Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो बस्तिसूत्रीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਮਨਾਦਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਾਦਿਕਮਭਿਧਾਯ ਕਲ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯੁਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪਨਾਯਾਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਬਸ੍ਤੇਰਿਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਭਿਧਾਯਕਸੂਤ੍ਰਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਸਿਦ੍ਧਿਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਕਤਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ੈਲਵਰਸ੍ਯ ਰਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਧਨੇਸ਼ਾਯਤਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ| ਮਹਰ੍ਸਿਸਙ੍ਘੈਰ੍ਵਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਨ੍ਵਪਚ੍ਛਤ੍||੩|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਰੇਭ੍ਯਃ ਕਿਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਕਿਮ੍ਮਯਮਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਮ੍| ਕੀਦਕ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਕਤਿ ਕਿਙ੍ਗੁਣਂ ਚ ਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਿਂਯੋਨਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ||੪|| ਨਿਰੂਹਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਾ ਵਾ ਸ਼ਯਨੇ ਵਿਧਿਃ ਕਃ| ਕੇ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕੇਸੁ ਹਿਤਾ ਇਤੀਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਹ ਵਚੋ ਮਹਰ੍ਸਿਃ||੫||
कृतक्षणं शैलवरस्य रम्ये स्थितं धनेशायतनस्य पार्श्वे| महर्षिसङ्घैर्वृतमग्निवेशः पुनर्वसुं प्राञ्जलिरन्वपृच्छत्||३|| बस्तिर्नरेभ्यः किमपेक्ष्य दत्तः स्यात् सिद्धिमान् किम्मयमस्य नेत्रम्| कीदृक्प्रमाणाकृति किङ्गुणं च केभ्यश्च किंयोनिगुणश्च बस्तिः||४|| निरूहकल्पः प्रणिधानमात्रा स्नेहस्य का वा शयने विधिः कः| के बस्तयः केषु हिता इतीदं श्रुत्वोत्तरं प्राह वचो महर्षिः||५||
🔊 Audio coming soon
ਧਨੇਸ਼ਾਯਤਨਸ੍ਯੇਤਿ ਹਿਮਾਲਯਸ੍ਯ| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਰੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਃ| ਨੇਤ੍ਰਂ ਨਲਿਕਾ| ਕਿਂਯੋਨਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਃ ਬਸ੍ਤਿਪੁਟਕਃ, ਯੋਨਿਃ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵਾ ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ ਕਾ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਾਤ੍ਰਾ| ਅਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋਭਿਧਾਤਵ੍ਯਃ; ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ; ਯਦਾ ਤੁ ‘ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵਾ ਕਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਦਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਨਿਰੂਹਦਿਨਦੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕੋ ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸ ਚੋਤ੍ਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਸਙ੍ਗਤਾਰ੍ਥ ਏਵ| ਕੇ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕੇਸੁ ਹਿਤਾ ਇਤਿ ਕੇਭ੍ਯਃ ਪੁਰੁਸੇਭ੍ਯਃ ਕਿਂਯੋਨਯਾ ਹਿਤਾ ਬਸ੍ਤਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸੌਸਧਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਵਯੋਬਲਾਨਿ| ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਯਤਂ ਗੁਣਾਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤਿ||੬||
समीक्ष्य दोषौषधदेशकालसात्म्याग्निसत्त्वादिवयोबलानि| बस्तिः प्रयुक्तो नियतं गुणाय स्यात् सर्वकर्माणि च सिद्धिमन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਦੋਸਾਦਯੋ ਯੇ ਦਸ਼ ਪਰੀਕ੍ਸਣੀਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯੋਕ੍ਤਦੋਸਭੇਸਜਾਦ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ਕਸ੍ਯ ਤਥਾ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੋਕ੍ਤਦਸ਼ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯਾਵਰੋਧੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ; ਅਨੁਕ੍ਤਾਵਰੋਧਸ਼੍ਚਾਯਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕ ਏਵਾਸ੍ਮਾਭਿਰੁਕ੍ਤੋਨੁਸਰਣੀਯਃ| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੇਤਿ ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਚ ਦੋਸਾਦੀਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਗੁਣਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਸੁਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯਤ੍ਰਪੁਤਾਮ੍ਰਰੀਤਿਕਾਂਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਰੁਮਵੇਣੁਦਨ੍ਤੈਃ | ਨਲੈਰ੍ਵਿਸਾਣੈਰ੍ਮਣਿਭਿਸ਼੍ਚ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸੁ(ਤ੍ਰਿ)ਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ ||੭||
सुवर्णरूप्यत्रपुताम्ररीतिकांस्यास्थिशस्त्रद्रुमवेणुदन्तैः | नलैर्विषाणैर्मणिभिश्च तैस्तैर्नेत्राणि कार्याणि सु(त्रि)कर्णिकानि ||७||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮ੍ਮਯਮਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਸੁਵਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਪੁ ਵਙ੍ਗਂ, ਰੀਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਵਿਸਾਣੈਰਿਤਿ ਮਹਿਸਾਦਿਸ਼ਙ੍ਗੈਃ| ਸੁਕਰ੍ਣਿਕਾਨੀਤਿ ਸੁਸਮਾਹਿਤਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ; ‘ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਨਿ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤ੍ਰਿਕਰ੍ਣਿਕਤ੍ਵਂ ਚਾਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍||੭||
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
ਸਡ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਸਮ੍ਮਿਤਾਨਿ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਜਾਨਾਮ੍| ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੁਦ੍ਗਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਸਤੀਨਵਾਹਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਪਿਹਿਤਾਨਿ ਚੈਵ||੮|| ਯਥਾਵਯੋਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਮੂਲਾਗ੍ਰਯੋਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਰਿਣਾਹਵਨ੍ਤਿ| ਜੂਨਿ ਗੋਪੁਚ੍ਛਸਮਾਕਤੀਨਿ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਗੁਡਿਕਾਮੁਖਾਨਿ||੯|| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਿਕੈਕਾਗ੍ਰਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇ ਮੂਲਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨੇ ਦ੍ਵੇ|੧੦|
षड्द्वादशाष्टाङ्गुलसम्मितानि षड्विंशतिद्वादशवर्षजानाम्| स्युर्मुद्गकर्कन्धुसतीनवाहिच्छिद्राणि वर्त्याऽपिहितानि चैव||८|| यथावयोऽङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां मूलाग्रयोः स्युः परिणाहवन्ति| ऋजूनि गोपुच्छसमाकृतीनि श्लक्ष्णानि च स्युर्गुडिकामुखानि||९|| स्यात् कर्णिकैकाऽग्रचतुर्थभागे मूलाश्रिते बस्तिनिबन्धने द्वे|१०|
🔊 Audio coming soon
‘ਕੀਦਕ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਕਤਿ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਸਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮੇਕਵਰ੍ਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਯਾਵਤ੍ ਸਡ੍ਵਰ੍ਸਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਸ੍ਯਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮਾਭਿਧਾਨੇਨ ਸਡ੍ਵਰ੍ਸਾਦਰ੍ਵਾਗ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਨੇਤ੍ਰਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਸਡ੍ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੇਤ੍ਰਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪੋਸ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਤੇਨ ਸਡ੍ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਮਙ੍ਗੁਲਤਤੀਯਭਾਗਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਵਦ੍ਧਿਃ, ਏਵਮੁਕ੍ਤਮਾਨਪੂਰਣਂ ਭਵਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਨੇਤ੍ਰਮਾਨਭੇਦ ਉਕ੍ਤਃ, ਸ ਨਾਤਿਵਿਰੋਧਕਾਰਿਤਯਾ ਉਪੇਕ੍ਸਣੀਯ ਏਵ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰ- “ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਾਸ੍ਟਦ੍ਵਿਰਸ੍ਟਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਸਡਸ੍ਟਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨੇਤ੍ਰਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੫) ਇਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਵਾਹਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਸਡ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਸ਼ਗਾਲਬਦਰੀ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੫) ਇਤਿ| ਬਹਦ੍ਬਦਰੀਗ੍ਰਹਣੇ ਤੁ ਕਨਿਸ੍ਠਾਪ੍ਰਮਾਣਾਗ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਹਨਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ; ਕੇਚਿਦੇਵਂ ਵਿਰੋਧਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਨਮਿਹ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੂਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਾਹਯਨ੍ਤਿ| ਸਤੀਨਃ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਪਿਹਿਤਾਨੀਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਪਿਹਿਤਮੁਖਾਨਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ| ਯਥਾਵਯ ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਯਸਿ ਨੇਤ੍ਰਂ ਵਿਹਿਤਂ, ਤਦ੍ਵਯਃਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਨਿਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮੂਲੇਗ੍ਰੇ ਚ ਤੁਲ੍ਯਪਰਿਣਾਹਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਜੂਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨੇਤ੍ਰਗੁਣਾਨਾਹ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨੀਤਿ ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ| ਗੁਟਿਕਾਮੁਖਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਵਰ੍ਤੁਲਮੁਖਤਯਾਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਖਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਕਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾਗ੍ਰੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ, ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਪ੍ਰਯੋਜਨਕੇ ਦ੍ਵੇ||੮-੯||-
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
ਜਾਰਦ੍ਗਵੋ ਮਾਹਿਸਹਾਰਿਣੌ ਵਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੌਕਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰਜਸ੍ਯ ਵਾਪਿ||੧੦|| ਦਢਸ੍ਤਨੁਰ੍ਨਸ੍ਟਸਿਰੋ ਵਿਗਨ੍ਧਃ ਕਸਾਯਰਕ੍ਤਃ ਸੁਮਦੁਃ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਃ | ਨਣਾਂ ਵਯੋ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਬਦ੍ਧਸੂਤ੍ਰਃ||੧੧||
जारद्गवो माहिषहारिणौ वा स्याच्छौकरो बस्तिरजस्य वाऽपि||१०|| दृढस्तनुर्नष्टसिरो विगन्धः कषायरक्तः सुमृदुः सुशुद्धः | नृणां वयो वीक्ष्य यथानुरूपं नेत्रेषु योज्यस्तु सुबद्धसूत्रः||११||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਿਂਯੋਨਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਜਾਰਦ੍ਗਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਜਾਰਦ੍ਗਵਃ ਵਦ੍ਧਗੋਭਵਃ| ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਪੁਟਕਮ੍| ਨਸ੍ਟਸਿਰ ਇਤਿ ਸਮੁਦ੍ਧਤਸਿਰਾਸਨ੍ਤਤਿਃ | ਵਿਗਤਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਗਨ੍ਧਃ| ਕਸਾਯਰਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਸਾਯਭਾਵਨਯਾ ਰਕ੍ਤੀਕਤਃ | ਵਯੋ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਨੁਰੂਪਮਿਤਿ ਵਯੋਭੇਦੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯੋਚਿਤਪ੍ਰਮਾਣੋ ਭਵਤਿ, ਸ ਤਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਿਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਏਤੇਨ ‘ਕੇਭ੍ਯਃ ਕੋ ਬਸ੍ਤਿਃ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਭਵਤਿ||੧੦-੧੧||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ਬਸ੍ਤੇਰਲਾਭੇ ਪ੍ਲਵਜੋ ਗਲੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਕਪਾਦਃ ਸੁਘਨਃ ਪਟੋ ਵਾ|੧੨|
बस्तेरलाभे प्लवजो गलो वा स्यादङ्कपादः सुघनः पटो वा|१२|
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਨੁਕਲ੍ਪਵਿਧਿਮਾਹ- ਬਸ੍ਤੇਰਲਾਭੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲਵਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸੇਵਕਗਲਃ ਪਕ੍ਸੀ ‘ਪ੍ਲਵ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ| ਅਙ੍ਕਪਾਦਃ ਚਰ੍ਮਚਟਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਚਰ੍ਮ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍|੧੨|
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
ਆਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਹਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਿਧਿਜ੍ਞਃ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯੇਹਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸੇ||੧੨|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰਮੁਹੂਰ੍ਤਯੋਗੇ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਮੇਕਾਗ੍ਰਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ |੧੩|
आस्थापनार्हं पुरुषं विधिज्ञः समीक्ष्य पुण्येऽहनि शुक्लपक्षे||१२|| प्रशस्तनक्षत्रमुहूर्तयोगे जीर्णान्नमेकाग्रमुपक्रमेत |१३|
🔊 Audio coming soon
‘ਨਿਰੂਹਕਲ੍ਪਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍- ਆਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸੇ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਹਾਰੀਤੇਨ ਤੁ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸ ਏਵਾਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸੇ ਕਾਰ੍ਯਂ, ਜਨ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾ ਹਤਾਃ ਸੁਹਤਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਃ; ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਦੇਵਾ ਜਾਤਾਃ, ਕਸ੍ਣੇਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਸ਼੍ਚ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਸ੍ਣੇ ਸਦੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ” ਇਤਿ| ਏਕਾਗ੍ਰਮਿਤਿ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਯੋਗੈਕਮਨਸਮ੍||੧੨||-
Adhikarana 9 (13-19) · Śloka 20
ਬਲਾਂ ਗੁਡੂਚੀਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਰਾਸ੍ਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਚ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨਿ||੧੩|| ਅਸ੍ਟੌ ਫਲਾਨ੍ਯਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਚ ਮਾਂਸਾਚ੍ਛਾਗਾਤ੍ ਪਚੇਦਪ੍ਸੁ ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼ੇਸਮ੍| ਪੂਤਂ ਯਵਾਨੀਫਲਬਿਲ੍ਵਕੁਸ੍ਠਵਚਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਘਨਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍||੧੪|| ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤੈਃ ਸਤੈਲੈਰ੍ਯੁਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤੁ ਪਿਚੁਪ੍ਰਮਾਣੈਃ| ਗੁਡਾਤ੍ ਪਲਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਾਂ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ||੧੫|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ ਮਥਿਤਂ ਖਜੇਨ ਸੁਬਦ੍ਧਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਵਲੀਕਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮਧ੍ਯੇਨ ਮੁਖਂ ਪਿਧਾਯ ਨੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਸਂਸ੍ਥਾਮਪਨੀਯ ਵਰ੍ਤਿਮ੍||੧੬|| ਤੈਲਾਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਂ ਕਤਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਕਂ ਨਾਤਿਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਂ ਸ਼ਯਨੇ ਮਨੁਸ੍ਯਮ੍| ਸਮੇਥਵੇਸਨ੍ਨਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕੇ ਵਾ ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤਰਣੋਪਪਨ੍ਨੇ||੧੭|| ਸਵ੍ਯੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸੁਖਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਕਤ੍ਵਰ੍ਜੁਦੇਹਂ ਸ੍ਵਭੁਜੋਪਧਾਨਮ੍| ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਸਵ੍ਯੇਤਰਦਸ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿ ਵਾਮਂ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਤਤਸ੍ਤਮ੍||੧੮|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਗੁਦੇ ਨੇਤ੍ਰਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ਨੈਰਜ੍ਵਨ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮ੍| ਅਕਮ੍ਪਨਾਵੇਪਨਲਾਘਵਾਦੀਨ੍ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯਂਸ੍ਤਮ੍ ||੧੯|| ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚੈਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ਦਤ੍ਤਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਸ਼ਨੈਰੇਵ ਤਤੋਪਕਰ੍ਸੇਤ੍|੨੦|
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्वे पञ्चमूले च पलोन्मितानि||१३|| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्| पूतं यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्||१४|| कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर्युतं सुखोष्णैस्तु पिचुप्रमाणैः| गुडात् पलं द्विप्रसृतां तु मात्रां स्नेहस्य युक्त्या मधु सैन्धवं च||१५|| प्रक्षिप्य बस्तौ मथितं खजेन सुबद्धमुच्छ्वास्य च निर्वलीकम्| अङ्गुष्ठमध्येन मुखं पिधाय नेत्राग्रसंस्थामपनीय वर्तिम्||१६|| तैलाक्तगात्रं कृतमूत्रविट्कं नातिक्षुधार्तं शयने मनुष्यम्| समेऽथवेषन्नतशीर्षके वा नात्युच्छ्रिते स्वास्तरणोपपन्ने||१७|| सव्येन पार्श्वेन सुखं शयानं कृत्वर्जुदेहं स्वभुजोपधानम्| सङ्कोच्य सव्येतरदस्य सक्थि वामं प्रसार्य प्रणयेत्ततस्तम्||१८|| स्निग्धे गुदे नेत्रचतुर्थभागं स्निग्धं शनैरृज्वन पृष्ठवंशम्| अकम्पनावेपनलाघवादीन् पाण्योर्गुणांश्चापि विदर्शयंस्तम् ||१९|| प्रपीड्य चैकग्रहणेन दत्तं नेत्रं शनैरेव ततोऽपकर्षेत्|२०|
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਮਾਹ| ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਤ੍ਵਮਿਹ ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੋਰਪਿ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਫਲਾਨੀਤਿ ਮਦਨਫਲਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਚਾਕਤ੍ਯੈਵਾਸ੍ਟਾਵਿਹ| ਅਤ੍ਰ ਬਲਾਦੀਨਾਮੌਸਧਾਨਾਮੌਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਕ੍ਵਾਥਵਿਧਿਨਾਸ੍ਟਮਦਨਫਲਾਧਿਕਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਪਲਤ੍ਵਂ “ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਸਮਃ” ਇਤਿਵਚਨਾਦ੍ ਬਹੁਕ੍ਵਾਥੋ ਭਵਤਿ; ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਪੁਟਤ੍ਰਯਦਾਨੇਪਿ ਪ੍ਰਤਿਪੁਟਕੇ ਦਸ਼ਪਲਕ੍ਵਾਥਦਾਨਨਿਯਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਪਰਮੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਯੋਜਨਸ੍ਤਥਾਪਿ ਮਹਰ੍ਸਿਵਚਨਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਾਵਤੈਵ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਃ ਕ੍ਵਾਥੋਤ੍ਰ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਭਵਤੀਤਿ, ਤੇਨ ਨ ਮੀਮਾਂਸ੍ਯਮੇਤਤ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਸ ਉਪਾਯਃ” (ਸੂ.ਅ.੨੬); ਇਤਿ ਕਿਂਵਾ, ਉਪਯੁਕ੍ਤਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨਵਿਭਾਗੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਂ , ਤੇਨ ਤਦਨੁਸਾਰੇਣੋਪਯੁਕ੍ਤਕ੍ਵਾਥਸਾਧਨਯੋਗ੍ਯਮਾਨਮੇਵ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਰੂਹਂ ਪਿਚੁਮਾਨਤ੍ਵਂ; ਪਿਚੁਃ ਕਰ੍ਸਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੇਤਿ ਘਤਤੈਲਸ੍ਯ, ਉਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ | ਏਤਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ‘ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵੇ ਚ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੋਃ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਨਿਯਤਂ ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਚਕਾਰੋ ਮਾਂਸਰਸਕ੍ਸੀਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚਾਨਿਯਤਂ ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਏਸਾਂ ਚ ਮਾਨਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਮਗ੍ਰੇ ਕਸਾਯਮਾਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਸ੍ਯਾਮਃ| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯੇਤਿ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਘਾਤਜਨਿਤਵਾਤਨਿਰ੍ਗਮਮਿਚ੍ਛਤਿ| ਨਿਰ੍ਵਲੀਕਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਸਂਸ੍ਥਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਰਵਨਿਰ੍ਗਮਾਦਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਨਲਿਕਾਗ੍ਰਮੁਖਦਤ੍ਤਾਂ ਵਰ੍ਤਿਮ੍| ਤੈਲਾਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸਾਹਚਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦੋਪਿ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ “ਅਨੁਵਾਸਿਤਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਦਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਮ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੮) ਇਤਿ| ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਗਤਸ਼ਯਨਵਿਧਿਮਾਹ- ਸ਼ਯਨੇ ਮਨੁਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੇਥਵੇਸਨ੍ਨਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕੇ ਵੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਦ੍ਵਯਮਾਤੁਰੇਚ੍ਛਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਕਿਂਵਾ, ਉਨ੍ਨਤਕਟੀਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸਮਂ, ਤੁਚ੍ਛਕਟੀਕਸ੍ਯੋਨ੍ਨਤਸ਼ੀਰ੍ਸਂ ਸ਼ਯਨਂ ਵਿਧੇਯਮ੍, ਏਵਂ ਹਿ ਤਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਹਾਨੁਸਾਰੀ ਭਵਤਿ| ਸਵ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਾਮੇਨ; ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਯਨਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ‘ਵਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ਹਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਮਨੁਸ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਸਰ੍ਵਗੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪ੍ਰਣਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ੍ਵਭੁਜੋਪਧਾਨਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਸ਼ਯਾਨਮ੍; ਉਪਧਾਨਂ ਗਣ੍ਡੁਃ| ਸਵ੍ਯੇਤਰਦ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਮ੍| ਸਕ੍ਥਿ ਜਙ੍ਘਾ| ਵਾਮਂ ਸਕ੍ਥਿ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ, ਤਦੁਪਰਿ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਸਕ੍ਥਿ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ, ਵਿਸਤਸਵ੍ਯਸਕ੍ਥਿਸਙ੍ਕੁਚਿਤਦਕ੍ਸਿਣਸਕ੍ਥੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਗੁਦੇ ਨੇਤ੍ਰਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਮਿਤਿ ਕਰ੍ਣਿਕਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਮਿਤਿ| ਅਨੁ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮਿਤਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮਨੁਗਤਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਅਕਮ੍ਪਨੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕਮ੍ਪਨਂ ਚਲਨਂ, ਵੇਪਨਂ ਵੇਪਥੁਃ, ਲਾਘਵਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕ੍ਰਿਯਤਾ; ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਬਸ੍ਤਿਗ੍ਰਹਣਪੀਡਨਾਦਿ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਿਹ ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍| ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚੈਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ਦਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੀਡਨਂ ਵਾਯੁਜਨਕਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ||੧੩-੧੯||-
Adhikarana 10 (20-22) · Śloka 23
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਤੁ ਨ ਯਾਤਿ ਧਾਰਾ ਗੁਦੇ ਵ੍ਰਣਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਲਿਤੇ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰੇ||੨੦|| ਦਤ੍ਤਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਨਾਸ਼ਯਮੇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਣ੍ਠਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤ੍ਯਤਿਪੀਡਿਤਸ਼੍ਚ| ਸ਼ੀਤਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਕਰੋ ਵਿਦਾਹਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਿਮਾਤ੍ਰਮੁਸ੍ਣਃ||੨੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤਿਜਾਡ੍ਯਂ ਪਵਨਂ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਨ੍ਵਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਲਵਣਸ੍ਤ੍ਵਯੋਗਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਧਿਕੋਤਿਯੋਗਂ ਕ੍ਸਾਮਂ ਤੁ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੁਚਿਰੇਣ ਚੈਤਿ||੨੨|| ਦਾਹਾਤਿਸਾਰੌ ਲਵਣੋਤਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਮੇਵ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|੨੩|
तिर्यक् प्रणीते तु न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते तु नेत्रे||२०|| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावत्यतिपीडितश्च| शीतस्त्वतिस्तम्भकरो विदाहं मूर्च्छां च कुर्यादतिमात्रमुष्णः||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनं तु रूक्षस्तन्वल्पमात्रालवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षामं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति||२२|| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात्तस्मात् सुयुक्तं सममेव दद्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦਿਦੋਸਮਾਹ- ਤਿਰ੍ਯਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਯਾਤਿ ਧਾਰੇਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਧਾਨੇ ਸਤਿ ਗੁਦਵਲੀਰੋਧੋ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਧਾਰਾ ਨ ਯਾਤਿ| ਅਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਕਰ ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਰੋਤਿ| ਜਾਡ੍ਯਮਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰਜਡਤਾ| ਤਨ੍ਵਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਲਵਣਸ੍ਤ੍ਵਯੋਗਮਿਤਿ ਤਨੁਰ੍ਵਾ, ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਲਵਣੋ ਵਾ| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਤਨੁਵਿਪਰੀਤਃ, ਕ੍ਸਾਮਂ ਪੁਰੁਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਲਵਣੋਤੀਤਿ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਲਵਣਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਸੁ ਦੋਸਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਸੁਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦਿਰਹਿਤਂ, ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦਿਰਹਿਤਂ ਚ||੨੦-੨੨||-
Adhikarana 11 (23) · Śloka 24
ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਂ ਤਤੋਨੁ ਕਲ੍ਕਮ੍||੨੩|| ਵਿਮਥ੍ਯ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਥਿਤਂ ਖਜੇਨ|੨੪|
पूर्वं हि दद्यान्मधु सैन्धवं तु स्नेहं विनिर्मथ्यं ततोऽनु कल्कम्||२३|| विमथ्य संयोज्य पुनर्द्रवैस्तं बस्तौ निदध्यान्मथितं खजेन|२४|
🔊 Audio coming soon
‘ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਦਦ੍ਯਾਦ੍’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਕੇਚਿਦਨਾਰ੍ਸਮਾਹੁਃ; ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤ ਏਵਾਯਂ ਪਾਠਃ; ਉਚ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ “ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਮਧੁਨਸ਼੍ਚ ਪਲਦ੍ਵਯਮ੍ | ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਲੇਨ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੨੩||-
Adhikarana 12 (24) · Śloka 25
ਵਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ਹਿ ਗ੍ਰਹਣੀਗੁਦੇ ਚ ਤਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਂਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸੁਖੋਪਲਬ੍ਧਿਃ||੨੪|| ਲੀਯਨ੍ਤ ਏਵਂ ਵਲਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਵ੍ਯਂ ਸ਼ਯਾਨੋਰ੍ਹਤਿ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮ੍|੨੫|
वामाश्रये हि ग्रहणीगुदे च तत् पार्श्वसंस्थस्य सुखोपलब्धिः||२४|| लीयन्त एवं वलयश्च तस्मात् सव्यं शयानोऽर्हति बस्तिदानम्|२५|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਯਨਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਵਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਗੁਦੇ, ਤੇਨ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣੀਗੁਦੇ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੇ ਭਵਤਃ, ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੇ ਚ ਗੁਦੇ ਗੁਦਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗੁਪਸ਼੍ਲੇਸਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਵਲਯਸ਼੍ਚ ਲੀਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਸੁਖਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯਾਤਿ, ਗ੍ਰਹਣੀਗੁਦਯੋਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਤਯਾ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸੁਖਂ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਭਾਵਯਤੀਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੨੪||-
Adhikarana 13 (25) · Śloka 26
ਵਿਡ੍ਵਾਤਵੇਗੋ ਯਦਿ ਚਾਰ੍ਧਦਤ੍ਤੇ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਣਯੇਦਸ਼ੇਸਮ੍ ||੨੫|| ਉਤ੍ਤਾਨਦੇਹਸ਼੍ਚ ਕਤੋਪਧਾਨਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੀਰ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਥਾਸ੍ਯ ਦੇਹਮ੍ |੨੬|
विड्वातवेगो यदि चार्धदत्ते निष्कृष्य मुक्ते प्रणयेदशेषम् ||२५|| उत्तानदेहश्च कृतोपधानः स्याद्वीर्यमाप्नोति तथाऽस्य देहम् |२६|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਡ੍ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਨਲਿਕਾਮਾਕਸ੍ਯ ਵਿਡ੍ਵਾਤਵੇਗੇ ਮੁਕ੍ਤੇ| ਦਤ੍ਤੇ ਤੁ ਬਸ੍ਤੌ ਉਤ੍ਤਾਨਦੇਹਃ ਕਤੋਪਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਤ੍ਕਰਣਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਵੀਰ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫||-
Adhikarana 14 (26) · Śloka 26
ਏਕੋਪਕਰ੍ਸਤ੍ਯਨਿਲਂ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਕਫਂ ਤਤੀਯਃ||੨੬||
एकोऽपकर्षत्यनिलं स्वमार्गात् पित्तं द्वितीयस्तु कफं तृतीयः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਏਕੋਪਕਰ੍ਸਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦ੍ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਏਕਾਦਿਬਸ੍ਤਿਦਾਨਵਿਧਾਨਂ; ਨ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਪ੍ਰਥਮੋ ਵਾਤਂ ਜਯਤਿ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯਤਿ, ਤਤੀਯਃ ਕਫਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਂ; ਯਤਃ, “ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣ ਏਕਃ ਪਵਨੇ ਸਮਾਂਸਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਵਨਾਦਿਭੇਦੇਨੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਯਮਂ ਕਰਿਸ੍ਯਤਿ| ਏਵਂ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਚ੍ਚਾਨਿਲਮੇਕੋ ਬਸ੍ਤਿਰਪਕਰ੍ਸਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਜਯਤਃ , ਕਫਂ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਜਯਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਦਿਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਮੇਵ ਦੋਸਂ ਜਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸ੍ਥਾਨੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਬਸ੍ਤਿਵਿਧਿਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਹਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ, ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਤਸ੍ਤਦ੍ਗਤਦੋਸਹਰਣਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਵਿਧਾਨੇਨ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਦੋਸਹਰਣਂ ਭਵਤਿ| ਅਯਮਰ੍ਥੋ ਜਤੂਕਣੇਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- “ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਕਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਨਿਲਾਦਿਸੁ” ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਿਤ੍ਤਮਪਕਰ੍ਸਤਿ, ਤਤੀਯਃ ਕਫਮਪਕਰ੍ਸਤੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਯੋਰਪਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਤ੍ਵਮਸ੍ਤ੍ਯੇਵ , ਪਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਪਹਰਣਂ, ਤਤੀਯੇਨ ਚ ਕਫਾਪਹਰਣਂ ਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਰਤਿ, ਤਤੀਯਃ ਕਫਂ ਹਰਤੀਤਿ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸੁਖਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਾਤਾਵਰਕੇ ਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇ ਚੈਤਦ੍ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕਫੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੫) ਇਤਿ||੨੬||
Adhikarana 15 (27-29) · Śloka 30
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਕੋਸ੍ਣਜਲਾਵਸਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਤ੍ਤਨੁਨਾ ਰਸੇਨ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸਾਯਂ ਲਘੁ ਚਾਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਭੁਕ੍ਤੋਨੁਵਾਸ੍ਯਃ ਪਰਿਬਂਹਣਾਰ੍ਥਮ੍||੨੭|| ਨਿਰੂਹਪਾਦਾਂਸ਼ਸਮੇਨ ਤੈਲੇਨਾਮ੍ਲਾਨਿਲਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤੇਨ| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਫਿਚੌ ਪਾਣਿਤਲੇਨ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਗਮਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍||੨੮|| ਈਸਚ੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲਿਯੁਗ੍ਮਮਾਞ੍ਛੇਦੁਤ੍ਤਾਨਦੇਹਸ੍ਯ ਤਲੌ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿਪਿਣ੍ਡਿਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਾਵਯਵਾ ਰੁਗਾਰ੍ਤਾਃ||੨੯|| ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਵਮਦ੍ਗੀਤ ਸੁਖਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਪਾਸੀਤ ਕਤੋਪਧਾਨਃ|੩੦|
प्रत्यागते कोष्णजलावसिक्तः शाल्यन्नमद्यात्तनुना रसेन| जीर्णे तु सायं लघु चाल्पमात्रं भुक्तोऽनुवास्यः परिबृंहणार्थम्||२७|| निरूहपादांशसमेन तैलेनाम्लानिलघ्नौषधसाधितेन| दत्त्वा स्फिचौ पाणितलेन हन्यात् स्नेहस्य शीघ्रागमरक्षणार्थम्||२८|| ईषच्च पादाङ्गुलियुग्ममाञ्छेदुत्तानदेहस्य तलौ प्रमृज्यात्| स्नेहेन पार्ष्ण्यङ्गुलिपिण्डिकाश्च ये चास्य गात्रावयवा रुगार्ताः||२९|| तांश्चावमद्गीत सुखं ततश्च निद्रामुपासीत कृतोपधानः|३०|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤਿ ਆਸ੍ਥਾਪਨੋਪਲੇਪੇ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੇ ਜੀਰ੍ਣੇ| ਤਨੁਮਾਂਸਰਸਾਦਿਭੋਜਨਂ ਚੇਹ ਨਿਰੂਹੇਣ ਮਨਾਗੁਪਹਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਃ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਵਿਰੇਚਨਵਦਿਹਾਮਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍; ਅਤ ਏਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਾਦਿਕ੍ਰਮ ਉਕ੍ਤਃ| ਪਰਿਬਂਹਣਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਲੇਖਨਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਨਿਰੂਹੇ ਪਰਿਬਂਹਣਾਰ੍ਥਮਨੁਵਾਸਨਂ ਤਦਹਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਕਲ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧਾਵਪਿ- “ਨਰਸ੍ਤਤੋ ਨਿਸ਼੍ਯਨੁਵਾਸਨਾਰ੍ਹਃ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਦਹਰਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ; ਜਤੂਕਰ੍ਣੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਾਯਂ ਕਤਾਨ੍ਨਂ ਚ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍” ਇਤਿ| ਨਿਰੂਹਪਾਦਾਂਸ਼ਸਮੇਨ ਤੈਲੇਨੇਤਿ ਨਿਰੂਹਪਾਦਪ੍ਰਮਾਣੇਨ, ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲੇ ਨਿਰੂਹੇ ਸਟ੍ਪਲੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਇਯਂ ਚੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ; ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ- “ਉਤ੍ਤਮਾ ਸਟ੍ਪਲੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤ੍ਰਿਪਲੀ ਭਵੇਤ੍| ਕਨੀਯਸੀ ਸਾਰ੍ਧਪਲਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਾਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨੇ” ਇਤਿ; ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪ੍ਯੇਤਾਵਨ੍ਮਾਨਮੇਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਵਿਭਾਗੇਨਾਨੁਵਾਸਨੇ ਉਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੀਘ੍ਰਾਗਮਨਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਈਸਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋਤ੍ਤਾਨਦੇਹਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਨਿਰੂਹੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਂ ਯਾਵਦੁਤ੍ਤਾਨਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲਿਯੁਗ੍ਮਮਿਤਿ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿਃ| ਆਞ੍ਛੇਦਿਤਿ ਆਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਪਾਸੀਤੇਤਿ ਵਚਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍||੨੭-੨੯||-
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
ਭਾਗਾਃ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪਞ੍ਚ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠਃ ਪ੍ਰਕਤੌ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚ||੩੦|| ਵਾਤੇ ਵਿਵਦ੍ਧੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੋ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਨਿਰੂਹੇਸੁ ਕਫੇਸ੍ਟਭਾਗਃ|੩੧|
भागाः कषायस्य तु पञ्च, पित्ते स्नेहस्य षष्ठः प्रकृतौ स्थिते च||३०|| वाते विवृद्धे तु चतुर्थभागो, मात्रा निरूहेषु कफेऽष्टभागः|३१|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਿਰੂਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਸਾਯਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ - ਭਾਗਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਾਗਾਃ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਦੋਸੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਪੁਰੁਸੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਭਾਗਰੂਪੇ ਨਿਰੂਹੇ ਪਞ੍ਚਭਾਗਾਃ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਕਸਾਯਸ੍ਯ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਭੇਦੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਮਾਨਭੇਦਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠਃ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਤੌ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚ ਪੁਰੁਸੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਸਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਤ੍ਰ ਸਣ੍ਣਾਂ ਪੂਰਣਃ ਸਸ੍ਠਃ, ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠੋ ਭਾਗੋ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਭਵਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਘਤਤੈਲਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਾਤੇ ਤੁ ਵਦ੍ਧੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ; ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ ਪ੍ਰਸਤਤ੍ਰਯਮ੍| ਅਸ੍ਟਭਾਗ ਇਤਿ ਸਾਰ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਤਃ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਹਾਰੀਤਃ- “ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ ਵਿਭਾਗਾਃ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠੋ ਹ੍ਯਧਿਕੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤੇ| ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਤਾਵਤ੍, ਪਵਨੇ ਚਤੁਰ੍ਥਃ, ਕਫੇਸ੍ਟਮੋਤ੍ਯਨ੍ਤਗਤੇ(?) ਵਿਕਲ੍ਪਃ” ਇਤਿ| ਏਸਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰੇਪਿ ਨਿਰੂਹੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਨੇਹਯੋਰੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੇਣ ਯੋਜਨੀਯਾ; ਸ਼ੇਸਣਾਂ ਤੁ ਮਧੁਕਲ੍ਕਸੈਨ੍ਧਵਾਨਾਮਿਹ ਮਾਤ੍ਰਾਨਿਯਮੋ ਨੋਕ੍ਤਃ, ਤੇਸਾਮਪਿ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਭਦੇਨਾਨਿਯਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤੇਨ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਸਤਮਾਨੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਤ੍ਵਂ ਪੂਰਣੀਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਜਤੂਕਣਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰ “ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਕੇ ਪੁਟਕੇ ਪੇਸ੍ਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਾਤ੍, ਸ੍ਨੇਹੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਸ੍ਯ; ਵਾਤੇ ਤੈਲਸਟ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ; ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਘਤਸ੍ਯ, ਕਫੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਤੈਲਸ੍ਯ” ਇਤਿ; ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੁ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮਸ੍ਤਿ; ਯਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਸੈਨ੍ਧਵਾਕ੍ਸਂ ਸਮਾਦਾਯ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਦ੍ਵਯਮ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍; ਹਾਰੀਤ ਤੁ- “ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤੁ ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਾਹੁਰ੍ਲਵਣਸ੍ਯ ਚਾਕ੍ਸਮ੍” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਤੇਨਾਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ ਸੈਨ੍ਧਵਮਧੁਕਲ੍ਪਨਾ| ਯਥੋਕ੍ਤਕਸਾਯਸ੍ਨੇਹਕਲ੍ਕਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਾਪੂਰਿਤਾਂਸ਼ਪੂਰਣਂ ਚਾਵਾਪੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍; ਆਵਾਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਮਾਂਸਰਸਕ੍ਸੀਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ- “ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣ ਏਕਃ ਪਵਨੇ ਨਿਰੂਹੋ, ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੌ ਪਯਸਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ| ਤ੍ਰਯਃ ਸਮੂਤ੍ਰਾਃ ਕਟੁਕੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਕਫੇ ਨਿਰੂਹਾ ਨ ਪਰਂ ਵਿਧੇਯਾਃ” ਇਤਿ| ਹਾਰੀਤਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ “ਸ੍ਨੇਹਂ ਗੁਡਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਪਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ| ਏਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਿ ਯੋਜਯੀਤ ਨਿਰੂਹਯੋਗੇ ਮਦਨਾਤ੍ ਫਲਂ ਚ” ਇਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਪੂਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਂ; ਯਥਾ- “ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਦ੍ਵਯਮ੍| ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਤ੍ਰਯਮ੍| ਏਕੀਭੂਤੇ ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਕਸਾਯਂ ਤੁ ਚਤੁਃਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਮ੍|| ਵਿਤਰੇਚ੍ਚ ਤਦਾਵਾਪਮਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸੁਕਲ੍ਪਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤੋ ਭਵੇਤ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੮) ਇਤਿ; ਤਦ੍ਵਾਤਵਿਸਯਮੇਵ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍; ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਯਚ੍ਚਤੁਃਪ੍ਰਸਤਂ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਤਦਸ੍ਮਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਮਤਮੇਵ | ਯਤ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਮਧੁਸ੍ਨੇਹਨਕਲ੍ਕਾਖ੍ਯਕਸਾਯਾਵਾਪਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਟ੍ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨ੍ਯਨਿਲਰੋਗਿਣਾਮ੍|| ਪਿਤ੍ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍ | ਸਟ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਫੇ ਚਾਪਿ ਨਿਰੂਹਣਮ੍” ਇਤਿ; ਤਦਸ੍ਮਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਤਤ੍ਵਾਦਨੁਮਤਮੇਵ||੩੦||-
Adhikarana 17 (31-32) · Śloka 33
ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਰ੍ਧਮਾਦ੍ਯੇ ਵਰ੍ਸੇ ਤਤੋਰ੍ਧਪ੍ਰਸਤਾਭਿਵਦ੍ਧਿਃ||੩੧|| ਆਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਤਾਭਿਵਦ੍ਧਿਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਯੁਃ| ਆਸਪ੍ਤਤੇਸ੍ਤਦ੍ਵਿਹਿਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਤਃ ਪਰਂ ਸੋਡਸ਼ਵਦ੍ਵਿਧੇਯਮ੍||੩੨|| ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣਾ ਬਾਲੇ ਚ ਵਦ੍ਧੇ ਚ ਮਦੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ|੩੩|
निरूहमात्रा प्रसृतार्धमाद्ये वर्षे ततोऽर्धप्रसृताभिवृद्धिः||३१|| आद्वादशात् स्यात् प्रसृताभिवृद्धिरष्टादशाद् द्वादशतः परं स्युः| आसप्ततेस्तद्विहितं प्रमाणमतः परं षोडशवद्विधेयम्||३२|| निरूहमात्रा प्रसृतप्रमाणा बाले च वृद्धे च मृदुर्विशेषः|३३|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵਯੋਭੇਦੇਨ ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਰੂਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯੇ ਵਰ੍ਸੇ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪਲਮਾਨੇ ਨਿਰੂਹੇ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿ ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਨਾਨੁਸਾਰੇਣ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍; ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸਤਾਭਿਵਦ੍ਧਿਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍ਸਂ ਭਵਤਿ; ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸੇ ਸਟ੍ਪ੍ਰਸਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਟਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍ਸਂ ਪ੍ਰਸਤਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਪੂਰਣਂ ਭਵਤਿ; ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਯੁਃ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਧਿਕਪ੍ਰਮਾਣਬਸ੍ਤਿਮਾਨਂ ਮਹਾਤ੍ਯਯਕਰਂ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦਨੁਮਤਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ; ਯਥਾ ਹਾਰੀਤੇ ਏਕੀਯਮਤਂ ਪਠ੍ਯਤੇ- “ਅਰ੍ਧਾਢਕਂ ਪਰਮਤਮਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍” ਇਤਿ ; ਤਥਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ (?)- “ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਮਥਾਪਰੇ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਆਸਪ੍ਤਤੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸਪ੍ਤਤੇਸ੍ਤਦਿਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਮਾਨਂ ਸਪ੍ਤਤਿਂ ਯਾਵਦ੍ਭਵਤਿ| ਸੋਡਸ਼ਵਦਿਤਿ ਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਪ੍ਰਸਤਮਾਨਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਵ ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣਾ ਕਾਰ੍ਯਾ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਯੋਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਦੁਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਮਾਰ੍ਦਵਕਰਂ ਚ ਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ; ਯਥਾ- “ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਪੀਲ੍ਵਗ੍ਨਿਲਵਣਕ੍ਸਾਰਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਤਥਾ” (ਸਿ.ਅ.੭) ਇਤਿ||੩੧-੩੨||-
Adhikarana 18 (33) · Śloka 34
ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਨਾਪ੍ਯਤਿਨੀਚਪਾਦਂ ਸਪਾਦਪੀਠਂ ਸ਼ਯਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍||੩੩|| ਪ੍ਰਧਾਨਮਦ੍ਵਾਸ੍ਤਰਣੋਪਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸਕਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਟੋਤ੍ਤਰੀਯਮ੍|੩੪|
नात्युच्छ्रितं नाप्यतिनीचपादं सपादपीठं शयनं प्रशस्तम्||३३|| प्रधानमृद्वास्तरणोपपन्नं प्राक्शीर्षकं शुक्लपटोत्तरीयम्|३४|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ‘ਸ਼ਯਨੇ ਵਿਧਿਃ ਕਃ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮਾਹ- ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਃ ਸ਼ਯਨਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਃ, ਅਯਂ ਤੂਤ੍ਤਰਕਾਲਿਕ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਮਹਨ੍ਮਦੁ ਚਾਸ੍ਤਰਣਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਦ੍ਵਾਸ੍ਤਰਣਂ, ਤੇਨੋਪਪਨ੍ਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸਕਮਿਤਿ “ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੧੯) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍||੩੩||-
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ਭੋਜ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਯੂਸਪਯੋਰਸਾਦ੍ਯੈਃ||੩੪|| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਮੇਤਮਾਦ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਬਸ੍ਤੀਨਤ ਉਤ੍ਤਰੀਯਾਨ੍|੩੫|
भोज्यं पुनर्व्याधिमवेक्ष्य तद्वत् प्रकल्पयेद्यूषपयोरसाद्यैः||३४|| सर्वेषु विद्याद्विधिमेतमाद्यं वक्ष्यामि बस्तीनत उत्तरीयान्|३५|
🔊 Audio coming soon
ਯੂਸਾਦਿ ਭੋਜ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕਫੇ, ਪਿਤ੍ਤੇ, ਵਾਤੇ; ਕਿਂਵਾ, ਅਗ੍ਨ੍ਯਪੇਕ੍ਸਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਿਧਿਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦਾਦ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਔਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍; ਤੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਾਨੇਨਾਪਵਾਦੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ ਸੂਚਯਤਿ||੩੪||-
Adhikarana 20 (35-45) · Śloka 45
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਰਸੋਮ੍ਲਯੁਕ੍ਤਃ ਸਚ੍ਛਾਗਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸਪੂਰ੍ਵਪੇਸ੍ਯਃ||੩੫|| ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਰੋ ਨਿਰੂਹਃ ਸਰ੍ਵਾਨਿਲਵ੍ਯਾਧਿਹਰਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬਲਾਪਟੋਲਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕੈਰਣ੍ਡਯਵੈਰ੍ਯੁਤਸ੍ਯ||੩੬|| ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਰਸਾਚ੍ਛਾਗਰਸਾਰ੍ਧਯੁਕ੍ਤਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਮਸ੍ਤੁ ਯਾਵਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਸ੍ਣਾਘਨਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਃ ਸਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸ਼੍ਚ||੩੭|| ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੀਪਨੋ ਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਬਲਂ ਚਾਪਿ ਦਦਾਤਿ ਬਸ੍ਤਿਃ | ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਪਲਂ ਪਲਾਸ਼ਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ||੩੮|| ਰਾਸ੍ਨਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਤਿਬਲਾਗੁਡੂਚੀ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਰਗ੍ਵਧਦੇਵਦਾਰੁ| ਭਾਗਾਃ ਪਲਾਂਸ਼ਾ ਮਦਨਾਸ੍ਟਯੁਕ੍ਤਾ ਜਲਦ੍ਵਿਕਂਸੇ ਕ੍ਵਥਿਤੇਸ੍ਟਸ਼ੇਸੇ||੩੯|| ਪੇਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਹਪੁਸਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾ ਚ| ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਮੁਸ੍ਤਂ ਭਾਗਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਲਵਣਾਂਸ਼ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੪੦|| ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਤੈਲਯੁਤਃ ਸਮੂਤ੍ਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਣਾਂ ਦੀਪਨਲੇਖਨੀਯਃ| ਜਙ੍ਘੋਰੁਪਾਦਤ੍ਰਿਕਪਸ੍ਠਸ਼ੂਲਂ ਕਫਾਵਤਿਂ ਮਾਰੁਤਨਿਗ੍ਰਹਂ ਚ||੪੧|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਗ੍ਰਹਣਂ ਸਸ਼ੂਲਮਾਧ੍ਮਾਨਤਾਮਸ਼੍ਮਰਿਸ਼ਰ੍ਕਰੇ ਚ| ਆਨਾਹਮਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਾਨੇਰਣ੍ਡਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ||੪੨|| ਚਤੁਸ੍ਪਲੇ ਤੈਲਘਤਸ੍ਯ ਭਸ੍ਟਾਚ੍ਛਾਗਾਚ੍ਛਤਾਰ੍ਧੋ ਦਧਿਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਃ| ਰਸਃ ਸਪੇਸ੍ਯੋ ਬਲਮਾਂਸਵਰ੍ਣਰੇਤੋਗ੍ਨਿਦਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤਿਸ਼ਸ੍ਤਃ ||੪੩|| ਜਲਦ੍ਵਿਕਂਸੇਸ੍ਟਪਲਂ ਪਲਾਸ਼ਾਤ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸੋਰ੍ਧਾਢਕਮਾਤ੍ਰਸ਼ੇਸਃ| ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਚਾਮਾਗਧਿਕਾਪਲਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦ੍ਵਿਪਲੇਨ ਚਾਪਿ||੪੪|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਸਤੈਲੋ ਦੇਯੋ ਨਿਰੂਹੋ ਬਲਵਰ੍ਣਕਾਰੀ| ਆਨਾਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਮਯਯੋਨਿਦੋਸਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਰੁਜਂ ਚ ਹਨ੍ਯਾਤ੍||੪੫||
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः||३५|| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः| स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमस्तु यावत्| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च||३७|| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चापि ददाति बस्तिः | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| रास्नाश्वगन्धातिबलागुडूची पुनर्नवारग्वधदेवदारु| भागाः पलांशा मदनाष्टयुक्ता जलद्विकंसे क्वथितेऽष्टशेषे||३९|| पेष्याः शताह्वा हपुषा प्रियङ्गुः सपिप्पलीकं मधुकं बला च| रसाञ्जनं वत्सकबीजमुस्तं भागाक्षमात्रं लवणांशयुक्तम्||४०|| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्नृणां दीपनलेखनीयः| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठशूलं कफावृतिं मारुतनिग्रहं च||४१|| विण्मूत्रवातग्रहणं सशूलमाध्मानतामश्मरिशर्करे च| आनाहमर्शोग्रहणीप्रदोषानेरण्डबस्तिः शमयेत् प्रयुक्तः||४२|| चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टाच्छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः| रसः सपेष्यो बलमांसवर्णरेतोग्निदश्चान्ध्यशिरोर्तिशस्तः ||४३|| जलद्विकंसेऽष्टपलं पलाशात् पक्त्वा रसोऽर्धाढकमात्रशेषः| कल्कैर्वचामागधिकापलाभ्यां युक्तः शताह्वाद्विपलेन चापि||४४|| ससैन्धवः क्षौद्रयुतः सतैलो देयो निरूहो बलवर्णकारी| आनाहपार्श्वामययोनिदोषान् गुल्मानुदावर्तरुजं च हन्यात्||४५||
🔊 Audio coming soon
‘ਕੇ ਬਸ੍ਤਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਂਸਂ ਦਸ਼ਮੂਲਸਮਮ੍| ਰਸਃ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਅਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿ| ਸਪੂਰ੍ਵਪੇਸ੍ਯ ਇਤਿ ਬਲਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਃ| ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ, ਮਜ੍ਜਪਰਿਤ੍ਯਾਗਂ ਸਰ੍ਵਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਮਾਰਯਤਿ; ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ- “ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਬਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥ ਮਜ੍ਜਵਰ੍ਜਿਤਃ” ਇਤਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਲਬ੍ਧੇ, ਤਥਾਪਿ ਤੈਲਾਦੀਨਾਮਤ੍ਰਾਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਸ੍ਤਯੋਰਭਿਧਾਨਂ, ਕਿਂਵਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਧਿਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਮਤ੍ਰਾਭਿਧਾਨਮ੍; ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਧਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪਲਾਸ਼ਾ ਸ਼ਟੀ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਨਿ ਮੂਲਾਨੀਤਿ ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਕਂਸ ਆਢਕਃ| ਭਾਗਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਭਾਗੇਨਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਛਾਗਾਚ੍ਛਤਾਰ੍ਧ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਲੋ ਭਵਤਿ| ਸਪੇਸ੍ਯ ਇਤਿ ਬਲਾਦਿਕਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਃ||੩੫-੪੫||
Adhikarana 21 (46-55) · Śloka 55
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁ ਵਾਤਰਕ੍ਤਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਵੀਸਰ੍ਪਹਿਤੋ ਨਿਰੂਹਃ||੪੬|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਲੋਧ੍ਰਾਭਯਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋਗ੍ਰ੍ਯਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੈਸ਼੍ਚ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਮਯਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਸਜੀਵਨੀਯਮ੍||੪੭|| ਦ੍ਵਿਕਾਰ੍ਸਿਕਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕਰ੍ਧਿਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਾਸ੍ਨਾਵਸਸਾਰਿਵਾਸ਼੍ਚ| ਸਲੋਧ੍ਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮਥਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਾਬਲਾਸ੍ਥਿਰਾਦਿਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍ ||੪੮|| ਤੋਯੇ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਰਸੇਨ ਤੇਨ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋਰ੍ਧਾਢਕਮਮ੍ਬੁਹੀਨਮ੍| ਜੀਵਨ੍ਤਿਮੇਦਰ੍ਧਿਸ਼ਤਾਵਰੀਭਿਰ੍ਵੀਰਾਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲਿਕਸ਼ੇਰੁਕਾਭਿਃ||੪੯|| ਸਿਤੋਪਲਾਜੀਵਕਪਦ੍ਮਰੇਣੁ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕੈਃ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੈਸ਼੍ਚ| ਲੋਧ੍ਰਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਧੁਕੈਰ੍ਵਿਦਾਰੀਮੁਞ੍ਜਾਤਕੈਃ ਕੇਸ਼ਰਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ||੫੦|| ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੈਰ੍ਨਿਰੂਹਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼ੀਤਲਮੇਵ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਧਨ੍ਵਰਸੇਨ ਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਃ||੫੧|| ਦਾਹਾਤਿਸਾਰਪ੍ਰਦਰਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਨ੍ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ ਚ| ਸਗੁਲ੍ਮਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਕਾਮਲਾਦੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ||੫੨|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੂਕਸੇਵ੍ਯੈਃ ਸਸਾਰਿਵਾਚਨ੍ਦਨਸ਼ੀਤਪਾਕ੍ਯੈਃ| ਪਯਃ ਸ਼ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਿਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਤੁਗਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਲ੍ਕੈਃ||੫੩|| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਤੈਲੈਃ| ਪਥ੍ਯਾਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸੈਰ੍ਗੁਡੇਨ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯੁਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੫੪|| ਹਨ੍ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਤ੍ਤਮਦੇਹਦਾਹੇ ਦਾਹੇਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇ ਚ ਸਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰੇ| ਕ੍ਸੀਣੇ ਕ੍ਸਤੇ ਰੇਤਸਿ ਚਾਪਿ ਨਸ੍ਟੇ ਪੈਤ੍ਤੇਤਿਸਾਰੇ ਚ ਨਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ||੫੫||
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੂਕ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਪਯਃਸਾਧਨਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯੈਵ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਲੋਧ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜੀਵਨੀਯਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨੈਕੋ ਯੋਗਃ| ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਮਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਃ| ਸੁਸ਼ੀਤਤ੍ਵਮਿਹੌਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਂ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਸ੍ਵਧਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਨਯਾ ਚ ਦਿਸ਼ਾਪਰਪਿਤ੍ਤਹਰਬਸ੍ਤਾਵਪਿ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਕਾਰ੍ਸਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਂ- “ਸ਼ਰੇਕ੍ਸੁਦਰ੍ਭਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਮੂਲਮੇਵ ਚ” (ਚ.ਚਿ.ਅ.੧ਪਾ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਮ੍ਬੁਹੀਨਮਿਤਿ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਰਾਜਕਸ਼ੇਰੁਃ ਕਸ਼ੇਰੁਰੇਵ| ਸਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤਿ ਈਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਸਸਾਰਿਵੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੀਤਪਾਕੀ ਸ਼ੀਤਲੀ| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਤੈਲਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਮ੍| ਉਤ੍ਤਮਦੇਹਃ ਮਸ੍ਤਕਮ੍||੪੬-੫੫||
Adhikarana 22 (56-64) · Śloka 64
ਕੋਸਾਤਕਾਰਗ੍ਵਧਦੇਵਦਾਰੁਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਮੂਰ੍ਵਾਕੁਟਜਾਰ੍ਕਪਾਠਾਃ | ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਹਤੀਂ ਚ ਤੋਯੇ ਰਸਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਯੁਃ||੫੬|| ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਸਪੈਲਾਮਦਨੈਃ ਸਕੁਸ੍ਠੈਰਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਪ੍ਰਸਤੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍| ਫਲਾਹ੍ਵਤੈਲਸ੍ਯ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਚ ਸਾਰ੍ਸਪਸ੍ਯ||੫੭|| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਂ ਕਫਰੋਗਿਣੇ ਜ੍ਞੋ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯੇ ਚਾਪ੍ਯਸ਼ਨਦ੍ਵਿਸੇ ਚ| ਪਟੋਲਪਥ੍ਯਾਮਰਦਾਰੁਭਿਰ੍ਵਾ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਜਲੇਗ੍ਨੌ||੫੮|| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਬਿਲ੍ਵਾਂ ਫਲਾਨਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਤਃ ਕਸਾਯਃ| ਕਲਿਙ੍ਗਪਾਠਾਫਲਮੁਸ੍ਤਕਲ੍ਕਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਕ੍ਸਾਰਯੁਤਃ ਸਤੈਲਃ||੫੯|| ਨਿਰੂਹਮੁਖ੍ਯਃ ਕਫਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਲਸਕਾਮਦੋਸਾਨ੍| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਮਾਰੁਤਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਬਸ੍ਤੇਸ੍ਤਥਾਟੋਪਮਥਾਪਿ ਘੋਰਮ੍||੬੦|| ਰਾਸ੍ਨਾਮਤੈਰਣ੍ਡਵਿਡਙ੍ਗਦਾਰ੍ਵੀਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦੋਸ਼ੀਰਸੁਰਾਹ੍ਵਨਿਮ੍ਬੈਃ| ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਭੂਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਪਾਠਾਤਿਕ੍ਤਾਖੁਪਰ੍ਣੀਦਸ਼ਮੂਲਮੁਸ੍ਤੈਃ||੬੧|| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਲਤ੍ਰਿਕੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਪਿਣ੍ਡੀਤਕਤੋਯਮੂਤ੍ਰਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਕਸ੍ਣਾਫਲਿਨੀਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਰਸਾਞ੍ਜਨਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾਵਿਡਙ੍ਗੈਃ||੬੨|| ਕਲਿਙ੍ਗਪਾਠਾਮ੍ਬੁਦਸੈਨ੍ਧਵੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਤੈਲਮਿਸ਼੍ਰਃ| ਅਯਂ ਨਿਰੂਹਃ ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਮੇਹਬ੍ਰਧ੍ਨੋਦਰਾਜੀਰ੍ਣਕਫਾਤੁਰੇਭ੍ਯਃ||੬੩|| ਰੂਕ੍ਸੌਸਧੈਰਪ੍ਯਪਤਰ੍ਪਿਤੇਭ੍ਯ ਏਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਪਿ ਸਤ੍ਸੁ ਦਤ੍ਤਃ| ਨਿਹਤ੍ਯ ਵਾਤਂ ਜ੍ਵਲਨਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਯ ਵਿਜਿਤ੍ਯ ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਕਰੋਤਿ||੬੪||
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| दद्यान्निरूहं कफरोगिणे ज्ञो मन्दाग्नये चाप्यशनद्विषे च| पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| रास्नामृतैरण्डविडङ्गदार्वीसप्तच्छदोशीरसुराह्वनिम्बैः| शम्पाकभूनिम्बपटोलपाठातिक्ताखुपर्णीदशमूलमुस्तैः||६१|| त्रायन्तिकाशिग्रुफलत्रिकैश्च क्वाथः सपिण्डीतकतोयमूत्रः| यष्ट्याह्वकृष्णाफलिनीशताह्वारसाञ्जनश्वेतवचाविडङ्गैः||६२|| कलिङ्गपाठाम्बुदसैन्धवैश्च कल्कैः ससर्पिर्मधुतैलमिश्रः| अयं निरूहः क्रिमिकुष्ठमेहब्रध्नोदराजीर्णकफातुरेभ्यः||६३|| रूक्षौषधैरप्यपतर्पितेभ्य एतेषु रोगेष्वपि सत्सु दत्तः| निहत्य वातं ज्वलनं प्रदीप्य विजित्य रोगांश्च बलं करोति||६४||
🔊 Audio coming soon
ਕੋਸਾਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਫੇ ਬਸ੍ਤਯਃ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਗੁਞ੍ਜਾ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤੇਨ ਤਥਾ ਕਲ੍ਕੇਨ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਨਾ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਨਮਧਿਕਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤ ਏਵ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯਃ, ਤਦਧਿਕਮਾਨਸ੍ਯ ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਪਟੋਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪਟੋਲਾਦਿਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਨ੍ਤੈਸ੍ਤੋਯਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਕਫਰੋਗਿਣੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤਤੀਯਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਕ੍ਸਾਰਃ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ| ਰਾਸ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਃ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ| ਤਿਕ੍ਤਾ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਅਤ੍ਰ ਪਿਣ੍ਡੀਤਕਕ੍ਵਾਥੋਪ੍ਯਾਵਾਪਕਲ੍ਪੋ ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ; ਪਿਣ੍ਡੀਤਕਃ ਮਦਨਃ| ਰੂਕ੍ਸੌਸਧੈਰਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਿਤੇਭ੍ਯੋਪ੍ਯੇਤੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਰੋਗੇਸ੍ਵਯਂ ਦਤ੍ਤੋ ਬਲਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ||੫੬-੬੪||
Adhikarana 23 (65-68) · Śloka 68
ਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਵਸਾਸ਼੍ਮਭੇਦਵਸ਼੍ਚੀਰਭੂਤੀਕਬਲਾਪਲਾਸ਼ਾਃ | ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਾਨਿ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਨਿ ਧੌਤਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟੌ||੬੫|| ਬਿਲ੍ਵਂ ਯਵਾਨ੍ ਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਧਾਨ੍ਯਫਲਾਨਿ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਤੋਨ੍ਮਿਤਾਨਿ| ਪਯੋਜਲਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਵਚ੍ਛਤਂ ਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਂ ਸਿਤਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਮ੍||੬੬|| ਵਚਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਮਰਦਾਰੁਕੁਸ੍ਠਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍ | ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਯਵਾਨ੍ਯਾ ਮਦਨੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ ਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵਾਕ੍ਤਮ੍||੬੭|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚ | ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਂ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਵਿਜ੍ਞਃ ਸ ਸਰ੍ਵਸਂਸਰ੍ਗਕਤਾਮਯਘ੍ਨਃ||੬੮||
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीरभूतीकबलापलाशाः | द्विपञ्चमूलं च पलांशिकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ||६५|| बिल्वं यवान् कोलकुलत्थधान्यफलानि चैव प्रसृतोन्मितानि| पयोजलद्व्याढकवच्छृतं तत् क्षीरावशेषं सितवस्त्रपूतम्||६६|| वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम् | कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्||६७|| क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च तथैव युक्तं प्रसृतैस्त्रिभिश्च | दद्यान्निरूहं विधिना विविज्ञः स सर्वसंसर्गकृतामयघ्नः||६८||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰ੍ਨਵੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਰ੍ਵਵਾਤਾਦਿਸਂਸਰ੍ਗਵਿਸਯਃ| ਵਸ਼੍ਚੀਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚੇਤਿ ਧਾਨ੍ਯਫਲਾਨਿ| ਪਯੋਜਲਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਵਦਿਤਿ ਸਮਜਲਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਕ੍ਤਮ੍||੬੫-੬੮||
Adhikarana 24 (69) · Śloka 69
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣ ਏਕਃ ਪਵਨੇ ਸਮਾਂਸੋ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੌ ਪਯਸਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ| ਤ੍ਰਯਃ ਸਮੂਤ੍ਰਾਃ ਕਟੁਕੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਕਫੇ ਨਿਰੂਹਾ ਨ ਪਰਂ ਵਿਧੇਯਾਃ||੬੯||
स्निग्धोष्ण एकः पवने समांसो द्वौ स्वादुशीतौ पयसा च पित्ते| त्रयः समूत्राः कटुकोष्णतीक्ष्णाः कफे निरूहा न परं विधेयाः||६९||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦਿਹਰਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਲ੍ਪਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕ ਇਤਿ ਏਕ ਏਵ ਪੁਟਕਃ| ਪਯਸਾ ਚੇਤਿ ਪਯੋਯੁਕ੍ਤੌ| ਕਟੁਕੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਕਫਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਗਾਦੇਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨ ਪਰਂ ਵਿਧੇਯਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਿਹਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ਰੀਰਹਿਂਸਕਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ; ਯਥਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾ ਤਤੀਯਂ ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ| ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੨) ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਦਾਨਮਿਤਿ||੬੯||
Adhikarana 25 (70-71) · Śloka 71
ਰਸੇਨ ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕਫੇ ਚ ਯੂਸੈਃ| ਤਥਾਨੁਵਾਸ੍ਯੇਸੁ ਚ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨੀਯਂ ਫਲਸਾਧਿਤਂ ਚ||੭੦|| ਇਤੀਦਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਖਿਲਂ ਯਥਾਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਮਗ੍ਰ੍ਯਮ੍| ਯੋਧੀਤ੍ਯ ਵਿਦ੍ਵਾਨਿਹ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਲੋਕੇ ਲਭਤੇ ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਮ੍||੭੧||
रसेन वाते प्रतिभोजनं स्यात् क्षीरेण पित्ते तु कफे च यूषैः| तथाऽनुवास्येषु च बिल्वतैलं स्याज्जीवनीयं फलसाधितं च||७०|| इतीदमुक्तं निखिलं यथावद्बस्तिप्रदानस्य विधानमग्र्यम्| योऽधीत्य विद्वानिह बस्तिकर्म करोति लोके लभते स सिद्धिम्||७१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾਨੁਵਾਸਨਂ ਚਾਹ- ਰਸੇਨ ਵਾਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਨਿਰੂਹਾਨਨ੍ਤਰਭੋਜਨਮ੍| ਵਾਤੇ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਾਨੁਵਾਸਨਂ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਜੀਵਨੀਯਸਾਧਿਤਂ, ਕਫੇ ਚ ਮਦਨਫਲਸਾਧਿਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਾਦੀਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧੌ ਯਦ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ “ਦਸ਼ਮੂਲਂ” (ਸਿ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਿਲ੍ਵਤੈਲਂ, ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ “ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਮਦਨਂ” (ਸਿ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਯਮਕਂ, ਤਥਾ “ਮਦਨੈਰ੍ਵਾਮ੍ਲਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ” (ਸਿ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਮਦਨਤੈਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੭੦-੭੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसूत्रीयसिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਪ੍ਰਣੀਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||