते वङ्क्षणौ यस्य वातशूलैः समन्ततः| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः||१३|| आप्लुतं मारुतेनेह शरीरं यस्य केवलम्| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१४|| शरीरं शोफितं यस्य वाताशोफेन देहिनः| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१५|| आमाशयसमुत्थाना यस्य स्यात् परिकर्तिका| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः||१६|| पक्वाशयसमुत्थाना यस्य स्यात् परिकर्तिका| तृष्णा गुदग्रहश्चोग्रः सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१७|| पक्वाशयमधिष्ठाय हत्वा सञ्ज्ञां च मारुतः| कण्ठे घुर्घुरकं कृत्वा सद्यो हरति जीवितम्||१८|| दन्ताः कर्दमदिग्धाभा मुखं चूर्णकसन्निभम्| सिप्रायन्ते च गात्राणि लिङ्गं सद्यो मरिष्यतः||१९|| तृष्णाश्वासशिरोरोगमोहदौर्बल्यकूजनैः| स्पृष्टः प्राणाञ्जहात्याशु शकृद्भेदेन चातुरः||२०||
🔊 Audio coming soon
తితిక్షత ఇతి తితిక్షత ఏవ; ప్రాణానాం ప్రియత్వేన స్వయం హననాయోగ్యత్వాత్| పిండికే ఇతి జంఘాపిండికే| అంతరేణ గుదం నాభిం చేతి గుదనాభిమధ్యే| హృదయం గృహీత్వేతి హృదయం స్వవికారేణ ప్రాప్య | బస్తిశీర్షమితి బస్త్యూర్ధ్వభాగం| ప్రచ్ఛిన్నమితి ప్రచ్ఛిన్నమివ ప్రచ్ఛిన్నం, ఛేదనాకారవేదనాయుక్తత్వాత్| ఆప్లుతమితి వ్యాప్తం| శోథితమితి శోఫయుక్తం| పరికర్తికా పరికర్తనాకారా వేదనా| ఘుర్ఘురకమితి ఘుర్ఘురకమిత్యాకారం శబ్దం, స కఫావరుద్ధేన శ్వాసేన భవతి| ముఖం చూర్ణకసన్నిభం శ్వైత్యాత్| సిప్రాయంత ఇతి సిప్రా నదీ, తద్వత్ స్వేదాతిప్రాదుర్భావాదాచరంతీతి సిప్రాయంతే; కింవా సిప్రాయంత ఇతి శిథిలీభవంతి, అనేకార్థత్వాద్ధాతూనాం||3-20||
Adhikarana 3 (21) · Śloka 21
తత్ర శ్లోకః- ఏతాని ఖలు లింగాని యః సమ్యగవబుధ్యతే| స జీవితం చ మర్త్యానాం మరణం చావబుధ్యతే||21||
तत्र श्लोकः- एतानि खलु लिङ्गानि यः सम्यगवबुध्यते| स जीवितं च मर्त्यानां मरणं चावबुध्यते||२१||
🔊 Audio coming soon
స జీవితం చావబుధ్యత ఇతి యథోక్తరిష్టాభావేన జీవితం బుధ్యతే, రిష్టసద్భావే చ మరణం బుధ్యత ఇతి||21||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే ఇంద్రియస్థానే సద్యోమరణీయమింద్రియం నామ దశమోఽధ్యాయః||10||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने सद्योमरणीयमिन्द्रियं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామింద్రియస్థానే సద్యోమరణీయమింద్రియం నామ దశమోఽధ్యాయః||10||