Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातश्चतुरङ्गुलकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦੁਵਿਰੇਚਨਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੋਭਿਧੀਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਆਰਗ੍ਵਧੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸਃ ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ| ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਃ ਕਤਮਾਲਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰੋਵਘਾਤਕਃ||੩||
आरग्वधो राजवृक्षः शम्पाकश्चतुरङ्गुलः| प्रग्रहः कृतमालश्च कर्णिकारोऽवघातकः||३||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨਾਹ- ਆਰਗ੍ਵਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗਵਾਤਾਸਗੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਰੋਗਿਸੁ| ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਧਿਕਂ ਪਥ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਃ||੪|| ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚ ਮਾਨਵੇ| ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ||੫||
ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः||४|| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਧਿਕਂ ਪਥ੍ਯ ਇਤਿ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਹਿਤਃ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ਫਲਕਾਲੇ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪਰਿਣਤਂ ਚ ਯਤ੍| ਤੇਸਂ ਗੁਣਵਤਾਂ ਭਾਰਂ ਸਿਕਤਾਸੁ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੬|| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਦਾਤਪੇ ਭਿਸਕ੍| ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੁਚੌ ਭਾਣ੍ਡੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੭||
फलकाले फलं तस्य ग्राह्यं परिणतं च यत्| तेषं गुणवतां भारं सिकतासु निधापयेत्||६|| सप्तरात्रात् समुद्धृत्य शोषयेदातपे भिषक्| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ भाण्डे निधापयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
ਫਲਕਾਲੇ ਇਤਿ ਉਚਿਤਫਲਕਾਲੇ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਫਲਾਨਾਮ੍| ਭਾਰਮਿਤਿ ਭੂਰਿਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਜ੍ਜਾਨਮਿਤਿ ਫਲਮਜ੍ਜਾਨਮ੍||੬-੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਯੁਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਡਿਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸਮੁਖੇ ਬਾਲੇ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ||੮|| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸਤਂ ਵਾਥਵਾਞ੍ਜਲਿਮ੍|੯|
द्राक्षारसयुतं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते| चतुर्वर्षमुखे बाले यावद्द्वादशवार्षिके||८|| चतुरङ्गुलमज्ज्ञस्तु प्रसृतं वाऽथवाऽञ्जलिम्|९|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਯੋਗਃ| ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸਮੁਖੇ ਬਾਲੇ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸਾਦਰ੍ਵਾਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਦਵਸ਼੍ਯਤਯਾ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ||੮||-
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਕੋਲਸੀਧੁਨਾ||੯|| ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸੇਨਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ||੧੦||
सुरामण्डेन संयुक्तमथवा कोलसीधुना||९|| दधिमण्डेन वा युक्तं रसेनामलकस्य वा| कृत्वा शीतकषायं तं पिबेत् सौवीरकेण वा||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਅਥਵਾ ਕੋਲਸੀਧੁਨੇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਕੋਲਕਤਃ ਸੀਧੁਃ ਕੋਲਸੀਧੁਃ| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਯੋਗਤ੍ਰਯਮਪਰਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍||੯-੧੦||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕਲ੍ਕਂ ਤਥਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ ਬਿਲ੍ਵਕਸਾਯੇਣ ਲਵਣਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍||੧੧||
त्रिवृतो वा कषायेण मज्ज्ञः कल्कं तथा पिबेत्| तथा बिल्वकषायेण लवणक्षौद्रसंयुतम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕਲ੍ਕਂ ਤਥਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਟਮਃ| ਏਤਤ੍ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯਂ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ- ‘ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਬਿਲ੍ਵਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਲਵਣੌ ਦ੍ਵੌ’ ਇਤਿ| ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚ ਕਰਿਸ੍ਯਤਿ- ‘ਕਸਾਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਬਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਚ’ ਇਤਿ||੧੧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਕਸਾਯੇਣਾਥਵਾ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਨੈਰ੍ਲੇਹਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਨਰਮ੍||੧੨||
कषायेणाथवा तस्य त्रिवृच्चूर्णं गुडान्वितम्| साधयित्वा शनैर्लेहं लेहयेन्मात्रया नरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਲੇਹੋ ਨਵਮਃ||੧੨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਸਿਦ੍ਧਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯਦੁਦਿਯਾਦ੍ਘਤਮ੍| ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕਲ੍ਕੇਨ ਧਾਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਸੇ ਤਤ੍ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੩||
चतुरङ्गुलसिद्धाद्वा क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्| मज्ज्ञः कल्केन धात्रीणां रसे तत्साधितं पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਘਤਮ੍| ਮਜ੍ਜ੍ਞ ਇਤਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਜ੍ਜ੍ਞਃ||੧੩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਤਦੇਵ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯਵਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯੇ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍||੧੪||
तदेव दशमूलस्य कुलत्थानां यवस्य च| कषाये साधितं सर्पिः कल्कैः श्यामादिभिः पिबेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਘਤਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਮਦਨਕਲ੍ਪਪਠਿਤੈਰ੍ਨਵਭਿਃ ‘ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀ ... ’ (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ||੧੪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ਦਨ੍ਤੀਕ੍ਵਾਥੇਞ੍ਜਲਿਂ ਮਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਸ੍ਯ ਗੁਡਸ੍ਯ ਚ| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਸਾਰ੍ਧਮਾਸਸ੍ਥਮਰਿਸ੍ਟਂ ਪਾਯਯੇਤ ਚ||੧੫||
दन्तीक्वाथेऽञ्जलिं मज्ज्ञाः शम्पाकस्य गुडस्य च| दत्त्वा मासार्धमासस्थमरिष्टं पाययेत च||१५||
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਰਿਸ੍ਟਯੋਗਮਾਹ| ਗੁਡਸ੍ਯ ਚਾਞ੍ਜਲਿਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮਾਸਾਰ੍ਧਮਾਸਸ੍ਥਮਿਤਿ ਸਾਰ੍ਧਮਾਸਸ੍ਥਮ੍||੧੫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪਾਨਮਨ੍ਨਂ ਚ ਹਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਥ ਵਾ ਕਟੁ| ਲਵਣਂ ਵਾ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੬||
यस्य यत् पानमन्नं च हृद्यं स्वाद्वथ वा कटु| लवणं वा भवेत्तेन युक्तं दद्याद्विरेचनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯ ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨੁਕ੍ਤਮਪਰਾਪਰਸਾਧਨਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ| ਹਦ੍ਯੇਨ ਹਿ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਨਮਨ੍ਨਂ ਚੇਤਿ ਹਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧੬||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇ ਸੁਰਾਸੀਧ੍ਵੋਰ੍ਦਧ੍ਨਿ ਚਾਮਲਕੀਰਸੇ| ਸੌਵੀਰਕੇ ਕਸਾਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਬਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਚ||੧੭|| ਲੇਹੇਰਿਸ੍ਟੇ ਘਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਗਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ||੧੮||
तत्र श्लोकाः द्राक्षारसे सुरासीध्वोर्दध्नि चामलकीरसे| सौवीरके कषाये च त्रिवृतो बिल्वकस्य च||१७|| लेहेऽरिष्टे घृते द्वे च योगा द्वादश कीर्तिताः| चतुरङ्गुलकल्पेऽस्मिन् सुकुमाराः सुखोदयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ||੧੭-੧੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने चतुरङ्गुलकल्पो नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||