Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതഃ സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧||
ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
സപ്തലാ ചര്മസാഹ്വാ ച ബഹുഫേനരസാ ച സാ|
ശങ്ഖിനീ തിക്തലാ ചൈവ യവതിക്താऽക്ഷി(ക്ഷ)പീഡകഃ||൩||
View original
अथातः सप्तलाशङ्खिनीकल्पं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
सप्तला चर्मसाह्वा च बहुफेनरसा च सा|
शङ्खिनी तिक्तला चैव यवतिक्ताऽक्षि(क्ष)पीडकः||३||
പൂര്വാധ്യായോക്തസമ്ബന്ധാദേവ സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്പോऽഭിധീയതേ| ഇഹ ചാധ്യായേ യേ യോഗാ അഭിധീയന്തേ തേ സപ്തലയാ വാ ശങ്ഖിന്യാ വാ ഉഭാഭ്യാം വാ സമ്പാദ്യന്തേ ശ്യാമാത്രിവൃദ്യോഗവത്||൧-൩||
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
തേ ഗുല്മഗരഹൃദ്രോഗകുഷ്ഠശോഫോദരാദിഷു|
വികാസിതീക്ഷ്ണരൂക്ഷത്വാദ്യോജ്യേ ശ്ലേഷ്മാധികേഷു തു||൪||
നാതിശുഷ്കം ഫലം ഗ്രാഹ്യം ശങ്ഖിന്യാ നിസ്തുഷീകൃതമ്|
സപ്തലായാശ്ച മൂലാനി ഗൃഹീത്വാ ഭാജനേ ക്ഷിപേത്||൫||
View original
ते गुल्मगरहृद्रोगकुष्ठशोफोदरादिषु|
विकासितीक्ष्णरूक्षत्वाद्योज्ये श्लेष्माधिकेषु तु||४||
नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्|
सप्तलायाश्च मूलानि गृहीत्वा भाजने क्षिपेत्||५||
തേ ഗുല്മേത്യാദി| തേ സപ്തലാശങ്ഖിന്യൌ||൪-൫||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 8
അക്ഷമാത്രം തയോഃ പിണ്ഡം പ്രസന്നാലവണായുതമ്|
ഹൃദ്രോഗേ കഫവാതോത്ഥേ ഗുല്മേ ചൈവ പ്രയോജയേത്||൬||
പ്രിയാലപീലുകര്കന്ധുകോലാമ്രാതകദാഡിമൈഃ|
ദ്രാക്ഷാപനസഖര്ജൂരബദരാമ്ലപരൂഷകൈഃ||൭||
മൈരേയേ ദധിമണ്ഡേऽമ്ലേ സൌവീരകതുഷോദകേ|
സീധൌ ചാപ്യേഷ കല്പഃ സ്യാത് സുഖം ശീഘ്രവിരേചനഃ||൮||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं प्रसन्नालवणायुतम्|
हृद्रोगे कफवातोत्थे गुल्मे चैव प्रयोजयेत्||६||
प्रियालपीलुकर्कन्धुकोलाम्रातकदाडिमैः|
द्राक्षापनसखर्जूरबदराम्लपरूषकैः||७||
मैरेये दधिमण्डेऽम्ले सौवीरकतुषोदके|
सीधौ चाप्येष कल्पः स्यात् सुखं शीघ्रविरेचनः||८||
അക്ഷമാത്രമിത്യാദിനാ കല്കസ്യ പ്രസന്നാലവണയുക്തസ്യ പ്രിയാലാദികഷായേഷു ഷോഡശയോഗാ ഭവന്തി| അത്ര യദ്യപി മൈരേയൈക്ഷവൌ ന കഷായൌ തഥാऽപി ബഹുകഷായാന്തര്ഗതത്വാത് കഷായാവേവ വക്തവ്യൌ, സങ്ഗ്രഹേ ‘കഷായാ ദശ ഷട്’ ഇത്യനേന വ്യപദിഷ്ടൌ| കഷായശബ്ദേന കല്കകഷായോऽഭിപ്രേതഃ| കര്കന്ധൂകോലബദരശബ്ദേന ത്രിപ്രകാരബദരഗ്രഹണമ്||൬-൮||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
തൈലം വിദാരിഗന്ധാദ്യൈഃ പയസി ക്വഥിതേ പചേത്|
സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്കേ ത്രിവൃച്ഛ്യാമാര്ധഭാഗികേ||൯||
ദധിമണ്ഡേന സന്നീയ സിദ്ധം തത് പായയേത ച|
ശങ്ഖിനീചൂര്ണഭാഗൌ ദ്വൌ തിലചൂര്ണസ്യ ചാപരഃ||൧൦||
ഹരീതകീകഷായേണ തൈലം തത്പീഡിതം പിബേത്|
അതസീസര്ഷപൈരണ്ഡകരഞ്ജഷ്വേഷ സംവിധിഃ||൧൧||
View original
तैलं विदारिगन्धाद्यैः पयसि क्वथिते पचेत्|
सप्तलाशङ्खिनीकल्के त्रिवृच्छ्यामार्धभागिके||९||
दधिमण्डेन सन्नीय सिद्धं तत् पाययेत च|
शङ्खिनीचूर्णभागौ द्वौ तिलचूर्णस्य चापरः||१०||
हरीतकीकषायेण तैलं तत्पीडितं पिबेत्|
अतसीसर्षपैरण्डकरञ्जष्वेष संविधिः||११||
തൈലമിത്യാദിനാ പ്രഥമസ്തൈലയോഗഃ| ത്രിവൃച്ഛ്യാമാര്ധഭാഗികേ ഇതി സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്കയോരര്ധഭാഗേന ത്രിവൃച്ഛ്യാമാകല്കോ ദേയഃ| ശങ്ഖിനീത്യാദിനാ പഞ്ചതൈലയോഗാനാഹ, ഏവം ഷട്തൈലയോഗാ ഭവന്തി| തൈലം തത്പീഡിതമിതി ശങ്ഖിനീചൂര്ണം തിലചൂര്ണം ച ഹരീതകീകഷായേണ സന്ധായ പീഡിതം തത് തൈലം പിബേദിതി| അതസ്യാദിഷ്വേഷ സംവിധിരിതി വചനേന തിലസ്ഥാനേऽതസ്യാദീനാം പ്രയോഗം വിധത്തേ||൯-൧൧||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
ശങ്ഖിനീസപ്തലാസിദ്ധാത് ക്ഷീരാദ്യദുദിയാദ്ഘൃതമ്|
കല്കഭാഗേ തയോരേവ ത്രിവൃച്ഛ്യാമാര്ധസംയുതേ||൧൨||
ക്ഷീരേണാലോഡ്യ സമ്പക്വം പിബേത്തച്ച വിരേചനമ്|
ദന്തീദ്രവന്ത്യോഃ കല്പോऽയമജശൃങ്ഗ്യജഗന്ധയോഃ||൧൩||
ക്ഷീരിണ്യാ നീലികായാശ്ച തഥൈവ ച കരഞ്ജയോഃ|
മസൂരവിദലായാശ്ച പ്രത്യക്പര്ണ്യാസ്തഥൈവ ച||൧൪||
ദ്വിവര്ഗാര്ധാംശകല്കേന തദ്വത് സാധ്യം ഘൃതം പുനഃ|
ശങ്ഖിനീസപ്തലാധാത്രീകഷായേ സാധയേദ്ഘൃതമ് ||൧൫||
ത്രിവൃത്കല്പേന സര്പിശ്ച ത്രയോ ലേഹാശ്ച ലോധ്രവത് |
സുരാകമ്പില്ലയോര്യോഗഃ കാര്യോ ലോധ്രവദേവ ച||൧൬||
View original
शङ्खिनीसप्तलासिद्धात् क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्|
कल्कभागे तयोरेव त्रिवृच्छ्यामार्धसंयुते||१२||
क्षीरेणालोड्य सम्पक्वं पिबेत्तच्च विरेचनम्|
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पोऽयमजशृङ्ग्यजगन्धयोः||१३||
क्षीरिण्या नीलिकायाश्च तथैव च करञ्जयोः|
मसूरविदलायाश्च प्रत्यक्पर्ण्यास्तथैव च||१४||
द्विवर्गार्धांशकल्केन तद्वत् साध्यं घृतं पुनः|
शङ्खिनीसप्तलाधात्रीकषाये साधयेद्घृतम् ||१५||
त्रिवृत्कल्पेन सर्पिश्च त्रयो लेहाश्च लोध्रवत् |
सुराकम्पिल्लयोर्योगः कार्यो लोध्रवदेव च||१६||
ശങ്ഖിനീസപ്തലേത്യാദി പ്രഥമം ഘൃതമ്| ദന്തീദ്രവന്ത്യോരിത്യാദിനാ ദ്വിദ്വിദ്രവ്യകല്കേന സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്കാര്ധേന പൂര്വഘൃതവത്പാകാച്ച പഞ്ചഘൃതയോഗാ അപരേ| ദ്രവന്തീ ദന്തീഭേദഃ| അജശൃങ്ഗീ വിഷാണികാ| ക്ഷീരിണീ ദുഗ്ധികാ| മസൂരവിദലാ ശ്യാമലതാ| പ്രത്യക്പര്ണീ മൂഷികപര്ണീ| ദ്വിവര്ഗാര്ധാംശകല്കേനേതി ദന്ത്യാദിദ്വിവര്ഗശങ്ഖിനീസപ്തലാര്ധഭാഗികേന കല്കേന| ശങ്ഖിനീത്യാദിനാ സപ്തമം ഘൃതം, ത്രിവൃത്കല്കേനേത്യാദ്യഷ്ടമം ഘൃതമ്| അത്ര ത്വധികൃതത്വാത് സപ്തലാശങ്ഖിന്യോര്ദ്വിഗുണഃ കഷായോ വിധീയതേ| ലോധ്രവദിതി ലോധ്രകല്പവത്; ലോധ്രകല്പേ യഥാ ത്രയോ ലേഹാഃ “ചതുരങ്ഗുലകല്പേന” (ക.അ.൯) ഇത്യാദിനോക്താഃ, തേന ലോധ്രസ്ഥാനേ സപ്തലാശങ്ഖിനീയോഗഃ കര്തവ്യഃ| തഥാ സുരായോഗഃ കമ്പില്ലയോഗശ്ച ലോധ്രവദിതി അത്രാപി ലോധ്രസ്ഥാനേ സപ്തലാശങ്ഖിനീപ്രക്ഷേപഃ കര്തവ്യഃ||൧൨-൧൬||
Adhikarana 6 (17) · Śloka 17
ദന്തീദ്രവന്ത്യോഃ കല്പേന സൌവീരകതുഷോദകേ|
അജഗന്ധാജശൃങ്ഗ്യോശ്ച തദ്വത് സ്യാതാം വിരേചനേ||൧൭||
View original
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पेन सौवीरकतुषोदके|
अजगन्धाजशृङ्ग्योश्च तद्वत् स्यातां विरेचने||१७||
ദന്തീദ്രവന്ത്യോരിത്യാദിനാ സന്ധാനചതുഷ്ടയമാഹ| ഏതത് സന്ധാനചതുഷ്ടയം പൂര്വസുരായോഗേന സമം ‘പഞ്ച മദ്യേ” ഇതി വചനേന സങ്ഗ്രഹഗൃഹീതം; സൌവീരകാദീനാം ച മദ്യശബ്ദേനാഭിധാനമിഹാസൂതത്വസാമാന്യാജ്ജ്ഞേയമ്| ദന്തീദ്രവന്ത്യോഃ കല്പേനേതി അനാഗതാവേക്ഷണേന ദന്തീദ്രവന്തീകല്പേ സൌവീരകതുഷോദകേ യേ വക്തവ്യേ തദ്വിധാനമിഹാപ്യതിദിശതി| തത്ര “അജഗന്ധാകഷായേണ സൌവീരകതുഷോദകേ” (ക.അ.൧൨) ഇതി വക്തവ്യം, തേനേഹാപ്യജഗന്ധാകഷായയുക്തസപ്തലാശങ്ഖിന്യോഃ സൌവീരകതുഷോദകേ കര്തവ്യേ| അത്ര “തഥാ ദന്തീദ്രവന്ത്യോശ്ച കഷായേ സാജഗന്ധയോഃ| ഗൌഡഃ കാര്യോऽജശൃങ്ഗ്യാ ച സ വൈ സുഖവിരേചനഃ” (ക.അ.൧൨) ഇത്യനേനോക്തസ്യ ഗൌഡാരിഷ്ടസ്യ ദന്തീദ്രവന്തീകല്പോക്തസ്യ വിധാനമതിദിശതി||൧൭||
Adhikarana 7 (18-19) · Śloka 19
തത്ര ശ്ലോകൌ- കഷായാ ദശ ഷട് ചൈവ ഷട് തൈലേऽഷ്ടൌ ച സര്പിഷി|
പഞ്ച മദ്യേ ത്രയോ ലേഹാ യോഗഃ കമ്പില്ലകേ തഥാ||൧൮||
സപ്തലാശങ്ഖിനീഭ്യാം തേ ത്രിംശദുക്താ നവാധികാഃ|
യോഗാഃ സിദ്ധാഃ സമസ്താഭ്യാമേകശോऽപി ച തേ ഹിതാഃ||൧൯||
View original
तत्र श्लोकौ- कषाया दश षट् चैव षट् तैलेऽष्टौ च सर्पिषि|
पञ्च मद्ये त्रयो लेहा योगः कम्पिल्लके तथा||१८||
सप्तलाशङ्खिनीभ्यां ते त्रिंशदुक्ता नवाधिकाः|
योगाः सिद्धाः समस्ताभ्यामेकशोऽपि च ते हिताः||१९||
കഷായാ ഇത്യാദിസങ്ഗ്രഹോ വ്യാകൃതഃ||൧൮-൧൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ കല്പസ്ഥാനേ സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്പോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने सप्तलाशङ्खिनीकल्पो नामैकादशोऽध्यायः||११||
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം കല്പസ്ഥാനേ സപ്തലാശങ്ഖിനീകല്പോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||