Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో బస్తిసిద్ధిం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయ||2||
अथातो बस्तिसिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेय||२||
🔊 Audio coming soon
త్రిమర్మీయాయాం బహురోగప్రతిపాదనాద్బహురోగహితబస్తిప్రతిపాదనార్థం బస్తిసిద్ధిరుచ్యతే| అత్రైవ బస్తిశబ్దేన సిద్ధిబస్తయోవక్ష్యమాణా అభిప్రేతాః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సిద్ధానాం బస్తీనాం శస్తానాం తేషు తేషు రోగేషు| శృణ్వగ్నివేశ ! గదతః సిద్ధిం సిద్ధిప్రదాం భిషజాం||3||
सिद्धानां बस्तीनां शस्तानां तेषु तेषु रोगेषु| शृण्वग्निवेश ! गदतः सिद्धिं सिद्धिप्रदां भिषजाम्||३||
🔊 Audio coming soon
సిద్ధానామితి ప్రసిద్ధఫలానాం| తేషు తేష్వితి వక్ష్యమాణవాతగదాదిషు| సిద్ధిమితి బస్తినిష్పాదికాం, కింవా బస్త్యభిధాయకగ్రంథం||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
బలదోషకాలరోగప్రకృతీః ప్రవిభజ్య యోజితాః సమ్యక్ స్వైః స్వైరౌషధవర్గైః స్వాన్ స్వాన్ రోగాన్నియచ్ఛంతి||4|| కర్మాన్యద్బస్తిసమం న విద్యతే శీఘ్రసుఖవిశోధిత్వాత్| ఆశ్వపతర్పణతర్పణయోగాచ్చ నిరత్యయత్వాచ్చ||5||
बलदोषकालरोगप्रकृतीः प्रविभज्य योजिताः सम्यक् स्वैः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्नियच्छन्ति||४|| कर्मान्यद्बस्तिसमं न विद्यते शीघ्रसुखविशोधित्वात्| आश्वपतर्पणतर्पणयोगाच्च निरत्ययत्वाच्च||५||
🔊 Audio coming soon
బస్తేరితికర్తవ్యతాం గుణాంశ్చ ప్రతిపాదనీయబస్త్యంగభూతానాహ- బలదోషేత్యాది| అత్ర చ బలాదౌ యథాప్రధానమిహ గృహీతే సర్వపరీక్షావరోధో వ్యాఖ్యేయః; “పరీక్ష్య దోషౌషధ ... ” (సి.అ.3) ఇత్యాదినోక్తోఽప్యయమర్థః పునః ప్రకరణవశాదుచ్యతే| స్వైః స్వైరౌషధవర్గైరితి యథావ్యాధిప్రతిపాదితైరౌషధైః| స్వాన్ స్వానితి తత్తద్బస్తివిధేయౌషధప్రశమనీయాన్| ఆశ్వపతపర్ణతర్పణయోగాదితి అపతర్పణార్థప్రయుక్తో బస్తిరన్యాపతర్పణభేషజేభ్యః శీఘ్రమపతర్పణం కరోతి; ఏవం తర్పణద్రవ్యయుక్తోఽపి బస్తిః శీఘ్రమితరతర్పణాపేక్షయా తర్పణం కరోతి||4-5||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 8
సత్యపి దోషహరత్వే కటుతీక్ష్ణోష్ణాది భేషజాదానాత్| దుఃఖోద్గారోత్క్లేశాహృద్యత్వకోష్ఠరుజా విరేకే స్యుః||6|| అవిరేచ్యౌ శిశువృద్ధౌ తావప్రాప్తప్రహీనధాతుబలౌ| ఆస్థాపనమేవ తయోః సర్వార్థకృదుత్తమం కర్మ||7|| బలవర్ణహర్షమార్దవగాత్రస్నేహాన్నృణాం దదాత్యాశు|8|
सत्यपि दोषहरत्वे कटुतीक्ष्णोष्णादि भेषजादानात्| दुःखोद्गारोत्क्लेशाहृद्यत्वकोष्ठरुजा विरेके स्युः||६|| अविरेच्यौ शिशुवृद्धौ तावप्राप्तप्रहीनधातुबलौ| आस्थापनमेव तयोः सर्वार्थकृदुत्तमं कर्म||७|| बलवर्णहर्षमार्दवगात्रस्नेहान्नृणां ददात्याशु|८|
🔊 Audio coming soon
బస్త్యపేక్ష్యా శోధనాంతరేణ దోషహరణే దోషమాహ- సత్యపీత్యాది| కటుకాదిభేషజైర్విరేకదానాద్దుఃఖం చోద్గారశ్చోత్క్లేశశ్చాహృద్యత్వం చ కోష్ఠరుజాశ్చైతై సర్వే భవంతి; తత్ర దుఃఖం కటుకాదినా రసేనోద్వేగాదేవ భవతి; ఏతే దోషా బస్తౌ న సంభవంతీతి భావః| విరేకశబ్దేన వమనవిరేకావపి గ్రాహ్యౌ; కింవా వమనం బస్తినా సమమత్యంతభిన్నవిషయత్వాదేవ నోదాహృతం, విరేకస్తు పక్వాశయస్థేఽపి దోషే బస్తివిషయే భవతీతి కృత్వా విరేకమేవ ప్రతి బస్తేః ప్రాధాన్యమిహోచ్యతే| అవిరేకాదివిషయే బస్తేర్యౌగికతయా ప్రాధాన్యమాహ- అవిరేచ్యావిత్యాది| తావిత్యాదౌ యథాసంఖ్యం వ్యాఖ్యేయం- అప్రాప్తధాతురప్రాప్తబలశ్చ బాలః, ప్రహీణధాతుః ప్రహీణబలశ్చ వృద్ధః, ఏవంభూతత్వాచ్చావిరేచ్యావేతౌ| సర్వార్థకృదితి నిరత్యయదోషహరణబృంహణాదికృత్||6-7||-
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
అనువాసనం నిరూహశ్చోత్తరబస్తిశ్చ స త్రివిధః||8|| శాఖావాతార్తానాం సకుంచితస్తబ్ధభగ్నరుగ్ణానాం | విట్సంగాధ్మానారుచిపరికర్తిరుగాదిషు చ శస్తః||9|| ఉష్ణార్తానాం శీతాంఛీతార్తానాం తథా సుఖోష్ణాంశ్చ| తద్యోగ్యౌషధయుక్తాన్ బస్తీన్ సంతర్క్య వినియుజ్యాత్||10||
अनुवासनं निरूहश्चोत्तरबस्तिश्च स त्रिविधः||८|| शाखावातार्तानां सकुञ्चितस्तब्धभग्नरुग्णानाम् | विट्सङ्गाध्मानारुचिपरिकर्तिरुगादिषु च शस्तः||९|| उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च| तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् सन्तर्क्य विनियुज्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
బస్తేర్భేదానాహ- అనువాసనమిత్యాది| తద్యోగ్యౌషధయుక్తానితి ఉష్ణార్తిహరేణ శీతార్తిహరేణ వా ఔషధేన కల్పితాన్||8-10||
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
బస్తీన్న బృంహణీయాన్ దద్యాద్ వ్యాధిషు విశోధనీయేషు| మేదస్వినో విశోధ్యా యేఽపి నరాః కుష్ఠమేహార్తాః||11|| న క్షీణక్షతదుర్బలమూర్చ్ఛితకృశశుష్కదేహానాం| యుంజాద్విశోధనీయాన్ దోషనిబద్ధాయుషో యే చ||12||
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद् व्याधिषु विशोधनीयेषु| मेदस्विनो विशोध्या येऽपि नराः कुष्ठमेहार्ताः||११|| न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कदेहानाम्| युञ्जाद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च||१२||
🔊 Audio coming soon
విశోధనీయాన్ వ్యాధీనుదాహరతి- మేదస్విన ఇత్యాది| విశోధ్యా యేఽపీతి భూరిదోషత్వేన యే శోధనార్హా ఇత్యర్థః| దోషనిబద్ధాయుష ఇతి దోషే మలాదిరూపే దేహస్థే నిబద్ధమాయుర్యేషాం శోష్యతిదుర్బలప్రభృతీనాం తే తథా; ఉక్తం హి ‘శోషీ ముంచతి గాత్రాణి పురీషస్రంసనాదపి| అబలాపేక్షిణీం మాత్రాం కిం పునర్యో విరిచ్యతే’ (చి.అ.8) ఇతి||11-12||
Adhikarana 7 (13-14) · Śloka 14
వాజీకరణేఽసృక్పిత్తయోశ్చ మధుఘృతపయోయుక్తాః| శస్తాః సతైలమూత్రారనాలలవణాశ్చ కఫవాతే||13|| యుంజాద్ద్రవ్యాణి బస్తిష్వమ్లం మూత్రం పయః సురాం క్వాథాన్| అవిరోధాద్ధాతూనాం రసయోనిత్వాచ్చ జలముష్ణం||14||
वाजीकरणेऽसृक्पित्तयोश्च मधुघृतपयोयुक्ताः| शस्ताः सतैलमूत्रारनाललवणाश्च कफवाते||१३|| युञ्जाद्द्रव्याणि बस्तिष्वम्लं मूत्रं पयः सुरां क्वाथान्| अविरोधाद्धातूनां रसयोनित्वाच्च जलमुष्णम्||१४||
🔊 Audio coming soon
కార్యవిశేషాపేక్షయా బస్తీనాం సంస్కారవిశేషానాహ- వాజీకరణే ఇత్యాది| మధుప్రక్షేపో బస్తౌ పూర్వోక్తసామాన్యవిధానలబ్ధోఽప్యధికమాత్రయా ప్రక్షేపార్థమవశ్యప్రక్షేపార్థం చేహోచ్యతే| అవిరోధాద్ధాతూనామితి పూర్వేణ సంబధ్యతే, తేన యస్మిన్ సంస్కారే అమ్లాదిషు మధ్యే యద్ధాతువిరోధి న భవతి తద్దేయం, యత్తు ధాతువిరోధి భవతి న తద్దేయం; వ్యాధితప్రకృత్యవిరుద్ధం యద్ యస్య భవతి తత్ తస్య దేయమిత్యర్థః| రసయోనిత్వాచ్చ జలముష్ణమితి జలం యస్మాద్రసయోనిః, తేన తదుష్ణం సత్ సర్వబస్తిగతరసస్య పోషణార్థం సర్వబస్తిషు దేయం; ఏతచ్చ జలం బస్తిషు సాక్షాత్ ప్రక్షేపాదర్శనాత్ కల్కాదిపేషణే వినియోజ్యం; కింవా అత్ర తద్వచనప్రామాణ్యాదేవ జ్ఞేయం; కింవా జలశబ్దోఽయం ద్రవోపలక్షణః, తేనామ్లాదిద్రవదానస్యైవేయముపపత్తిః| రసయోనిత్వం ద్రవసంబంధాదేవామ్లాదీనాముపపన్నం| అన్యే తు జలముష్ణం ప్రతినియతమేవ, చూర్ణబస్తావేవేచ్ఛంతి, చూర్ణబస్తిశ్చ యః కేవలద్రవేన దీయతే; తంత్రాంతరేఽప్యుక్తం యథా “రాస్నావచాబిల్వశతాహ్వయైలాపూతీకకృష్ణాఫలదారుకుష్ఠైః| ససైంధవామ్లోష్ణజలః సతైలః శూలఘ్న ఇష్టః ఖలు చూర్ణబస్తిః” ఇతి||13-14||
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
సురదారుశతాహ్వైలాకుష్ఠమధుకపిప్పలీమధుస్నేహాః| ఊర్ధ్వానులోమభాగాః ససర్షపాః శర్కరా లవణం||15|| ఆవాపా బస్తీనామథ్ ప్రయోజ్యాని యేషు యాని స్యుః| యుక్తాని సహ కషాయైస్తాన్యుత్తరతః ప్రవక్ష్యామి||16|| చిరజాతకఠినబలేషు వ్యాధిషు తీక్ష్ణా విపర్యయే మృదవః| సప్రతివాపకషాయా యోజ్యాస్త్వనువాసననిరూహాః||17||
सुरदारुशताह्वैलाकुष्ठमधुकपिप्पलीमधुस्नेहाः| ऊर्ध्वानुलोमभागाः ससर्षपाः शर्करा लवणम्||१५|| आवापा बस्तीनामतः प्रयोज्यानि येषु यानि स्युः| युक्तानि सह कषायैस्तान्युत्तरतः प्रवक्ष्यामि||१६|| चिरजातकठिनबलेषु व्याधिषु तीक्ष्णा विपर्यये मृदवः| सप्रतिवापकषाया योज्यास्त्वनुवासननिरूहाः||१७||
🔊 Audio coming soon
సురదార్విత్యాదినా బస్తిషు దోషాద్యపేక్షయా వ్యస్తసమస్తవిధయా ప్రక్షేప్యానాహ| ఆవాపా బస్తీనామితి బస్తిష్వావాప్యా ఇత్యర్థః| యానీతి కషాయయుక్తాని| చిరజాతకఠినబలేషు తీక్ష్ణా ఇతి అత్రోక్తతీక్ష్ణద్రవ్యయోగేన తీక్ష్ణాః| విపర్యయే చేతి అచిరజాతే అకఠినబలే చ| అనువాసననిరూహా ఇతి అనువాసనే కషాయయోగః స్నేహసాధనార్థమేవ, ఆవాపస్త్వనువాసనేఽపి శతాహ్వాదీనాం కర్తవ్య ఏవ; యదుక్తమన్యత్ర- “పిప్పలీం మదనం కుష్ఠం శతాహ్వాం మధుకం వచాం| యోజయేన్మాత్రయా పిష్ట్వా ఆవాపమనువాసనే” ఇతి||15-17||
Adhikarana 9 (18-24) · Śloka 24
అర్ధశ్లోకైరతః సిద్ధాన్ నానావ్యాధిషు సర్వశః | బస్తీన్ వీర్యసమైర్భాగైర్యథార్హాలోడనాంఛృణు||18|| బిల్వోఽగ్నిమంథః శ్యోనాకః కాశ్మర్యః పాటలిస్తథా| శాలపర్ణీ పృశ్నిపర్ణీ బృహత్యౌ వర్ధమానకః||19|| యవాః కులత్థాః కోలాని స్థిరా చేతి త్రయోఽనిలే| శస్యంతే సచతుఃస్నేహాః పిశితస్య రసాన్వితాః||20|| నలవంజులవానీరశతపత్రాణి శైవలం| మంజిష్ఠా సారివాఽనంతా పయస్యా మధుయష్టికా||21|| చందనం పద్మకోశీరం తుంగం తే పైత్తికే త్రయః| సశర్కరాక్షౌద్రఘృతాః సక్షీరా బస్తయో హితాః||22|| అర్కస్తథైవ చాలర్క ఏకాష్ఠీలా పునర్నవా| హరిద్రా త్రిఫలా ముస్తం పీతదారు కుటన్నటం||23|| పిప్పల్యశ్చిత్రకశ్చేతి త్రయస్తే శ్లేష్మరోగిషు | సక్షారక్షౌద్రగోమూత్రా నాతిస్నేహాన్వితా హితాః||24||
अर्धश्लोकैरतः सिद्धान् नानाव्याधिषु सर्वशः | बस्तीन् वीर्यसमैर्भागैर्यथार्हालोडनाञ्छृणु||१८|| बिल्वोऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मर्यः पाटलिस्तथा| शालपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वर्धमानकः||१९|| यवाः कुलत्थाः कोलानि स्थिरा चेति त्रयोऽनिले| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः पिशितस्य रसान्विताः||२०|| नलवञ्जुलवानीरशतपत्राणि शैवलम्| मञ्जिष्ठा सारिवाऽनन्ता पयस्या मधुयष्टिका||२१|| चन्दनं पद्मकोशीरं तुङ्गं ते पैत्तिके त्रयः| सशर्कराक्षौद्रघृताः सक्षीरा बस्तयो हिताः||२२|| अर्कस्तथैव चालर्क एकाष्ठीला पुनर्नवा| हरिद्रा त्रिफला मुस्तं पीतदारु कुटन्नटम्||२३|| पिप्पल्यश्चित्रकश्चेति त्रयस्ते श्लेष्मरोगिषु | सक्षारक्षौद्रगोमूत्रा नातिस्नेहान्विता हिताः||२४||
🔊 Audio coming soon
పూర్వం సిద్ధానాం బస్తీనామిత్యాదినా ప్రతిజ్ఞాతార్థాన్ బస్తీనాహ- అర్ధశ్లోకైరిత్యాది| వ్యాధిష్విత్యత్ర వ్యాధిశబ్దో దోషేఽపి వర్తనీయః| బహుశ ఇతి ఏకైకస్మిన్ వ్యాధౌ దోషే చ బహుశ ఇత్యర్థః| వీర్యసమైర్భాగైరితి అన్యోన్యానుపహతసామర్థ్యైర్ద్రవ్యభాగైః| వర్ధమానక ఏరండః| పిశితస్య రసాన్వితా ఇతి ప్రక్షిప్తమాంసరసాః| వంజులః వేతసః, వానీరః తద్భేదః| తుంగః పున్నాగః| అలర్కః మందారః| ఏకాష్ఠీలా పాఠా| కుటన్నటం కైవర్తముస్తకం, అన్యే తగరమాహుః||18-24||
Adhikarana 10 (25-27) · Śloka 27
ఫలజీమూతకేక్ష్వాకుధామార్గవకవత్సకాః | శ్యామా చ త్రిఫలా చైవ స్థిరా దంతీ ద్రవంత్యపి||25|| ప్రకీర్యా చోదకీర్యా చ నీలినీ క్షీరిణీ తథా| సప్తలా శంఖినీ లోధ్రం ఫలం కంపిల్లకస్య చ||26|| చత్వారో మూత్రసిద్ధాస్తే పక్వాశయవిశోధనాః| (వ్యస్తైరపి సమస్తైశ్చ చతుర్యోగా ఉదాహృతాః )||27||
फलजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकवत्सकाः | श्यामा च त्रिफला चैव स्थिरा दन्ती द्रवन्त्यपि||२५|| प्रकीर्या चोदकीर्या च नीलिनी क्षीरिणी तथा| सप्तला शङ्खिनी लोध्रं फलं कम्पिल्लकस्य च||२६|| चत्वारो मूत्रसिद्धास्ते पक्वाशयविशोधनाः| (व्यस्तैरपि समस्तैश्च चतुर्योगा उदाहृताः )||२७||
🔊 Audio coming soon
క్ష్వేడః కృతవేధనః| ద్రవంతీ దంతీభేదః| ప్రకీర్యా కరంజః| నీలినీ నీలవుహ్నా, ‘నీలాంజనికా’ ఇత్యన్యే||25-27||
Adhikarana 11 (28-29) · Śloka 29
కాకోలీ క్షీరకాకోలీ ముద్గపర్ణీ శతావరీ| విదారీ మధుయష్ట్యాహ్వా శృంగాటకకశేరుకే||28|| ఆత్మగుప్తాఫలం మాషాః సగోధూమా యవాస్తథా| జలజానూపజం మాంసమిత్యేతే శుక్రమాంసలాః ||29||
काकोली क्षीरकाकोली मुद्गपर्णी शतावरी| विदारी मधुयष्ट्याह्वा शृङ्गाटककशेरुके||२८|| आत्मगुप्ताफलं माषाः सगोधूमा यवास्तथा| जलजानूपजं मांसमित्येते शुक्रमांसलाः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ఏతే శుక్రమాంసలా ఇత్యత్ర ఏతే ఇతి చత్వారః పూర్వోక్తాః||28-29||
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
జీవంతీ చాగ్నిమంథశ్చ ధాతకీపుష్పవత్సకౌ| ప్రగ్రహః ఖదిరః కుష్ఠం శమీ పిండీతకో యవాః||30|| ప్రియంగూ రక్తమూలీ చ తరుణీ స్వర్ణయూథికా| వటాద్యాః కింశుకం లోధ్రమితి సాంగ్రాహికా మతాః||31||
जीवन्ती चाग्निमन्थश्च धातकीपुष्पवत्सकौ| प्रग्रहः खदिरः कुष्ठं शमी पिण्डीतको यवाः||३०|| प्रियङ्गू रक्तमूली च तरुणी स्वर्णयूथिका| वटाद्याः किंशुकं लोध्रमिति साङ्ग्राहिका मताः||३१||
🔊 Audio coming soon
పిండీతకః మదనః| రక్తమూలీ సమంగా| తరుణీ ఆరామతరుణీ, నవమాలికా వా||30-31||
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
పరిస్రావే శృతం క్షీరం సవృశ్చీరపునర్నవం| ఆఖుపర్ణికయా వాఽపి తండులీయకయుక్తయా||32||
परिस्रावे शृतं क्षीरं सवृश्चीरपुनर्नवम्| आखुपर्णिकया वाऽपि तण्डुलीयकयुक्तया||३२||
🔊 Audio coming soon
తండులీయకయుక్తయేత్యంతేన పరిస్రావే ద్వావుక్తౌ||32||
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
కాలంకతకకాండేక్షుదర్భపోటగలేక్షుభిః | దాహఘ్నః సఘృతక్షీరో ద్వితీయశ్చోత్పలాదిభిః||33||
कालङ्कतककाण्डेक्षुदर्भपोटगलेक्षुभिः | दाहघ्नः सघृतक्षीरो द्वितीयश्चोत्पलादिभिः||३३||
🔊 Audio coming soon
కాండేక్షుః బృహదిక్షుః; పోటగలః హోగ్గలః| ఉత్పలాదిభిరితి ఉత్పలాదయో నలినసౌగంధికాదయో జలజాః పుష్పవిశేషాః||33||
Adhikarana 15 (34-35) · Śloka 35
కర్బుదారాఢకీనీపవిదులైః క్షీరసాధితైః| బస్తిః ప్రదేయో భిషజా శీతః సమధుశర్కరః||34|| పరికర్తే తథా వృంతైః శ్రీపర్ణీకోవిదారజైః| (దేయో బస్తిః సువైద్యైస్తు యథావద్విదితక్రియైః )||35||
कर्बुदाराढकीनीपविदुलैः क्षीरसाधितैः| बस्तिः प्रदेयो भिषजा शीतः समधुशर्करः||३४|| परिकर्ते तथा वृन्तैः श्रीपर्णीकोविदारजैः| (देयो बस्तिः सुवैद्यैस्तु यथावद्विदितक्रियैः )||३५||
🔊 Audio coming soon
కర్బుదారః కాంచనారః, విదులో వేతసః| కోవిదారజైరిత్యంతేన ద్వితీయః పరికర్తే||34-35||
Adhikarana 16 (36) · Śloka 36
బస్తిః శాల్మలివృంతానాం క్షీరసిద్ధో ఘృతాన్వితః| హితః ప్రవాహణే తద్వద్వేష్టైః శాల్మలికస్య చ||36||
बस्तिः शाल्मलिवृन्तानां क्षीरसिद्धो घृतान्वितः| हितः प्रवाहणे तद्वद्वेष्टैः शाल्मलिकस्य च||३६||
🔊 Audio coming soon
వేష్టైః శాల్మలికస్య చేత్యంతేన ద్వితీయః ప్రవాహణే||36||
Adhikarana 17 (37) · Śloka 38
అశ్వావరోహికాకాకనాసారాజకశేరుకైః| సిద్ధాః క్షీరేఽతియోగే స్యుః క్షౌద్రాంజనఘృతైర్యుతాః||37|| న్యగ్రోధాద్యైశ్చతుర్భిశ్చ తేనైవ విధినా పరః|38|
अश्वावरोहिकाकाकनासाराजकशेरुकैः| सिद्धाः क्षीरेऽतियोगे स्युः क्षौद्राञ्जनघृतैर्युताः||३७|| न्यग्रोधाद्यैश्चतुर्भिश्च तेनैव विधिना परः|३८|
🔊 Audio coming soon
అశ్వావరోహికా అశ్వగంధా, అశ్వకర్ణః, ఇక్షురకో వా; జతూకర్ణదర్శనాత్తు అశ్వావరోహకః అశ్వకర్ణః| న్యగ్రోధాద్యాశ్చత్వారః న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షాః| తేనైవ విధినేతి పూర్వయోగవిధినా| ఏతౌ ద్వావతియోగే||37||-
Adhikarana 18 (38-42) · Śloka 42
బృహతీ క్షీరకాకోలీ పృశ్నిపర్ణీ శతావరీ||38|| కాశ్మర్యబదరీదూర్వాస్తథోశీరప్రియంగవః| జీవాదానే శృతౌ క్షీరే ద్వౌ ఘృతాంజనసంయుతౌ||39|| బస్తీ ప్రదేయౌ భిషజా శీతౌ సమధుశర్కరౌ| గోఽవ్యజామహిషీక్షీరైర్జీవనీయయుతైస్తథా||40|| శశైణదక్షమార్జారమహిషావ్యజశోణితైః| సద్యస్కైర్మృదితైర్బస్తిర్జీవాదానే ప్రశస్యతే||41|| మధూకమధుకద్రాక్షాదూర్వాకాశ్మర్యచందనైః| తేనైవ విధినా బస్తిర్దేయః సక్షౌద్రశర్కరః||42||
बृहती क्षीरकाकोली पृश्निपर्णी शतावरी||३८|| काश्मर्यबदरीदूर्वास्तथोशीरप्रियङ्गवः| जीवादाने शृतौ क्षीरे द्वौ घृताञ्जनसंयुतौ||३९|| बस्ती प्रदेयौ भिषजा शीतौ समधुशर्करौ| गोऽव्यजामहिषीक्षीरैर्जीवनीययुतैस्तथा||४०|| शशैणदक्षमार्जारमहिषाव्यजशोणितैः| सद्यस्कैर्मृदितैर्बस्तिर्जीवादाने प्रशस्यते||४१|| मधूकमधुकद्राक्षादूर्वाकाश्मर्यचन्दनैः| तेनैव विधिना बस्तिर्देयः सक्षौद्रशर्करः||४२||
🔊 Audio coming soon
జీవాదానే ఇతి జీవశోణితప్రవృత్తౌ| గోఽవ్యజేత్యాదినా జీవాదానే ప్రశస్యతే ఇత్యంతేన జీవాదానే తృతీయో బస్తిరుచ్యతే| అయం చ యద్యపి శ్లోకార్ధావిహితో బస్తిః, తథాఽపి శ్లోకార్ధైరితి ప్రతిజ్ఞా భూరిప్రయోగాణాం శ్లోకార్ధవిహితత్వేన జ్ఞేయా; కింవా అత్రాపి గోఽవ్యజేత్యాదినాఽర్ధశ్లోకవిహిత ఏవ వ్యవస్థితః; పూర్వార్ధేన తు తస్యేతికర్తవ్యతోచ్యతే; ఇతికర్తవ్యతాభిధానం చ శ్లోకార్ధాదతిరేకేణాపి భవతీతి యోగాంతరేష్వపి దృష్టం||38-42||
Adhikarana 19 (43) · Śloka 43
మంజిష్ఠాసారివానంతాపయస్యామధుకైస్తథా| శర్కరాచందనద్రాక్షామధుధాత్రీఫలోత్పలైః| రక్తపిత్తే, ప్రమేహే తు కషాయః సోమవల్కజః||43||
मञ्जिष्ठासारिवानन्तापयस्यामधुकैस्तथा| शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः| रक्तपित्ते, प्रमेहे तु कषायः सोमवल्कजः||४३||
🔊 Audio coming soon
రక్తపిత్తే ఇతి చ్ఛేదః| ఏతౌ ద్వౌ మిలిత్వా సంగ్రహే పఠితౌ ‘ద్వౌ రక్తపిత్తే’ ఇత్యనేన| సోమవల్కః విట్ఖదిరః||43||
Adhikarana 20 (44-45) · Śloka 45
గుల్మాతిసారోదావర్తస్తంభసంకుచితాదిషు| సర్వాంగైకాంగరోగేషు రోగేష్వేవంవిధేషు చ||44|| యథాస్వైరౌషధైః సిద్ధాన్ బస్తీన్ దద్యాద్విచక్షణః| పూర్వోక్తేన విధానేన కుర్వన్ యోగాన్ పృథగ్విధాన్||45||
गुल्मातिसारोदावर्तस्तम्भसङ्कुचितादिषु| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगेषु रोगेष्वेवंविधेषु च||४४|| यथास्वैरौषधैः सिद्धान् बस्तीन् दद्याद्विचक्षणः| पूर्वोक्तेन विधानेन कुर्वन् योगान् पृथग्विधान्||४५||
🔊 Audio coming soon
అనుక్తబస్తికల్పనార్థమాహ- గుల్మాతిసారేత్యాది| యథాస్వైరౌషధైరితి యథాస్వవ్యాధిప్రత్యనీకైర్భైషజైః| కుర్యాద్యోగాన్ పృథగ్విధానితి యథోక్తవిధినా ద్రవ్యావాపాదినా యోగాన్ యథోచితాన్ గుల్మాదికల్పనీయాన్ బస్తిషు కుర్యాత్||44-45||
Adhikarana 21 (46-48) · Śloka 48
తత్ర శ్లోకాః- త్రికాస్త్రయోఽనిలాదీనాం చతుష్కాశ్చాపరే త్రయః| పక్వాశయవిశుద్ధ్యర్థం వృష్యాః సాంగ్రాహికాస్తథా||46|| పరిస్రావే తథా దాహే పరికర్తే ప్రవాహణే| సాతియోగే మతౌ ద్వౌ ద్వౌ జీవాదానే తథా త్రయః||47|| ద్వౌ రక్తపిత్తే మేహే చ ఏకత్రింశచ్చ సప్త తే| సులభాల్పౌషధక్లేశా బస్తయో గుణవత్తమాః||48||
तत्र श्लोकाः- त्रिकास्त्रयोऽनिलादीनां चतुष्काश्चापरे त्रयः| पक्वाशयविशुद्ध्यर्थं वृष्याः साङ्ग्राहिकास्तथा||४६|| परिस्रावे तथा दाहे परिकर्ते प्रवाहणे| सातियोगे मतौ द्वौ द्वौ जीवादाने तथा त्रयः||४७|| द्वौ रक्तपित्ते मेहे च एकत्रिंशच्च सप्त ते| सुलभाल्पौषधक्लेशा बस्तयो गुणवत्तमाः||४८||
🔊 Audio coming soon
త్రికాస్త్రయ ఇత్యాదిః సంగ్రహో వ్యక్త ఏవ| అల్పౌషధక్లేశా ఇతి అల్పౌషధా అల్పక్లేశాశ్చ||46-48||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే సిద్ధిస్థానే బస్తిసిద్ధిర్నామ దశమోఽధ్యాయః||10||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसिद्धिर्नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం సిద్ధిస్థానే బస్తిసిద్ధిర్నామ దశమోఽధ్యాయః||10||