Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātastilvakakalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
अथातस्तिल्वककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
caturaṅgulavattilvakasyānapāyitvāccaturaṅgulakalpānantaraṁ tilvakakalpō'bhidhīyatē||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
tilvakastu matō lōdhrō br̥hatpatrastirīṭakaḥ| tasya mūlatvacaṁ śuṣkāmantarvalkalavarjitām||3|| cūrṇayēttu tridhā kr̥tvā dvau bhāgau ścōtayēttataḥ| lōdhrasyaiva kaṣāyēṇa tr̥tīyaṁ tēna bhāvayēt||4|| bhāgaṁ taṁ daśamūlasya punaḥ kvāthēna bhāvayēt| śuṣkaṁ cūrṇaṁ punaḥ kr̥tvā tata ūrdhvaṁ prayōjayēt||5||
तिल्वकस्तु मतो लोध्रो बृहत्पत्रस्तिरीटकः| तस्य मूलत्वचं शुष्कामन्तर्वल्कलवर्जिताम्||३|| चूर्णयेत्तु त्रिधा कृत्वा द्वौ भागौ श्चोतयेत्ततः| लोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्||४|| भागं तं दशमूलस्य पुनः क्वाथेन भावयेत्| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा तत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
antarvalkalavarjitāmiti tilvakasyāntarvalkalaṁ kaṭhinaṁ bhavati, tadarthaṁ tadvarjanam| ścōtayēditi vacanēna ṣaḍguṇadravēṇaikaviṁśativārān srāvayēditi jñēyaṁ, madanaphalakalpē ēvambhūtasyaiva srāvaṇasya dr̥ṣṭatvāt| bhāvanāvidhiśca nirantaraṁ vyākr̥ta ēva||3-5||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
dadhitakrasurāmaṇḍamūtrairbadarasīdhunā | rasēnāmalakānāṁ vā tataḥ pāṇitalaṁ pibēt||6||
दधितक्रसुरामण्डमूत्रैर्बदरसीधुना | रसेनामलकानां वा ततः पाणितलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
dadhimaṇḍētyādinā pibēdityantēna pañca yōgāḥ||6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
mēṣaśr̥ṅgyabhayākr̥ṣṇācitrakaiḥ salilē śr̥tē| marujān sunuyāttacca jātaṁ sauvīrakaṁ yadā||7|| bhavēdañjalinā tasya lōdhrakalkaṁ pibēt sadā|8|
मेषशृङ्ग्यभयाकृष्णाचित्रकैः सलिले शृते| मरुजान् सुनुयात्तच्च जातं सौवीरकं यदा||७|| भवेदञ्जलिना तस्य लोध्रकल्कं पिबेत् सदा|८|
🔊 Audio coming soon
mēṣaśr̥ṅgītyādinā viśiṣṭasauvīrakēṇa yōga ēkaḥ| marujā bhr̥ṣṭayavāḥ||7||-
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
surāṁ lōdhrakaṣāyēṇa jātāṁ pakṣasthitāṁ pibēt||8|| dantīcitrakayōrdrōṇē salilasyāḍhakaṁ pr̥thak| samutkvāthya guḍasyaikāṁ tulāṁ lōdhrasya cāñjalim||9|| āvapēttat paraṁ pakṣānmadyapānāṁ virēcanam|10|
सुरां लोध्रकषायेण जातां पक्षस्थितां पिबेत्||८|| दन्तीचित्रकयोर्द्रोणे सलिलस्याढकं पृथक्| समुत्क्वाथ्य गुडस्यैकां तुलां लोध्रस्य चाञ्जलिम्||९|| आवपेत्तत् परं पक्षान्मद्यपानां विरेचनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
surāmityādinā surāyōgamāha| dantītyādinaikamariṣṭayōgamāha| dantīcitrakayōrāḍhakaṁ pr̥thak saliladrōṇē pacēt| tilvakacūrṇamāvāpaḥ||8-9||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
kampillakakaṣāyēṇa daśakr̥tvaḥ subhāvitām||10|| mātrāṁ kampillakasyaiva kaṣāyēṇa punaḥ pibēt|11|
कम्पिल्लककषायेण दशकृत्वः सुभाविताम्||१०|| मात्रां कम्पिल्लकस्यैव कषायेण पुनः पिबेत्|११|
🔊 Audio coming soon
kampillakētyādinā kampillakayōgamāha| kampillakaḥ guṇḍārōcanikā| mātrāmiti tilvakacūrṇamātrām||10||-
Adhikarana 7 (11-13) · Śloka 13
caturaṅgulakalpēna lēhō'nyaḥ kārya ēva ca||11|| triphalāyāḥ kaṣāyēṇa sasarpirmadhuphāṇitaḥ| lōdhracūrṇayutaḥ siddhō lēhaḥ śrēṣṭhō virēcanē||12|| tilvakasya kaṣāyēṇa kalkēna ca saśarkaraḥ| saghr̥taḥ sādhitō lēhaḥ sa ca śrēṣṭhō virēcanē||13||
चतुरङ्गुलकल्पेन लेहोऽन्यः कार्य एव च||११|| त्रिफलायाः कषायेण ससर्पिर्मधुफाणितः| लोध्रचूर्णयुतः सिद्धो लेहः श्रेष्ठो विरेचने||१२|| तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठो विरेचने||१३||
🔊 Audio coming soon
caturaṅgulētyādinā prathamō lēhaḥ| caturaṅgulakalpēnēti ‘kaṣāyēṇāthavā tasya’ (ka.a.8) ityādinōktavidhānēna| tēnātra tilvakakvāthēna guḍānvitatrivr̥ccūrṇaṁ paktvā lēhaḥ kartavyaḥ| triphalāyā ityādinā dvitīyō lēhaḥ| tilvakasyētyādinā tr̥tīyaḥ||11-13||
Adhikarana 8 (14-16) · Śloka 16
aṣṭāṣṭau trivr̥tādīnāṁ muṣṭīṁstu sanakhān pr̥thak| drōṇē'pāṁ sādhayēt pādaśēṣē prasthaṁ ghr̥tāt pacēt||14|| piṣṭaistairēva bilvāṁśaiḥ samūtralavaṇairatha| tatō mātrāṁ pibēt kālē śrēṣṭhamētadvirēcanam||15|| lōdhrakalkēna mūtrāmlalavaṇaiśca pacēdghr̥tam| caturaṅgulakalpēna sarpiṣī dvē ca sādhayēt||16||
अष्टाष्टौ त्रिवृतादीनां मुष्टींस्तु सनखान् पृथक्| द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्||१४|| पिष्टैस्तैरेव बिल्वांशैः समूत्रलवणैरथ| ततो मात्रां पिबेत् काले श्रेष्ठमेतद्विरेचनम्||१५|| लोध्रकल्केन मूत्राम्ललवणैश्च पचेद्घृतम्| चतुरङ्गुलकल्पेन सर्पिषी द्वे च साधयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
aṣṭāṣṭāvityādinā prathamaṁ ghr̥tam| sanakhāniti vidyamānanakhān| atra trivr̥dādigr̥hītalōdhrasya pradhānatvāddviguṇō bhāgō bhavati| uktaṁ hi jatūkarṇē- “trivr̥dādidviguṇō lōdhrakvāthaḥ” iti| samabhāgatvē tu lōdhraprayōgatvasya kēna viśēṣaḥ syāt, tasmād yathāvyākhyātamēva sādhu| lavaṇamapyatra palāṁśamēva| lōdhrētyādi dvitīyaṁ ghr̥tam| caturaṅgulētyādinā ghr̥tadvayamatidiśyatē| ēvaṁ ghr̥tēna catvārō yōgā bhavanti| caturaṅgulaghr̥tē ca “caturaṅgulasiddhāt” (ka.a.8) ityādinā, tathā “tadēva daśamūlasya” (ka.a.8) ityādinā prōktē jñēyē; tathā ca caturaṅgulakalpēna lōdhrādinā dvē lōdhraghr̥tē bhavataḥ||14-16||
Adhikarana 9 (17-18) · Śloka 18
tatra ślōkau- pañca dadhyādibhistvēkā surā sauvīrakēṇa ca| ēkō'riṣṭastathā yōga ēkaḥ kampillakēna ca||17|| lēhāstrayō ghr̥tēnāpi catvāraḥ samprakīrtitāḥ| yōgāstē lōdhramūlānāṁ kalpē ṣōḍaśa darśitāḥ||18||
तत्र श्लोकौ- पञ्च दध्यादिभिस्त्वेका सुरा सौवीरकेण च| एकोऽरिष्टस्तथा योग एकः कम्पिल्लकेन च||१७|| लेहास्त्रयो घृतेनापि चत्वारः सम्प्रकीर्तिताः| योगास्ते लोध्रमूलानां कल्पे षोडश दर्शिताः||१८||
🔊 Audio coming soon
pañca dadhyādibhirityādisaṅgrahō vyaktaḥ||17-18||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē kalpasthānē tilvakakalpō nāma navamō'dhyāyaḥ||9||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने तिल्वककल्पो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāmāyurvēdadīpikāyāṁ carakatātparyaṭīkāyāṁ kalpasthānē tilvakakalpō nāma navamō'dhyāyaḥ||9||