Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातस्तिल्वककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਵਤ੍ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯਾਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪੋਭਿਧੀਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਤੁ ਮਤੋ ਲੋਧ੍ਰੋ ਬਹਤ੍ਪਤ੍ਰਸ੍ਤਿਰੀਟਕਃ| ਤਸ੍ਯ ਮੂਲਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਲਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍||੩|| ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਸ਼੍ਚੋਤਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਲੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤੀਯਂ ਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍||੪|| ਭਾਗਂ ਤਂ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੫||
तिल्वकस्तु मतो लोध्रो बृहत्पत्रस्तिरीटकः| तस्य मूलत्वचं शुष्कामन्तर्वल्कलवर्जिताम्||३|| चूर्णयेत्तु त्रिधा कृत्वा द्वौ भागौ श्चोतयेत्ततः| लोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्||४|| भागं तं दशमूलस्य पुनः क्वाथेन भावयेत्| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा तत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਲਵਰ੍ਜਿਤਾਮਿਤਿ ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਲਂ ਕਠਿਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਸ਼੍ਚੋਤਯੇਦਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸਡ੍ਗੁਣਦ੍ਰਵੇਣੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਾਨ੍ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਮਦਨਫਲਕਲ੍ਪੇ ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਭਾਵਨਾਵਿਧਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਕਤ ਏਵ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਦਧਿਤਕ੍ਰਸੁਰਾਮਣ੍ਡਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਬਦਰਸੀਧੁਨਾ | ਰਸੇਨਾਮਲਕਾਨਾਂ ਵਾ ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍||੬||
दधितक्रसुरामण्डमूत्रैर्बदरसीधुना | रसेनामलकानां वा ततः पाणितलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚ ਯੋਗਾਃ||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਭਯਾਕਸ੍ਣਾਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ਸਲਿਲੇ ਸ਼ਤੇ| ਮਰੁਜਾਨ੍ ਸੁਨੁਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਜਾਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਯਦਾ||੭|| ਭਵੇਦਞ੍ਜਲਿਨਾ ਤਸ੍ਯ ਲੋਧ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਦਾ|੮|
मेषशृङ्ग्यभयाकृष्णाचित्रकैः सलिले शृते| मरुजान् सुनुयात्तच्च जातं सौवीरकं यदा||७|| भवेदञ्जलिना तस्य लोध्रकल्कं पिबेत् सदा|८|
🔊 Audio coming soon
ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸੌਵੀਰਕੇਣ ਯੋਗ ਏਕਃ| ਮਰੁਜਾ ਭਸ੍ਟਯਵਾਃ||੭||-
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
ਸੁਰਾਂ ਲੋਧ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਜਾਤਾਂ ਪਕ੍ਸਸ੍ਥਿਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍||੮|| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇ ਸਲਿਲਸ੍ਯਾਢਕਂ ਪਥਕ੍| ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਗੁਡਸ੍ਯੈਕਾਂ ਤੁਲਾਂ ਲੋਧ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਞ੍ਜਲਿਮ੍||੯|| ਆਵਪੇਤ੍ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|੧੦|
सुरां लोध्रकषायेण जातां पक्षस्थितां पिबेत्||८|| दन्तीचित्रकयोर्द्रोणे सलिलस्याढकं पृथक्| समुत्क्वाथ्य गुडस्यैकां तुलां लोध्रस्य चाञ्जलिम्||९|| आवपेत्तत् परं पक्षान्मद्यपानां विरेचनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
ਸੁਰਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੁਰਾਯੋਗਮਾਹ| ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨੈਕਮਰਿਸ੍ਟਯੋਗਮਾਹ| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਰਾਢਕਂ ਪਥਕ੍ ਸਲਿਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤਿਲ੍ਵਕਚੂਰ੍ਣਮਾਵਾਪਃ||੮-੯||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਕਸਾਯੇਣ ਦਸ਼ਕਤ੍ਵਃ ਸੁਭਾਵਿਤਾਮ੍||੧੦|| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍|੧੧|
कम्पिल्लककषायेण दशकृत्वः सुभाविताम्||१०|| मात्रां कम्पिल्लकस्यैव कषायेण पुनः पिबेत्|११|
🔊 Audio coming soon
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਯੋਗਮਾਹ| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਃ ਗੁਣ੍ਡਾਰੋਚਨਿਕਾ| ਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਤਿਲ੍ਵਕਚੂਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਾਮ੍||੧੦||-
Adhikarana 7 (11-13) · Śloka 13
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੇਨ ਲੇਹੋਨ੍ਯਃ ਕਾਰ੍ਯ ਏਵ ਚ||੧੧|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕਸਾਯੇਣ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਫਾਣਿਤਃ| ਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣਯੁਤਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਲੇਹਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਵਿਰੇਚਨੇ||੧੨|| ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਘਤਃ ਸਾਧਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਵਿਰੇਚਨੇ||੧੩||
चतुरङ्गुलकल्पेन लेहोऽन्यः कार्य एव च||११|| त्रिफलायाः कषायेण ससर्पिर्मधुफाणितः| लोध्रचूर्णयुतः सिद्धो लेहः श्रेष्ठो विरेचने||१२|| तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठो विरेचने||१३||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਥਮੋ ਲੇਹਃ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੇਨੇਤਿ ‘ਕਸਾਯੇਣਾਥਵਾ ਤਸ੍ਯ’ (ਕ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ| ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਤਿਲ੍ਵਕਕ੍ਵਾਥੇਨ ਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਲੇਹਃ| ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤੀਯਃ||੧੧-੧੩||
Adhikarana 8 (14-16) · Śloka 16
ਅਸ੍ਟਾਸ੍ਟੌ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨਾਂ ਮੁਸ੍ਟੀਂਸ੍ਤੁ ਸਨਖਾਨ੍ ਪਥਕ੍| ਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍||੧੪|| ਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਬਿਲ੍ਵਾਂਸ਼ੈਃ ਸਮੂਤ੍ਰਲਵਣੈਰਥ| ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੫|| ਲੋਧ੍ਰਕਲ੍ਕੇਨ ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਲਵਣੈਸ਼੍ਚ ਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍||੧੬||
अष्टाष्टौ त्रिवृतादीनां मुष्टींस्तु सनखान् पृथक्| द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्||१४|| पिष्टैस्तैरेव बिल्वांशैः समूत्रलवणैरथ| ततो मात्रां पिबेत् काले श्रेष्ठमेतद्विरेचनम्||१५|| लोध्रकल्केन मूत्राम्ललवणैश्च पचेद्घृतम्| चतुरङ्गुलकल्पेन सर्पिषी द्वे च साधयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਾਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਘਤਮ੍| ਸਨਖਾਨਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਨਖਾਨ੍| ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਗਹੀਤਲੋਧ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਭਾਗੋ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਲੋਧ੍ਰਕ੍ਵਾਥਃ” ਇਤਿ| ਸਮਭਾਗਤ੍ਵੇ ਤੁ ਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਥਾਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮੇਵ ਸਾਧੁ| ਲਵਣਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਪਲਾਂਸ਼ਮੇਵ| ਲੋਧ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਘਤਮ੍| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਘਤਦ੍ਵਯਮਤਿਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਘਤੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਘਤੇ ਚ “ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਸਿਦ੍ਧਾਤ੍” (ਕ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ “ਤਦੇਵ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ” (ਕ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯੇ; ਤਥਾ ਚ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਲ੍ਪੇਨ ਲੋਧ੍ਰਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵੇ ਲੋਧ੍ਰਘਤੇ ਭਵਤਃ||੧੪-੧੬||
Adhikarana 9 (17-18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪਞ੍ਚ ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾ ਸੁਰਾ ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਚ| ਏਕੋਰਿਸ੍ਟਸ੍ਤਥਾ ਯੋਗ ਏਕਃ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇਨ ਚ||੧੭|| ਲੇਹਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਘਤੇਨਾਪਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਯੋਗਾਸ੍ਤੇ ਲੋਧ੍ਰਮੂਲਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੇ ਸੋਡਸ਼ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ||੧੮||
तत्र श्लोकौ- पञ्च दध्यादिभिस्त्वेका सुरा सौवीरकेण च| एकोऽरिष्टस्तथा योग एकः कम्पिल्लकेन च||१७|| लेहास्त्रयो घृतेनापि चत्वारः सम्प्रकीर्तिताः| योगास्ते लोध्रमूलानां कल्पे षोडश दर्शिताः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚ ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ||੧੭-੧੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने तिल्वककल्पो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||