Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతశ్చతురంగులకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातश्चतुरङ्गुलकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
శ్యామాత్రివృత్కల్పానంతరం మృదువిరేచనత్వసామాన్యాచ్చతురంగులకల్పోఽభిధీయతే||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ఆరగ్వధో రాజవృక్షః శంపాకశ్చతురంగులః| ప్రగ్రహః కృతమాలశ్చ కర్ణికారోఽవఘాతకః||3||
आरग्वधो राजवृक्षः शम्पाकश्चतुरङ्गुलः| प्रग्रहः कृतमालश्च कर्णिकारोऽवघातकः||३||
🔊 Audio coming soon
వ్యవహారార్థం పర్యాయానాహ- ఆరగ్వధ ఇత్యాది||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
జ్వరహృద్రోగవాతాసృగుదావర్తాదిరోగిషు| రాజవృక్షోఽధికం పథ్యో మృదుర్మధురశీతలః||4|| బాలే వృద్ధే క్షతే క్షీణే సుకుమారే చ మానవే| యోజ్యో మృద్వనపాయిత్వాద్విశేషాచ్చతురంగులః||5||
ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः||४|| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः||५||
🔊 Audio coming soon
అధికం పథ్య ఇతి జ్వరాదిషు విశేషేణ విరేచనప్రయోగే హితః||4-5||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ఫలకాలే ఫలం తస్య గ్రాహ్యం పరిణతం చ యత్| తేషం గుణవతాం భారం సికతాసు నిధాపయేత్||6|| సప్తరాత్రాత్ సముద్ధృత్య శోషయేదాతపే భిషక్| తతో మజ్జానముద్ధృత్య శుచౌ భాండే నిధాపయేత్||7||
फलकाले फलं तस्य ग्राह्यं परिणतं च यत्| तेषं गुणवतां भारं सिकतासु निधापयेत्||६|| सप्तरात्रात् समुद्धृत्य शोषयेदातपे भिषक्| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ भाण्डे निधापयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
ఫలకాలే ఇతి ఉచితఫలకాలే| తేషామితి ఫలానాం| భారమితి భూరిద్రవ్యోపలక్షణం| మజ్జానమితి ఫలమజ్జానం||6-7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ద్రాక్షారసయుతం దద్యాద్దాహోదావర్తపీడితే| చతుర్వర్షముఖే బాలే యావద్ద్వాదశవార్షికే||8|| చతురంగులమజ్జ్ఞస్తు ప్రసృతం వాఽథవాఽంజలిం|9|
द्राक्षारसयुतं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते| चतुर्वर्षमुखे बाले यावद्द्वादशवार्षिके||८|| चतुरङ्गुलमज्ज्ञस्तु प्रसृतं वाऽथवाऽञ्जलिम्|९|
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షేత్యాదిః ప్రథమో యోగః| చతుర్వర్షముఖే బాలే యావద్ద్వాదశవార్షికే ఇత్యనేనాస్య ప్రయోగస్య చతుర్వర్షాదర్వాగూర్ధ్వం చ ద్వాదశవర్షాదవశ్యతయా యౌగికత్వం నిషేధయతి||8||-
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
సురామండేన సంయుక్తమథవా కోలసీధునా||9|| దధిమండేన వా యుక్తం రసేనామలకస్య వా| కృత్వా శీతకషాయం తం పిబేత్ సౌవీరకేణ వా||10||
सुरामण्डेन संयुक्तमथवा कोलसीधुना||९|| दधिमण्डेन वा युक्तं रसेनामलकस्य वा| कृत्वा शीतकषायं तं पिबेत् सौवीरकेण वा||१०||
🔊 Audio coming soon
సురామండేనేతి ద్వితీయః| అథవా కోలసీధునేతి తృతీయః| కోలకృతః సీధుః కోలసీధుః| సౌవీరకేణ వేత్యంతేన యోగత్రయమపరం వ్యక్తం||9-10||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
త్రివృతో వా కషాయేణ మజ్జ్ఞః కల్కం తథా పిబేత్| తథా బిల్వకషాయేణ లవణక్షౌద్రసంయుతం||11||
त्रिवृतो वा कषायेण मज्ज्ञः कल्कं तथा पिबेत्| तथा बिल्वकषायेण लवणक्षौद्रसंयुतम्||११||
🔊 Audio coming soon
త్రివృతో వా కషాయేణ మజ్జ్ఞః కల్కం తథా పిబేదితి సప్తమః| తథేత్యాదినాఽష్టమః| ఏతత్కల్కకషాయయోర్ద్వయం జతూకర్ణేఽప్యుక్తమేవ- ‘త్రివృద్బిల్వకషాయాభ్యాం సక్షౌద్రలవణౌ ద్వౌ’ ఇతి| తేనాత్ర పాఠాంతరం న ప్రమాణం| సంగ్రహే చ కరిష్యతి- ‘కషాయే చ త్రివృతో బిల్వకస్య చ’ ఇతి||11||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
కషాయేణాథవా తస్య త్రివృచ్చూర్ణం గుడాన్వితం| సాధయిత్వా శనైర్లేహం లేహయేన్మాత్రయా నరం||12||
कषायेणाथवा तस्य त्रिवृच्चूर्णं गुडान्वितम्| साधयित्वा शनैर्लेहं लेहयेन्मात्रया नरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
కషాయేణేత్యాదికో లేహో నవమః||12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
చతురంగులసిద్ధాద్వా క్షీరాద్యదుదియాద్ఘృతం| మజ్జ్ఞః కల్కేన ధాత్రీణాం రసే తత్సాధితం పిబేత్||13||
चतुरङ्गुलसिद्धाद्वा क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्| मज्ज्ञः कल्केन धात्रीणां रसे तत्साधितं पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
చతురంగులేత్యాదినా ప్రథమం ఘృతం| మజ్జ్ఞ ఇతి చతురంగులమజ్జ్ఞః||13||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
తదేవ దశమూలస్య కులత్థానాం యవస్య చ| కషాయే సాధితం సర్పిః కల్కైః శ్యామాదిభిః పిబేత్||14||
तदेव दशमूलस्य कुलत्थानां यवस्य च| कषाये साधितं सर्पिः कल्कैः श्यामादिभिः पिबेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
తదేవేత్యాదినా చ ద్వితీయం ఘృతం| శ్యామాదిభిరితి మదనకల్పపఠితైర్నవభిః ‘శ్యామాత్రివృద్దంతీ ... ’ (క.అ.1) ఇత్యాదిభిః||14||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
దంతీక్వాథేఽంజలిం మజ్జ్ఞాః శంపాకస్య గుడస్య చ| దత్త్వా మాసార్ధమాసస్థమరిష్టం పాయయేత చ||15||
दन्तीक्वाथेऽञ्जलिं मज्ज्ञाः शम्पाकस्य गुडस्य च| दत्त्वा मासार्धमासस्थमरिष्टं पाययेत च||१५||
🔊 Audio coming soon
దంతీత్యాదినాఽరిష్టయోగమాహ| గుడస్య చాంజలిమితి సంబంధః| మాసార్ధమాసస్థమితి సార్ధమాసస్థం||15||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
యస్య యత్ పానమన్నం చ హృద్యం స్వాద్వథ వా కటు| లవణం వా భవేత్తేన యుక్తం దద్యాద్విరేచనం||16||
यस्य यत् पानमन्नं च हृद्यं स्वाद्वथ वा कटु| लवणं वा भवेत्तेन युक्तं दद्याद्विरेचनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
యస్య యదిత్యాదినాఽనుక్తమపరాపరసాధనం విధత్తే| హృద్యేన హి విరేచనయోగస్య ప్రియతా స్యాత్| పానమన్నం చేతి హృద్యమిత్యాదిభిః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే||16||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
తత్ర శ్లోకాః ద్రాక్షారసే సురాసీధ్వోర్దధ్ని చామలకీరసే| సౌవీరకే కషాయే చ త్రివృతో బిల్వకస్య చ||17|| లేహేఽరిష్టే ఘృతే ద్వే చ యోగా ద్వాదశ కీర్తితాః| చతురంగులకల్పేఽస్మిన్ సుకుమారాః సుఖోదయాః||18||
तत्र श्लोकाः द्राक्षारसे सुरासीध्वोर्दध्नि चामलकीरसे| सौवीरके कषाये च त्रिवृतो बिल्वकस्य च||१७|| लेहेऽरिष्टे घृते द्वे च योगा द्वादश कीर्तिताः| चतुरङ्गुलकल्पेऽस्मिन् सुकुमाराः सुखोदयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షేత్యాదిసంగ్రహో వ్యక్తః||17-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే చతురంగులకల్పో నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने चतुरङ्गुलकल्पो नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే చతురంగులకల్పో నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||