Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ബസ്തിസിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയ||൨||
अथातो बस्तिसिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेय||२||
🔊 Audio coming soon
ത്രിമര്മീയായാം ബഹുരോഗപ്രതിപാദനാദ്ബഹുരോഗഹിതബസ്തിപ്രതിപാദനാര്ഥം ബസ്തിസിദ്ധിരുച്യതേ| അത്രൈവ ബസ്തിശബ്ദേന സിദ്ധിബസ്തയോവക്ഷ്യമാണാ അഭിപ്രേതാഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സിദ്ധാനാം ബസ്തീനാം ശസ്താനാം തേഷു തേഷു രോഗേഷു| ശൃണ്വഗ്നിവേശ ! ഗദതഃ സിദ്ധിം സിദ്ധിപ്രദാം ഭിഷജാമ്||൩||
सिद्धानां बस्तीनां शस्तानां तेषु तेषु रोगेषु| शृण्वग्निवेश ! गदतः सिद्धिं सिद्धिप्रदां भिषजाम्||३||
🔊 Audio coming soon
സിദ്ധാനാമിതി പ്രസിദ്ധഫലാനാമ്| തേഷു തേഷ്വിതി വക്ഷ്യമാണവാതഗദാദിഷു| സിദ്ധിമിതി ബസ്തിനിഷ്പാദികാം, കിംവാ ബസ്ത്യഭിധായകഗ്രന്ഥമ്||൩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ബലദോഷകാലരോഗപ്രകൃതീഃ പ്രവിഭജ്യ യോജിതാഃ സമ്യക് സ്വൈഃ സ്വൈരൌഷധവര്ഗൈഃ സ്വാന് സ്വാന് രോഗാന്നിയച്ഛന്തി||൪|| കര്മാന്യദ്ബസ്തിസമം ന വിദ്യതേ ശീഘ്രസുഖവിശോധിത്വാത്| ആശ്വപതര്പണതര്പണയോഗാച്ച നിരത്യയത്വാച്ച||൫||
बलदोषकालरोगप्रकृतीः प्रविभज्य योजिताः सम्यक् स्वैः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्नियच्छन्ति||४|| कर्मान्यद्बस्तिसमं न विद्यते शीघ्रसुखविशोधित्वात्| आश्वपतर्पणतर्पणयोगाच्च निरत्ययत्वाच्च||५||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തേരിതികര്തവ്യതാം ഗുണാംശ്ച പ്രതിപാദനീയബസ്ത്യങ്ഗഭൂതാനാഹ- ബലദോഷേത്യാദി| അത്ര ച ബലാദൌ യഥാപ്രധാനമിഹ ഗൃഹീതേ സര്വപരീക്ഷാവരോധോ വ്യാഖ്യേയഃ; “പരീക്ഷ്യ ദോഷൌഷധ ... ” (സി.അ.൩) ഇത്യാദിനോക്തോऽപ്യയമര്ഥഃ പുനഃ പ്രകരണവശാദുച്യതേ| സ്വൈഃ സ്വൈരൌഷധവര്ഗൈരിതി യഥാവ്യാധിപ്രതിപാദിതൈരൌഷധൈഃ| സ്വാന് സ്വാനിതി തത്തദ്ബസ്തിവിധേയൌഷധപ്രശമനീയാന്| ആശ്വപതപര്ണതര്പണയോഗാദിതി അപതര്പണാര്ഥപ്രയുക്തോ ബസ്തിരന്യാപതര്പണഭേഷജേഭ്യഃ ശീഘ്രമപതര്പണം കരോതി; ഏവം തര്പണദ്രവ്യയുക്തോऽപി ബസ്തിഃ ശീഘ്രമിതരതര്പണാപേക്ഷയാ തര്പണം കരോതി||൪-൫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 8
സത്യപി ദോഷഹരത്വേ കടുതീക്ഷ്ണോഷ്ണാദി ഭേഷജാദാനാത്| ദുഃഖോദ്ഗാരോത്ക്ലേശാഹൃദ്യത്വകോഷ്ഠരുജാ വിരേകേ സ്യുഃ||൬|| അവിരേച്യൌ ശിശുവൃദ്ധൌ താവപ്രാപ്തപ്രഹീനധാതുബലൌ| ആസ്ഥാപനമേവ തയോഃ സര്വാര്ഥകൃദുത്തമം കര്മ||൭|| ബലവര്ണഹര്ഷമാര്ദവഗാത്രസ്നേഹാന്നൃണാം ദദാത്യാശു|൮|
सत्यपि दोषहरत्वे कटुतीक्ष्णोष्णादि भेषजादानात्| दुःखोद्गारोत्क्लेशाहृद्यत्वकोष्ठरुजा विरेके स्युः||६|| अविरेच्यौ शिशुवृद्धौ तावप्राप्तप्रहीनधातुबलौ| आस्थापनमेव तयोः सर्वार्थकृदुत्तमं कर्म||७|| बलवर्णहर्षमार्दवगात्रस्नेहान्नृणां ददात्याशु|८|
🔊 Audio coming soon
ബസ്ത്യപേക്ഷ്യാ ശോധനാന്തരേണ ദോഷഹരണേ ദോഷമാഹ- സത്യപീത്യാദി| കടുകാദിഭേഷജൈര്വിരേകദാനാദ്ദുഃഖം ചോദ്ഗാരശ്ചോത്ക്ലേശശ്ചാഹൃദ്യത്വം ച കോഷ്ഠരുജാശ്ചൈതൈ സര്വേ ഭവന്തി; തത്ര ദുഃഖം കടുകാദിനാ രസേനോദ്വേഗാദേവ ഭവതി; ഏതേ ദോഷാ ബസ്തൌ ന സമ്ഭവന്തീതി ഭാവഃ| വിരേകശബ്ദേന വമനവിരേകാവപി ഗ്രാഹ്യൌ; കിംവാ വമനം ബസ്തിനാ സമമത്യന്തഭിന്നവിഷയത്വാദേവ നോദാഹൃതം, വിരേകസ്തു പക്വാശയസ്ഥേऽപി ദോഷേ ബസ്തിവിഷയേ ഭവതീതി കൃത്വാ വിരേകമേവ പ്രതി ബസ്തേഃ പ്രാധാന്യമിഹോച്യതേ| അവിരേകാദിവിഷയേ ബസ്തേര്യൌഗികതയാ പ്രാധാന്യമാഹ- അവിരേച്യാവിത്യാദി| താവിത്യാദൌ യഥാസങ്ഖ്യം വ്യാഖ്യേയമ്- അപ്രാപ്തധാതുരപ്രാപ്തബലശ്ച ബാലഃ, പ്രഹീണധാതുഃ പ്രഹീണബലശ്ച വൃദ്ധഃ, ഏവമ്ഭൂതത്വാച്ചാവിരേച്യാവേതൌ| സര്വാര്ഥകൃദിതി നിരത്യയദോഷഹരണബൃംഹണാദികൃത്||൬-൭||-
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
അനുവാസനം നിരൂഹശ്ചോത്തരബസ്തിശ്ച സ ത്രിവിധഃ||൮|| ശാഖാവാതാര്താനാം സകുഞ്ചിതസ്തബ്ധഭഗ്നരുഗ്ണാനാമ് | വിട്സങ്ഗാധ്മാനാരുചിപരികര്തിരുഗാദിഷു ച ശസ്തഃ||൯|| ഉഷ്ണാര്താനാം ശീതാഞ്ഛീതാര്താനാം തഥാ സുഖോഷ്ണാംശ്ച| തദ്യോഗ്യൌഷധയുക്താന് ബസ്തീന് സന്തര്ക്യ വിനിയുജ്യാത്||൧൦||
अनुवासनं निरूहश्चोत्तरबस्तिश्च स त्रिविधः||८|| शाखावातार्तानां सकुञ्चितस्तब्धभग्नरुग्णानाम् | विट्सङ्गाध्मानारुचिपरिकर्तिरुगादिषु च शस्तः||९|| उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च| तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् सन्तर्क्य विनियुज्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തേര്ഭേദാനാഹ- അനുവാസനമിത്യാദി| തദ്യോഗ്യൌഷധയുക്താനിതി ഉഷ്ണാര്തിഹരേണ ശീതാര്തിഹരേണ വാ ഔഷധേന കല്പിതാന്||൮-൧൦||
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
ബസ്തീന്ന ബൃംഹണീയാന് ദദ്യാദ് വ്യാധിഷു വിശോധനീയേഷു| മേദസ്വിനോ വിശോധ്യാ യേऽപി നരാഃ കുഷ്ഠമേഹാര്താഃ||൧൧|| ന ക്ഷീണക്ഷതദുര്ബലമൂര്ച്ഛിതകൃശശുഷ്കദേഹാനാമ്| യുഞ്ജാദ്വിശോധനീയാന് ദോഷനിബദ്ധായുഷോ യേ ച||൧൨||
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद् व्याधिषु विशोधनीयेषु| मेदस्विनो विशोध्या येऽपि नराः कुष्ठमेहार्ताः||११|| न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कदेहानाम्| युञ्जाद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च||१२||
🔊 Audio coming soon
വിശോധനീയാന് വ്യാധീനുദാഹരതി- മേദസ്വിന ഇത്യാദി| വിശോധ്യാ യേऽപീതി ഭൂരിദോഷത്വേന യേ ശോധനാര്ഹാ ഇത്യര്ഥഃ| ദോഷനിബദ്ധായുഷ ഇതി ദോഷേ മലാദിരൂപേ ദേഹസ്ഥേ നിബദ്ധമായുര്യേഷാം ശോഷ്യതിദുര്ബലപ്രഭൃതീനാം തേ തഥാ; ഉക്തം ഹി ‘ശോഷീ മുഞ്ചതി ഗാത്രാണി പുരീഷസ്രംസനാദപി| അബലാപേക്ഷിണീം മാത്രാം കിം പുനര്യോ വിരിച്യതേ’ (ചി.അ.൮) ഇതി||൧൧-൧൨||
Adhikarana 7 (13-14) · Śloka 14
വാജീകരണേऽസൃക്പിത്തയോശ്ച മധുഘൃതപയോയുക്താഃ| ശസ്താഃ സതൈലമൂത്രാരനാലലവണാശ്ച കഫവാതേ||൧൩|| യുഞ്ജാദ്ദ്രവ്യാണി ബസ്തിഷ്വമ്ലം മൂത്രം പയഃ സുരാം ക്വാഥാന്| അവിരോധാദ്ധാതൂനാം രസയോനിത്വാച്ച ജലമുഷ്ണമ്||൧൪||
वाजीकरणेऽसृक्पित्तयोश्च मधुघृतपयोयुक्ताः| शस्ताः सतैलमूत्रारनाललवणाश्च कफवाते||१३|| युञ्जाद्द्रव्याणि बस्तिष्वम्लं मूत्रं पयः सुरां क्वाथान्| अविरोधाद्धातूनां रसयोनित्वाच्च जलमुष्णम्||१४||
🔊 Audio coming soon
കാര്യവിശേഷാപേക്ഷയാ ബസ്തീനാം സംസ്കാരവിശേഷാനാഹ- വാജീകരണേ ഇത്യാദി| മധുപ്രക്ഷേപോ ബസ്തൌ പൂര്വോക്തസാമാന്യവിധാനലബ്ധോऽപ്യധികമാത്രയാ പ്രക്ഷേപാര്ഥമവശ്യപ്രക്ഷേപാര്ഥം ചേഹോച്യതേ| അവിരോധാദ്ധാതൂനാമിതി പൂര്വേണ സമ്ബധ്യതേ, തേന യസ്മിന് സംസ്കാരേ അമ്ലാദിഷു മധ്യേ യദ്ധാതുവിരോധി ന ഭവതി തദ്ദേയം, യത്തു ധാതുവിരോധി ഭവതി ന തദ്ദേയം; വ്യാധിതപ്രകൃത്യവിരുദ്ധം യദ് യസ്യ ഭവതി തത് തസ്യ ദേയമിത്യര്ഥഃ| രസയോനിത്വാച്ച ജലമുഷ്ണമിതി ജലം യസ്മാദ്രസയോനിഃ, തേന തദുഷ്ണം സത് സര്വബസ്തിഗതരസസ്യ പോഷണാര്ഥം സര്വബസ്തിഷു ദേയമ്; ഏതച്ച ജലം ബസ്തിഷു സാക്ഷാത് പ്രക്ഷേപാദര്ശനാത് കല്കാദിപേഷണേ വിനിയോജ്യം; കിംവാ അത്ര തദ്വചനപ്രാമാണ്യാദേവ ജ്ഞേയം; കിംവാ ജലശബ്ദോऽയം ദ്രവോപലക്ഷണഃ, തേനാമ്ലാദിദ്രവദാനസ്യൈവേയമുപപത്തിഃ| രസയോനിത്വം ദ്രവസമ്ബന്ധാദേവാമ്ലാദീനാമുപപന്നമ്| അന്യേ തു ജലമുഷ്ണം പ്രതിനിയതമേവ, ചൂര്ണബസ്താവേവേച്ഛന്തി, ചൂര്ണബസ്തിശ്ച യഃ കേവലദ്രവേന ദീയതേ; തന്ത്രാന്തരേऽപ്യുക്തം യഥാ “രാസ്നാവചാബില്വശതാഹ്വയൈലാപൂതീകകൃഷ്ണാഫലദാരുകുഷ്ഠൈഃ| സസൈന്ധവാമ്ലോഷ്ണജലഃ സതൈലഃ ശൂലഘ്ന ഇഷ്ടഃ ഖലു ചൂര്ണബസ്തിഃ” ഇതി||൧൩-൧൪||
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
സുരദാരുശതാഹ്വൈലാകുഷ്ഠമധുകപിപ്പലീമധുസ്നേഹാഃ| ഊര്ധ്വാനുലോമഭാഗാഃ സസര്ഷപാഃ ശര്കരാ ലവണമ്||൧൫|| ആവാപാ ബസ്തീനാമതഃ പ്രയോജ്യാനി യേഷു യാനി സ്യുഃ| യുക്താനി സഹ കഷായൈസ്താന്യുത്തരതഃ പ്രവക്ഷ്യാമി||൧൬|| ചിരജാതകഠിനബലേഷു വ്യാധിഷു തീക്ഷ്ണാ വിപര്യയേ മൃദവഃ| സപ്രതിവാപകഷായാ യോജ്യാസ്ത്വനുവാസനനിരൂഹാഃ||൧൭||
सुरदारुशताह्वैलाकुष्ठमधुकपिप्पलीमधुस्नेहाः| ऊर्ध्वानुलोमभागाः ससर्षपाः शर्करा लवणम्||१५|| आवापा बस्तीनामतः प्रयोज्यानि येषु यानि स्युः| युक्तानि सह कषायैस्तान्युत्तरतः प्रवक्ष्यामि||१६|| चिरजातकठिनबलेषु व्याधिषु तीक्ष्णा विपर्यये मृदवः| सप्रतिवापकषाया योज्यास्त्वनुवासननिरूहाः||१७||
🔊 Audio coming soon
സുരദാര്വിത്യാദിനാ ബസ്തിഷു ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ വ്യസ്തസമസ്തവിധയാ പ്രക്ഷേപ്യാനാഹ| ആവാപാ ബസ്തീനാമിതി ബസ്തിഷ്വാവാപ്യാ ഇത്യര്ഥഃ| യാനീതി കഷായയുക്താനി| ചിരജാതകഠിനബലേഷു തീക്ഷ്ണാ ഇതി അത്രോക്തതീക്ഷ്ണദ്രവ്യയോഗേന തീക്ഷ്ണാഃ| വിപര്യയേ ചേതി അചിരജാതേ അകഠിനബലേ ച| അനുവാസനനിരൂഹാ ഇതി അനുവാസനേ കഷായയോഗഃ സ്നേഹസാധനാര്ഥമേവ, ആവാപസ്ത്വനുവാസനേऽപി ശതാഹ്വാദീനാം കര്തവ്യ ഏവ; യദുക്തമന്യത്ര- “പിപ്പലീം മദനം കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാം മധുകം വചാമ്| യോജയേന്മാത്രയാ പിഷ്ട്വാ ആവാപമനുവാസനേ” ഇതി||൧൫-൧൭||
Adhikarana 9 (18-24) · Śloka 24
അര്ധശ്ലോകൈരതഃ സിദ്ധാന് നാനാവ്യാധിഷു സര്വശഃ | ബസ്തീന് വീര്യസമൈര്ഭാഗൈര്യഥാര്ഹാലോഡനാഞ്ഛൃണു||൧൮|| ബില്വോऽഗ്നിമന്ഥഃ ശ്യോനാകഃ കാശ്മര്യഃ പാടലിസ്തഥാ| ശാലപര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ ബൃഹത്യൌ വര്ധമാനകഃ||൧൯|| യവാഃ കുലത്ഥാഃ കോലാനി സ്ഥിരാ ചേതി ത്രയോऽനിലേ| ശസ്യന്തേ സചതുഃസ്നേഹാഃ പിശിതസ്യ രസാന്വിതാഃ||൨൦|| നലവഞ്ജുലവാനീരശതപത്രാണി ശൈവലമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാ സാരിവാऽനന്താ പയസ്യാ മധുയഷ്ടികാ||൨൧|| ചന്ദനം പദ്മകോശീരം തുങ്ഗം തേ പൈത്തികേ ത്രയഃ| സശര്കരാക്ഷൌദ്രഘൃതാഃ സക്ഷീരാ ബസ്തയോ ഹിതാഃ||൨൨|| അര്കസ്തഥൈവ ചാലര്ക ഏകാഷ്ഠീലാ പുനര്നവാ| ഹരിദ്രാ ത്രിഫലാ മുസ്തം പീതദാരു കുടന്നടമ്||൨൩|| പിപ്പല്യശ്ചിത്രകശ്ചേതി ത്രയസ്തേ ശ്ലേഷ്മരോഗിഷു | സക്ഷാരക്ഷൌദ്രഗോമൂത്രാ നാതിസ്നേഹാന്വിതാ ഹിതാഃ||൨൪||
अर्धश्लोकैरतः सिद्धान् नानाव्याधिषु सर्वशः | बस्तीन् वीर्यसमैर्भागैर्यथार्हालोडनाञ्छृणु||१८|| बिल्वोऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मर्यः पाटलिस्तथा| शालपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वर्धमानकः||१९|| यवाः कुलत्थाः कोलानि स्थिरा चेति त्रयोऽनिले| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः पिशितस्य रसान्विताः||२०|| नलवञ्जुलवानीरशतपत्राणि शैवलम्| मञ्जिष्ठा सारिवाऽनन्ता पयस्या मधुयष्टिका||२१|| चन्दनं पद्मकोशीरं तुङ्गं ते पैत्तिके त्रयः| सशर्कराक्षौद्रघृताः सक्षीरा बस्तयो हिताः||२२|| अर्कस्तथैव चालर्क एकाष्ठीला पुनर्नवा| हरिद्रा त्रिफला मुस्तं पीतदारु कुटन्नटम्||२३|| पिप्पल्यश्चित्रकश्चेति त्रयस्ते श्लेष्मरोगिषु | सक्षारक्षौद्रगोमूत्रा नातिस्नेहान्विता हिताः||२४||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വം സിദ്ധാനാം ബസ്തീനാമിത്യാദിനാ പ്രതിജ്ഞാതാര്ഥാന് ബസ്തീനാഹ- അര്ധശ്ലോകൈരിത്യാദി| വ്യാധിഷ്വിത്യത്ര വ്യാധിശബ്ദോ ദോഷേऽപി വര്തനീയഃ| ബഹുശ ഇതി ഏകൈകസ്മിന് വ്യാധൌ ദോഷേ ച ബഹുശ ഇത്യര്ഥഃ| വീര്യസമൈര്ഭാഗൈരിതി അന്യോന്യാനുപഹതസാമര്ഥ്യൈര്ദ്രവ്യഭാഗൈഃ| വര്ധമാനക ഏരണ്ഡഃ| പിശിതസ്യ രസാന്വിതാ ഇതി പ്രക്ഷിപ്തമാംസരസാഃ| വഞ്ജുലഃ വേതസഃ, വാനീരഃ തദ്ഭേദഃ| തുങ്ഗഃ പുന്നാഗഃ| അലര്കഃ മന്ദാരഃ| ഏകാഷ്ഠീലാ പാഠാ| കുടന്നടം കൈവര്തമുസ്തകമ്, അന്യേ തഗരമാഹുഃ||൧൮-൨൪||
Adhikarana 10 (25-27) · Śloka 27
ഫലജീമൂതകേക്ഷ്വാകുധാമാര്ഗവകവത്സകാഃ | ശ്യാമാ ച ത്രിഫലാ ചൈവ സ്ഥിരാ ദന്തീ ദ്രവന്ത്യപി||൨൫|| പ്രകീര്യാ ചോദകീര്യാ ച നീലിനീ ക്ഷീരിണീ തഥാ| സപ്തലാ ശങ്ഖിനീ ലോധ്രം ഫലം കമ്പില്ലകസ്യ ച||൨൬|| ചത്വാരോ മൂത്രസിദ്ധാസ്തേ പക്വാശയവിശോധനാഃ| (വ്യസ്തൈരപി സമസ്തൈശ്ച ചതുര്യോഗാ ഉദാഹൃതാഃ )||൨൭||
फलजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकवत्सकाः | श्यामा च त्रिफला चैव स्थिरा दन्ती द्रवन्त्यपि||२५|| प्रकीर्या चोदकीर्या च नीलिनी क्षीरिणी तथा| सप्तला शङ्खिनी लोध्रं फलं कम्पिल्लकस्य च||२६|| चत्वारो मूत्रसिद्धास्ते पक्वाशयविशोधनाः| (व्यस्तैरपि समस्तैश्च चतुर्योगा उदाहृताः )||२७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷ്വേഡഃ കൃതവേധനഃ| ദ്രവന്തീ ദന്തീഭേദഃ| പ്രകീര്യാ കരഞ്ജഃ| നീലിനീ നീലവുഹ്നാ, ‘നീലാഞ്ജനികാ’ ഇത്യന്യേ||൨൫-൨൭||
Adhikarana 11 (28-29) · Śloka 29
കാകോലീ ക്ഷീരകാകോലീ മുദ്ഗപര്ണീ ശതാവരീ| വിദാരീ മധുയഷ്ട്യാഹ്വാ ശൃങ്ഗാടകകശേരുകേ||൨൮|| ആത്മഗുപ്താഫലം മാഷാഃ സഗോധൂമാ യവാസ്തഥാ| ജലജാനൂപജം മാംസമിത്യേതേ ശുക്രമാംസലാഃ ||൨൯||
काकोली क्षीरकाकोली मुद्गपर्णी शतावरी| विदारी मधुयष्ट्याह्वा शृङ्गाटककशेरुके||२८|| आत्मगुप्ताफलं माषाः सगोधूमा यवास्तथा| जलजानूपजं मांसमित्येते शुक्रमांसलाः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ഏതേ ശുക്രമാംസലാ ഇത്യത്ര ഏതേ ഇതി ചത്വാരഃ പൂര്വോക്താഃ||൨൮-൨൯||
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
ജീവന്തീ ചാഗ്നിമന്ഥശ്ച ധാതകീപുഷ്പവത്സകൌ| പ്രഗ്രഹഃ ഖദിരഃ കുഷ്ഠം ശമീ പിണ്ഡീതകോ യവാഃ||൩൦|| പ്രിയങ്ഗൂ രക്തമൂലീ ച തരുണീ സ്വര്ണയൂഥികാ| വടാദ്യാഃ കിംശുകം ലോധ്രമിതി സാങ്ഗ്രാഹികാ മതാഃ||൩൧||
जीवन्ती चाग्निमन्थश्च धातकीपुष्पवत्सकौ| प्रग्रहः खदिरः कुष्ठं शमी पिण्डीतको यवाः||३०|| प्रियङ्गू रक्तमूली च तरुणी स्वर्णयूथिका| वटाद्याः किंशुकं लोध्रमिति साङ्ग्राहिका मताः||३१||
🔊 Audio coming soon
പിണ്ഡീതകഃ മദനഃ| രക്തമൂലീ സമങ്ഗാ| തരുണീ ആരാമതരുണീ, നവമാലികാ വാ||൩൦-൩൧||
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
പരിസ്രാവേ ശൃതം ക്ഷീരം സവൃശ്ചീരപുനര്നവമ്| ആഖുപര്ണികയാ വാऽപി തണ്ഡുലീയകയുക്തയാ||൩൨||
परिस्रावे शृतं क्षीरं सवृश्चीरपुनर्नवम्| आखुपर्णिकया वाऽपि तण्डुलीयकयुक्तया||३२||
🔊 Audio coming soon
തണ്ഡുലീയകയുക്തയേത്യന്തേന പരിസ്രാവേ ദ്വാവുക്തൌ||൩൨||
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
കാലങ്കതകകാണ്ഡേക്ഷുദര്ഭപോടഗലേക്ഷുഭിഃ | ദാഹഘ്നഃ സഘൃതക്ഷീരോ ദ്വിതീയശ്ചോത്പലാദിഭിഃ||൩൩||
कालङ्कतककाण्डेक्षुदर्भपोटगलेक्षुभिः | दाहघ्नः सघृतक्षीरो द्वितीयश्चोत्पलादिभिः||३३||
🔊 Audio coming soon
കാണ്ഡേക്ഷുഃ ബൃഹദിക്ഷുഃ; പോടഗലഃ ഹോഗ്ഗലഃ| ഉത്പലാദിഭിരിതി ഉത്പലാദയോ നലിനസൌഗന്ധികാദയോ ജലജാഃ പുഷ്പവിശേഷാഃ||൩൩||
Adhikarana 15 (34-35) · Śloka 35
കര്ബുദാരാഢകീനീപവിദുലൈഃ ക്ഷീരസാധിതൈഃ| ബസ്തിഃ പ്രദേയോ ഭിഷജാ ശീതഃ സമധുശര്കരഃ||൩൪|| പരികര്തേ തഥാ വൃന്തൈഃ ശ്രീപര്ണീകോവിദാരജൈഃ| (ദേയോ ബസ്തിഃ സുവൈദ്യൈസ്തു യഥാവദ്വിദിതക്രിയൈഃ )||൩൫||
कर्बुदाराढकीनीपविदुलैः क्षीरसाधितैः| बस्तिः प्रदेयो भिषजा शीतः समधुशर्करः||३४|| परिकर्ते तथा वृन्तैः श्रीपर्णीकोविदारजैः| (देयो बस्तिः सुवैद्यैस्तु यथावद्विदितक्रियैः )||३५||
🔊 Audio coming soon
കര്ബുദാരഃ കാഞ്ചനാരഃ, വിദുലോ വേതസഃ| കോവിദാരജൈരിത്യന്തേന ദ്വിതീയഃ പരികര്തേ||൩൪-൩൫||
Adhikarana 16 (36) · Śloka 36
ബസ്തിഃ ശാല്മലിവൃന്താനാം ക്ഷീരസിദ്ധോ ഘൃതാന്വിതഃ| ഹിതഃ പ്രവാഹണേ തദ്വദ്വേഷ്ടൈഃ ശാല്മലികസ്യ ച||൩൬||
बस्तिः शाल्मलिवृन्तानां क्षीरसिद्धो घृतान्वितः| हितः प्रवाहणे तद्वद्वेष्टैः शाल्मलिकस्य च||३६||
🔊 Audio coming soon
വേഷ്ടൈഃ ശാല്മലികസ്യ ചേത്യന്തേന ദ്വിതീയഃ പ്രവാഹണേ||൩൬||
Adhikarana 17 (37) · Śloka 38
അശ്വാവരോഹികാകാകനാസാരാജകശേരുകൈഃ| സിദ്ധാഃ ക്ഷീരേऽതിയോഗേ സ്യുഃ ക്ഷൌദ്രാഞ്ജനഘൃതൈര്യുതാഃ||൩൭|| ന്യഗ്രോധാദ്യൈശ്ചതുര്ഭിശ്ച തേനൈവ വിധിനാ പരഃ|൩൮|
अश्वावरोहिकाकाकनासाराजकशेरुकैः| सिद्धाः क्षीरेऽतियोगे स्युः क्षौद्राञ्जनघृतैर्युताः||३७|| न्यग्रोधाद्यैश्चतुर्भिश्च तेनैव विधिना परः|३८|
🔊 Audio coming soon
അശ്വാവരോഹികാ അശ്വഗന്ധാ, അശ്വകര്ണഃ, ഇക്ഷുരകോ വാ; ജതൂകര്ണദര്ശനാത്തു അശ്വാവരോഹകഃ അശ്വകര്ണഃ| ന്യഗ്രോധാദ്യാശ്ചത്വാരഃ ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷാഃ| തേനൈവ വിധിനേതി പൂര്വയോഗവിധിനാ| ഏതൌ ദ്വാവതിയോഗേ||൩൭||-
Adhikarana 18 (38-42) · Śloka 42
ബൃഹതീ ക്ഷീരകാകോലീ പൃശ്നിപര്ണീ ശതാവരീ||൩൮|| കാശ്മര്യബദരീദൂര്വാസ്തഥോശീരപ്രിയങ്ഗവഃ| ജീവാദാനേ ശൃതൌ ക്ഷീരേ ദ്വൌ ഘൃതാഞ്ജനസംയുതൌ||൩൯|| ബസ്തീ പ്രദേയൌ ഭിഷജാ ശീതൌ സമധുശര്കരൌ| ഗോऽവ്യജാമഹിഷീക്ഷീരൈര്ജീവനീയയുതൈസ്തഥാ||൪൦|| ശശൈണദക്ഷമാര്ജാരമഹിഷാവ്യജശോണിതൈഃ| സദ്യസ്കൈര്മൃദിതൈര്ബസ്തിര്ജീവാദാനേ പ്രശസ്യതേ||൪൧|| മധൂകമധുകദ്രാക്ഷാദൂര്വാകാശ്മര്യചന്ദനൈഃ| തേനൈവ വിധിനാ ബസ്തിര്ദേയഃ സക്ഷൌദ്രശര്കരഃ||൪൨||
बृहती क्षीरकाकोली पृश्निपर्णी शतावरी||३८|| काश्मर्यबदरीदूर्वास्तथोशीरप्रियङ्गवः| जीवादाने शृतौ क्षीरे द्वौ घृताञ्जनसंयुतौ||३९|| बस्ती प्रदेयौ भिषजा शीतौ समधुशर्करौ| गोऽव्यजामहिषीक्षीरैर्जीवनीययुतैस्तथा||४०|| शशैणदक्षमार्जारमहिषाव्यजशोणितैः| सद्यस्कैर्मृदितैर्बस्तिर्जीवादाने प्रशस्यते||४१|| मधूकमधुकद्राक्षादूर्वाकाश्मर्यचन्दनैः| तेनैव विधिना बस्तिर्देयः सक्षौद्रशर्करः||४२||
🔊 Audio coming soon
ജീവാദാനേ ഇതി ജീവശോണിതപ്രവൃത്തൌ| ഗോऽവ്യജേത്യാദിനാ ജീവാദാനേ പ്രശസ്യതേ ഇത്യന്തേന ജീവാദാനേ തൃതീയോ ബസ്തിരുച്യതേ| അയം ച യദ്യപി ശ്ലോകാര്ധാവിഹിതോ ബസ്തിഃ, തഥാऽപി ശ്ലോകാര്ധൈരിതി പ്രതിജ്ഞാ ഭൂരിപ്രയോഗാണാം ശ്ലോകാര്ധവിഹിതത്വേന ജ്ഞേയാ; കിംവാ അത്രാപി ഗോऽവ്യജേത്യാദിനാऽര്ധശ്ലോകവിഹിത ഏവ വ്യവസ്ഥിതഃ; പൂര്വാര്ധേന തു തസ്യേതികര്തവ്യതോച്യതേ; ഇതികര്തവ്യതാഭിധാനം ച ശ്ലോകാര്ധാദതിരേകേണാപി ഭവതീതി യോഗാന്തരേഷ്വപി ദൃഷ്ടമ്||൩൮-൪൨||
Adhikarana 19 (43) · Śloka 43
മഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാനന്താപയസ്യാമധുകൈസ്തഥാ| ശര്കരാചന്ദനദ്രാക്ഷാമധുധാത്രീഫലോത്പലൈഃ| രക്തപിത്തേ, പ്രമേഹേ തു കഷായഃ സോമവല്കജഃ||൪൩||
मञ्जिष्ठासारिवानन्तापयस्यामधुकैस्तथा| शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः| रक्तपित्ते, प्रमेहे तु कषायः सोमवल्कजः||४३||
🔊 Audio coming soon
രക്തപിത്തേ ഇതി ച്ഛേദഃ| ഏതൌ ദ്വൌ മിലിത്വാ സങ്ഗ്രഹേ പഠിതൌ ‘ദ്വൌ രക്തപിത്തേ’ ഇത്യനേന| സോമവല്കഃ വിട്ഖദിരഃ||൪൩||
Adhikarana 20 (44-45) · Śloka 45
ഗുല്മാതിസാരോദാവര്തസ്തമ്ഭസങ്കുചിതാദിഷു| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗേഷു രോഗേഷ്വേവംവിധേഷു ച||൪൪|| യഥാസ്വൈരൌഷധൈഃ സിദ്ധാന് ബസ്തീന് ദദ്യാദ്വിചക്ഷണഃ| പൂര്വോക്തേന വിധാനേന കുര്വന് യോഗാന് പൃഥഗ്വിധാന്||൪൫||
गुल्मातिसारोदावर्तस्तम्भसङ्कुचितादिषु| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगेषु रोगेष्वेवंविधेषु च||४४|| यथास्वैरौषधैः सिद्धान् बस्तीन् दद्याद्विचक्षणः| पूर्वोक्तेन विधानेन कुर्वन् योगान् पृथग्विधान्||४५||
🔊 Audio coming soon
അനുക്തബസ്തികല്പനാര്ഥമാഹ- ഗുല്മാതിസാരേത്യാദി| യഥാസ്വൈരൌഷധൈരിതി യഥാസ്വവ്യാധിപ്രത്യനീകൈര്ഭൈഷജൈഃ| കുര്യാദ്യോഗാന് പൃഥഗ്വിധാനിതി യഥോക്തവിധിനാ ദ്രവ്യാവാപാദിനാ യോഗാന് യഥോചിതാന് ഗുല്മാദികല്പനീയാന് ബസ്തിഷു കുര്യാത്||൪൪-൪൫||
Adhikarana 21 (46-48) · Śloka 48
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ത്രികാസ്ത്രയോऽനിലാദീനാം ചതുഷ്കാശ്ചാപരേ ത്രയഃ| പക്വാശയവിശുദ്ധ്യര്ഥം വൃഷ്യാഃ സാങ്ഗ്രാഹികാസ്തഥാ||൪൬|| പരിസ്രാവേ തഥാ ദാഹേ പരികര്തേ പ്രവാഹണേ| സാതിയോഗേ മതൌ ദ്വൌ ദ്വൌ ജീവാദാനേ തഥാ ത്രയഃ||൪൭|| ദ്വൌ രക്തപിത്തേ മേഹേ ച ഏകത്രിംശച്ച സപ്ത തേ| സുലഭാല്പൌഷധക്ലേശാ ബസ്തയോ ഗുണവത്തമാഃ||൪൮||
तत्र श्लोकाः- त्रिकास्त्रयोऽनिलादीनां चतुष्काश्चापरे त्रयः| पक्वाशयविशुद्ध्यर्थं वृष्याः साङ्ग्राहिकास्तथा||४६|| परिस्रावे तथा दाहे परिकर्ते प्रवाहणे| सातियोगे मतौ द्वौ द्वौ जीवादाने तथा त्रयः||४७|| द्वौ रक्तपित्ते मेहे च एकत्रिंशच्च सप्त ते| सुलभाल्पौषधक्लेशा बस्तयो गुणवत्तमाः||४८||
🔊 Audio coming soon
ത്രികാസ്ത്രയ ഇത്യാദിഃ സങ്ഗ്രഹോ വ്യക്ത ഏവ| അല്പൌഷധക്ലേശാ ഇതി അല്പൌഷധാ അല്പക്ലേശാശ്ച||൪൬-൪൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ബസ്തിസിദ്ധിര്നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसिद्धिर्नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം സിദ്ധിസ്ഥാനേ ബസ്തിസിദ്ധിര്നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||