Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஶோஷநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
View original
अथातः शोषनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ஜ்வரநிதாநோக்தஸம்பந்தாத்ராஜயக்ஷ்மநிதாநமுச்யதே||௧-௨||
6. śōṣanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
இஹ கலு சத்வாரி ஶோஷஸ்யாயதநாநி பவந்தி; தத்யதா- ஸாஹஸஂ ஸந்தாரணஂ க்ஷயோ விஷமாஶநமிதி||௩||
View original
इह खलु चत्वारि शोषस्यायतनानि भवन्ति; तद्यथा- साहसं सन्धारणं क्षयो विषमाशनमिति||३||
🔊 Audio coming soon
ஆயதநாநீதி காரணாநி| ஸங்க்யேயஸாஹஸாதிநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ சத்வாரீதி புநர்வசநஂ ஸாஹஸாதீநாமவாந்தரபலவத்விக்ரஹாதிபேதேऽப்யேகஜாதீயதாப்ரதிபாதநார்தம்||௩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
தத்ர ஸாஹஸஂ ஶோஷஸ்யாயதநமிதி யதுக்தஂ ததநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- யதா புருஷோ துர்பலோ ஹி ஸந் பலவதா ஸஹ விகஹ்ணாதி, அதிமஹதா வா தநுஷா வ்யாயச்சதி, ஜல்பதி வாऽப்யதிமாத்ரம், அதிமாத்ரஂ வா பாரமுத்வஹதி, அப்ஸு வா ப்லவதே சாதிதூரம், உத்ஸாதநபதாகாதநே வாऽதிப்ரகாடமாஸேவதே, அதிப்ரகஷ்டஂ வாऽத்வாநஂ த்ருதமபிபததி, அபிஹந்யதே வா, அந்யத்வா கிஞ்சிதேவஂவிதஂ விஷமமதிமாத்ரஂ வா வ்யாயாமஜாதமாரபதே, தஸ்யாதிமாத்ரேண கர்மணோரஃ க்ஷண்யதே| தஸ்யோரஃ க்ஷதமுபப்லவதே வாயுஃ| ஸ தத்ராவஸ்திதஃ ஶ்லேஷ்மாணமுரஃஸ்தமுபஸங்கஹ்ய பித்தஂ ச தூஷயந் விஹரத்யூர்த்வமதஸ்திர்யக் ச| தஸ்ய யோஂऽஶஃ ஶரீரஸந்தீநாவிஶதி தேநாஸ்ய ஜம்பாऽங்கமர்தோ ஜ்வரஶ்சோபஜாயதே, யஸ்த்வாமாஶயமப்யுபைதி தேந ரோகா பவந்தி உரஸ்யா அரோசகஶ்ச , யஃ கண்டமபிப்ரபத்யதே கண்டஸ்தேநோத்த்வஂஸ்யதே ஸ்வரஶ்சாவஸீததி, யஃ ப்ராணவஹாநி ஸ்ரோதாஂஸ்யந்வேதி தேந ஶ்வாஸஃ ப்ரதிஶ்யாயஶ்ச ஜாயதே, யஃ ஶிரஸ்யவதிஷ்டதே ஶிரஸ்தேநோபஹந்யதே; ததஃ க்ஷணநாச்சைவோரஸோ விஷமகதித்வாச்ச வாயோஃ கண்டஸ்ய சோத்த்வஂஸநாத் காஸஃ ஸததமஸ்ய ஸஞ்ஜாயதே, ஸ காஸப்ரஸங்காதுரஸி க்ஷதே ஶோணிதஂ ஷ்டீவதி, ஶோணிதாகமநாச்சாஸ்ய தௌர்பல்யமுபஜாயதே; ஏவமேதே ஸாஹஸப்ரபவாஃ ஸாஹஸிகமுபத்ரவாஃ ஸ்பஶந்தி| ததஃ ஸ உபஶோஷணைரேதைருபத்ரவைருபத்ருதஃ ஶநைஃ ஶநைருபஶுஷ்யதி| தஸ்மாத் புருஷோ மதிமாந் பலமாத்மநஃ ஸமீக்ஷ்ய ததநுரூபாணி கர்மாண்யாரபேத கர்துஂ; பலஸமாதாநஂ ஹி ஶரீரஂ, ஶரீரமூலஶ்ச புருஷ இதி||௪|| பவதி சாத்ர- ஸாஹஸஂ வர்ஜயேத் கர்ம ரக்ஷஞ்ஜீவிதமாத்மநஃ| ஜீவந் ஹி புருஷஸ்த்விஷ்டஂ கர்மணஃ பலமஶ்நுதே||௫||
View original
तत्र साहसं शोषस्यायतनमिति यदुक्तं तदनुव्याख्यास्यामः- यदा पुरुषो दुर्बलो हि सन् बलवता सह विगृह्णाति, अतिमहता वा धनुषा व्यायच्छति, जल्पति वाऽप्यतिमात्रम्, अतिमात्रं वा भारमुद्वहति, अप्सु वा प्लवते चातिदूरम्, उत्सादनपदाघातने वाऽतिप्रगाढमासेवते, अतिप्रकृष्टं वाऽध्वानं द्रुतमभिपतति, अभिहन्यते वा, अन्यद्वा किञ्चिदेवंविधं विषममतिमात्रं वा व्यायामजातमारभते, तस्यातिमात्रेण कर्मणोरः क्षण्यते| तस्योरः क्षतमुपप्लवते वायुः| स तत्रावस्थितः श्लेष्माणमुरःस्थमुपसङ्गृह्य पित्तं च दूषयन् विहरत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक् च| तस्य योंऽशः शरीरसन्धीनाविशति तेनास्य जृम्भाऽङ्गमर्दो ज्वरश्चोपजायते, यस्त्वामाशयमभ्युपैति तेन रोगा भवन्ति उरस्या अरोचकश्च , यः कण्ठमभिप्रपद्यते कण्ठस्तेनोद्ध्वंस्यते स्वरश्चावसीदति, यः प्राणवहानि स्रोतांस्यन्वेति तेन श्वासः प्रतिश्यायश्च जायते, यः शिरस्यवतिष्ठते शिरस्तेनोपहन्यते; ततः क्षणनाच्चैवोरसो विषमगतित्वाच्च वायोः कण्ठस्य चोद्ध्वंसनात् कासः सततमस्य सञ्जायते, स कासप्रसङ्गादुरसि क्षते शोणितं ष्ठीवति, शोणितागमनाच्चास्य दौर्बल्यमुपजायते; एवमेते साहसप्रभवाः साहसिकमुपद्रवाः स्पृशन्ति| ततः स उपशोषणैरेतैरुपद्रवैरुपद्रुतः शनैः शनैरुपशुष्यति| तस्मात् पुरुषो मतिमान् बलमात्मनः समीक्ष्य तदनुरूपाणि कर्माण्यारभेत कर्तुं; बलसमाधानं हि शरीरं, शरीरमूलश्च पुरुष इति||४|| भवति चात्र- साहसं वर्जयेत् कर्म रक्षञ्जीवितमात्मनः| जीवन् हि पुरुषस्त्विष्टं कर्मणः फलमश्नुते||५||
🔊 Audio coming soon
பதாகாதநஂ பத்ப்யாமுந்மர்தநம்| அதிப்ரகஷ்டமிதி அதிதூரம்| உரஃக்ஷதமுபப்லவதே வ்யாப்நோதீத்யர்தஃ| உரஃஸ்தமிதி ஸ்வபாவாதேவோரஃஸ்தம்| உரஸ்யா இதி உரோகதா ஹத்த்ரவஶூலாதயஃ | ஆமாஶயகதேந சோரஸ்யரோககரணமுரஸோऽப்யாமாஶயப்ரத்யாஸந்நத்வாத்| பலேந ஸம்யகாதீயதே தார்யத இதி பலஸமாதாநஂ ஶரீரம்| ஶரீரமூலஶ்ச புருஷ இதி ஸஂயோகபுருஷ இத்யர்தஃ||௪-௫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ஸந்தாரணஂ ஶோஷஸ்யாயதநமிதி யதுக்தஂ ததநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- யதா புருஷோ ராஜஸமீபே பர்துஃ ஸமீபே வா குரோர்வா பாதமூலே த்யூதஸபமந்யஂ வா ஸதாஂ ஸமாஜஂ ஸ்த்ரீமத்யஂ வா ஸமநுப்ரவிஶ்ய யாநைர்வாऽப்யுச்சாவசைரபியாந் பயாத் ப்ரஸங்காத்த்ரீமத்த்வாத்தணித்வாத்வா நிருணத்த்யாகதாந் வாதமூத்ரபுரீஷவேகாந் ததா தஸ்ய ஸந்தாரணாத்வாயுஃ ப்ரகோபமாபத்யதே, ஸ ப்ரகுபிதஃ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ ஸமுதீர்யோர்த்வமதஸ்திர்யக் ச விஹரதி; ததஶ்சாஂஶவிஶேஷேண பூர்வவச்சரீராவயவவிஶேஷஂ ப்ரவிஶ்ய ஶூலமுபஜநயதி, பிநத்தி புரீஷமுச்சோஷயதி வா, பார்ஶ்வே சாதிருஜதி, அஂஸாவவமத்காதி, கண்டமுரஶ்சாவதமதி, ஶிரஶ்சோபஹந்தி, காஸஂ ஶ்வாஸஂ ஜ்வரஂ ஸ்வரபேதஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ சோபஜநயதி; ததஃ ஸ உபஶோஷணைரேதைருபத்ரவைருபத்ருதஃ ஶநைஃ ஶநைருபஶுஷ்யதி| தஸ்மாத் புருஷோ மதிமாநாத்மநஃ ஶாரீரேஷ்வேவ யோகக்ஷேமகரேஷு ப்ரயதேத விஶேஷேண; ஶரீரஂ ஹ்யஸ்ய மூலஂ, ஶரீரமூலஶ்ச புருஷோ பவதி||௬|| பவதி சாத்ர- ஸர்வமந்யத் பரித்யஜ்ய ஶரீரமநுபாலயேத்| ததபாவே ஹி பாவாநாஂ ஸர்வாபாவஃ ஶரீரிணாம்||௭||
View original
सन्धारणं शोषस्यायतनमिति यदुक्तं तदनुव्याख्यास्यामः- यदा पुरुषो राजसमीपे भर्तुः समीपे वा गुरोर्वा पादमूले द्यूतसभमन्यं वा सतां समाजं स्त्रीमध्यं वा समनुप्रविश्य यानैर्वाऽप्युच्चावचैरभियान् भयात् प्रसङ्गाद्ध्रीमत्त्वाद्धृणित्वाद्वा निरुणद्ध्यागतान् वातमूत्रपुरीषवेगान् तदा तस्य सन्धारणाद्वायुः प्रकोपमापद्यते, स प्रकुपितः पित्तश्लेष्माणौ समुदीर्योर्ध्वमधस्तिर्यक् च विहरति; ततश्चांशविशेषेण पूर्ववच्छरीरावयवविशेषं प्रविश्य शूलमुपजनयति, भिनत्ति पुरीषमुच्छोषयति वा, पार्श्वे चातिरुजति, अंसाववमृद्गाति, कण्ठमुरश्चावधमति, शिरश्चोपहन्ति, कासं श्वासं ज्वरं स्वरभेदं प्रतिश्यायं चोपजनयति; ततः स उपशोषणैरेतैरुपद्रवैरुपद्रुतः शनैः शनैरुपशुष्यति| तस्मात् पुरुषो मतिमानात्मनः शारीरेष्वेव योगक्षेमकरेषु प्रयतेत विशेषेण; शरीरं ह्यस्य मूलं, शरीरमूलश्च पुरुषो भवति||६|| भवति चात्र- सर्वमन्यत् परित्यज्य शरीरमनुपालयेत्| तदभावे हि भावानां सर्वाभावः शरीरिणाम्||७||
🔊 Audio coming soon
ஸமாஜமிதி ஸபாம்| உச்சாவசைரிதி உச்சநீசைஃ| அபியாநிதி கச்சந்| பயாதித்யாதி ராஜஸமீபாதீஷு யதாயோக்யதயா போத்தவ்யம்| யோகேந யே க்ஷேமகராஸ்தே யோகக்ஷேமகராஃ, தே சேஹ மூத்ரபுரீஷாவிதாரணாதயஃ| விஶேஷேணேதிவசநாச்சாரீரேஷ்வேவ விஶேஷேண யத்நஂ குர்யாந்மாநஸயோகக்ஷேமாபேக்ஷயேதி தர்ஶயதி| ஆத்மந இதி பதஂ பரஶரீரயோகக்ஷேமாபேக்ஷயா ஸ்வஶரீரயோகக்ஷேமகரணஸ்யோபாதேயதாதர்ஶநார்தம்| அத கதஂ மாநஸயோகக்ஷேமாபேக்ஷயா ததா பரஶரீரயோகக்ஷேமாபேக்ஷயா ஸ்வஶரீரயோகக்ஷேமஃ ஶ்ரேஷ்ட இத்யாஹ- ஶரீரமித்யாதி| அஸ்ய புருஷஸ்ய| ஸர்வபுருஷார்தேஷு கர்தவ்யேஷு யஸ்மாச்சரீரஂ மூலமிதி காரணஂ, தஸ்மாத் ஸ்வஶரீரயோகக்ஷேமமேவாசரேத்விஶேஷேண, பஶ்சாத் பரஶரீரமாநஸயோகக்ஷேமமித்யர்தஃ| ஸ்வஶரீரே ஹ்யுபஹதே பரஶரீரோபகாரஸ்ததாऽத்யாத்மிகஶுபசிந்தா ச வ்யாகுலா பவதீதி பாவஃ| கிஂவா, யோகாஃ ஶரீரஸ்ய பலவர்ணாத்யுத்கர்ஷயோகாஃ, க்ஷேமாஶ்சாநாகதாபாதப்ரதிஷேதாஃ, தேஷு| நநு யத்யேவமாத்யாத்மிகேऽபி பாவே ஶரீரஂ மூலஂ, தத் கிஂ புருஷோऽப்ரதாநமேவ? நேத்யாஹ- ஶரீரமூலஶ்ச புருஷ இதி| ஶரீரஸ்யாப்யுத்பத்தௌ தர்மாதர்மஸஹாயோ போக்தா ஸுகதுஃகாநாமாத்மா மூலஂ காரணமித்யர்தஃ| மூலஶப்தஶ்சாயஂ பாவப்ரதாநஃ; தேந ஶரீரமூலத்வஂ யஸ்யாத்மநஃ ஸ ‘ஶரீரமூலஃ’ இதி புஂலிங்கநிர்தேஶ உபபந்நஃ| ஸர்வாபாவ இதி தர்மாதிசதுர்வர்காபாவ இத்யர்தஃ||௬-௭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
க்ஷயஃ ஶோஷஸ்யாயதநமிதி யதுக்தஂ ததநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- யதா புருஷோऽதிமாத்ரஂ ஶோகசிந்தாபரிகதஹதயோ பவதி, ஈர்ஷ்யோத்கண்டாபயக்ரோதாதிபிர்வா ஸமாவிஶ்யதே, கஶோ வா ஸந் ரூக்ஷாந்நபாநஸேவீ பவதி, துர்பலப்ரகதிரநாஹாரோऽல்பாஹாரோ வா பவதி, ததா தஸ்ய ஹதயஸ்தாயீ ரஸஃ க்ஷயமுபைதி; ஸ தஸ்யோபக்ஷயாச்சோஷஂ ப்ராப்நோதி, அப்ரதீகாராச்சாநுபத்யதே யக்ஷ்மணா யதோபதேக்ஷ்யமாணரூபேண|௮|
View original
क्षयः शोषस्यायतनमिति यदुक्तं तदनुव्याख्यास्यामः- यदा पुरुषोऽतिमात्रं शोकचिन्तापरिगतहृदयो भवति, ईर्ष्योत्कण्ठाभयक्रोधादिभिर्वा समाविश्यते, कृशो वा सन् रूक्षान्नपानसेवी भवति, दुर्बलप्रकृतिरनाहारोऽल्पाहारो वा भवति, तदा तस्य हृदयस्थायी रसः क्षयमुपैति; स तस्योपक्षयाच्छोषं प्राप्नोति, अप्रतीकाराच्चानुबध्यते यक्ष्मणा यथोपदेक्ष्यमाणरूपेण|८|
🔊 Audio coming soon
ஹதயஸ்தாயீ ரஸ இதி தாதுரூபோऽந்நரஸபோஷ்ய இத்யர்தஃ; அந்யே து, ஹதயஸ்தாயீ ரஸ இதி ஓஜோ ப்ருவதே| யதோபதேக்ஷ்யமாணரூபேணேதி ‘ஸந்தயஃ ஶிதிலீபவந்தி’ இத்யாதிக்ரந்தவக்ஷ்யமாணலக்ஷணேந||௮||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
யதா வா புருஷோऽதிஹர்ஷாததிப்ரஸக்தபாவஃ ஸ்த்ரீஷ்வதிப்ரஸங்கமாரபதே, தஸ்யாதிமாத்ரப்ரஸங்காத்ரேதஃ க்ஷயமேதி| க்ஷயமபி சோபகச்சதி ரேதஸி யதி மநஃ ஸ்த்ரீப்யோ நைவாஸ்ய நிவர்ததே, தஸ்ய சாதிப்ரணீதஸங்கல்பஸ்ய மைதுநமாபத்யமாநஸ்ய ந ஶுக்ரஂ ப்ரவர்ததேऽதிமாத்ரோபக்ஷீணரேதஸ்த்வாத், ததாऽஸ்ய வாயுர்வ்யாயச்சமாநஶரீரஸ்யைவ தமநீரநுப்ரவிஶ்ய ஶோணிதவாஹிநீஸ்தாப்யஃ ஶோணிதஂ ப்ரச்யாவயதி, தச்சுக்ரக்ஷயாதஸ்ய புநஃ ஶுக்ரமார்கேண ஶோணிதஂ ப்ரவர்ததே வாதாநுஸதலிங்கம்| அதாஸ்ய ஶுக்ரக்ஷயாச்சோணிதப்ரவர்தநாச்ச ஸந்தயஃ ஶிதிலீபவந்தி, ரௌக்ஷ்யமுபஜாயதே, பூயஃ ஶரீரஂ தௌர்பல்யமாவிஶதி , வாயுஃ ப்ரகோபமாபத்யதே; ஸ ப்ரகுபிதோ வஶிகஂ ஶரீரமநுஸர்பந்நுதீர்ய ஶ்லேஷ்மபித்தே பரிஶோஷயதி மாஂஸஶோணிதே, ப்ரச்யாவயதி ஶ்லேஷ்மபித்தே ஸஂருஜதி பார்ஶ்வே, அவமத்காத்யஂஸௌ , கண்டமுத்த்வஂஸதி, ஶிரஃ ஶ்லேஷ்மாணமுபத்க்லேஶ்ய ப்ரதிபூரயதி ஶ்லேஷ்மணா, ஸந்தீஂஶ்ச ப்ரபீடயந் கரோத்யங்கமர்தமரோசகாவிபாகௌ ச, பித்தஶ்லேஷ்மோத்க்லேஶாத் ப்ரதிலோமகத்வாச்ச வாயுர்ஜ்வரஂ காஸஂ ஶ்வாஸஂ ஸ்வரபேதஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ சோபஜநயதி; ஸ காஸப்ரஸங்காதுரஸி க்ஷதே ஶோணிதஂ ஷ்டீவதி, ஶோணிதகமநாச்சாஸ்ய தௌர்பல்யமுபஜாயதே, ததஃ ஸ உபஶோஷணைரேதைருபத்ரவைருபத்ருதஃ ஶநைஃ ஶநைருபஶுஷ்யதி| தஸ்மாத் புருஷோ மதிமாநாத்மநஃ ஶரீரமநுரக்ஷஞ்சுக்ரமநுரக்ஷேத்| பரா ஹ்யேஷா பலநிர்வத்திராஹாரஸ்யேதி||௮|| பவதி சாத்ர- ஆஹாரஸ்ய பரஂ தாம ஶுக்ரஂ தத்ரக்ஷ்யமாத்மநஃ| க்ஷயோ ஹ்யஸ்ய பஹூந் ரோகாந்மரணஂ வா நியச்சதி||௯||
View original
यदा वा पुरुषोऽतिहर्षादतिप्रसक्तभावः स्त्रीष्वतिप्रसङ्गमारभते, तस्यातिमात्रप्रसङ्गाद्रेतः क्षयमेति| क्षयमपि चोपगच्छति रेतसि यदि मनः स्त्रीभ्यो नैवास्य निवर्तते, तस्य चातिप्रणीतसङ्कल्पस्य मैथुनमापद्यमानस्य न शुक्रं प्रवर्ततेऽतिमात्रोपक्षीणरेतस्त्वात्, तथाऽस्य वायुर्व्यायच्छमानशरीरस्यैव धमनीरनुप्रविश्य शोणितवाहिनीस्ताभ्यः शोणितं प्रच्यावयति, तच्छुक्रक्षयादस्य पुनः शुक्रमार्गेण शोणितं प्रवर्तते वातानुसृतलिङ्गम्| अथास्य शुक्रक्षयाच्छोणितप्रवर्तनाच्च सन्धयः शिथिलीभवन्ति, रौक्ष्यमुपजायते, भूयः शरीरं दौर्बल्यमाविशति , वायुः प्रकोपमापद्यते; स प्रकुपितो वशिकं शरीरमनुसर्पन्नुदीर्य श्लेष्मपित्ते परिशोषयति मांसशोणिते, प्रच्यावयति श्लेष्मपित्ते संरुजति पार्श्वे, अवमृद्गात्यंसौ , कण्ठमुद्ध्वंसति, शिरः श्लेष्माणमुपत्क्लेश्य प्रतिपूरयति श्लेष्मणा, सन्धींश्च प्रपीडयन् करोत्यङ्गमर्दमरोचकाविपाकौ च, पित्तश्लेष्मोत्क्लेशात् प्रतिलोमगत्वाच्च वायुर्ज्वरं कासं श्वासं स्वरभेदं प्रतिश्यायं चोपजनयति; स कासप्रसङ्गादुरसि क्षते शोणितं ष्ठीवति, शोणितगमनाच्चास्य दौर्बल्यमुपजायते, ततः स उपशोषणैरेतैरुपद्रवैरुपद्रुतः शनैः शनैरुपशुष्यति| तस्मात् पुरुषो मतिमानात्मनः शरीरमनुरक्षञ्छुक्रमनुरक्षेत्| परा ह्येषा फलनिर्वृत्तिराहारस्येति||८|| भवति चात्र- आहारस्य परं धाम शुक्रं तद्रक्ष्यमात्मनः| क्षयो ह्यस्य बहून् रोगान्मरणं वा नियच्छति||९||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி க்ஷயேஷு ஶோஷகாரணேஷு ப்ராயஃ ஶோஷஜநகத்வேந ப்ரதாநஂ ஶுக்ரக்ஷயஂ ஶோஷகாரணஂ யதா வேத்யாதிநா ப்ராஹ| அதிப்ரணீதஸங்கல்பஸ்யேதி அதிமஹதா ப்ரயத்நேந கதத்வஜோச்ச்ராயஸ்ய| வ்யாயச்சமாநஸ்யேதி வ்யவாயமாசரதஃ| வாதாநுஸதலிங்கமிதி வாதலிங்கயுக்தஂ துஷ்டவாதலிங்கயுக்தமிதி யாவத்| ஶரீரஂ கர்மபூதஂ, தௌர்பல்யஂ கர்தபூதம், ஆவிஶதீதி யோஜநா| வஶிகமிதி ஶூந்யஂ, ஶுக்ரஶோணிதக்ஷயாத்ரிக்தமித்யர்தஃ; ஏதச்ச ஹேதுகர்பவிஶேஷணம்; ஏதேந யஸ்மாத்வஶிகஂ ஶரீரஂ, தஸ்மாதநுஸர்பதீத்யர்தஃ| பரா பலநிர்வத்திரிதி ஶ்ரேஷ்டா ஆஹாரபலஸம்பத்திரித்யர்தஃ| பரஂ தாம இதி உத்கஷ்டஸாரம்; உத்கஷ்டத்வஂ ச ஶுக்ரஸ்யாதிப்ரஸாதரூபத்வாத்| ஏதச்ச ஶோஷகாரணேஷு க்ஷயேஷு கேவலஶுக்ரக்ஷயோபஸஂஹரணஂ ப்ராதாந்யாத், நாந்யஶோஷஹேத்வபாவாதிதி போத்தவ்யம்| ரூக்ஷாத்யந்நபாநஸேவாஜநிதோ ரக்தாதிக்ஷயோऽபி ராஜயக்ஷ்மகாரணத்வேநோக்தஃ||௮-௯||
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
விஷமாஶநஂ ஶோஷஸ்யாயதநமிதி யதுக்தஂ, ததநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- யதா புருஷஃ பாநாஶநபக்ஷ்யலேஹ்யோபயோகாந் ப்ரகதிகரணஸஂயோகராஶிதேஶகாலோபயோகஸஂஸ்தோபஶயவிஷமாநாஸேவதே, ததா தஸ்ய தேப்யோ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணோ வைஷம்யமாபத்யந்தே; தே விஷமாஃ ஶரீரமநுஸத்ய யதா ஸ்ரோதஸாமயநமுகாநி ப்ரதிவார்யாவதிஷ்டந்தே ததா ஜந்துர்யத்யதாஹாரஜாதமாஹரதி தத்ததஸ்ய மூத்ரபுரீஷமேவோபஜாயதே பூயிஷ்டஂ நாந்யஸ்ததா ஶரீரதாதுஃ; ஸ புரீஷோபஷ்டம்பாத்வர்தயதி, தஸ்மாச்சுஷ்யதோ விஶேஷேண புரீஷமநுரக்ஷ்யஂ ததாऽந்யேஷாமதிகஶதுர்பலாநாஂ; தஸ்யாநாப்யாயமாநஸ்ய விஷமாஶநோபசிதா தோஷாஃ பதக் பதகுபத்ரவைர்யுஞ்ஜந்தோ பூயஃ ஶரீரமுபஶோஷயந்தி| தத்ர வாதஃ ஶூலமங்கமர்தஂ கண்டோத்த்வஂஸநஂ பார்ஶ்வஸஂருஜநமஂஸாவமர்தஂ ஸ்வரபேதஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ சோபஜநயதி; பித்தஂ ஜ்வரமதீஸாரமந்தர்தாஹஂ ச; ஶ்லேஷ்மா து ப்ரதிஶ்யாயஂ ஶிரஸோ குருத்வமரோசகஂ காஸஂ ச, ஸ காஸப்ரஸங்காதுரஸி க்ஷதே ஶோணிதஂ நிஷ்டீவதி, ஶோணிதகமநாச்சாஸ்ய தௌர்பல்யமுபஜாயதே| ஏவமேதே விஷமாஶநோபசிதாஸ்த்ரயோ தோஷா ராஜயக்ஷ்யாணமபிநிர்வர்தயந்தி| ஸ தைருபஶோஷணைருபத்ரவைருபத்ருதஃ ஶநைஃ ஶநைஃ ஶுஷ்யதி| தஸ்மாத் புருஷோ மதிமாந் ப்ரகதிகரணஸஂயோகராஶிதேஶகாலோபயோகஸஂஸ்தோபஶயாதவிஷமமாஹாரமாஹரேத்||௧௦|| பவதி சாத்ர- ஹிதாஶீ ஸ்யாந்மிதாஶீ ஸ்யாத்காலபோஜீ ஜிதேந்த்ரியஃ| பஶ்யந் ரோகாந் பஹூந் கஷ்டாந் புத்திமாந் விஷமாஶநாத்||௧௧||
View original
विषमाशनं शोषस्यायतनमिति यदुक्तं, तदनुव्याख्यास्यामः- यदा पुरुषः पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगान् प्रकृतिकरणसंयोगराशिदेशकालोपयोगसंस्थोपशयविषमानासेवते, तदा तस्य तेभ्यो वातपित्तश्लेष्माणो वैषम्यमापद्यन्ते; ते विषमाः शरीरमनुसृत्य यदा स्रोतसामयनमुखानि प्रतिवार्यावतिष्ठन्ते तदा जन्तुर्यद्यदाहारजातमाहरति तत्तदस्य मूत्रपुरीषमेवोपजायते भूयिष्ठं नान्यस्तथा शरीरधातुः; स पुरीषोपष्टम्भाद्वर्तयति, तस्माच्छुष्यतो विशेषेण पुरीषमनुरक्ष्यं तथाऽन्येषामतिकृशदुर्बलानां; तस्यानाप्यायमानस्य विषमाशनोपचिता दोषाः पृथक् पृथगुपद्रवैर्युञ्जन्तो भूयः शरीरमुपशोषयन्ति| तत्र वातः शूलमङ्गमर्दं कण्ठोद्ध्वंसनं पार्श्वसंरुजनमंसावमर्दं स्वरभेदं प्रतिश्यायं चोपजनयति; पित्तं ज्वरमतीसारमन्तर्दाहं च; श्लेष्मा तु प्रतिश्यायं शिरसो गुरुत्वमरोचकं कासं च, स कासप्रसङ्गादुरसि क्षते शोणितं निष्ठीवति, शोणितगमनाच्चास्य दौर्बल्यमुपजायते| एवमेते विषमाशनोपचितास्त्रयो दोषा राजयक्ष्याणमभिनिर्वर्तयन्ति| स तैरुपशोषणैरुपद्रवैरुपद्रुतः शनैः शनैः शुष्यति| तस्मात् पुरुषो मतिमान् प्रकृतिकरणसंयोगराशिदेशकालोपयोगसंस्थोपशयादविषममाहारमाहरेत्||१०|| भवति चात्र- हिताशी स्यान्मिताशी स्यात्कालभोजी जितेन्द्रियः| पश्यन् रोगान् बहून् कष्टान् बुद्धिमान् विषमाशनात्||११||
🔊 Audio coming soon
ப்ரகதிகரணாதயோ ரஸவிமாநே ப்ரபஞ்சநீயாஃ| அத்ர சோபஶயஶப்தேந உபயோக்தா யோ ரஸவிமாநே வக்தவ்யஃ ஸ ஏவ கஹ்யதே| யதஸ்தத்ரோக்தஂ- “உபயோக்தா புநர்யஸ்தமாஹாரமாஹரதி, யதாயத்தமோகஸாத்ம்யம்” (வி.அ.௧) இதி| அநேந ஹி தத்ரோபயோக்தபரீக்ஷயா ஸாத்ம்யமேவ பரீக்ஷ்யத இத்யுக்தம்| அயநமுகாநீதி கதித்வாராணி; அயநஂ கதிஃ| பரிவார்யேதி அவருத்ய| ததா ஸர்வேஷாமத்யர்தகஶதுர்பலாநாஂ புரீஷமநுரக்ஷ்யமிதி யோஜநா| ஏநமேவ சார்தஂ வக்ஷ்யதி- “ஶோஷீ முஞ்சதி காத்ராணி புரீஷஸ்ரஂஸநாததி(பி)| ஸர்வதாதுக்ஷயார்தஸ்ய பலஂ தஸ்ய ஹி விட்பலம்” (சி.அ.௮) இதி| காஸப்ரஸங்காதிதி காஸாதிஸம்பந்தாதித்யர்தஃ||௧௦-௧௧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ஏதைஶ்சதுர்பிஃ ஶோஷஸ்யாயதநைருபஸேவிதைர்வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணஃ ப்ரகோபமாபத்யந்தே| தே ப்ரகுபிதா நாநாவிதைருபத்ரவைஃ ஶரீரமுபஶோஷயந்தி| தஂ ஸர்வரோகாணாஂ கஷ்டதமத்வாத்ராஜயக்ஷ்மாணமாசக்ஷதே பிஷஜஃ; யஸ்மாத்வா பூர்வமாஸீத்பகவதஃ ஸோமஸ்யோடுராஜஸ்ய தஸ்மாத்ராஜயக்ஷ்மேதி||௧௨||
View original
एतैश्चतुर्भिः शोषस्यायतनैरुपसेवितैर्वातपित्तश्लेष्माणः प्रकोपमापद्यन्ते| ते प्रकुपिता नानाविधैरुपद्रवैः शरीरमुपशोषयन्ति| तं सर्वरोगाणां कष्टतमत्वाद्राजयक्ष्माणमाचक्षते भिषजः; यस्माद्वा पूर्वमासीद्भगवतः सोमस्योडुराजस्य तस्माद्राजयक्ष्मेति||१२||
🔊 Audio coming soon
கஷ்டதமத்வாதித்யத்ர சகாரோ லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந கஷ்டதமத்வாச்ச ததா சந்த்ரமஸஃ ப்ராகுத்பந்நத்வாச்சேதி ஹேதுத்வயஂ ஜ்ஞேயம்| யதா கஷ்டதமத்வாத்ததா ‘ராஜேவ யக்ஷ்மா ராஜயக்ஷ்மேதி’ நிருக்திர்போத்தவ்யா| உடுராஜஸ்யேதி வசநாத் ராஜஸஞ்ஜ்ஞத்வஂ ஸோமஸ்ய தர்ஶயதி; ததஶ்ச ‘ராஜ்ஞோ யக்ஷ்மா ராஜயக்ஷ்மா’ இதி நிருக்திர்பவதி||௧௨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
தஸ்யேமாநி பூர்வரூபாணி பவந்தி; தத்யதா- ப்ரதிஶ்யாயஃ, க்ஷவதுரபீக்ஷ்ணஂ, ஶ்லேஷ்மப்ரஸேகஃ, முகமாதுர்யம், அநந்நாபிலாஷஃ, அந்நகாலே சாயாஸஃ, தோஷதர்ஶநமதோஷேஷ்வல்பதோஷேஷு வா பாவேஷு பாத்ரோதகாந்நஸூபாபூபோபதஂஶபரிவேஶகேஷு, புக்தவதஶ்சாஸ்ய ஹல்லாஸஃ, ததோல்லேகநமப்யாஹாரஸ்யாந்தராந்தரா, முகஸ்ய பாதயோஶ்ச ஶோபஃ , பாண்யோஶ்சாவேக்ஷணமத்யர்தம், அக்ஷ்ணோஃ ஶ்வேதாவபாஸதா சாதிமாத்ரஂ, பாஹ்வோஶ்ச ப்ரமாணஜிஜ்ஞாஸா, ஸ்த்ரீகாமதா, நிர்கணித்வஂ, பீபத்ஸதர்ஶநதா சாஸ்ய காயே, ஸ்வப்நே சாபீக்ஷ்ணஂ தர்ஶநமநுதகாநாமுதகஸ்தாநாநாஂ ஶூந்யாநாஂ ச க்ராமநகரநிகமஜநபதாநாஂ ஶுஷ்கதக்தபக்நாநாஂ ச வநாநாஂ ககலாஸமயூரவாநரஶுகஸர்பகாகோலூகாதிபிஃ ஸஂஸ்பர்ஶநமதிரோஹணஂ யாநஂ வா ஶ்வோஷ்ட்ரகரவராஹைஃ கேஶாஸ்திபஸ்மதுஷாங்காரராஶீநாஂ சாதிரோஹணமிதி (ஶோஷபூர்வரூபாணி பவந்தி)||௧௩||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- प्रतिश्यायः, क्षवथुरभीक्ष्णं, श्लेष्मप्रसेकः, मुखमाधुर्यम्, अनन्नाभिलाषः, अन्नकाले चायासः, दोषदर्शनमदोषेष्वल्पदोषेषु वा भावेषु पात्रोदकान्नसूपापूपोपदंशपरिवेशकेषु, भुक्तवतश्चास्य हृल्लासः, तथोल्लेखनमप्याहारस्यान्तरान्तरा, मुखस्य पादयोश्च शोफः , पाण्योश्चावेक्षणमत्यर्थम्, अक्ष्णोः श्वेतावभासता चातिमात्रं, बाह्वोश्च प्रमाणजिज्ञासा, स्त्रीकामता, निर्घृणित्वं, बीभत्सदर्शनता चास्य काये, स्वप्ने चाभीक्ष्णं दर्शनमनुदकानामुदकस्थानानां शून्यानां च ग्रामनगरनिगमजनपदानां शुष्कदग्धभग्नानां च वनानां कृकलासमयूरवानरशुकसर्पकाकोलूकादिभिः संस्पर्शनमधिरोहणं यानं वा श्वोष्ट्रखरवराहैः केशास्थिभस्मतुषाङ्गारराशीनां चाधिरोहणमिति (शोषपूर्वरूपाणि भवन्ति)||१३||
🔊 Audio coming soon
பூர்வரூபேஷு ப்ரதிஶ்யாயாதிஃ ப்ராயஃ கபயுக்தபூர்வரூபோத்பாதோ வாயுநாऽபி ப்ரதாநேந க்ரியமாணே ஶோஷே உரஃஸ்தஶ்லேஷ்மஸஂஸர்காத்போத்தவ்யஃ; யதஶ்ச ப்ராயேண கபோऽத்ர ஸ்தாநமஹிம்நா ப்ரகுபிதோ பவதி, தேந ஶோஷஂ கபப்ரதாநலிங்கத்வேந ஶ்லேஷ்மரோக இதி ச ப்ருவதே| அதோஷேஷ்விதி பாத்ராதிவிஶேஷணம்| பாண்யோஶ்சாவேக்ஷணாதிபூர்வரூபஂ ப்ரபாவாத்| பீபத்ஸதர்ஶநதா காய இதி காயஸ்ய விவர்ணவிகந்தத்வாதிநா| நிகமோ நகரவிஶேஷோ பஹுவஸதிஃ; ஜநபதஂ மண்டலம்| அதிரோஹணஂ சேதி ககலாஸாதீநாமேவ ஶரீராதிரோஹணம்| ஸ்வப்நே ஶ்வோஷ்ட்ரகரகமநஂ சேஹாதிங்நியமேந போத்தவ்யஂ, தேந ரிஷ்டஂ ந பவதி; யத்து வக்ஷ்யதி- “ஶ்வபிருஷ்ட்ரைஃ கரைர்வாऽபி யாதி யோ தக்ஷிணாஂ திஶம்” இத்யாதி, தத்தக்ஷிணதிங்நியதத்வாத்ரிஷ்டஂ ஜ்ஞேயம்| யத்ர பூர்வரூபஂ ஸ்வப்நரூபமஸ்தி ராஜயக்ஷ்மோந்மாதாதௌ தத்ரோச்யதே, ஜ்வராதௌ த்வவித்யமாநத்வாந்நோச்யதே| யத்து ரிஷ்டஂ ரிஷ்டாதிகாரே ஜ்வராதீநாஂ ஸ்வப்நரூபஂ பூர்வரூபஂ வக்ஷ்யதி- “ப்ரேதைஃ ஸஹ பிபேந் மத்யஂ” (இஂ.அ.௫) இத்யாதிநா, தத்ரிஷ்டமேவ||௧௩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
அத ஊர்த்வமேகாதஶரூபாணி தஸ்ய பவந்தி; தத்யதா- ஶிரஸஃ பரிபூர்ணத்வஂ, காஸஃ, ஶ்வாஸஃ, ஸ்வரபேதஃ, ஶ்லேஷ்மணஶ்சர்தநஂ, ஶோணிதஷ்டீவநஂ, பார்ஶ்வஸஂரோஜநம், அஂஸாவமர்தஃ, ஜ்வரஃ, அதீஸாரஃ, அரோசகஶ்சேதி||௧௪||
View original
अत ऊर्ध्वमेकादशरूपाणि तस्य भवन्ति; तद्यथा- शिरसः परिपूर्णत्वं, कासः, श्वासः, स्वरभेदः, श्लेष्मणश्छर्दनं, शोणितष्ठीवनं, पार्श्वसंरोजनम्, अंसावमर्दः, ज्वरः, अतीसारः, अरोचकश्चेति||१४||
🔊 Audio coming soon
ஏகாதஶரூபாணீதிவசநேந ஏகாதஶரூபாண்யேவ ஸம்பூர்ணராஜயக்ஷ்மணி பவந்தீதி தர்ஶயதி| காஸஶ்வாஸாதயஶ்ச யே ஏகாதஶரூபா உதாஹரணார்தஂ வ்யாக்யாதா ந தே ப்ரதிநியமார்தஂ, தேந சிகித்ஸிதே வக்ஷ்யமாணமேகாதஶரூபசதுஷ்டயஂ பிந்நலக்ஷணஂ ந விரோதி||௧௪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
தத்ராபரிக்ஷீணபலமாஂஸஶோணிதோ பலவாநஜாதாரிஷ்டஃ ஸர்வைரபி ஶோஷலிங்கைருபத்ருதஃ ஸாத்யோ ஜ்ஞேயஃ| பலவாநுபசிதோ ஹி ஸஹத்வாத்வ்யாத்யௌஷதபலஸ்ய காமஂ ஸுபஹுலிங்கோऽப்யல்பலிங்க ஏவ மந்தவ்யஃ||௧௫||
View original
तत्रापरिक्षीणबलमांसशोणितो बलवानजातारिष्टः सर्वैरपि शोषलिङ्गैरुपद्रुतः साध्यो ज्ञेयः| बलवानुपचितो हि सहत्वाद्व्याध्यौषधबलस्य कामं सुबहुलिङ्गोऽप्यल्पलिङ्ग एव मन्तव्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
அபரிக்ஷீணபலாபிதாநேऽபி பலவாநிதி பதஂ ஸஹஜபலயுக்தத்வோபதர்ஶநார்தஂ; ஸஹஜபலோ ஹ்யுபக்ஷீணபலோऽப்யக்ஷீணபலவத்பவதீதி பாவஃ| ஸஹத்வாத்வ்யாத்யௌஷதபலஸ்யேதி யஸ்மாத்பலவாந் வ்யாதிபலஂ ததௌஷதபலஂ ச ஸஹதே, தேந ந தாப்யாமபிபூயத இத்யர்தஃ| அல்பலிங்க ஏவேதி அல்பலிங்க இவ ஸுகஸாத்ய இத்யர்தஃ||௧௫||
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
துர்பலஂ த்வதிக்ஷீணபலமாஂஸஶோணிதமல்பலிங்கமஜாதாரிஷ்டமபி பஹுலிங்கஂ ஜாதாரிஷ்டஂ ச வித்யாத், அஸஹத்வாத்வ்யாத்யௌஷதபலஸ்ய; தஂ பரிவர்ஜயேத், க்ஷணேநைவ ஹி ப்ராதுர்பவந்த்யரிஷ்டாநி, அநிமித்தஶ்சாரிஷ்டப்ராதுர்பாவ இதி||௧௬|| தத்ர ஶ்லோகஃ- ஸமுத்தாநஂ ச லிங்கஂ ச யஃ ஶோஷஸ்யாவபுத்யதே| பூர்வரூபஂ ச தத்த்வேந ஸ ராஜ்ஞஃ கர்துமர்ஹதி||௧௭||
View original
दुर्बलं त्वतिक्षीणबलमांसशोणितमल्पलिङ्गमजातारिष्टमपि बहुलिङ्गं जातारिष्टं च विद्यात्, असहत्वाद्व्याध्यौषधबलस्य; तं परिवर्जयेत्, क्षणेनैव हि प्रादुर्भवन्त्यरिष्टानि, अनिमित्तश्चारिष्टप्रादुर्भाव इति||१६|| तत्र श्लोकः- समुत्थानं च लिङ्गं च यः शोषस्यावबुध्यते| पूर्वरूपं च तत्त्वेन स राज्ञः कर्तुमर्हति||१७||
🔊 Audio coming soon
பஹுலிங்கஂ ஜாதாரிஷ்டஂ ச வித்யாதிதி பஹுலிங்கமிவாஸாத்யஂ ததா ஜாதாரிஷ்டமிவ மாரகஂ வித்யாதித்யர்தஃ| நநு, ரிஷ்டஂ விநா மரணஂ நாஸ்தி, வசநஂ ஹி- “மரணஂ சாபி தந்நாஸ்தி யந்நாரிஷ்டபுரஃஸரம்” (இஂ.அ.௨) இதி, தத் கதமஜாதாரிஷ்டோ ஜாதாரிஷ்ட இவாதூரமரணத்வேநேஹ ஜ்ஞாதவ்ய இத்யாஹ- க்ஷணேந ஹீத்யாதி| அஸாத்யே ஹி ரிஷ்டஂ பவதி, அஸாத்யதா ச பலமாஂஸக்ஷயகதாऽஸ்த்யேவ; தேந, அவஶ்யஂ ரிஷ்டேந பவிதவ்யமித்யர்தஃ| அதாஜாதாரிஷ்டே காரணாஸேவயாऽரிஷ்டஂ ந பவிஷ்யத்யேவேத்யாஹ- அநிமித்ததஶ்சாரிஷ்டப்ராதுர்பாவ இதி| ந ஹி ரிஷ்டஂ தஷ்டஂ கிஞ்சித்காரணாந்தரமபேக்ஷதே , கிந்த்வநிமித்தத ஏவ பவதி| தேந ஹேத்வஸேவயாऽப்யரிஷ்டோத்பாதோ பவிஷ்யதீதி கத்வா ஆஶ்வாஸஃ கர்தவ்யஃ; கிஞ்சநிமித்தமேவாரிஷ்டஂ பவதி தேந ரிஷ்டாநுத்பாதே ஸதி நாஶ்வாஸஃ கர்தவ்ய இத்யர்தஃ||௧௬-௧௭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே நிதாநஸ்தாநே ஶோஷநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने शोषनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ஶோஷநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||