Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaścaturaṅgulakalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
अथातश्चतुरङ्गुलकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
śyāmātrivr̥tkalpānantaraṁ mr̥duvirēcanatvasāmānyāccaturaṅgulakalpō'bhidhīyatē||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
āragvadhō rājavr̥kṣaḥ śampākaścaturaṅgulaḥ| pragrahaḥ kr̥tamālaśca karṇikārō'vaghātakaḥ||3||
आरग्वधो राजवृक्षः शम्पाकश्चतुरङ्गुलः| प्रग्रहः कृतमालश्च कर्णिकारोऽवघातकः||३||
🔊 Audio coming soon
vyavahārārthaṁ paryāyānāha- āragvadha ityādi||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
jvarahr̥drōgavātāsr̥gudāvartādirōgiṣu| rājavr̥kṣō'dhikaṁ pathyō mr̥durmadhuraśītalaḥ||4|| bālē vr̥ddhē kṣatē kṣīṇē sukumārē ca mānavē| yōjyō mr̥dvanapāyitvādviśēṣāccaturaṅgulaḥ||5||
ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः||४|| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः||५||
🔊 Audio coming soon
adhikaṁ pathya iti jvarādiṣu viśēṣēṇa virēcanaprayōgē hitaḥ||4-5||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
phalakālē phalaṁ tasya grāhyaṁ pariṇataṁ ca yat| tēṣaṁ guṇavatāṁ bhāraṁ sikatāsu nidhāpayēt||6|| saptarātrāt samuddhr̥tya śōṣayēdātapē bhiṣak| tatō majjānamuddhr̥tya śucau bhāṇḍē nidhāpayēt||7||
फलकाले फलं तस्य ग्राह्यं परिणतं च यत्| तेषं गुणवतां भारं सिकतासु निधापयेत्||६|| सप्तरात्रात् समुद्धृत्य शोषयेदातपे भिषक्| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ भाण्डे निधापयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
phalakālē iti ucitaphalakālē| tēṣāmiti phalānām| bhāramiti bhūridravyōpalakṣaṇam| majjānamiti phalamajjānam||6-7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
drākṣārasayutaṁ dadyāddāhōdāvartapīḍitē| caturvarṣamukhē bālē yāvaddvādaśavārṣikē||8|| caturaṅgulamajjñastu prasr̥taṁ vā'thavā'ñjalim|9|
द्राक्षारसयुतं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते| चतुर्वर्षमुखे बाले यावद्द्वादशवार्षिके||८|| चतुरङ्गुलमज्ज्ञस्तु प्रसृतं वाऽथवाऽञ्जलिम्|९|
🔊 Audio coming soon
drākṣētyādiḥ prathamō yōgaḥ| caturvarṣamukhē bālē yāvaddvādaśavārṣikē ityanēnāsya prayōgasya caturvarṣādarvāgūrdhvaṁ ca dvādaśavarṣādavaśyatayā yaugikatvaṁ niṣēdhayati||8||-
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
surāmaṇḍēna saṁyuktamathavā kōlasīdhunā||9|| dadhimaṇḍēna vā yuktaṁ rasēnāmalakasya vā| kr̥tvā śītakaṣāyaṁ taṁ pibēt sauvīrakēṇa vā||10||
सुरामण्डेन संयुक्तमथवा कोलसीधुना||९|| दधिमण्डेन वा युक्तं रसेनामलकस्य वा| कृत्वा शीतकषायं तं पिबेत् सौवीरकेण वा||१०||
🔊 Audio coming soon
surāmaṇḍēnēti dvitīyaḥ| athavā kōlasīdhunēti tr̥tīyaḥ| kōlakr̥taḥ sīdhuḥ kōlasīdhuḥ| sauvīrakēṇa vētyantēna yōgatrayamaparaṁ vyaktam||9-10||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
trivr̥tō vā kaṣāyēṇa majjñaḥ kalkaṁ tathā pibēt| tathā bilvakaṣāyēṇa lavaṇakṣaudrasaṁyutam||11||
त्रिवृतो वा कषायेण मज्ज्ञः कल्कं तथा पिबेत्| तथा बिल्वकषायेण लवणक्षौद्रसंयुतम्||११||
🔊 Audio coming soon
trivr̥tō vā kaṣāyēṇa majjñaḥ kalkaṁ tathā pibēditi saptamaḥ| tathētyādinā'ṣṭamaḥ| ētatkalkakaṣāyayōrdvayaṁ jatūkarṇē'pyuktamēva- ‘trivr̥dbilvakaṣāyābhyāṁ sakṣaudralavaṇau dvau’ iti| tēnātra pāṭhāntaraṁ na pramāṇam| saṅgrahē ca kariṣyati- ‘kaṣāyē ca trivr̥tō bilvakasya ca’ iti||11||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
kaṣāyēṇāthavā tasya trivr̥ccūrṇaṁ guḍānvitam| sādhayitvā śanairlēhaṁ lēhayēnmātrayā naram||12||
कषायेणाथवा तस्य त्रिवृच्चूर्णं गुडान्वितम्| साधयित्वा शनैर्लेहं लेहयेन्मात्रया नरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
kaṣāyēṇētyādikō lēhō navamaḥ||12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
caturaṅgulasiddhādvā kṣīrādyadudiyādghr̥tam| majjñaḥ kalkēna dhātrīṇāṁ rasē tatsādhitaṁ pibēt||13||
चतुरङ्गुलसिद्धाद्वा क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्| मज्ज्ञः कल्केन धात्रीणां रसे तत्साधितं पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
caturaṅgulētyādinā prathamaṁ ghr̥tam| majjña iti caturaṅgulamajjñaḥ||13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
tadēva daśamūlasya kulatthānāṁ yavasya ca| kaṣāyē sādhitaṁ sarpiḥ kalkaiḥ śyāmādibhiḥ pibēt||14||
तदेव दशमूलस्य कुलत्थानां यवस्य च| कषाये साधितं सर्पिः कल्कैः श्यामादिभिः पिबेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
tadēvētyādinā ca dvitīyaṁ ghr̥tam| śyāmādibhiriti madanakalpapaṭhitairnavabhiḥ ‘śyāmātrivr̥ddantī ... ’ (ka.a.1) ityādibhiḥ||14||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
dantīkvāthē'ñjaliṁ majjñāḥ śampākasya guḍasya ca| dattvā māsārdhamāsasthamariṣṭaṁ pāyayēta ca||15||
दन्तीक्वाथेऽञ्जलिं मज्ज्ञाः शम्पाकस्य गुडस्य च| दत्त्वा मासार्धमासस्थमरिष्टं पाययेत च||१५||
🔊 Audio coming soon
dantītyādinā'riṣṭayōgamāha| guḍasya cāñjalimiti sambandhaḥ| māsārdhamāsasthamiti sārdhamāsastham||15||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
yasya yat pānamannaṁ ca hr̥dyaṁ svādvatha vā kaṭu| lavaṇaṁ vā bhavēttēna yuktaṁ dadyādvirēcanam||16||
यस्य यत् पानमन्नं च हृद्यं स्वाद्वथ वा कटु| लवणं वा भवेत्तेन युक्तं दद्याद्विरेचनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
yasya yadityādinā'nuktamaparāparasādhanaṁ vidhattē| hr̥dyēna hi virēcanayōgasya priyatā syāt| pānamannaṁ cēti hr̥dyamityādibhiḥ pratyēkaṁ sambadhyatē||16||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
tatra ślōkāḥ drākṣārasē surāsīdhvōrdadhni cāmalakīrasē| sauvīrakē kaṣāyē ca trivr̥tō bilvakasya ca||17|| lēhē'riṣṭē ghr̥tē dvē ca yōgā dvādaśa kīrtitāḥ| caturaṅgulakalpē'smin sukumārāḥ sukhōdayāḥ||18||
तत्र श्लोकाः द्राक्षारसे सुरासीध्वोर्दध्नि चामलकीरसे| सौवीरके कषाये च त्रिवृतो बिल्वकस्य च||१७|| लेहेऽरिष्टे घृते द्वे च योगा द्वादश कीर्तिताः| चतुरङ्गुलकल्पेऽस्मिन् सुकुमाराः सुखोदयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
drākṣētyādisaṅgrahō vyaktaḥ||17-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē kalpasthānē caturaṅgulakalpō nāmāṣṭamō'dhyāyaḥ||8||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने चतुरङ्गुलकल्पो नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāmāyurvēdadīpikāyāṁ carakatātparyaṭīkāyāṁ kalpasthānē caturaṅgulakalpō nāmāṣṭamō'dhyāyaḥ||8||