Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो दन्तीद्रवन्तीकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾತ್ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದನ್ತ್ಯುದುಮ್ಬರಪರ್ಣೀ ಸ್ಯಾನ್ನಿಕುಮ್ಭೋಽಥ ಮುಕೂಲಕಃ| ದ್ರವನ್ತೀ ನಾಮತಶ್ಚಿತ್ರಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧೀ ಮೂಷಿಕಾಹ್ವಯಾ||೩|| (ತಥಾ ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೀ ಚಾಪ್ಯುಪಚಿತ್ರಾ ಚ ಶಮ್ಬರೀ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಶ್ರೇಣೀ ಸುತಶ್ರೇಣೀ ದನ್ತೀ ರ(ಚ)ಣ್ಡಾ ಚ ಕೀರ್ತಿತಾ )|
दन्त्युदुम्बरपर्णी स्यान्निकुम्भोऽथ मुकूलकः| द्रवन्ती नामतश्चित्रा न्यग्रोधी मूषिकाह्वया||३|| (तथा मूषिकपर्णी चाप्युपचित्रा च शम्बरी| प्रत्यक्श्रेणी सुतश्रेणी दन्ती र(च)ण्डा च कीर्तिता )|
🔊 Audio coming soon
ತಯೋಃ ಪರ್ಯಾಯಾನಾಹ- ದನ್ತೀತ್ಯಾದಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತಯೋರ್ಮೂಲಾನಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಬಹಲಾನಿ ಚ| ಹಸ್ತಿದನ್ತಪ್ರಕಾರಾಣಿ ಶ್ಯಾವತಾಮ್ರಾಣಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೪||
तयोर्मूलानि सङ्गृह्य स्थिराणि बहलानि च| हस्तिदन्तप्रकाराणि श्यावताम्राणि बुद्धिमान्||४||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಿರಾಣೀತಿ ಸಾರಭೂತಾನಿ| ಬಹಲಾನೀತಿ ಘನತ್ವಕ್ಕಾನಿ| ಹಸ್ತಿದನ್ತಪ್ರಕಾರಾಣೀತಿ ಅನ್ತಪೂರ್ವೋಪಚಿತಾನಿ| ಶ್ಯಾವತಾಮ್ರಾಣೀತಿ ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ ದನ್ತ್ಯಾಃ ಶ್ಯಾವಾನಿ, ದ್ರವನ್ತ್ಯಾಸ್ತಾಮ್ರಾಣಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಲಿಪ್ತಾನಿ ಸ್ವೇದಯೇನ್ಮೃತ್ಕುಶಾನ್ತರೇ| ಶೋಷಯೇದಾತಪೇಽಗ್ನ್ಯರ್ಕೌ ಹತೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ವಿಕಾಶಿತಾಮ್||೫||
पिप्पलीमधुलिप्तानि स्वेदयेन्मृत्कुशान्तरे| शोषयेदातपेऽग्न्यर्कौ हतो ह्येषां विकाशिताम्||५||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವೇದಯೇನ್ಮೃತ್ಕುಶಾನ್ತರ ಇತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಕಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಲಿಪ್ಯ ಕುಶೈಃ ಪರಿವೇಷ್ಟ್ಯ ತತೋ ಮೃದಾವಲಿಪ್ತಾನಿ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಗ್ನಿಸ್ವೇದಾತಪಶೋಷಣಫಲಮಾಹ- ಅಗ್ನ್ಯರ್ಕೌ ಹತೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ವಿಕಾಶಿತಾಮಿತಿ|- ಏಷಾಂ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮೂಲಾನಾಂ ವಿಕಾಶಿತಾಲಕ್ಷಣಂ ಗುಣಂ ಸ್ವೇದೋಪಶೋಷಣಾಭ್ಯಾಮಗ್ನ್ಯರ್ಕೌ ಹತಃ; ತೇನ ನಾತಿದೋಷಾಣಿ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮೂಲಾನಿ ಸ್ಯುರಿತಿ ಭಾವಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾನ್ಯಾಶುಕಾರೀಣಿ ವಿಕಾಶೀನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ| ವಿಲಾಯಯನ್ತಿ ದೋಷೌ ದ್ವೌ ಮಾರುತಂ ಕೋಪಯನ್ತಿ ಚ||೬||
तीक्ष्णोष्णान्याशुकारीणि विकाशीनि गुरूणि च| विलाययन्ति दोषौ द्वौ मारुतं कोपयन्ति च||६||
🔊 Audio coming soon
ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿನಾ ತೇಷಾಂ ಗುಣಕಥನಮ್| ದೋಷೌ ದ್ವಾವಿತಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ||೬||
Adhikarana 6 (7-14) · Śloka 14
ದಧಿತಕ್ರಸುರಾಮಣ್ಡೈಃ ಪಿಣ್ಡಮಕ್ಷಸಮಂ ತಯೋಃ| ಪ್ರಿಯಾಲಕೋಲಬದರಪೀಲುಶೀಧುಭಿರೇವ ಚ||೭|| ಪಿಬೇದ್ಗುಲ್ಮೋದರೀ ದೋಷೈರಭಿಖಿನ್ನಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ| ಗೋಮೃಗಾಜರಸೈಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕೃಮಿಕೋಷ್ಠೀ ಭಗನ್ದರೀ||೮|| ತಯೋಃ ಕಲ್ಕೇ ಕಷಾಯೇ ಚ ದಶಮೂಲರಸಾಯುತೇ| ಕಕ್ಷ್ಯಾಲಜೀವಿಸರ್ಪೇಷು ದಾಹೇ ಚ ವಿಪಚೇದ್ಘೃತಮ್||೯|| ತೈಲಂ ಮೇಹೇ ಚ ಗುಲ್ಮೇ ಚ ಸೋದಾವರ್ತೇ ಕಫಾನಿಲೇ| ಚತುಃಸ್ನೇಹಂ ಶಕೃಚ್ಛುಕ್ರವಾತಸಙ್ಗಾನಿಲಾರ್ತಿಷು||೧೦|| ರಸೇ ದನ್ತ್ಯಜಶೃಙ್ಗಯೋಶ್ಚ ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾನ್ವಿತಃ| ಲೇಹಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಿರೇಕಾರ್ಥೇ ದಾಹಸನ್ತಾಪಮೇಹನುತ್ ||೧೧|| ವಾತತರ್ಷೇ ಜ್ವರೇ ಪೈತ್ತೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಏವಾಜಗನ್ಧಯಾ| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರ್ಮೂಲಾನಿ ಪಚೇದಾಮಲಕೀರಸೇ||೧೨|| ತ್ರೀಂಸ್ತು ತಸ್ಯ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಭಾಗೌ ದ್ವೌ ಫಾಣಿತಸ್ಯ ಚ| ತಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ತೈಲೇ ವಾ ಭರ್ಜಯೇತ್ತತ್ರ ಚಾವಪೇತ್||೧೩|| ಕಲ್ಕಂ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಶ್ಯಾಮಾದೀನಾಂ ಚ ಭಾಗಶಃ| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಾಶಯೇಲ್ಲೇಹಂ ಸುಖಂ ತೇನ ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೧೪||
दधितक्रसुरामण्डैः पिण्डमक्षसमं तयोः| प्रियालकोलबदरपीलुशीधुभिरेव च||७|| पिबेद्गुल्मोदरी दोषैरभिखिन्नश्च यो नरः| गोमृगाजरसैः पाण्डुः कृमिकोष्ठी भगन्दरी||८|| तयोः कल्के कषाये च दशमूलरसायुते| कक्ष्यालजीविसर्पेषु दाहे च विपचेद्घृतम्||९|| तैलं मेहे च गुल्मे च सोदावर्ते कफानिले| चतुःस्नेहं शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलार्तिषु||१०|| रसे दन्त्यजशृङ्गयोश्च गुडक्षौद्रघृतान्वितः| लेहः सिद्धो विरेकार्थे दाहसन्तापमेहनुत् ||११|| वाततर्षे ज्वरे पैत्ते स्यात् स एवाजगन्धया| दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि पचेदामलकीरसे||१२|| त्रींस्तु तस्य कषायस्य भागौ द्वौ फाणितस्य च| तप्ते सर्पिषि तैले वा भर्जयेत्तत्र चावपेत्||१३|| कल्कं दन्तीद्रवन्त्योश्च श्यामादीनां च भागशः| तत्सिद्धं प्राशयेल्लेहं सुखं तेन विरिच्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
ದಧೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸಪ್ತಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಪ್ತಪ್ರಯೋಗಾನಾಹ| ಶೀಧುಶಬ್ದಃ ಪ್ರಿಯಾಲಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅಭಿಖಿನ್ನ ಇತಿ ಆಕ್ರಾನ್ತಃ| ಗೋಮೃಗಾಜರಸೈರಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ‘ಪಿಣ್ಡಮಕ್ಷಸಮಂ ತಯೋಃ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಅತ್ರಾಪಿ ಗವಾದಿರಸೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಯಃ ಪ್ರಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ರೀನ್ ಸ್ನೇಹಯೋಗಾನಾಹ| ಅನಯೋಃ ಕಲ್ಕಕಷಾಯೇಣ ದಶಮೂಲರಸತುಲ್ಯಭಾಗೇನ ಘೃತಂ ಪಚೇದ್ವಿಸರ್ಪಾದಿಷು, ತೈಲಂ ತು ಪೂರ್ವವನ್ಮೇಹಾದಿಷು, ಚತುಃ ಸ್ನೇಹಂ ತು ಶಕೃಚ್ಛುಕ್ರವಾತಸಙ್ಗಾದಿಷು| ರಸೇ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಏಕೋ ಲೇಹಃ| ವಾತತರ್ಷೇ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ದ್ವಿತೀಯಃ| ಸ ಏವಾಜಗನ್ಧಯೇತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಲೇಹೇ ಏವಾಜಶೃಙ್ಗೀಸ್ಥಾನೇಽಜಗನ್ಧಾದಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಖ್ಯಾಪಯತಿ| ದನ್ತೀತ್ಯಾದಿನಾ ತೃತೀಯೋ ಲೇಹಃ| ಭಾಗಶ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಭಾಗಗ್ರಹಣೇನ| ಏವಮೇತದನ್ತೈಃ ಪ್ರಯೋಗೈರಾದ್ಯಃ ಷೋಡಶಕೋ ಭವೇತ್||೭-೧೪||
Adhikarana 7 (15-19) · Śloka 19
ರಸೇ ಚ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ತಥಾ ಬೈಭೀತಕೇ ರಸೇ| ಹರೀತಕೀರಸೇ ಚೈವ ಲೇಹಾನೇವಂ ಪಚೇತ್ ಪೃಥಕ್ ||೧೫|| ತಯೋರ್ಬಿಲ್ವಸಮಂ ಚೂರ್ಣಂ ತದ್ರಸೇನೇವ ಭಾವಿತಮ್| ಅಸೃಷ್ಟೇ ವಿಶಿ ವಾತೋತ್ಥೇ ಗುಲ್ಮೇ ಚಾಮ್ಲಯುತಂ ಶುಭಮ್||೧೬|| ಪಾಟಯಿತ್ವೇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಂ ವಾ ಕಲ್ಕೇನಾಲಿಪ್ಯ ಚಾನ್ತರಾ| ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಖಾದೇತ್ ಸುಖಂ ತೇನ ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೧೭|| ಮೂಲಂ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಸಹ ಮುದ್ಗೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಲಾವವರ್ತೀರಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ತೇ ರಸಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಿರೇಚನೇ||೧೮|| ತಯೋರ್ವಾಽಪಿ ಕಷಾಯೇಣ ಯವಾಗೂಂ ಜಾಙ್ಗಲಂ ರಸಮ್| ಮಾಷಯೂಷಂ ಚ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ದದ್ಯಾತ್ತೈಶ್ಚ ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೧೯||
रसे च दशमूलस्य तथा बैभीतके रसे| हरीतकीरसे चैव लेहानेवं पचेत् पृथक् ||१५|| तयोर्बिल्वसमं चूर्णं तद्रसेनेव भावितम्| असृष्टे विशि वातोत्थे गुल्मे चाम्लयुतं शुभम्||१६|| पाटयित्वेक्षुकाण्डं वा कल्केनालिप्य चान्तरा| स्वेदयित्वा ततः खादेत् सुखं तेन विरिच्यते||१७|| मूलं दन्तीद्रवन्त्योश्च सह मुद्गैर्विपाचयेत्| लाववर्तीरकाद्यैश्च ते रसाः स्युर्विरेचने||१८|| तयोर्वाऽपि कषायेण यवागूं जाङ्गलं रसम्| माषयूषं च संस्कृत्य दद्यात्तैश्च विरिच्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ರಸೇ ಚೇತ್ಯಾದೈ ಏವಮಿತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಲೇಹತ್ರಯಮತಿದಿಶತಿ| ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿಕಶ್ಚತುರ್ಥಃ; ತಯೋರಿತಿ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮೂಲಯೋಃ| ಅಸೃಷ್ಟೇ ಇತಿ ವಿಬದ್ಧೇ| ಪಾಟಯಿತ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಞ್ಚಮಃ| ಕಲ್ಕೇನಾಲಿಪ್ಯ ಚಾನ್ತರೇತಿ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಕೇನ ಪಾಟಿತೇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಮಧ್ಯೇ ಆಲಿಪ್ಯ| ಮೂಲಂ ದನ್ತೀತ್ಯಾದಿನಾಽಷ್ಟೌ ಕೃತಾಕೃತರಸಾನಾಹ| ಅತ್ರ ಲಾವವರ್ತೀರಕಾದಯಃ “ಲಾವೋ ವರ್ತೀರಕಶ್ಚೈವ ವಾರ್ತೀಕಃ ಸಕಪಿಞ್ಜಲಃ| ಚಕೋರಶ್ಚೋಪಚಕ್ರಶ್ಚ ಕಕುಭೋ ರಕ್ತಚರ್ಮಕಃ” (ಸೂ.ಅ.೨೭) ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೇನಾಷ್ಟಾವುಕ್ತಾಃ; ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಯೋಗಾದಷ್ಟೌ ರಸಾ ಭವನ್ತಿ| ತಯೋರ್ವಾಽಪೀತ್ಯಾದಿನಾ ಯವಾಗೂಜಾಙ್ಗಲರಸಯೋಗಂ ಮಾಷಯೂಷಯೋಗಂ ಚಾಹ| ಏವಮೇತೈರ್ದ್ರವೈಃ ಪೂರ್ವಯೋಗೈಶ್ಚ ಮಿಲಿತ್ವಾ ದ್ವಿತೀಯಃ ಷೋಡಶಕೋ ಭವೇತ್||೧೫-೧೯||
Adhikarana 8 (20-35) · Śloka 35
ತತ್ಕಷಾಯಾತ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾ ದ್ವೌ ಸಿತಾಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ| ಏಕೋ ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಾ ಚೋತ್ಕಾರಿಕಾ ಶುಭಾ||೨೦|| ಮೋದಕೋ ವಾಽಸ್ಯ ಕಲ್ಪೇನ ಕಾರ್ಯಸ್ತಚ್ಚ ವಿರೇಚನಮ್| ತಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಕಷಾಯೇಣ ಮದ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೧|| ದನ್ತೀಕ್ವಾಥೇನ ಚಾಲೋಡ್ಯ ದನ್ತೀತೈಲೇನ ಸಾಧಿತಾನ್| ಗುಡಲಾವಣಿಕಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ವಿವಿಧಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇನ್ನರಃ||೨೨|| ದನ್ತೀಂ ದ್ರವನ್ತೀಂ ಮರಿಚಂ ಯವಾನೀಮುಪಕುಞ್ಚಿಕಾಮ್| ನಾಗರಂ ಹೇಮದುಗ್ಧಾಂ ಚ ಚಿತ್ರಕಂ ಚೇತಿ ಚೂರ್ಣಿತಮ್||೨೩|| ಸಪ್ತಾಹಂ ಭಾವಯೇನ್ಮೂತ್ರೇ ಗವಾಂ ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ| ಪಿಬೇತ್ಘೃತೇನ ಜೀರ್ಣೇ ತು ವಿರಿಕ್ತಶ್ಚಾಪಿ ತರ್ಪಣಮ್||೨೪|| ಸರ್ವರೋಗಹರಂ ಮುಖ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷು ಯೌಗಿಕಮ್| ಚೂರ್ಣಂ ತದನಪಾಯಿತ್ವಾದ್ಬಾಲವೃದ್ಧೇಷು ಪೂಜಿತಮ್||೨೫|| ದುರ್ಭಕ್ತಾಜೀರ್ಣಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರೇಷು ಚ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾಸು ವಾತೇ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೨೬|| ಪಲಂ ಚಿತ್ರಕದನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಹರೀತಕ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಂಶತಿಃ| ತ್ರಿವೃತ್ಪಿಪ್ಪಲಿಕರ್ಷೌ ದ್ವೌ ಗುಡಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲೇನ ತತ್||೨೭|| ವಿನೀಯ ಮೋದಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾದ್ದಶೈಕಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್ತತಃ| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು ಚ ಪಿಬೇಚ್ಚಾನು ದಶಮೇ ದಶಮೇಽಹ್ನಿ ಚ||೨೮|| ಏತೇ ನಿಷ್ಪರಿಹಾರಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವರೋಗನಿಬರ್ಹಣಾಃ| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಾರ್ಶಃಕಣ್ಡೂಕೋಠಾನಿಲಾಪಹಾಃ||೨೯|| ದನ್ತೀದ್ವಿಪಲನಿರ್ಯೂಹೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಸಾಧಿತಃ | ವಿರೇಚನಂ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೩೦|| ದನ್ತೀಕಲ್ಕಂ ಸಮಗುಡಂ ಶೀತವಾರಿಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ವಿರೇಚನಂ ಮುಖ್ಯತಮಂ ಕಾಮಲಾಹರಮುತ್ತಮಮ್||೩೧|| ಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀರಸೇ ಗೌಡಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಚಿತ್ರಕೈಃ| ಲಿಪ್ತೇಽರಿಷ್ಟೋಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡೂದರಾಪಹಃ||೩೨|| ತಥಾ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಕಷಾಯೇ ಸಾಜಗನ್ಧಯೋಃ| ಗೌಡಃ ಕಾರ್ಯೋಽಽಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ವಾ ಸ ವೈ ಸುಖವಿರೇಚನಃ||೩೩|| ತಚ್ಚೂರ್ಣಕ್ವಾಥಮಾಷಾಮ್ಬುಕಿಣ್ವತೋಯಸಮುದ್ಭವಾ| ಮದಿರಾ ಕಫಗುಲ್ಮಾಲ್ಪವಹ್ನಿಪಾರ್ಶ್ವಕಟಿಗ್ರಹೇ||೩೪|| ಅಜಗನ್ಧಾಕಷಾಯೇಣ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ| ಸುರಾಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೇ ಯೋಗೌ ಲೋಧ್ರವಚ್ಚ ತಯೋಃ ಸ್ಮೃತೌ||೩೫||
तत्कषायात्त्रयो भागा द्वौ सितायास्तथैव च| एको गोधूमचूर्णानां कार्या चोत्कारिका शुभा||२०|| मोदको वाऽस्य कल्पेन कार्यस्तच्च विरेचनम्| तयोश्चापि कषायेण मद्यान्यस्योपकल्पयेत्||२१|| दन्तीक्वाथेन चालोड्य दन्तीतैलेन साधितान्| गुडलावणिकान् भक्ष्यान् विविधान् भक्षयेन्नरः||२२|| दन्तीं द्रवन्तीं मरिचं यवानीमुपकुञ्चिकाम्| नागरं हेमदुग्धां च चित्रकं चेति चूर्णितम्||२३|| सप्ताहं भावयेन्मूत्रे गवां पाणितलं ततः| पिबेत्घृतेन जीर्णे तु विरिक्तश्चापि तर्पणम्||२४|| सर्वरोगहरं मुख्यं सर्वेष्वृतुषु यौगिकम्| चूर्णं तदनपायित्वाद्बालवृद्धेषु पूजितम्||२५|| दुर्भक्ताजीर्णपार्श्वार्तिगुल्मप्लीहोदरेषु च| गण्डमालासु वाते च पाण्डुरोगे च शस्यते||२६|| पलं चित्रकदन्त्योश्च हरीतक्याश्च विंशतिः| त्रिवृत्पिप्पलिकर्षौ द्वौ गुडस्याष्टपलेन तत्||२७|| विनीय मोदकान् कुर्याद्दशैकं भक्षयेत्ततः| उष्णाम्बु च पिबेच्चानु दशमे दशमेऽह्नि च||२८|| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वरोगनिबर्हणाः| ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकण्डूकोठानिलापहाः||२९|| दन्तीद्विपलनिर्यूहो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः | विरेचनं पित्तकासे पाण्डुरोगे च शस्यते||३०|| दन्तीकल्कं समगुडं शीतवारियुतं पिबेत्| विरेचनं मुख्यतमं कामलाहरमुत्तमम्||३१|| श्यामादन्तीरसे गौडः पिप्पलीफलचित्रकैः| लिप्तेऽरिष्टोऽनिलश्लेष्मप्लीहपाण्डूदरापहः||३२|| तथा दन्तीद्रवन्त्योश्च कषाये साजगन्धयोः| गौडः कार्योऽऽजशृङ्ग्या वा स वै सुखविरेचनः||३३|| तच्चूर्णक्वाथमाषाम्बुकिण्वतोयसमुद्भवा| मदिरा कफगुल्माल्पवह्निपार्श्वकटिग्रहे||३४|| अजगन्धाकषायेण सौवीरकतुषोदके| सुराकम्पिल्लके योगौ लोध्रवच्च तयोः स्मृतौ||३५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ಕಷಾಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಉತ್ಕಾರಿಕಾಯೋಗಂ ಮೋದಕಯೋಗಂ ಚಾಹ| ತತ್ಕಷಾಯಾದಿತಿ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಷಾಯಾತ್| ಮೋದಕಕರಣೇಽಪಿ ತತ್ಕಷಾಯಾತ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾ ಇತ್ಯಾದಿವಿಧಾನಮನುವರ್ತತೇ| ತಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಕಷಾಯೇಣ ಮದ್ಯಾನೀತಿ ತೃತೀಯಃ| ದನ್ತೀತ್ಯಾದಿನಾ ಭಕ್ಷ್ಯಯೋಗಶ್ಚತುರ್ಥಃ| ದನ್ತೀಂ ದ್ರವನ್ತೀಂ ಮರಿಚಮಿತ್ಯಾದಿಕಃ ಪಞ್ಚಮಃ| ಹೇಮದುಗ್ಧಾ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ| ಚೂರ್ಣಿತಮಿತ್ಯನ್ತಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪಲಮಿತ್ಯಾದಿಕಃ ಷಷ್ಠಃ| ಹರೀತಕ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಂಶತಿರಿತಿ ಆಕೃತಿಮಾನೇನ| ಅಯಂ ಯೋಗಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ “ಅಗಸ್ತ್ಯಮೋದಕ” ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ| ದನ್ತೀದ್ವಿಪಲೇತ್ಯಾದಿಕಃ ಸಪ್ತಮಃ| ಅತ್ರ ದನ್ತೀದ್ವಿಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಯೋಃ ಕ್ವಾಥಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ದನ್ತೀಕಲ್ಕಮಿತ್ಯಾದಿಕೋಽಷ್ಟಮಃ| ಶ್ಯಾಮೇತ್ಯಾದಿಕೋ ನವಮಃ| ಗೌಡ ಇತಿ ಗುಡಪ್ರಕೃತಿಕಃ| ಲಿಪ್ತೇ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಘಟೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಥಾ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿಕೋ ದಶಮಃ| ತಥೇತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವಯೋಗೋಕ್ತಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಘಟಾವಲೇಪ ಅತಿದಿಶ್ಯತೇ| ಅಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ವೇತ್ಯಾದಿಕ ಏಕಾದಶಃ| ತಥಾ ಅಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಕಷಾಯೇ ಗೌಡೋಽರಿಷ್ಟಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಚ್ಚೂರ್ಣೇತ್ಯಾದಿಕೋ ದ್ವಾದಶಃ| ಅತ್ರ ತಯೋರ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಂ ತಥಾ ಮಾಷಾಮ್ಬುನಾ ಕಿಣ್ವಕರಣಪೂರ್ವಕಂ ಯಾ ಸುರಾ ಕೃತಾ ತತ್ಸುರೋದ್ಭವಾ ಮದಿರಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ಅಜಗನ್ಧೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಗದ್ವಯಮಾಹ| ತತ್ರಾಜಗನ್ಧಾಕಷಾಯೇಣ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಭ್ಯಾಂ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ| ಸುರೇತ್ಯಾದಿನಾಽಪರಂ ಯೋಗದ್ವಯಮಾಹ| ಲೋಧ್ರವಚ್ಚ ತಯೋರಿತಿ ಯಥಾ ಲೋಧ್ರಕಲ್ಪೇಷು “ಸುರಾ ಲೋಧ್ರಕಷಾಯೇಣ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ, ತಥಾ “ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಕಷಾಯೇಣ” (ಕ.ಅ.೯) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಯೋಗ ಉಕ್ತಃ, ತಥಾ ತಯೋರಪಿ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರ್ಲೋಧ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾತ್ ಸುರಾಯೋಗಃ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕವಿಧಾನೇನೈವ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಇತಿ ತೃತೀಯಃ ಷೋಡಶಕಃ||೨೦-೩೫||
Adhikarana 9 (36-40) · Śloka 40
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- (ದಧ್ಯಾದಿಷು ತ್ರಯಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಿಯಾಲಾದ್ಯೈಸ್ತ್ರಯೋ ರಸೇ| ಸ್ನೇಹೇಷು ವೈ ತ್ರಯೋ ಲೇಹ್ಯಾಃ ಷಟ್ ಚೂರ್ಣೇ ತ್ವೇಕ ಏವ ಚ||೩೬|| ಇಕ್ಷಾವೇಕಸ್ತಥಾ ಮುದ್ಗಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ರಸಾಸ್ತ್ರಯಃ| ಯವಾಗ್ವಾದೌ ತ್ರಯಶ್ಚೈವ ಉಕ್ತ ಉತ್ಕಾರಿಕಾವಿಧೌ||೩೭|| ಏಕಶ್ಚ ಮೋದಕೇ ಮದ್ಯೇ ಚೈಕಸ್ತತ್ಕ್ವಾಥತೈಲಕೇ| ಚೂರ್ಣಮೇಕಂ ಪುನಶ್ಚೈಕೋ ಮೋದಕಃ ಪಞ್ಚ ಚಾಸವೇ||೩೮|| ಏಕಃ ಸೌವೀರಕೇಽಥೈಕೋ ಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್ತು ತುಷೋದಕೇ| ಏಕಾ ಸುರೈಕಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲೇ ತಥಾ ಪಞ್ಚ ಘೃತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ )||೩೯|| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಷೋಡಶಕಾಸ್ತ್ರಯಃ| ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಯೋಗಾನಾಂ ಭಕ್ತಿದೋಷಾಮಯಾನ್ಪ್ರತಿ||೪೦||
तत्र श्लोकाः- (दध्यादिषु त्रयः पञ्च प्रियालाद्यैस्त्रयो रसे| स्नेहेषु वै त्रयो लेह्याः षट् चूर्णे त्वेक एव च||३६|| इक्षावेकस्तथा मुद्गमांसानां च रसास्त्रयः| यवाग्वादौ त्रयश्चैव उक्त उत्कारिकाविधौ||३७|| एकश्च मोदके मद्ये चैकस्तत्क्वाथतैलके| चूर्णमेकं पुनश्चैको मोदकः पञ्च चासवे||३८|| एकः सौवीरकेऽथैको योगः स्यात्तु तुषोदके| एका सुरैकः कम्पिल्ले तथा पञ्च घृते स्मृताः )||३९|| दन्तीद्रवन्तीकल्पेऽस्मिन् प्रोक्ताः षोडशकास्त्रयः| नानाविधानां योगानां भक्तिदोषामयान्प्रति||४०||
🔊 Audio coming soon
ದನ್ತೀತ್ಯಾದ್ಯಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹೋ ವ್ಯಕ್ತ ಏವ| ಭಕ್ತಿದೋಷಾಮಯಾನ್ ಪ್ರತಿ ಉಕ್ತಾನಾಂ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಯೋಗಾನಾಂ ತ್ರಯಃ ಷೋಡಶಕಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತಿ ಯೋಜನಾ| ಭಕ್ತಿಃ ಇಚ್ಛಾ||೩೬-೪೦||
Adhikarana 10 (41-42) · Śloka 42
ತ್ರಿಶತಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶದ್ಯೋಗಾನಾಂ ವಮನೇ ಸ್ಮೃತಮ್| ದ್ವೇ ಶತೇ ನವಕಾಃ ಪಞ್ಚ ಯೋಗಾನಾಂ ತು ವಿರೇಚನೇ||೪೧|| ಊರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಭಾಗಾನಾಮಿತ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಶತಾನಿ ಷಟ್| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಃ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ||೪೨||
त्रिशतं पञ्चपञ्चाशद्योगानां वमने स्मृतम्| द्वे शते नवकाः पञ्च योगानां तु विरेचने||४१|| ऊर्ध्वानुलोमभागानामित्युक्तानि शतानि षट्| प्राधान्यतः समाश्रित्य द्रव्याणि दश पञ्च च||४२||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಮಾಹ- ತ್ರಿಶತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ| ತ್ರಿಶತಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶದಿತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶದ್ಯೋಗಾಧಿಕಂ ತ್ರಿಶತಮ್| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಃ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯೇತಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಮದನಫಲಾದೀನಿ ದ್ರವನ್ತೀಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಪಞ್ಚದಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯೋಗವ್ಯಪದೇಶತಯಾಽಽಶ್ರಿತ್ಯ||೪೧-೪೨||
Adhikarana 11 (43-44) · Śloka 44
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯದ್ಧಿ ಯೇನ ಪ್ರಧಾನೇನ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಮುಪಸೃಜ್ಯತೇ| ತತ್ಸಞ್ಜ್ಞಕಃ ಸ ಯೋಗೋ ವೈ ಭವತೀತಿ ವಿನಿಶ್ಚಯಃ ||೪೩|| ಫಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರಧಾನಾನಾಂ ಗುಣಭೂತಾಃ ಸುರಾದಯಃ| ತೇ ಹಿ ತಾನ್ಯನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಜೇನ್ದ್ರಮಿವೇತರೇ||೪೪||
भवन्ति चात्र- यद्धि येन प्रधानेन द्रव्यं समुपसृज्यते| तत्सञ्ज्ञकः स योगो वै भवतीति विनिश्चयः ||४३|| फलादीनां प्रधानानां गुणभूताः सुरादयः| ते हि तान्यनुवर्तन्ते मनुजेन्द्रमिवेतरे||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ್ರ ವಮನಾದಿಯೋಗೇಷು ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರಾಣಾಂ ಸುರಾದೀನಾಮಪಿ ವಿದ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಮದನಫಲಾದ್ಯಾಶ್ರಯವತ್ತ್ವೇನೈವಾಮೀ ಯೋಗಾ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಯದ್ಧೀತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಮದನಾದಿಭಿಃ ಸುರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಮಿಲಿತ್ವೈವಾಮೀ ಯೋಗಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಫಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಫಲಾದೀನಾಂ ಯೋಗಾ ಏತೇ ಇತಿ ವ್ಯಪದೇಶೋ ಭವತಿ, ನ ಸುರಾದಿಯೋಗಾ ಇತಿ| ಗುಣಭೂತಾ ಇತಿ ಅಪ್ರಧಾನಭೂತಾಃ | ಸುರಾದೀನಾಮಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಏವ ಹೇತುಮಾಹ- ತೇ ಹಿ ತಾನ್ಯನುವರ್ತನ್ತ ಇತಿ; ಸುರಾದಯೋ ಹಿ ಮದನಾದೀನಿ ವಮನವಿರೇಚನಪ್ರಕಾರಕಾರ್ಯಾನುಗುಣತಯಾಽಪ್ರತೀಘಾತೇನ ಚಾನುವರ್ತನ್ತೇ||೪೩-೪೪||
Adhikarana 12 (45) · Śloka 45
ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಮಪ್ಯೇಷಾಂ ಪ್ರಧಾನಾನಾಮಬಾಧಕಮ್| ಅಧಿಕಂ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಹಿ ಕ್ರಿಯಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಿಷ್ಯತೇ ||೪೫||
विरुद्धवीर्यमप्येषां प्रधानानामबाधकम्| अधिकं तुल्यवीर्ये हि क्रियासामर्थ्यमिष्यते ||४५||
🔊 Audio coming soon
ನನು ಯೇ ತಾವದನುಗುಣಾ ಮದನಾದೀನಾಂ ತೇ ಗುಣಭೂತಾ ಭವನ್ತು, ವಿಪರೀತಾ ಯೇ ದನ್ತ್ಯಾ ಉಗ್ರತಾಯಾ ಮಾಂಸರಸಾದಯಃ, ತಥಾ ಏಲಾದಯೋ ಹೃದ್ಯತಯಾ ವಮನಪ್ರತಿಕೂಲಾ ಮದನಾದೀನಾಂ ತೇ ಕಥಂ ಗುಣಭೂತಾ ಇತ್ಯಾಹ- ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಮಪ್ಯೇಷಾಂ ಪ್ರಧಾನಾನಾಮಬಾಧಕಮಿತಿ| ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಮಪೀತಿ ವಿರೇಚನರೂಪಕಾರ್ಯಾಪ್ರಬಾಧಕತಯಾ ಗುಣಭೂತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದಿ ಹಿ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಂ ಗುಣಭೂತಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ ತದಾ ಮದನಾದೀನಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರತಿಹನ್ಯಾತ್; ವಿರುದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ಚ ಕಾರ್ಯಾಪ್ರತೀಘಾತೋಽವಶ್ಯಮಬಾಧಕತ್ವಮೇವೇತಿ ಭಾವಃ| ವಿಪರೀತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಬಾಧನರೂಪಂ ಸಾಹಾಯ್ಯಮಭಿಧಾಯ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾಹ- ಅಧಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೇ ಸಂಯುಕ್ತೇ ಸತಿ ಕ್ರಿಯಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಧಿಕಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||
Adhikarana 13 (46) · Śloka 46
ಇಷ್ಟವರ್ಣರಸಸ್ಪರ್ಶಗನ್ಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿ ಚಾಮಯಮ್| ಅತೋ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಯೋಗ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಿತಮ್||೪೬||
इष्टवर्णरसस्पर्शगन्धार्थं प्रति चामयम्| अतो विरुद्धवीर्याणां प्रयोग इति निश्चितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯಂ ತಾವತ್ ಕ್ರಿಯಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಧಿಕ್ಯಕಾರಕಂ , ತೇನ ತತ್ಸಂಯೋಗೋಽಸ್ತು, ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಸಂಯೋಗಾಸ್ತು ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಇಷ್ಟೇತ್ಯಾದಿ| ಇಷ್ಟವರ್ಣತ್ವಾದಿಸಮ್ಪತ್ತ್ಯರ್ಥಮ್; ಅತೋ ಮದನಫಲಾದೇರ್ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಯೋಗಸ್ತಥಾ ವಿರುದ್ಧಾಮಯಂ ಚ ಪ್ರತಿ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಯೋಗೋ ವಮನವಿರೇಚನಹರ್ತವ್ಯಾಮಯವಿಶೇಷೇ ಯೌಗಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೬||
Adhikarana 14 (47) · Śloka 48
ಭೂಯಶ್ಚೈಷಾಂ ಬಲಾಧಾನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ವರಸಭಾವನೈಃ| ಸುಭಾವಿತಂ ಹ್ಯಲ್ಪಮಪಿ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಬಹುಕರ್ಮಕೃತ್||೪೭|| ಸ್ವರಸೈಸ್ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈರ್ವಾ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಭಾವಯೇತ್|೪೮|
भूयश्चैषां बलाधानं कार्यं स्वरसभावनैः| सुभावितं ह्यल्पमपि द्रव्यं स्याद्बहुकर्मकृत्||४७|| स्वरसैस्तुल्यवीर्यैर्वा तस्माद्द्रव्याणि भावयेत्|४८|
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಮದನಫಲಾದೀನಾಂ ವೀರ್ಯೋತ್ಕರ್ಷಾದಿಕೇ ವಿಧಿಮಾಹ- ಭೂಯಶ್ಚೈಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈರ್ವೇತಿ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸ್ವರಸೈಃ ಕ್ವಾಥೈರ್ವಾ||೪೭||-
Adhikarana 15 (48) · Śloka 49
ಅಲ್ಪಸ್ಯಾಪಿ ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ಪ್ರಭೂತಸ್ಯಾಲ್ಪಕರ್ಮತಾಮ್||೪೮|| ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಂಯೋಗವಿಶ್ಲೇಷಕಾಲಸಂಸ್ಕಾರಯುಕ್ತಿಭಿಃ|೪೯|
अल्पस्यापि महार्थत्वं प्रभूतस्याल्पकर्मताम्||४८|| कुर्यात् संयोगविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः|४९|
🔊 Audio coming soon
ತುಲ್ಯಾತುಲ್ಯವೀರ್ಯಸಂಯೋಗಾದಿಕಾರ್ಯಮಾಹ- ಅಲ್ಪಸ್ಯಾಪೀತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾಲ್ಪಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸಮಾನವೀರ್ಯಸಂಯೋಗಾನ್ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ಭವತಿ, ತಥಾ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಸಂಯೋಗಾತ್ ಪ್ರಭೂತಮಾತ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಲ್ಪಕರ್ಮತಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ| ಇಯಂ ಚಾಲ್ಪಕರ್ಮಕತಾ ಪ್ರಭೂತಭೇಷಜಸ್ಯ ದೀಪ್ತಿಕಾರಣಕೋಷ್ಠವ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರಯೋಜನಾತ್ ಕ್ರಿಯತೇ, ತೇನ ನ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಾ| ವಿಶ್ಲೇಷಾದಪ್ಯಲ್ಪಸ್ಯ ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯವಿಶ್ಲೇಷಾದ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ; ಸಮಾಧಿಕವಿಶ್ಲೇಷಾತ್ತು ಪ್ರಭೂತಸ್ಯಾಲ್ಪಕರ್ಮತಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಏವಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾದಪಿ ಸಮಾನಾಸಮಾನಗುಣಾನ್ಮಹಾರ್ಥತ್ವಮಲ್ಪಕರ್ಮತಾ ವಾ ಯುಕ್ತಾ| ಅಲ್ಪಸ್ಯಾಪಿ ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ಯಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೇಽಲ್ಪಮಾತ್ರಮಪಿ ಶೋಧನಂ ಬಹುದೋಷಹರಣಾಯ ಭವತಿ, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಪ್ರಭೂತಸ್ಯಾಲ್ಪಕರ್ಮತಾ ಉದಾಹರಣೀಯಾ||೪೮||-
Adhikarana 16 (49-50) · Śloka 50
ಪ್ರದೇಶಮಾತ್ರಮೇತಾವದ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮಿಹ ಷಟ್ಶತಮ್||೪೯|| ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯೈವಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕೋಟೀರ್ವಾಽಪಿ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಬಹುದ್ರವ್ಯವಿಕಲ್ಪತ್ವಾದ್ಯೋಗಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ||೫೦||
प्रदेशमात्रमेतावद्द्रष्टव्यमिह षट्शतम्||४९|| स्वबुद्ध्यैवं सहस्राणि कोटीर्वाऽपि प्रकल्पयेत्| बहुद्रव्यविकल्पत्वाद्योगसङ्ख्या न विद्यते||५०||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ, ಉಕ್ತಪ್ರಯೋಗಷಟ್ಶತಬೀಜೇನಾನುಕ್ತಪ್ರಯೋಗಕಲ್ಪನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರದೇಶೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರದೇಶ ಏಕದೇಶಃ| ಅಥ ಕಸ್ಮಾನ್ನಿಃಶೇಷೇಣ ನೈವ ಯೋಗಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಬಹುದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಙ್ಖ್ಯತ್ವಾನ್ನಿಃಶೇಷಾನಭಿಧಾನಮಿತಿ ಭಾವಃ||೪೯-೫೦||
Adhikarana 17 (51-52) · Śloka 53
ತೀಕ್ಷ್ಣಮಧ್ಯಮೃದೂನಾಂ ತು ತೇಷಾಂ ಶೃಣುತ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮಹಾವೇಗಮಸಕ್ತಂ ಯತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೫೧|| ನಾತಿಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಪಾಯೌ ಹೃದಯೇ ನ ಚ ರುಕ್ಕರಮ್| ಅನ್ತರಾಶಯಮಕ್ಷಿಣ್ವನ್ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೋಷಂ ನಿರಸ್ಯತಿ||೫೨|| ವಿರೇಚನಂ ನಿರೂಹೋ ವಾ ತತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್|೫೩|
तीक्ष्णमध्यमृदूनां तु तेषां शृणुत लक्षणम्| सुखं क्षिप्रं महावेगमसक्तं यत् प्रवर्तते||५१|| नातिग्लानिकरं पायौ हृदये न च रुक्करम्| अन्तराशयमक्षिण्वन् कृत्स्नं दोषं निरस्यति||५२|| विरेचनं निरूहो वा तत्तीक्ष्णमिति निर्दिशेत्|५३|
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ವಮನವಿರೇಚನಾನಾಂ ತದುಪೋದ್ಘಾತಾಚ್ಚ ನಿರೂಹಾಣಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಧ್ಯಮೃದುತಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಂ ಕಾರಣಂ ಚಾಹ- ತೀಕ್ಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಖಮಿತಿ ದುಃಖಮಕುರ್ವನ್| ಅಸಕ್ತಮಿತಿ ಅಪ್ರತಿಬದ್ಧಮ್| ನಾತಿಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಪಾಯಾವಿತಿ ವಿರೇಚನಸ್ಯ ನಿರೂಹಸ್ಯ ಚ, ಹೃದಯೇ ನ ಚ ರುಕ್ಕರಮಿತಿ ತು ವಮನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಕ್ಷಿಣ್ವನ್ನಿತಿ ಅಪೀಡಯನ್| ವಿರೇಚನಮಿತಿ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- ಉಭಯಂ ಹಿ ಶರೀರದೋಷಮಲವಿರೇಚನಾದ್ವಿರೇಚನಶಬ್ದಂ ಲಭತೇ (ಕ.ಅ.೧) ಇತಿ||೫೧-೫೨||-
Adhikarana 18 (53-56) · Śloka 56
ಜಲಾಗ್ನಿಕೀಟೈರಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ದೇಶಕಾಲಗುಣಾನ್ವಿತಮ್||೫೩|| ಈಷನ್ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರ್ಯುಕ್ತಂ ತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಯಾತಿ ಭೇಷಜಮ್||೫೪|| ಕಿಞ್ಚಿದೇಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಹೀನಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಮಾತ್ರಯಾ ತಥಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ವಾ ಸಮ್ಯಙ್ಮಧ್ಯಂ ಭವತಿ ಭೇಷಜಮ್||೫೫|| ಮನ್ದವೀರ್ಯಂ ವಿರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಹೀನಮಾತ್ರಂ ತು ಭೇಷಜಮ್| ಅತುಲ್ಯವೀರ್ಯೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಮೃದು ಸ್ಯಾನ್ಮನ್ದವೇಗವತ್||೫೬||
जलाग्निकीटैरस्पृष्टं देशकालगुणान्वितम्||५३|| ईषन्मात्राधिकैर्युक्तं तुल्यवीर्यैः सुभावितम्| स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तीक्ष्णत्वं याति भेषजम्||५४|| किञ्चिदेभिर्गुणैर्हीनं पूर्वोक्तैर्मात्रया तथा| स्निग्धस्विन्नस्य वा सम्यङ्मध्यं भवति भेषजम्||५५|| मन्दवीर्यं विरूक्षस्य हीनमात्रं तु भेषजम्| अतुल्यवीर्यैः संयुक्तं मृदु स्यान्मन्दवेगवत्||५६||
🔊 Audio coming soon
ಜಲಾಗ್ನೀತ್ಯಾದಿನಾ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವೇ ಕಾರಣಮಾಹ| ದೇಶಕಾಲಗುಣಾನ್ವಿತಮಿತಿ ಅನುಗುಣದೇಶಕಾಲಪ್ರಾಪ್ತ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟಗುಣವತ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಸ್ಯೇತಿ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ| ಕಿಞ್ಚಿದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮಧ್ಯಸ್ಯ ವಮನಾದೇಃ ಕಾರಣಲಕ್ಷಣೇ ಆಹ| ಏಭಿರ್ಗುಣೈರಿತ್ಯನೇನ ಕ್ಷಿಪ್ರತ್ವಾದಿ ಜಲಾಗ್ನಿಕೀಟಾಸ್ಪೃಷ್ಠತ್ವಾದಿ ಚ ಪ್ರತ್ಯವಮೃಷ್ಯತೇ| ಮನ್ದವೀರ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮೃದೂನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಕಾರಣಂ ಚಾಹ| ಮನ್ದವೇಗವದಿತಿ ಲಕ್ಷಣಂ, ಶೇಷಂ ತು ಕಾರಣಮ್||೫೩-೫೬||
Adhikarana 19 (57) · Śloka 57
ಅಕೃತ್ಸ್ನದೋಷಹರಣಾದಶುದ್ಧೀ ತೇ ಬಲೀಯಸಾಮ್| ಮಧ್ಯಾವರಬಲಾನಾಂ ತು ಪ್ರಯೋಜ್ಯೇ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಾ||೫೭||
अकृत्स्नदोषहरणादशुद्धी ते बलीयसाम्| मध्यावरबलानां तु प्रयोज्ये सिद्धिमिच्छता||५७||
🔊 Audio coming soon
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಶುದ್ಧಿವಿಷಯಾವಚಾರಣಾರ್ಥಮಾಹ- ಅಕೃತ್ಸ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ತೇ ಮಧ್ಯಾಲ್ಪಶುದ್ಧೀ ಬಲೀಯಸಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನದೋಷಂ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ನಿರ್ಹರತಃ, ತಸ್ಮಾದಶುದ್ಧೀ| ಅಕೃತ್ಸ್ನದೋಷಹರಣಾದಿತಿ ಹೇತುವರ್ಣನೇನ ಯದಾ ಬಲೀಯಸೋಽಲ್ಪದೋಷತಯಾ ಕೃತ್ಸ್ನದೋಷಹರಣಕಾರಿಕೇ ಮಧ್ಯಾಲ್ಪಶುದ್ಧೀ ಭವತಃ, ತದಾ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧೀ ಏವ ತೇ ಇತಿ ಸೂಚಯತಿ| ಮಧ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ಮಧ್ಯಬಲೇ ಮಧ್ಯಾ, ಅವರಬಲೇ ತು ಮೃದ್ವೀ ಶುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಭಾಷಯಾ ಅಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧೀ ಅಪಿ ಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇ, ಮಧ್ಯಾವರೌ ಪ್ರತಿ ತಯೋಃ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಿಕರ್ತೃತ್ವಂ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೫೭||
Adhikarana 20 (58) · Śloka 58
ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಧ್ಯೋ ಮೃದುರ್ವ್ಯಾಧಿಃ ಸರ್ವಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದೀನಿ ಬಲಾವೇಕ್ಷೀ ಭೇಷಜಾನ್ಯೇಷು ಯೋಜಯೇತ್||೫೮||
तीक्ष्णो मध्यो मृदुर्व्याधिः सर्वमध्याल्पलक्षणः| तीक्ष्णादीनि बलावेक्षी भेषजान्येषु योजयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಧಿತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿವಿಭಾಗೇನ ವಿಶುದ್ಧೌ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿವಿಧಾನಮಾಹ- ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಧ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣ ಇತಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿವ್ಯಾಧಿಲಕ್ಷಣಂ; ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ, ಮಧ್ಯಲಕ್ಷಣಃ ಮಧ್ಯಃ, ಅಲ್ಪಲಕ್ಷಣಃ ಮೃದುರ್ವ್ಯಾಧಿಃ| ಬಲಾವೇಕ್ಷೀತ್ಯನೇನ ವ್ಯಾಧೇಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವೇ ಯದಿ ಬಲಂ ಮಹದ್ಭವತಿ ತದೈವ ತೀಕ್ಷ್ಣಶೋಧನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೫೮||
Adhikarana 21 (59) · Śloka 59
ದೇಯಂ ತ್ವನಿರ್ಹೃತೇ ಪೂರ್ವಂ ಪೀತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪುನಃ ಪುನಃ| ಭೇಷಜಂ ವಮನಾರ್ಥೀಯಂ ಪ್ರಾಯ ಆಪಿತ್ತದರ್ಶನಾತ್||೫೯||
देयं त्वनिर्हृते पूर्वं पीते पश्चात् पुनः पुनः| भेषजं वमनार्थीयं प्राय आपित्तदर्शनात्||५९||
🔊 Audio coming soon
ವಮನೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ದೇಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ಪೀತೇ ವಮನೇ ಸತಿ ಅನಿರ್ಹೃತೇ ದೋಷೇ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಮನಾರ್ಥೀಯಂ ಭೇಷಜಂ ದೇಯಮ್| ಆಪಿತ್ತದರ್ಶನಾದಿತಿ ಯಾವತ್ ಪಿತ್ತಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ತಾವತ್ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಮನಂ ದೇಯಮ್| ವಮನಂ ಹಿ ಪಿತ್ತಾನ್ತತಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪಿತ್ತಾನ್ತಮಿಷ್ಟಂ ವಮನಂ ವಿರೇಕಾದರ್ಧಂ” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತಿ||೫೯||
Adhikarana 22 (60) · Śloka 60
ಬಲತ್ರೈವಿಧ್ಯಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಾಣಾಮಾತುರಸ್ಯ ಚ| ಪುನಃ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ಭೈಷಜ್ಯಂ ಸರ್ವಶೋ ವಾ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೬೦||
बलत्रैविध्यमालक्ष्य दोषाणामातुरस्य च| पुनः प्रदद्याद्भैषज्यं सर्वशो वा विवर्जयेत्||६०||
🔊 Audio coming soon
ಪುನಃ ಪುನರ್ಭೈಷಜ್ಯಪ್ರಯೋಗಸ್ಯಾಪವಾದವಿಷಯಮುಚಿತವಿಷಯಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಬಲವತಿ ದೋಷೇ ಪುರುಷೇಽಪಿ ಪುನಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ, ಹೀನಬಲೇ ದೋಷೇ ಪುರುಷೇ ಚ ಸರ್ವಶೋ ವಾ ಭೇಷಜಂ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್, ಶೋಧನಂ ನ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾಶಬ್ದೇನ ಚ ಮಧ್ಯಮಬಲೇ ಪುರುಷೇ ದೋಷೇ ಚ ನ ಸರ್ವಥಾ ವಿವರ್ಜನೇನೈಕವಾರಪ್ರಯೋಗಂ ಶೋಧನಸ್ಯ ದರ್ಶಯತಿ||೬೦||
Adhikarana 23 (61) · Śloka 61
ನಿರ್ಹೃತೇ ವಾಽಪಿ ಜೀರ್ಣೇ ವಾ ದೋಷನಿರ್ಹರಣೇ ಬುಧಃ| ಭೇಷಜೇಽನ್ಯತ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ಸಿದ್ಧಿಮುತ್ತಮಾಮ್||೬೧||
निर्हृते वाऽपि जीर्णे वा दोषनिर्हरणे बुधः| भेषजेऽन्यत्प्रयुञ्जीत प्रार्थयन्सिद्धिमुत्तमाम्||६१||
🔊 Audio coming soon
ನಿರ್ಹೃತೇ ಇತ್ಯಾದೌ ದೋಷನಿರ್ಹರಣೇ ಇತಿ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಕಪ್ರಯೋಜನೇ ಭೇಷಜೇ| ನಿರ್ಹೃತೇ ಇತಿ ದೋಷಮನಿರ್ಹೃತ್ಯೈವ ನಿರ್ಗತೇ| ಜೀರ್ಣೇ ವೇತಿ ಯೇನ ವಮನಮಧಿಕೃತ್ಯೈತದುಚ್ಯತೇ, ತೇನ ವಮನಸ್ಯ ಪಾಕಕಾಲಾಪ್ರತೀಕ್ಷೈವೇತಿ ‘ಅಪಕ್ವಂ ವಮನಂ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ತವ್ಯಮ್| ಜೀರ್ಣಸದೃಶತಾ ಚ ವಮನಸ್ಯ ಕ್ಷೋಭಾಕರ್ತೃತಯಾ ಪಾಕೋನ್ಮುಖತಯಾ ಚ ಜ್ಞೇಯಾ| ಅನ್ಯತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತಿ ವಮನಾರ್ಥಭೇಷಜಪಾನಾನನ್ತರಂ ತದಹರೇವ ದದ್ಯಾತ್||೬೧||
Adhikarana 24 (62) · Śloka 62
ಅಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ದೋಷಂ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್| ನಿರ್ಹರೇದ್ವಮನಸ್ಯಾತಃ ಪಾಕಂ ನ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್||೬೨||
अपक्वं वमनं दोषं पच्यमानं विरेचनम्| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
ವಮನಪ್ರಯೋಗೇಷ್ವಯೋಗಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಂ ಭೇಷಜಾನ್ತರಪ್ರಯೋಗೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಪಾಕಕಾಲಾಪ್ರತೀಕ್ಷಣಂ ಸೋಪಪತ್ತಿಕಮಾಹ- ಅಪಕ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ||೬೨||
Adhikarana 25 (63) · Śloka 63
ಪೀತೇ ಪ್ರಸ್ರಂಸನೇ ದೋಷಾನ್ನ ನಿರ್ಹತ್ಯ ಜರಾಂ ಗತೇ| ವಮಿತೇ ಚೌಷಧೇ ಧೀರಃ ಪಾಯಯೇದೌಷಧಂ ಪುನಃ||೬೩||
पीते प्रस्रंसने दोषान्न निर्हत्य जरां गते| वमिते चौषधे धीरः पाययेदौषधं पुनः||६३||
🔊 Audio coming soon
ವಮನೇ ಆವಶ್ಯಕಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಭಿಧಾಯ ವಿರೇಚನೇಽಪ್ಯಾಹ- ಪೀತೇ ಪ್ರಸ್ರಂಸನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಮಿತೇ ಚೌಷಧೇ ಇತಿ ವಿರೇಚನೌಷಧಮಾತ್ರೇ ವಮಿತೇ| ಪುನರಿತಿ ತದಹರೇವ||೬೩||
Adhikarana 26 (64-65) · Śloka 65
ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಂ ಬಹುದೋಷಂ ತು ದೃಢಸ್ನೇಹಗುಣಂ ನರಮ್| ದುಃಶುದ್ಧಂ ತದಹರ್ಭುಕ್ತಂ ಶ್ವೋಭೂತೇ ಪಾಯಯೇತ್ ಪುನಃ||೬೪|| ದುರ್ಬಲೋ ಬಹುದೋಷಶ್ಚ ದೋಷಪಾಕೇನ ಯೋ ನರಃ| ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಶನೈರ್ಭೋಜ್ಯೈರ್ಭೂಯಸ್ತಮನುಸಾರಯೇತ್ ||೬೫||
दीप्ताग्निं बहुदोषं तु दृढस्नेहगुणं नरम्| दुःशुद्धं तदहर्भुक्तं श्वोभूते पाययेत् पुनः||६४|| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यो नरः| विरिच्यते शनैर्भोज्यैर्भूयस्तमनुसारयेत् ||६५||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನೇನ ಸ್ತೋಕದೋಷಹರಣೇ ಸತಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೃಢಸ್ನೇಹಗುಣಮಿತ್ಯನೇನ ಸ್ನೇಹಲಕ್ಷಣೋ ಗುಣೋ ದೇಹೇ ಯದಾ ದೃಢೋ ನಾಸ್ತಿ ತದಾಽಸ್ಯ ಭೇಷಜಂ ನ ದಾತವ್ಯಂ, ಕಿನ್ತು ಸ್ನೇಹ ಏವ ತಾವತ್ ಕರ್ತವ್ಯಃ; ಅಸಮ್ಯಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಹಿ ಪುನರಪಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ವಿರೇಚನಮಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾಯೈವ ಭವತಿ| ದುಃಶುದ್ಧಮಿತಿ ಅಯೋಗೇನಾವಿಶುದ್ಧಮ್ | ಶ್ವೋಭೂತೇ, ದಿನಾನ್ತರೇ ಭೂತೇ, ಕಿಂವಾ ‘ಶ್ವೋ ಭೂಯಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ| ದೋಷಪಾಕೇನೇತಿ ಪಕ್ವದೋಷೇಽವಿಬದ್ಧತ್ವಾದ್ಬಹುತ್ವಾಚ್ಚ ಶನೈರ್ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ಭೋಜ್ಯೈರಿತಿ ಅನುಲೋಮನೈಃ| ಅತ್ರ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತದೋಷೇಽತಿಯೋಗಭಯಾನ್ನ ಪುನರ್ವಿರೇಚನಪ್ರಯೋಗಮನುಜಾನೀತೇ||೬೪-೬೫||
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
ವಮನೈಶ್ಚ ವಿರೇಕೈಶ್ಚ ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯಾಪ್ರಮಾಣತಃ | ಭೋಜನಾನ್ತರಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ದೋಷಶೇಷಂ ಶಮಂ ನಯೇತ್||೬೬||
वमनैश्च विरेकैश्च विशुद्धस्याप्रमाणतः | भोजनान्तरपानाभ्यां दोषशेषं शमं नयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷೀಕೃತದೋಷಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಮಾಹ- ವಮನೈಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಬಹುವಚನಂ ವೇಗಬಹುತ್ವಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಅಪ್ರಮಾಣತ ಇತಿ ನ ನಿಃಶೇಷೇಣ| ತತ್ರ ಭೋಜನಂ ಪಾಚನಂ ಯವಾಗ್ವಾದಿಭೋಜನಮ್| ಅನ್ತರಪಾನಂ ಕಷಾಯಪಾನಮ್| ಯೇ ತು ‘ಪ್ರಮಾಣತಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಾವಪಿ ಕೋಷ್ಠೋಪಲೇಪಕದೋಷಪ್ರಶಮನಾರ್ಥಂ ಭೋಜನಾನ್ತರಪಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೬೬||
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
ದುರ್ಬಲಂ ಶೋಧಿತಂ ಪೂರ್ವಮಲ್ಪದೋಷಂ ಚ ಮಾನವಮ್| ಅಪರಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಪಾಯಯೇತೌಷಧಂ ಮೃದು||೬೭||
दुर्बलं शोधितं पूर्वमल्पदोषं च मानवम्| अपरिज्ञातकोष्ठं च पाययेतौषधं मृदु||६७||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದುಶೋಧನೋಪಪಾದನೀಯಮಾಹ- ದುರ್ಬಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೋಧಿತಂ ಪೂರ್ವಮಿತಿ ಪೂರ್ವಶೋಧಿತಸ್ಯ ದುರ್ಬಲತಯಾ ಮೃದು ಭೇಷಜಂ ದೇಯಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಹಿ ಬಲಭ್ರಂಶೋಽತಿಯೋಗಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್||೬೭||
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
ಶ್ರೇಯೋ ಮೃದ್ವಸಕೃತ್ಪೀತಮಲ್ಪಬಾಧಂ ನಿರತ್ಯಯಮ್| ನ ಚಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಜನಯೇತ್ಪ್ರಾಣಸಂಶಯಮ್||೬೮||
श्रेयो मृद्वसकृत्पीतमल्पबाधं निरत्ययम्| न चातितीक्ष्णं यत् क्षिप्रं जनयेत्प्राणसंशयम्||६८||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದುಭೇಷಜಪ್ರಯೋಗೋಪಪತ್ತಿಮಾಹ- ಶ್ರೇಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಕೃತ್ಪೀತಮಿತಿ ಅಸಕೃತ್ಪೀತಮಲ್ಪಬಾಧಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ರೇಯ ಇತಿ ಶ್ರೇಯಸ್ತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯಾತಿವ್ಯಾಪತ್ತಿಕರತೀಕ್ಷ್ಣಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಜ್ಞೇಯಮ್| ನ ಚಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ನ ಚಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ದುರ್ಬಲಾದೀನಾಂ ದೇಯಂ; ಯಸ್ಮಾದತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ದುರ್ಬಲಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಾಣಸಂಶಯಂ ಜನಯೇತ್||೬೮||
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ಮಹಾದೋಷೋ ವಿರೇಚ್ಯೋ ಬಹುಶೋಽಲ್ಪಶಃ| ಮೃದುಭಿರ್ಭೇಷಜೈರ್ದೋಷಾ ಹನ್ಯುರ್ಹ್ಯೇನಮನಿರ್ಹೃತಾಃ||೬೯||
दुर्बलोऽपि महादोषो विरेच्यो बहुशोऽल्पशः| मृदुभिर्भेषजैर्दोषा हन्युर्ह्येनमनिर्हृताः||६९||
🔊 Audio coming soon
ದುರ್ಬಲೇ ಬಹುದೋಷೇ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ದುರ್ಬಲೋಽಪೀತ್ಯಾದಿ| ಬಹುಶೋಽಲ್ಪಶ ಇತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಯಾ| ಏವಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಮಹಾದೋಷನಿರ್ಹರಣೇ ಹೇತುಮಾಹ- ದೋಷಾ ಹನ್ಯುರ್ಹ್ಯೇನಮನಿರ್ಹೃತಾ ಇತಿ||೬೯||
Adhikarana 31 (70-72) · Śloka 72
ಯಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಕಫಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಪೀತಂ ಯಾತ್ಯಾನುಲೋಮಿಕಮ್| ವಮಿತಂ ಕವಲೈಃ ಶುದ್ಧಂ ಲಙ್ಘಿತಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ತಮ್||೭೦|| ವಿಬದ್ಧೇಽಲ್ಪೇ ಚಿರಾದ್ದೋಷೇ ಸ್ರವತ್ಯುಷ್ಣಂ ಪಿಬೇಜ್ಜಲಮ್| ತೇನಾಧ್ಮಾನಂ ತೃಷಾ ಚ್ಛರ್ದಿರ್ವಿಬನ್ಧಶ್ಚೈವ ಶಾಮ್ಯತಿ||೭೧|| ಭೇಷಜಂ ದೋಷರುದ್ಧಂ ಚೇನ್ನೋರ್ಧ್ವಂ ನಾಧಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಸೋದ್ಗಾರಂ ಸಾಙ್ಗಶೂಲಂ ಚ ಸ್ವೇದಂ ತತ್ರಾವಚಾರಯೇತ್||೭೨||
यस्योर्ध्वं कफसंसृष्टं पीतं यात्यानुलोमिकम्| वमितं कवलैः शुद्धं लङ्घितं पाययेत्तु तम्||७०|| विबद्धेऽल्पे चिराद्दोषे स्रवत्युष्णं पिबेज्जलम्| तेनाध्मानं तृषा च्छर्दिर्विबन्धश्चैव शाम्यति||७१|| भेषजं दोषरुद्धं चेन्नोर्ध्वं नाधः प्रवर्तते| सोद्गारं साङ्गशूलं च स्वेदं तत्रावचारयेत्||७२||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಾವಾನುಲೋಮಿಕಂ ವಿರೇಚನಮೌಷಧಮೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ ಯಸ್ಯ, ತಂ ಪಾಯಯೇತ್ ‘ವಿರೇಚನಮೌಷಧಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕವಲೈಃ ಶುದ್ಧಮಿತಿ ಕವಲೈಃ ಶೋಧಿತಮುಖಕಣ್ಠಮ್| ತೇನೇತಿ ಉಷ್ಣಜಲೇನ ಪೀತೇನ||೭೦-೭೨||
Adhikarana 32 (73) · Śloka 73
ಸುವಿರಿಕ್ತೇ ತು ಸೋದ್ಗಾರಮಾಶ್ವೇವೌಷಧಮುಲ್ಲಿಖೇತ್| ಅತಿಪ್ರವರ್ತನಂ ಜೀರ್ಣೇ ಸುಶೀತೈಃ ಸ್ತಮ್ಭಯೇದ್ಭಿಷಕ್||೭೩||
सुविरिक्ते तु सोद्गारमाश्वेवौषधमुल्लिखेत्| अतिप्रवर्तनं जीर्णे सुशीतैः स्तम्भयेद्भिषक्||७३||
🔊 Audio coming soon
ಅತಿಯೋಗಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ಸುವಿರಿಕ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸುವಿರಿಕ್ತೇ ಇತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ನಿರ್ಹೃತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೋದ್ಗಾರಮಿತಿ ಉದ್ಗಾರೇಣ ಪಚ್ಯಮಾನಾವಸ್ಥಾಽಭಿಹಿತಾ | ಏತೇನ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಚನೇ ಭೂತೇಽಪಿ ಯದೌಷಧಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ತದ್ದಿನೇ ಏವೋಲ್ಲಿಖೇತ್| ತಸ್ಯಾಪ್ಯೌಷಧೈಕದೇಶಸ್ಯಾಪಚ್ಯಮಾನತಾಯಾಂ ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೭೩||
Adhikarana 33 (74) · Śloka 74
ಕದಾಚಿಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ರುದ್ಧಂ ತಿಷ್ಠತ್ಯುರಸಿ ಭೇಷಜಮ್| ಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ರಾತ್ರೌ ವಾ ತತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ||೭೪||
कदाचिच्छ्लेष्मणा रुद्धं तिष्ठत्युरसि भेषजम्| क्षीणे श्लेष्मणि सायाह्ने रात्रौ वा तत्प्रवर्तते||७४||
🔊 Audio coming soon
ಕದಾಚಿದಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಿರೇಚನಸ್ಯಾವಿಕ್ರಮತ್ವೇ ಹೇತುಮಾಹ| ಅತ್ರ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯದ್ಯಪಿ ನೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನಿರೋಧಂ ಭೇಷಜಸ್ಯ ಗೌರವಾದಿಭಿರುಪಲಭ್ಯ ರಾತ್ರಿಪರ್ಯನ್ತಂ ಭೇಷಜಸ್ಯಾಯೋಗಪ್ರವೃತ್ತಿರುಪೇಕ್ಷಣೀಯೇತಿ ಕರ್ತವ್ಯಮೂಹನೀಯಮ್| ಪ್ರವರ್ತತೇ ಇತಿ ದೋಷಸಹಿತಂ ಭೇಷಜಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೭೪||
Adhikarana 34 (75) · Śloka 75
ರೂಕ್ಷಾನಾಹಾರಯೋರ್ಜೀರ್ಣೇ ವಿಷ್ಟಭ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಗತೇಽಪಿ ವಾ| ವಾಯುನಾ ಭೇಷಜೇ ತ್ವನ್ಯತ್ ಸಸ್ನೇಹಲವಣಂ ಪಿಬೇತ್||೭೫||
रूक्षानाहारयोर्जीर्णे विष्टभ्योर्ध्वं गतेऽपि वा| वायुना भेषजे त्वन्यत् सस्नेहलवणं पिबेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಾವಯೋಗಾಜ್ಜೀರ್ಣೇ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಂ ಗತೇ ವಾ ಭೇಷಜೇ ಅನ್ಯದ್ವಿರೇಚನಂ ಸಸ್ನೇಹಲವಣಂ ದಾತವ್ಯಮ್|೭೫||
Adhikarana 35 (76) · Śloka 76
ತೃಣ್ಮೋಹಭ್ರಮಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಸ್ಯುಶ್ಚೇಜ್ಜೀರ್ಯತಿ ಭೇಷಜೇ| ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಂ ಚ ಭೇಷಜಂ ತತ್ರ ಶಸ್ಯತೇ||೭೬||
तृण्मोहभ्रममूर्च्छायाः स्युश्चेज्जीर्यति भेषजे| पित्तघ्नं स्वादु शीतं च भेषजं तत्र शस्यते||७६||
🔊 Audio coming soon
ತೃಣ್ಮೋಹೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಾವೃತಭೇಷಜಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಾಹ| ಸ್ಯುರ್ಜೀರ್ಯತೀತಿ ಜೀರ್ಯತಿ ಭೇಷಜೇ ತೃಡಾದಯೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೭೬||
Adhikarana 36 (77) · Śloka 77
ಲಾಲಾಹೃಲ್ಲಾಸವಿಷ್ಟಮ್ಭಲೋಮಹರ್ಷಾಃ ಕಫಾವೃತೇ| ಭೇಷಜಂ ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಕಟ್ವಾದಿ ಕಫನುದ್ಧಿತಮ್||೭೭||
लालाहृल्लासविष्टम्भलोमहर्षाः कफावृते| भेषजं तत्र तीक्ष्णोष्णं कट्वादि कफनुद्धितम्||७७||
🔊 Audio coming soon
ಲಾಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಾವೃತಭೇಷಜಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಾಹ||೭೭||
Adhikarana 37 (78) · Śloka 78
ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಲಙ್ಘಯೇದವಿರೇಚಿತಮ್| ತೇನಾಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಜಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಙ್ಗಶ್ಚೈವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೭೮||
सुस्निग्धं क्रूरकोष्ठं च लङ्घयेदविरेचितम्| तेनास्य स्नेहजः श्लेष्मा सङ्गश्चैवोपशाम्यति||७८||
🔊 Audio coming soon
ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತ್ಯಾದೌ ಅವಿರೇಚಿತಮಿತಿ ಈಷದ್ವಿರೇಚಿತಮ್| ಸ್ನೇಹಜ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಪ್ರಯೋಗಜನಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ| ಸಙ್ಗಃ ದೋಷಸಙ್ಗಃ| ತೇನ ಲಙ್ಘನೇನ ದೋಷಪಾಕಾದೇವ ಪ್ರಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಶಮೋ ದೋಷಸಙ್ಗೋಪಶಮಶ್ಚ ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೭೮||
Adhikarana 38 (79-80) · Śloka 80
ರೂಕ್ಷ-ಬಹ್ವನಿಲ-ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠ-ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲಿನಾಮ್ | ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮವಿರಿಚ್ಯೈವ ಜೀರ್ಯತಿ||೭೯|| ತೇಭ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಂ ಪುರಾ ದತ್ತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾದ್ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್| ಬಸ್ತಿಪ್ರವರ್ತಿತಂ ದೋಷಂ ಹರೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ವಿರೇಚನಮ್||೮೦||
रूक्ष-बह्वनिल-क्रूरकोष्ठ-व्यायामशालिनाम् | दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरिच्यैव जीर्यति||७९|| तेभ्यो बस्तिं पुरा दत्त्वा पश्चाद्दद्याद्विरेचनम्| बस्तिप्रवर्तितं दोषं हरेच्छीघ्रं विरेचनम्||८०||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ವಿರೇಚನಪ್ರಯೋಗೇ ಕ್ರಮವಿಶೇಷಂ ಸೋಪಪತ್ತಿಕಮಾಹ- ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿಂ ಪುರಾ ದತ್ತ್ವೇತ್ಯತ್ರ ಬಸ್ತಿಶಬ್ದೇನ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ನಿರೂಹಸ್ತು ವಾತಕೋಪಕತಯಾ ತಥಾ ನಿರೂಹಾನನ್ತರಂ ವಿರೇಚನಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾದಿಹ ನೇಷ್ಯತೇ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ “ನಿರೂಹದಾನಾತ್ ಪವನಾದ್ಭಯಂ ಸ್ಯಾತ್” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತಿ, ತಥಾ “ನರೋ ವಿರಿಕ್ತಸ್ತು ನಿರೂಹದಾನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ಸಪ್ತದಿನಾನ್ಯವಶ್ಯಮ್| ಶುದ್ಧೋ ನಿರೂಹೇನ ವಿರೇಚನಂ ತು” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತಿ; ಕಿನ್ತು ಬಸ್ತಿಶಬ್ದೇನ ನಿರೂಹಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ; ನಿರೂಹಸ್ಯ ಯದ್ವಾತಕರ್ತೃತ್ವಮುಕ್ತಂ ತದೇಕಸ್ಯೈವ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿರಹಿತಸ್ಯಾಭ್ಯಾಸಾತ್, ಉತ್ಸರ್ಗತಸ್ತು ವಾತಹನ್ತೃತ್ವಂ “ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಹರಾಣಾಂ” (ಸೂ.ಅ.೨೫) ಇತ್ಯನೇನೈವೋಕ್ತಮ್| ನಿರೂಹಾನನ್ತರಂ ವಿರೇಚನನಿಷೇಧಸ್ತ್ವೌತ್ಸರ್ಗಿಕಃ, ತೇನ ವಿಶೇಷವಿಧಿನಾ ತಸ್ಯಾಪವಾದೋ ಯುಜ್ಯತ ಏವ; ಕಿಞ್ಚ, ಇಹ ಬಸ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ಯದ್ವಿರೇಚನಂ ವಿಧೀಯತೇ ತಚ್ಚ ಬಸ್ತಿದಾನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತಾಹಾನನ್ತರಮೇವ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ನ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿರೋಧಃ| ಪ್ರವರ್ತಿತಮಿತಿ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯುನ್ಮುಖೀಕೃತಮ್||೭೯-೮೦||
Adhikarana 39 (81-82) · Śloka 82
ರೂಕ್ಷಾಶನಾಃ ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾ ಯೇ ನರಾ ದೀಪ್ತಪಾವಕಾಃ| ತೇಷಾಂ ದೋಷಾಃ ಕ್ಷಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಕರ್ಮವಾತಾತಪಾಗ್ನಿಭಿಃ ||೮೧|| ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಜೀರ್ಣದೋಷಾನಪಿ ಸಹನ್ತಿ ತೇ| ಸ್ನೇಹ್ಯಾಸ್ತೇ ಮಾರುತಾದ್ರಕ್ಷ್ಯಾ ನಾವ್ಯಾಧೌ ತಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್ ||೮೨||
रूक्षाशनाः कर्मनित्या ये नरा दीप्तपावकाः| तेषां दोषाः क्षयं यान्ति कर्मवातातपाग्निभिः ||८१|| विरुद्धाध्यशनाजीर्णदोषानपि सहन्ति ते| स्नेह्यास्ते मारुताद्रक्ष्या नाव्याधौ तान् विशोधयेत् ||८२||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷಾಶನಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ನೇಹ್ಯಾ ಅಪಿ ನ ವ್ಯಾಧಿವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಶೋಧನೀಯಾ ಇತ್ಯಾಹ| ಕರ್ಮನಿತ್ಯಾ ಇತಿ ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಕರ್ಮಕರಾಃ| ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಜೀರ್ಣಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಸಹನ್ತೀತಿ ವಿರುದ್ಧಾಶನಾದಯೋ ದೋಷರೂಪಾ ನ ತೇಷಾಂ ವಿಕಾರಂ ಜನಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾದಯಶ್ಚ ದೋಷಜನಕತಯಾ ದೋಷಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯನ್ತೇ| ನಾವ್ಯಾಧಾವಿತಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನಸಂಶೋಧನೈಕಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ನ ತಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇದಿತಿ; ಅನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯುಕ್ತೋಽಯಮರ್ಥಃ “ಅನೀರಿತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಮೀರಣಂ ನ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಸಕ್ತಾನಾಮಶ್ಮನಾಮಿವ ತಾಡನಮ್ ” ಇತಿ||೮೧-೮೨||
Adhikarana 40 (83-85) · Śloka 85
ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಶರೀರಾಯ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್| ಸ್ನೇಹೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಶರೀರಾಯ ರೂಕ್ಷಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೮೩|| ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಧಿಂ ಧೀರೋ ದೇಶಕಾಲಪ್ರಮಾಣವಿತ್| ವಿರೇಚನಂ ವಿರೇಚ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ನಾಪರಾಧ್ಯತಿ||೮೪|| ವಿಭ್ರಂಶೋ ವಿಷವದ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೋ ಯಥಾಽಮೃತಮ್| ಕಾಲೇಷ್ವವಶ್ಯಂ ಪೇಯಂ ಚ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನಾತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೮೫||
नातिस्निग्धशरीराय दद्यात् स्नेहविरेचनम्| स्नेहोत्क्लिष्टशरीराय रूक्षं दद्याद्विरेचनम्||८३|| एवं ज्ञात्वा विधिं धीरो देशकालप्रमाणवित्| विरेचनं विरेच्येभ्यः प्रयच्छन्नापराध्यति||८४|| विभ्रंशो विषवद्यस्य सम्यग्योगो यथाऽमृतम्| कालेष्ववश्यं पेयं च तस्माद्यत्नात् प्रयोजयेत्||८५||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಂ ವಿಧಿಮುಪಸಂಹರನ್ನಾಹ- ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರೇಚ್ಯೇಭ್ಯ ಇತಿ ವಿರೇಚನಾರ್ಹೇಭ್ಯಃ| ವಿಭ್ರಂಶ ಇತ್ಯಾದೌ ಯಸ್ಯೇತಿ ಸಂಶೋಧನಸ್ಯ| ನನು ವಿಷತುಲ್ಯವಿಭ್ರಂಶಮೇತಚ್ಛೋಧನಂ ತತ್ಕಿಮನೇನಾಚರಿತೇನೇತ್ಯಾಹ- ಕಾಲೇಷ್ವವಶ್ಯಂ ಪೇಯಂ ಚೇತಿ; ಸಂಶೋಧನಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಾವವಶ್ಯಂ ಪೇಯಮ್| ತೇನ, ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಽವಶ್ಯಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ನ ಶೋಧನಂ ಪರಿಹರ್ತುಂ ಪಾರ್ಯತ ಇತಿ ಭಾವಃ||೮೩-೮೫||
Adhikarana 41 (86) · Śloka 86
ದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಯದುಕ್ತಮಸ್ಮಿನ್ಮಧ್ಯೇಷು ತತ್ ಕೋಷ್ಠವಯೋಬಲೇಷು| ತನ್ಮೂಲಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ಭವೇದ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯಂ ತೇಷಾಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕೋನಭಾವಃ||೮೬||
द्रव्यप्रमाणं तु यदुक्तमस्मिन्मध्येषु तत् कोष्ठवयोबलेषु| तन्मूलमालम्ब्य भवेद्विकल्प्यं तेषां विकल्प्योऽभ्यधिकोनभावः||८६||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಯದೇತಚ್ಛೋಧನಸ್ಯ ಕ್ವಚಿತ್ ಕರ್ಷಾದಿಮಾನಮುಕ್ತಂ ನ ತತ್ ಸರ್ವಪುರುಷವಿಷಯಂ, ಕಿನ್ತು ಮಧ್ಯೇಷು ಕೋಷ್ಠವಯೋಬಲೇಷು ತನ್ಮಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ಮೂಲಮಾಲಮ್ಬ್ಯೇತಿ ಉಕ್ತಪ್ರಮಾಣಮನುಕ್ತಪ್ರಮಾಣಾನುಮಾನಬೀಜಂ ಕೃತ್ವಾ| ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥಮಾಹ- ತೇಷಾಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕೋನಭಾವ ಇತಿ; ಭೇಷಜಪ್ರಮಾಣಸ್ಯಾಧಿಕಭಾವ ಊನಭಾವಶ್ಚ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮೬||
Adhikarana 42 (87-97) · Śloka 98
ಷಡ್ ಧ್ವಂಶ್ಯಸ್ತು ಮರೀಚಿಃ ಸ್ಯಾತ್ ಷಣ್ಮರೀಚ್ಯಸ್ತು ಸರ್ಷಪಃ| ಅಷ್ಟೌ ತೇ ಸರ್ಷಪಾ ರಕ್ತಾಸ್ತಣ್ಡುಲಶ್ಚಾಪಿ ತದ್ದ್ವಯಮ್||೮೭|| ಧಾನ್ಯಮಾಷೋ ಭವೇದೇಕೋ ಧಾನ್ಯಮಾಷದ್ವಯಂ ಯವಃ| ಅಣ್ಡಿಕಾ ತೇ ತು ಚತ್ವಾರಸ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತು ಮಾಷಕಃ||೮೮|| ಹೇಮಶ್ಚ ಧಾನ್ಯಕಶ್ಚೋಕ್ತೋ ಭವೇಚ್ಛಾಣಸ್ತು ತೇ ತ್ರಯಃ| ಶಾಣೌ ದ್ವೌ ದ್ರಙ್ಕ್ಷಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕೋಲಂ ಬದರಮೇವ ಚ||೮೯|| ವಿದ್ಯಾದ್ದ್ವೌ ದ್ರಙ್ಕ್ಷಣೌ ಕರ್ಷಂ ಸುವರ್ಣಂ ಚಾಕ್ಷಮೇವ ಚ| ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ಚೈವ ಪಿಚುಂ ಪಾಣಿತಲಂ ತಥಾ||೯೦|| ತಿನ್ದುಕಂ ಚ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕವಲಗ್ರಹಮೇವ ಚ| ದ್ವೇ ಸುವರ್ಣೇ ಪಲಾರ್ಧಂ ಸ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ತಿರಷ್ಟಮಿಕಾ ತಥಾ||೯೧|| ದ್ವೇ ಪಲಾರ್ಧೇ ಪಲಂ ಮುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋಽಥ ಚತುರ್ಥಿಕಾ| ಬಿಲ್ವಂ ಷೋಡಶಿಕಾ ಚಾಮ್ರಂ ದ್ವೇ ಪಲೇ ಪ್ರಸೃತಂ ವಿದುಃ||೯೨|| ಅಷ್ಟಮಾನಂ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಕುಡವೌ ದ್ವೌ ತು ಮಾನಿಕಾ| ಪಲಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ವಿದ್ಯಾದಞ್ಜಲಿಂ ಕುಡವಂ ತಥಾ||೯೩|| ಚತ್ವಾರಃ ಕುಡವಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಶ್ಚತುಃಪ್ರಸ್ಥಮಥಾಢಕಮ್| ಪಾತ್ರಂ ತದೇವ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಕಂಸಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಷ್ಟಕಂ ತಥಾ||೯೪|| ಕಂಸಶ್ಚತುರ್ಗುಣೋ ದ್ರೋಣಶ್ಚಾರ್ಮಣಂ ನಲ್ವಣಂ ಚ ತತ್| ಸ ಏವ ಕಲಶಃ ಖ್ಯಾತೋ ಘಟಮುನ್ಮಾನಮೇವ ಚ||೯೫|| ದ್ರೋಣಸ್ತು ದ್ವಿಗುಣಃ ಶೂರ್ಪೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕುಮ್ಭ ಏವ ಚ| ಗೋಣೀಂ ಶೂರ್ಪದ್ವಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಖಾರೀಂ ಭಾರಂ ತಥೈವ ಚ||೯೬|| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ವಾಹಂ ಶೂರ್ಪಾಣಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ತುಲಾಂ ಶತಪಲಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪರಿಮಾಣವಿಶಾರದಃ||೯೭|| ಶುಷ್ಕದ್ರವ್ಯೇಷ್ವಿದಂ ಮಾನಮೇವಮಾದಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್|೯೮|
षड् ध्वंश्यस्तु मरीचिः स्यात् षण्मरीच्यस्तु सर्षपः| अष्टौ ते सर्षपा रक्तास्तण्डुलश्चापि तद्द्वयम्||८७|| धान्यमाषो भवेदेको धान्यमाषद्वयं यवः| अण्डिका ते तु चत्वारस्ताश्चतस्रस्तु माषकः||८८|| हेमश्च धान्यकश्चोक्तो भवेच्छाणस्तु ते त्रयः| शाणौ द्वौ द्रङ्क्षणं विद्यात् कोलं बदरमेव च||८९|| विद्याद्द्वौ द्रङ्क्षणौ कर्षं सुवर्णं चाक्षमेव च| बिडालपदकं चैव पिचुं पाणितलं तथा||९०|| तिन्दुकं च विजानीयात् कवलग्रहमेव च| द्वे सुवर्णे पलार्धं स्याच्छुक्तिरष्टमिका तथा||९१|| द्वे पलार्धे पलं मुष्टिः प्रकुञ्चोऽथ चतुर्थिका| बिल्वं षोडशिका चाम्रं द्वे पले प्रसृतं विदुः||९२|| अष्टमानं तु विज्ञेयं कुडवौ द्वौ तु मानिका| पलं चतुर्गुणं विद्यादञ्जलिं कुडवं तथा||९३|| चत्वारः कुडवाः प्रस्थश्चतुःप्रस्थमथाढकम्| पात्रं तदेव विज्ञेयं कंसः प्रस्थाष्टकं तथा||९४|| कंसश्चतुर्गुणो द्रोणश्चार्मणं नल्वणं च तत्| स एव कलशः ख्यातो घटमुन्मानमेव च||९५|| द्रोणस्तु द्विगुणः शूर्पो विज्ञेयः कुम्भ एव च| गोणीं शूर्पद्वयं विद्यात् खारीं भारं तथैव च||९६|| द्वात्रिंशतं विजानीयाद्वाहं शूर्पाणि बुद्धिमान्| तुलां शतपलं विद्यात् परिमाणविशारदः||९७|| शुष्कद्रव्येष्विदं मानमेवमादि प्रकीर्तितम्|९८|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಮಾಣೋಪೋದ್ಘಾತಾತ್ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವ್ಯವಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ- ಷಡ್ ಧ್ವಂಶ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಧ್ವಂಶೀಂ ತ್ರಸರೇಣುಕಂ ವದನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ಧ್ವಂಶೀಂ ಧೂಲಿಮಾಹುಃ| ಅಷ್ಟೌ ತೇ ಸರ್ಷಪಾ ರಕ್ತಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾ ಇತ್ಯತ್ರ ರಕ್ತಾ ಇತಿ ಸರ್ಷಪಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ತದ್ದ್ವಯಂ ಧಾನ್ಯಮಾಷ ಇತಿ ತಣ್ಡುಲದ್ವಯಂ ಧಾನ್ಯಮಾಷೋ ಭವೇತ್| ತೇ ತು ಚತ್ವಾರ ಇತಿ ಯವಚತ್ವಾರಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಮಾಷಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಅಣ್ಡಿಕಾ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ತ್ರಯೋ ಮಾಷಕಾಃ ಶಾಣಃ| ಅತ್ರ ಮಾನೇ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ಮಾಷಕಮಾನಂ ಪಲಂ ಭವತಿ, ತದೇವ ದಶರಕ್ತಿಮಾನೇನ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಾಷಕಪಲೇನ ತುಲ್ಯಂ ಭವತಿ, ಯತಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಧಾನ್ಯಮಾಷೈರ್ದಶರಕ್ತಿಕಾಸ್ತುಲ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ; ತತಶ್ಚ ದಶರಕ್ತಿಮಾನಾಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಾಷಕಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಧಾನ್ಯಮಾಷೈರ್ಗುಣಿತಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಪಞ್ಚದಶಶತಧಾನ್ಯಮಾಷಾ ಏವ ಭವನ್ತಿ; ತೇನ ದಶರಕ್ತಿಕಚತುಃಷಷ್ಟಿಧಾನ್ಯಮಾಷಪಲಮಾನೇನ ಸಹ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಧಾನ್ಯಮಾಷಪ್ರಮಾಣಾಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ಮಾಷಕೃತಪಲಮಾನಸ್ಯ ತುಲ್ಯತಾ| ಸುಶ್ರುತೇಽಪಿ “ತತ್ರ ದ್ವಾದಶ ಧಾನ್ಯಮಾಷಾಃ ಸ್ವರ್ಣಮಾಷಕಃ, ತೇ ಚ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ ಪಲಮ್” (ಸು. ಚಿ. ಅ. ೩೧) ಇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಿತಮ್| ತೇನ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಾಷಕಾ ದ್ವಾದಶಧಾನ್ಯಮಾಷೈರ್ಗುಣಿತಾಃ ಸನ್ತೋಽಷ್ಟಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಸಪ್ತಶತಧಾನ್ಯಮಾಷಾ ಭವನ್ತಿ; ಏವಂ ದೃಢಬಲೋಕ್ತಮಾನಾದರ್ಧೇನ ಸುಶ್ರುತಪಲಾದಿಮಾನಂ ಭವತಿ; ಏವಂ ಸುಶ್ರುತೇಽಪಿ ಪಞ್ಚರಕ್ತಿಕಮಾಷೋ ಭವತಿ| ದೃಢಬಲಮಾನಂ ಮಾಗಧಂ, ಸುಶ್ರುತಮಾನಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಮಿತಿ ಬ್ರುವತೇ| ಜತೂಕರ್ಣೇ ತು ಷಡ್ಗುಞ್ಜಕೋ ಮಾಷಕ ಉಕ್ತಃ||೮೭-೯೭||-
Adhikarana 43 (98-99) · Śloka 99
ದ್ವಿಗುಣಂ ತದ್ದ್ರವೇಷ್ವಿಷ್ಟಂ ತಥಾ ಸದ್ಯೋದ್ಧೃತೇಷು ಚ||೯೮|| ಯದ್ಧಿ ಮಾನಂ ತುಲಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಪಲಂ ವಾ ತತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಅನುಕ್ತೇ ಪರಿಮಾಣೇ ತು ತುಲ್ಯಂ ಮಾನಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್||೯೯||
द्विगुणं तद्द्रवेष्विष्टं तथा सद्योद्धृतेषु च||९८|| यद्धि मानं तुला प्रोक्ता पलं वा तत् प्रयोजयेत्| अनुक्ते परिमाणे तु तुल्यं मानं प्रकीर्तितम्||९९||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿಗುಣಂ ತದ್ದ್ರವೇಷ್ವಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ದ್ರವಸ್ಯ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್ ಕುಡವಾದಾವೇವ ದ್ರವಸ್ಯ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ “ರಕ್ತಿಕಾದಿಷು ಮಾನೇಷು ಯಾವನ್ನ ಕುಡವೋ ಭವೇತ್| ಶುಷ್ಕೇ ದ್ರವಾರ್ದ್ರಯೋಶ್ಚೈವ ತುಲ್ಯಂ ಮಾನಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್” ಇತಿ| ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ “ದ್ವಿಗುಣಾಃ ಕುಡವಾದಯೋ ದ್ರವಾಣಾಮ್” ಇತಿ| ಇಹಾಪಿ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಚಾಙ್ಗೇರೀಘೃತೇ “ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥೋಽತ್ರ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿಪಲಾಧಿಕಃ” (ಚಿ.ಅ.೧೪) ಇತಿ ವಚನೇನ ದ್ರವದ್ವೈಗುಣ್ಯಂ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಪ್ರಸ್ಥೇ ದ್ರಢಯತಾಽಽಚಾರ್ಯೇಣ ರಕ್ತಿಕಾದೌ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಪರಿಭಾಷಾವ್ಯಭಿಚಾರಃ ಸೂಚ್ಯತ ಇತ್ಯುಪಪಾದಿತಮೇವ ಪ್ರಾಕ್| ಆರ್ದ್ರದ್ವೈಗುಣ್ಯಂ ಚ ತಸ್ಯೈವ ಭವತಿ ಯಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಚಾರ್ದ್ರಸ್ಯ ಚೋಪಯೋಗಃ ಸಮ್ಭವತಿ, ಯಚ್ಚ ನಿತ್ಯಮಾರ್ದ್ರಮೇವೋಪಯುಜ್ಯತೇ ನ ತತ್ರ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ- “ವಾಸಾಕುಟಜಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಶತಪತ್ರೀಸಹಾಮೃತಾಃ| ಪ್ರಸಾರಣ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಶತಪುಷ್ಪಾಸಹಾಚರಾಃ|| ನಿತ್ಯಮಾರ್ದ್ರಾಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ನ ತೇಷಾಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಭವೇತ್” ಇತಿ| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಾನಸ್ಯ ವಾರದ್ವಯಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೯೮-೯೯||
Adhikarana 44 (100) · Śloka 100
ದ್ರವಕಾರ್ಯೇಽಪಿ ಚಾನುಕ್ತೇ ಸರ್ವತ್ರ ಸಲಿಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಯತಶ್ಚ ಪಾದನಿರ್ದೇಶಶ್ಚತುರ್ಭಾಗಸ್ತತಶ್ಚ ಸಃ||೧೦೦||
द्रवकार्येऽपि चानुक्ते सर्वत्र सलिलं स्मृतम्| यतश्च पादनिर्देशश्चतुर्भागस्ततश्च सः||१००||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿಭಾಷಾನ್ತರಮಾಹ- ದ್ರವಕಾರ್ಯೇಽಪೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಾದಿಸಾಧನೇ ದ್ರವಸಮ್ಪಾದ್ಯೇ ಯತ್ರ ದ್ರವಂ ನೋಕ್ತಂ ತತ್ರ ಸಲಿಲಂ ದೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತಶ್ಚ ಪಾದನಿರ್ದೇಶಶ್ಚತುರ್ಭಾಗಸ್ತತಶ್ಚ ಸ ಇತಿ ಅಸ್ಯಾರ್ಥೋ ಲೋಕತ ಏವ ಸಿದ್ಧಃ, ತಥಾಽಪಿ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಪುನರಭಿಧೀಯತೇ||೧೦೦||
Adhikarana 45 (101) · Śloka 101
ಜಲಸ್ನೇಹೌಷಧಾನಾಂ ತು ಪ್ರಮಾಣಂ ಯತ್ರ ನೇರಿತಮ್ | ತತ್ರ ಸ್ಯಾದೌಷಧಾತ್ ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ನೇಹಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೧೦೧||
जलस्नेहौषधानां तु प्रमाणं यत्र नेरितम् | तत्र स्यादौषधात् स्नेहः स्नेहात्तोयं चतुर्गुणम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ಜಲಸ್ನೇಹೌಷಧಾನಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಔಷಧಾತ್ ಸ್ನೇಹಶ್ಚತುರ್ಗುಣ ಇತಿ ಕಲ್ಕಾತ್ ಸ್ನೇಹಶ್ಚತುರ್ಗುಣಃ| ಸ್ನೇಹಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮಿತಿ ತೋಯಶಬ್ದಸ್ಯ ದ್ರವೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾದ್ದ್ರವಂ ಚತುರ್ಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತ್ರ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಮಾನಂ ಜಲಾದೀನಾಮುಕ್ತಂ ತತ್ರ ತಥೈವ ಕರ್ತವ್ಯಂ, “ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ತತ್ತದೇವ ತು” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೧) ಇತಿವಚನಾತ್||೧೦೧||
Adhikarana 46 (102-103) · Śloka 103
ಸ್ನೇಹಪಾಕಸ್ತ್ರಿಧಾ ಜ್ಞೇಯೋ ಮೃದುರ್ಮಧ್ಯಃ ಖರಸ್ತಥಾ| ತುಲ್ಯೇ ಕಲ್ಕೇನ ನಿರ್ಯಾಸೇ ಭೇಷಜಾನಾಂ ಮೃದುಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೦೨|| ಸಂಯಾವ ಇವ ನಿರ್ಯಾಸೇ ಮಧ್ಯೋ ದರ್ವೀಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ಶೀರ್ಯಮಾಣೇ ತು ನಿರ್ಯಾಸೇ ವರ್ತಮಾನೇ ಖರಸ್ತಥಾ||೧೦೩||
स्नेहपाकस्त्रिधा ज्ञेयो मृदुर्मध्यः खरस्तथा| तुल्ये कल्केन निर्यासे भेषजानां मृदुः स्मृतः||१०२|| संयाव इव निर्यासे मध्यो दर्वीं विमुञ्चति| शीर्यमाणे तु निर्यासे वर्तमाने खरस्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹಪಾಕತ್ರೈವಿಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ನೇಹಪಾಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ತುಲ್ಯೇ ಕಲ್ಕೇನ ನಿರ್ಯಾಸ ಇತಿ ಪ್ರಥಮಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಕಲ್ಕತುಲ್ಯತಾಂ ಗತೇ ಪಾಕೇನ ನಿರ್ಯಾಸೇ ಸತಿ| ಸಂಯಾವ ಇವೇತಿ ಅತ್ರ ಸಂಯಾವಶಬ್ದೇನ ಸಮಘೃತಗುಡಗೋಧೂಮಕಣಿಕಾಕೃತಪಿಣ್ಡ ಉಚ್ಯತೇ| ಶೀರ್ಯಮಾಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಖರಪಾಕಲಕ್ಷಣಮ್| ಶೀರ್ಯಮಾಣೇ ಇತಿ ಅವಸೀದತಿ| ವರ್ತಮಾನೇ ಅಙ್ಗುಲಿಪೀಡನಾದ್ವರ್ತಿತಾಂ ಗಚ್ಛತಿ||೧೦೨-೧೦೩||
Adhikarana 47 (104) · Śloka 104
ಖರೋಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಸ್ಮೃತಃ ಪಾಕೋ, ಮೃದುರ್ನಸ್ತಃಕ್ರಿಯಾಸು ಚ| ಮಧ್ಯಪಾಕಂ ತು ಪಾನಾರ್ಥೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್||೧೦೪||
खरोऽभ्यङ्गे स्मृतः पाको, मृदुर्नस्तःक्रियासु च| मध्यपाकं तु पानार्थे बस्तौ च विनियोजयेत्||१०४||
🔊 Audio coming soon
ಖರಪಾಕಾದಿವಿಷಯಮಾಹ- ಖರ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೦೪||
Adhikarana 48 (105) · Śloka 105
ಮಾನಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕಾಲಿಙ್ಗಂ ಮಾಗಧಂ ತಥಾ| ಕಾಲಿಙ್ಗಾನ್ಮಾಗಧಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮೇವಂ ಮಾನವಿದೋ ವಿದುಃ||೧೦೫||
मानं च द्विविधं प्राहुः कालिङ्गं मागधं तथा| कालिङ्गान्मागधं श्रेष्ठमेवं मानविदो विदुः||१०५||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಲಿಙ್ಗಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ಚಾನಾರ್ಷಂ ವದನ್ತಿ||೧೦೫||
Adhikarana 49 (106-107) · Śloka 107
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ ಶೋಧನಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಪೃಥಗ್ಘೇತುಃ ಪ್ರವರ್ತನೇ| ದೇಶಾದೀನಾಂ ಫಲಾದೀನಾಂ ಗುಣಾ ಯೋಗಶತಾನಿ ಷಟ್||೧೦೬|| ವಿಕಲ್ಪಹೇತುರ್ನಾಮಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣಮ್| ವಿಧಿಶ್ಚಾವಸ್ಥಿಕೋ ಮಾನಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕಶ್ಚ ದರ್ಶಿತಃ||೧೦೭||
तत्र श्लोकौ- कल्पार्थः शोधनं सञ्ज्ञा पृथग्घेतुः प्रवर्तने| देशादीनां फलादीनां गुणा योगशतानि षट्||१०६|| विकल्पहेतुर्नामानि तीक्ष्णमध्याल्पलक्षणम्| विधिश्चावस्थिको मानं स्नेहपाकश्च दर्शितः||१०७||
🔊 Audio coming soon
ಕಲ್ಪಾರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿಃ ಸ್ಥಾನಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ “ಕಲ್ಪಾರ್ಥಂ ಭೇದಾರ್ಥಂ” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ| ಶೋಧನಸಞ್ಜ್ಞಾ- “ಉಭಯಂ ವಾ ಶರೀರಮಲವಿರೇಚನಾತ್” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾ| ಪೃಥಗ್ಘೇತುಃ ಪ್ರವರ್ತನೇ ಇತಿ “ತತ್ರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣವಿಕಾಶೀ” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ| ದೇಶಾದೀನಾಂ ಗುಣಾಃ “ತತ್ರ ದೇಶಸ್ತು” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾಃ| ಫಲಾದೀನಾಂ ಗುಣಾಃ ಮದನಫಲಾದಿಕಲ್ಪ ಏವೋಕ್ತಾಃ| ಯೋಗಶತಾನಿ ಷಡಿತಿ “ತ್ರಿಶತಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತ್” ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ವಿಕಲ್ಪಹೇತುಃ “ಉಪಭೋಗಸುಖಾರ್ಥಂ” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಃ| ನಾಮಾನಿ ಮದನಫಲಾದೀನಾಮೇವ, ತಾನಿ ಚ ಪ್ರತ್ಯಧ್ಯಾಯಮುಕ್ತಾನಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಮಧ್ಯಾಲ್ಪಲಕ್ಷಣಮಿತಿ “ಸುಖಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮಹಾವೇಗಂ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ವಿಧಿಶ್ಚಾವಸ್ಥಿಕಃ “ದೇಯಂ ಹ್ಯನಿರ್ಗತೇ ಪೂರ್ವಂ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೧೦೬-೧೦೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨|| ಇತಿ ಚರಕಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸಪ್ತಮಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने दन्तीद्रवन्तीकल्पो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२|| इति चरकसंहितायां सप्तमं कल्पस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||