Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
വമനവിരേചനാനന്തരഭാവിത്വാദ്ബസ്തേഃ സംശോധനവ്യാപത്സിദ്ധേരനന്തരം ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിരുച്യതേ; അത്ര ബസ്തിശബ്ദോ നിരൂഹ ഏവ വര്തതേ, തദ്വ്യാപദാമേവാത്ര വക്തവ്യത്വാത്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
ധീധൈര്യൌദാര്യഗാമ്ഭീര്യക്ഷമാദമതപോനിധിമ്| പുനര്വസും ശിഷ്യഗണഃ പപ്രച്ഛ വിനയാന്വിതഃ||൩|| കാഃ കതി വ്യാപദോ ബസ്തേഃ കിംസമുത്ഥാനലക്ഷണാഃ| കാ ചികിത്സാ ഇതി പ്രശ്നാഞ്ഛ്രുത്വാ താനബ്രവീദ്ഗുരുഃ||൪|| നാതിയോഗൌ ക്ലമാധ്മാനേ ഹിക്കാ ഹൃത്പ്രാപ്തിരൂര്ധ്വതാ| പ്രവാഹികാ ശിരോങ്ഗാര്തിഃ പരികര്തഃ പരിസ്രവഃ||൫|| ദ്വാദശ വ്യാപദോ ബസ്തേരസമ്യഗ്യോഗസമ്ഭവാഃ| ആസാമേകൈകശോ രൂപം ചികിത്സാം ച നിബോധത||൬||
धीधैर्यौदार्यगाम्भीर्यक्षमादमतपोनिधिम्| पुनर्वसुं शिष्यगणः पप्रच्छ विनयान्वितः||३|| काः कति व्यापदो बस्तेः किंसमुत्थानलक्षणाः| का चिकित्सा इति प्रश्नाञ्छ्रुत्वा तानब्रवीद्गुरुः||४|| नातियोगौ क्लमाध्माने हिक्का हृत्प्राप्तिरूर्ध्वता| प्रवाहिका शिरोङ्गार्तिः परिकर्तः परिस्रवः||५|| द्वादश व्यापदो बस्तेरसम्यग्योगसम्भवाः| आसामेकैकशो रूपं चिकित्सां च निबोधत||६||
🔊 Audio coming soon
കാഃ കതീത്യാദി പഞ്ച പ്രശ്നാഃ| നാതിയോഗാവിത്യാദിനാ ആദ്യപ്രശ്നസ്യോത്തരമ്| നാതിയോഗാവിതി അയോഗാതിയോഗൌ| ഏതദ്ദ്വാദശവ്യാപദാം ച വിവരണ ഏവ സ്ഫുടാര്ഥോ ഭവിഷ്യതി| അസമ്യഗ്യോഗസമ്ഭവാ ഇതി നിരൂഹസ്യായോഗാതിയോഗമിഥ്യായോഗരൂപാസമ്യഗ്യോഗസമ്ഭവാഃ| അനേന ച സമുത്ഥാനപ്രശ്നസ്യ സാമാന്യകാരണാഭിധാനേനോത്തരം ദത്തം ഭവതി| അത്ര ബസ്തിപ്രയോഗസ്യാസമ്യഗ്യോഗേന നിരൂഹകാര്യദോഷഹരണസ്യാതിയോഗായോഗൌ വ്യാപത്തിരൂപൌ ജന്യേതേ ക്ലമാദയോऽപി ചാതിയോഗായോഗജാതാ ഏവ വിശിഷ്ടഹേതുലക്ഷണചികിത്സിതതയാ ഇഹാപി പൃഥഗുച്യന്തേ, യഥാ സംശോധനേ ആധ്മാനാദയോऽയോഗാതിയോഗജാതാ അപി പൃഥഗുക്താഃ| കേചിത് ‘നാതിയോഗാത് ക്ലമാധ്മാനേ’ ഇത്യാദി, തഥാ ‘ദശൈതാ വ്യാപദോ ബസ്തേഃ’ ഇത്യാദി പഠന്തി; തത്ര പൂര്വാധ്യായോക്തവ്യാഖ്യാനാദര്ഥോ നേയഃ ; കിന്തു പൂര്വ ഏവ പാഠോ നിര്വ്യൂഹഃ| ആസാമിത്യാദൌ രൂപശബ്ദേനൈവ പ്രതി പ്രതി വക്ഷ്യമാണഹേതുവിശേഷോऽവരുദ്ധോ ജ്ഞേയഃ, യേന ഹേതുരപി ഹി വ്യാസഗമകതയാ രൂപമേവ||൩-൬||
Adhikarana 3 (7-11) · Śloka 11
ഗുരുകോഷ്ഠേऽനിലപ്രായേ രൂക്ഷേ വാതോല്ബണേऽപി വാ| ശീതോऽല്പലവണസ്നേഹദ്രവമാത്രോ ഘനോऽപി വാ||൭|| ബസ്തിഃ സങ്ക്ഷോഭ്യ തം ദോഷം ദുര്ബലത്വാദനിര്ഹരന്| കരോതി ഗുരുകോഷ്ഠത്വം വാതമൂത്രശകൃദ്ഗ്രഹമ്||൮|| നാഭിബസ്തിരുജം ദാഹം ഹൃല്ലേപം ശ്വയഥും ഗുദേ| കണ്ഡൂഗണ്ഡാനി വൈവര്ണ്യമരുചിം വഹ്നിമാര്ദവമ്||൯|| തത്രോഷ്ണായാഃ പ്രമഥ്യായാഃ പാനം സ്വേദാഃ പൃഥഗ്വിധാഃ| ഫലവര്ത്യോऽഥവാ കാലം ജ്ഞാത്വാ ശസ്തം വിരേചനമ്||൧൦|| ബില്വമൂലത്രിവൃദ്ദാരുയവകോലകുലത്ഥവാന്| സുരാദിമൂത്രവാന് ബസ്തിഃ സപ്രാക്പേഷ്യസ്തമാനയേത്||൧൧||
गुरुकोष्ठेऽनिलप्राये रूक्षे वातोल्बणेऽपि वा| शीतोऽल्पलवणस्नेहद्रवमात्रो घनोऽपि वा||७|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति गुरुकोष्ठत्वं वातमूत्रशकृद्ग्रहम्||८|| नाभिबस्तिरुजं दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूगण्डानि वैवर्ण्यमरुचिं वह्निमार्दवम्||९|| तत्रोष्णायाः प्रमथ्यायाः पानं स्वेदाः पृथग्विधाः| फलवर्त्योऽथवा कालं ज्ञात्वा शस्तं विरेचनम्||१०|| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുകോഷ്ഠേ ഇതി ക്രൂരകോഷ്ഠേ മലപൂര്ണകോഷ്ഠേ വാ| അല്പശബ്ദോ മാത്രാന്തൈഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ഉഷ്ണായാഃ പ്രമഥ്യായാ ഇതി അതീസാരോക്തപ്രമഥ്യാനാം യാ പ്രമഥ്യാ ഉഷ്ണാ തസ്യാഃ പ്രയോഗഃ; പ്രമഥ്യേതി പാചനകഷായസ്യായുര്വേദസമയസിദ്ധസഞ്ജ്ഞേതി പ്രതിപാദിതമേവാതീസാരേ| കാലം ജ്ഞാത്വേതി വിരേചനയോഗ്യാവസ്ഥാം ജ്ഞാത്വാ| സുരാദിമൂത്രവാനിത്യത്ര ആദിശബ്ദേന സൌവീരകതുഷോദകാദീനാം ഗ്രഹണമ്| സപ്രാക്പേഷ്യ ഇതി ബസ്തിസൂത്രീയോക്തബലാദിബസ്ത്യുക്തകല്കയുക്തഃ| തമാനയേദിതി അയോഗകാരകം വിബദ്ധം ബസ്തിം ഹരതി||൭-൧൧||
Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 14
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേऽതിതീക്ഷ്ണോഷ്ണോ മൃദുകോഷ്ഠേऽതിയുജ്യതേ| തസ്യ ലിങ്ഗം ചികിത്സാ ച ശോധനാഭ്യാം സമാ ഭവേത്||൧൨|| പൃശ്നിപര്ണീം സ്ഥിരാം പദ്മം കാശ്മര്യം മധുകം ബലാമ്| പിഷ്ട്വാ ദ്രാക്ഷാം മധൂകം ച ക്ഷീരേ തണ്ഡുലധാവനേ||൧൩|| ദ്രാക്ഷായാഃ പക്വലോഷ്ടസ്യ പ്രസാദേ മധുകസ്യ ച| വിനീയ സഘൃതം ബസ്തിം ദദ്യാദ്ദാഹേऽതിയോഗജേ ||൧൪||
स्निग्धस्विन्नेऽतितीक्ष्णोष्णो मृदुकोष्ठेऽतियुज्यते| तस्य लिङ्गं चिकित्सा च शोधनाभ्यां समा भवेत्||१२|| पृश्निपर्णीं स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकं बलाम्| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने||१३|| द्राक्षायाः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य च| विनीय सघृतं बस्तिं दद्याद्दाहेऽतियोगजे ||१४||
🔊 Audio coming soon
അയോഗമഭിധായാതിയോഗമാഹ- സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേ ഇത്യാദി| അതിയുജ്യതേ ഇതി അതിയോഗകാരകോ ഭവതി| ശോധനാഭ്യാം സമാ ഭവേദിതി വമനവിരേചനാതിയോഗോക്തലിങ്ഗചികിത്സിതാഭ്യാം സമാ ഭവേത്| ബസ്ത്യതിയോഗജേ ദാഹേ വിശിഷ്ടചികിത്സാമാഹ- പൃശ്നിപര്ണീമിത്യാദി| അത്ര ക്ഷീരാദിഷു പഞ്ചദ്രവേഷു കല്കസ്യ വിലയനമ്| ദ്രാക്ഷാദിപ്രസാദാഃ ശീതകഷായവിധികൃതാ ജ്ഞേയാഃ||൧൨-൧൪||
Adhikarana 5 (15-20) · Śloka 20
ആമശേഷേ നിരൂഹേണ മൃദുനാ ദോഷ ഈരിതഃ| മാര്ഗം രുണദ്ധി വാതസ്യ ഹന്ത്യഗ്നിം മൂര്ച്ഛയത്യപി||൧൫|| ക്ലമം വിദാഹം ഹൃച്ഛൂലം മോഹവേഷ്ടനഗൌരവമ്| കുര്യാത് സ്വേദൈര്വിരൂക്ഷൈസ്തം പാചനൈശ്ചാപ്യുപാചരേത്||൧൬|| പിപ്പലീകത്തൃണോശീരദാരുമൂര്വാശൃതം ജലമ്| പിബേത് സൌവര്ചലോന്മിശ്രം ദീപനം ഹൃദ്വിശോധനമ്||൧൭|| വചാനാഗരശട്യേലാ ദധിമണ്ഡേന മൂര്ച്ഛിതാഃ| പേയാഃ പ്രസന്നയാ വാ സ്യുരരിഷ്ടേനാസവേന വാ||൧൮|| ദാരു ത്രികടുകം പഥ്യാം പലാശം ചിത്രകം ശടീമ്| പിഷ്ട്വാ കുഷ്ഠം ച മൂത്രേണ പിബേത് ക്ഷാരാംശ്ച ദീപനാന്||൧൯|| ബസ്തിമസ്യ വിദധ്യാച്ച സമൂത്രം ദാശമൂലികമ്| സമൂത്രമഥവാ വ്യക്തലവണം മാധുതൈലികമ്||൨൦||
आमशेषे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मार्गं रुणद्धि वातस्य हन्त्यग्निं मूर्च्छयत्यपि||१५|| क्लमं विदाहं हृच्छूलं मोहवेष्टनगौरवम्| कुर्यात् स्वेदैर्विरूक्षैस्तं पाचनैश्चाप्युपाचरेत्||१६|| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारुमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत् सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्||१७|| वचानागरशट्येला दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनासवेन वा||१८|| दारु त्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शटीम्| पिष्ट्वा कुष्ठं च मूत्रेण पिबेत् क्षारांश्च दीपनान्||१९|| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्| समूत्रमथवा व्यक्तलवणं माधुतैलिकम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ആമശേഷേ ഇത്യാദിനാ ക്ലമമാഹ| ആമശേഷേ സതി ദത്തേന നിരൂഹേണ ദോഷ ഈരിത ഇതി യോജ്യമ്| ദോഷശബ്ദേന ചാത്ര പിത്തകഫാവാമസഹിതൌ മാര്ഗാവരകാവുച്യേതേ| മൂര്ച്ഛയതീതി മാര്ഗാവരോധാത് കോപയതി| മാര്ഗം രുണദ്ധീതി ദേഹേ സ്രോതാംസി രുണദ്ധി| യേ തു, ദോഷശബ്ദേനേഹ കഫമാത്രം ഗ്രാഹയന്തി, തന്മതേ സദാഹത്വം ക്ലമസ്യാപ്യനുപപന്നമ്| വചേത്യാദൌ മൂര്ച്ഛിതാ ഇതി ആലോഡിതാഃ| ക്ഷാരാംശ്ച ദീപനാനിതി ഗ്രഹണീചികിത്സാദ്യുക്താന്| ദാശമൂലികമിതി “ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ രസോऽമ്ലയുക്തഃ” (സി.അ.൩) ഇത്യാദിനോക്തം; കിംവാ ദശമൂലക്വാഥകൃതമ്| മാധുതൈലികഃ വക്ഷ്യമാണഃ||൧൫-൨൦||
Adhikarana 6 (21-26) · Śloka 26
അല്പവീര്യോ മഹാദോഷേ രൂക്ഷേ ക്രൂരാശയേ കൃതഃ| ബസ്തിര്ദോഷാവൃതോ രുദ്ധമാര്ഗോ രുന്ധ്യാത് സമീരണമ്||൨൧|| സ വിമാര്ഗോऽനിലഃ കുര്യാദാധ്മാനം മര്മപീഡനമ്| വിദാഹം ഗുരുകോഷ്ഠസ്യ മുഷ്കവങ്ക്ഷണവേദനാമ്||൨൨|| രുണദ്ധി ഹൃദയം ശൂലൈരിതശ്ചേതശ്ച ധാവതി| ശ്യാമാഫലാദിഭിഃ കുഷ്ഠകൃഷ്ണാലവണസര്ഷപൈഃ||൨൩|| ധൂമമാഷവചാകിണ്വക്ഷാരചൂര്ണഗുഡൈഃ കൃതാമ്| കരാങ്ഗുഷ്ഠനിഭാം വര്തിം യവമധ്യാം നിധാപയേത് ||൨൪|| അഭ്യക്തസ്വിന്നഗാത്രസ്യ തൈലാക്താം സ്നേഹിതേ ഗുദേ| അഥവാ ലവണാഗാരധൂമസിദ്ധാര്ഥകൈഃ കൃതാമ്||൨൫|| ബില്വാദിനാ നിരൂഹഃ സ്യാത് പീലുസര്ഷപമൂത്രവാന്| സരലാമരദാരുഭ്യാം സിദ്ധം ചൈവാനുവാസനമ്||൨൬||
अल्पवीर्यो महादोषे रूक्षे क्रूराशये कृतः| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्||२१|| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुरुकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्||२२|| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| श्यामाफलादिभिः कुष्ठकृष्णालवणसर्षपैः||२३|| धूममाषवचाकिण्वक्षारचूर्णगुडैः कृताम्| कराङ्गुष्ठनिभां वर्तिं यवमध्यां निधापयेत् ||२४|| अभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तैलाक्तां स्नेहिते गुदे| अथवा लवणागारधूमसिद्धार्थकैः कृताम्||२५|| बिल्वादिना निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमूत्रवान्| सरलामरदारुभ्यां सिद्धं चैवानुवासनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
അല്പവീര്യ ഇത്യാദിനാ ആധ്മാനമാഹ| രുദ്ധമാര്ഗ ഇതി നിവാരിതാധോമാര്ഗഃ; സ ചാനിലം രുണദ്ധി, അനിലശ്ച രുദ്ധമാര്ഗതയാ ആധ്മാനം കരോതീതി| മര്മപീഡനമിത്യാധ്മാനവിശേഷണമ്| രുണദ്ധി ഹൃദയം ശൂലൈരിതി ശൂലൈര്ഹൃദയം വ്യാപ്നോതി| ശ്യാമാഫലാദിഭിരിതി ശ്യാമാദിഭിര്നവഭിഃ, ഫലാദിഭിശ്ച ഷഡ്ഭിഃ കല്പസ്ഥാനോക്തൈഃ| ധൂമശബ്ദേനേഹ ഗൃഹധൂമഗ്രഹണമ്| ഗുഡശ്ചാത്ര താവന്മാത്രോ ഭവതി യാവതാ വര്തിഃ കര്തും യുജ്യതേ| കരാങ്ഗുഷ്ഠേത്യത്ര കരഗ്രഹണം പാദാങ്ഗുഷ്ഠനിഷേധാര്ഥമ്| അഥവേത്യാദിനോക്തദ്വിതീയവര്താവപി വര്തിത്വസമ്പത്ത്യര്ഥം ഗുഡോ ദേയഃ| ബില്വാദിഭിശ്ച നിരൂഹ ഇതി “ബില്വമൂലത്രിവൃദ്ദാരുയവകോലകുലത്ഥവാന്” ഇത്യാദിനോക്തഃ| സരലേത്യാദൌ സിദ്ധമിത്യത്ര ‘തൈലം’ ഇതി ശേഷഃ||൨൧-൨൬||
Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29
മൃദുകോഷ്ഠേऽബലേ ബസ്തിരതിതീക്ഷ്ണോऽതിനിര്ഹരന്| കുര്യാദ്ധിക്കാം, ഹിതം തസ്മൈ ഹിക്കാഘ്നം ബൃംഹണം ച യത്||൨൭|| ബലാസ്ഥിരാദികാശ്മര്യത്രിഫലാഗുഡസൈന്ധവൈഃ| സപ്രസന്നാരനാലാമ്ലൈസ്തൈലം പക്ത്വാऽനുവാസയേത്||൨൮|| കൃഷ്ണാലവണയോരക്ഷം പിബേദുഷ്ണാമ്ബുനാ യുതമ് | ധൂമലേഹരസക്ഷീരസ്വേദാശ്ചാന്നം ച വാതനുത്||൨൯||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिक्कां, हितं तस्मै हिक्काघ्नं बृंहणं च यत्||२७|| बलास्थिरादिकाश्मर्यत्रिफलागुडसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्||२८|| कृष्णालवणयोरक्षं पिबेदुष्णाम्बुना युतम् | धूमलेहरसक्षीरस्वेदाश्चान्नं च वातनुत्||२९||
🔊 Audio coming soon
മൃദ്വിത്യാദിനാ ഹിക്കാമാഹ| അതിനിര്ഹരന്നിതി അതിയോഗേന ദോഷാന്നിര്ഹരന്| ഹിക്കാഘ്നമിതി ഹിക്കാചികിത്സോക്തം ഭേഷജമ്| ഹിക്കായാം ച യദ്യപി “പ്രസക്തച്ഛര്ദിനിഷ്ഠീവികാകാസശ്വാസഹിക്കാര്താനാമൂര്ധ്വീഭൂതോ വായുരൂര്ധ്വം ബസ്തിം നയേത്” (സി.അ.൨) ഇത്യനേന ബസ്തിര്നിഷിദ്ധഃ, തഥാऽപീഹ വിശിഷ്ടഹിക്കായാമനുവാസനസ്യ ഹിതത്വാത്, “ബലാസ്ഥിരാദി” ഇത്യാദിനോക്തമനുവാസനമനവദ്യമ്| വാതനുദിതി പദം ലിങ്ഗവിപരിണാമേന ധൂമാദിഭിശ്ച സമ്ബധ്യതേ; തേന വാതഹിതാനാമേവാത്ര ധൂമാദീനാം പ്രയോഗഃ||൨൭-൨൯||
Adhikarana 8 (30-31) · Śloka 31
അതിതീക്ഷ്ണഃ സവാതോ വാ ന വാ സമ്യക് പ്രപീഡിതഃ| ഘട്ടയേദ്ധൃദയം ബസ്തിസ്തത്ര കാശകുശേത്കടൈഃ||൩൦|| സ്യാത് സാമ്ലലവണസ്കന്ധകരീരബദരീഫലൈഃ| ശൃതൈര്ബസ്തിര്ഹിതഃ സിദ്ധം വാതഘ്നൈശ്ചാനുവാസനമ്||൩൧||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक् प्रपीडितः| घट्टयेद्धृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशेत्कटैः||३०|| स्यात् साम्ललवणस्कन्धकरीरबदरीफलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धं वातघ्नैश्चानुवासनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
അതിതീക്ഷ്ണ ഇത്യാദിനാ ഹൃത്പ്രാപ്തിമാഹ| സവാതത്വം ബസ്തേര്നിഃശേഷദാനാദിനാ ജ്ഞേയമ്| അസമ്യക്പീഡിതത്വമേവ ഹൃത്പ്രാപ്തിജനകതയാ ജ്ഞേയമ്| ലവണസ്കന്ധഃ രോഗഭിഷഗ്ജിതീയോക്തഃ| വാതഘ്നൈരിതി ദശമൂലാദിഭിഃ||൩൦-൩൧||
Adhikarana 9 (32-39) · Śloka 39
വാതമൂത്രപുരീഷാണാം ദത്തേ വേഗാന്നിഗൃഹ്ണതഃ| അതി വാ പീഡിതോ ബസ്തിര്മുഖേനായാതി വേഗവാന്||൩൨|| മൂര്ച്ഛാവികാരം തസ്യാദൌ ദൃഷ്ട്വാ ശീതാമ്ബുനാ മുഖമ്| സിഞ്ചേത് പാര്ശ്വോദരം ചാധഃ പ്രമൃജ്യാദ്വീജയേച്ച തമ്||൩൩|| കേശേഷ്വാലമ്ബ്യ ചാകാശേ ധുനുയാത്ത്രാസയേച്ച തമ്| ഗോഖരാശ്വഗജൈഃ സിംഹൈ രാജപ്രേഷ്യൈസ്തഥോരഗൈഃ||൩൪|| ഉല്കാഭിരേവമന്യൈശ്ച ഭീതസ്യാധഃ പ്രവര്തതേ| വസ്ത്രപാണിഗ്രഹൈഃ കണ്ഠം രുന്ധ്യാന്ന മ്രിയതേ യഥാ||൩൫|| പ്രാണോദാനനിരോധാദ്ധി പ്രസിദ്ധതരമാര്ഗവാന് | അപാനഃ പവനോ ബസ്തിം തമാശ്വേവാപകര്ഷതി||൩൬|| തതഃ ക്രമുകകല്കാക്ഷം പായയേതാമ്ലസംയുതമ്| ഔഷ്ണ്യാത്തൈക്ഷ്യാത് സരത്വാച്ച ബസ്തിം സോऽസ്യാനുലോമയേത്||൩൭|| പക്വാശയസ്ഥിതേ സ്വിന്നേ നിരൂഹോ ദാശമൂലികഃ| യവകോലകുലത്ഥൈശ്ച വിധേയോ മൂത്രസാധിതഃ||൩൮|| ബില്വാദിപഞ്ചമൂലേന സിദ്ധോ ബസ്തിരുരഃസ്ഥിതേ| ശിരഃസ്ഥേ നാവനം ധൂമഃ പ്രച്ഛാദ്യം സര്ഷപൈഃ ശിരഃ||൩൯||
वातमूत्रपुरीषाणां दत्ते वेगान्निगृह्णतः| अति वा पीडितो बस्तिर्मुखेनायाति वेगवान्||३२|| मूर्च्छाविकारं तस्यादौ दृष्ट्वा शीताम्बुना मुखम्| सिञ्चेत् पार्श्वोदरं चाधः प्रमृज्याद्वीजयेच्च तम्||३३|| केशेष्वालम्ब्य चाकाशे धुनुयात्त्रासयेच्च तम्| गोखराश्वगजैः सिंहै राजप्रेष्यैस्तथोरगैः||३४|| उल्काभिरेवमन्यैश्च भीतस्याधः प्रवर्तते| वस्त्रपाणिग्रहैः कण्ठं रुन्ध्यान्न म्रियते यथा||३५|| प्राणोदाननिरोधाद्धि प्रसिद्धतरमार्गवान् | अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||३६|| ततः क्रमुककल्काक्षं पाययेताम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्यात् सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्||३७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितः||३८|| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||३९||
🔊 Audio coming soon
വാതമൂത്രേത്യാദിനോര്ധ്വതാമാഹ| ദത്തേ ഇതി ബസ്തൌ ദത്തേ| തസ്യോര്ധ്വം ഗച്ഛതോ ബസ്തേര്മൂര്ച്ഛാരൂപം വികാരം ദൃഷ്ട്വാ മുഖസേചനാദി കര്തവ്യമ്| ആകാശേ ധുനുയാദിതി നിരവലമ്ബം ധുനുയാത്| ത്രാസയേച്ച ഗോഖരാദിഭിരിതി ജ്ഞേയമ്| ഏവമന്യൈരിതി അനുക്തൈരപി ത്രാസനപ്രകാരൈഃ| കണ്ഠാവരോധോ യഥാ കര്തവ്യസ്തദാഹ- ന മ്രിയതേ യഥേതി| കണ്ഠോപരോധപ്രയോജനമാഹ- പ്രാണോദാനനിരോധാദ്ധി പ്രസിദ്ധതരമാര്ഗവാനിത്യാദി| കണ്ഠപ്രഗ്രഹേണ പ്രാണോദാനനിരോധാത് പ്രസിദ്ധതരമാര്ഗവാനപാനോ ഭവതി, ഗുദപ്രവര്തനസ്വരൂപോ ഭവതീത്യര്ഥഃ; തതശ്ച ബസ്തിമൂര്ധ്വക്ഷിപ്തമധോ നയതി; പ്രാണോദാനനിരോധേന തു പ്രാണോദാനാഭ്യാം പീഡിതോऽപാനഃ സ്വമാര്ഗഗാമീ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| കേചിത്തു ‘യാവത് പ്രാണോപരോധാദ്ധി’ ഇതി പഠന്തി, തത്ര പ്രാണോപരോധം യാവത് കണ്ഠപീഡനം കര്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| ക്രമുകം പൂഗഫലമ്| ശിരഃസ്ഥ ഇതി ബസ്ത്യേകദേശേ ശിരസി സ്ഥിതേ സതി| പ്രച്ഛാദ്യമിതി ആലേപനീയമ്||൩൨-൩൯||
Adhikarana 10 (40-42) · Śloka 42
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേ മഹാദോഷേ ബസ്തിര്മൃദ്വല്പഭേഷജഃ| ഉത്ക്ലിശ്യാല്പം ഹരേദ്ദോഷം ജനയേച്ച പ്രവാഹികാമ്||൪൦|| സ ബസ്തിപായുശോഫേന ജങ്ഘോരുസദനേന വാ| നിരുദ്ധമാരുതോ ജന്തുരഭീക്ഷ്ണം സമ്പ്രവാഹതേ||൪൧|| സ്വേദാഭ്യങ്ഗാന്നിരൂഹാംശ്ച ശോധനീയാനുലോമികാന്| വിദധ്യാല്ലങ്ഘയിത്വാ തു വൃത്തിം കുര്യാദ്വിരിക്തവത്||൪൨||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लिश्याल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्||४०|| स बस्तिपायुशोफेन जङ्घोरुसदनेन वा| निरुद्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सम्प्रवाहते||४१|| स्वेदाभ्यङ्गान्निरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा तु वृत्तिं कुर्याद्विरिक्तवत्||४२||
🔊 Audio coming soon
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേത്യാദിനാ പ്രവാഹികാമാഹ| പ്രവാഹികാമതീസാരോക്തലക്ഷണാമുക്താം ജനയതി| ശോധനീയാനുലോമികാനിത്യത്ര ശോധനീയാനിതി ത്രിവൃദാദിശോധനദ്രവ്യയുക്താന്; ആനുലോമികാനിതി അനുലോമനക്ഷീരേക്ഷുരസയുക്താന്| വൃത്തിമിതി പേയാദിക്രമമ്||൪൦-൪൨||
Adhikarana 11 (43-46) · Śloka 46
ദുര്ബലേ ക്രൂരകോഷ്ഠേ ച തീവ്രദോഷേ തനുര്മൃദുഃ| ശീതോऽല്പശ്ചാവൃതോ ദോഷൈര്ബസ്തിസ്തദ്വിഹതോऽനിലഃ||൪൩|| മാര്ഗൈര്ഗാത്രാണി സന്ധാവന്നൂര്ധ്വം മൂര്ധ്നി വിഹന്യതേ| ഗ്രീവാം മന്യേ ച ഗൃഹ്ണാതി ശിരഃ കണ്ഠം ഭിനത്തി ച||൪൪|| ബാധിര്യം കര്ണനാദം ച പീനസം നേത്രവിഭ്രമമ്| കുര്യാദഭ്യഞ്ജനം തൈലലവണേന യഥാവിധി||൪൫|| യുഞ്ജ്യാത് പ്രധമനൈര്നസ്യൈര്ധൂമൈരസ്യ വിരേചയേത്| തീക്ഷ്ണാനുലോമികേനാഥ സ്നിഗ്ധം ഭുക്തേऽനുവാസയേത് ||൪൬||
दुर्बले क्रूरकोष्ठे च तीव्रदोषे तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैर्बस्तिस्तद्विहतोऽनिलः||४३|| मार्गैर्गात्राणि सन्धावन्नूर्ध्वं मूर्ध्नि विहन्यते| ग्रीवां मन्ये च गृह्णाति शिरः कण्ठं भिनत्ति च||४४|| बाधिर्यं कर्णनादं च पीनसं नेत्रविभ्रमम्| कुर्यादभ्यञ्जनं तैललवणेन यथाविधि||४५|| युञ्ज्यात् प्रधमनैर्नस्यैर्धूमैरस्य विरेचयेत्| तीक्ष्णानुलोमिकेनाथ स्निग्धं भुक्तेऽनुवासयेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ദുര്ബലേ ഇത്യാദിനാ ശിരോര്തിമാഹ| തനുഃ അഘനഃ| തദ്വിഹത ഇതി നിരൂഹബസ്തിപ്രകോപിതഃ| ഊര്ധ്വം മൂര്ധ്നി വിഹന്യതേ ഇതി ഊര്ധ്വമനുസരന് മൂര്ധ്നി വിഹന്യതേ; യേ തു ‘ഊര്ധ്വം വിധാവതി’ ഇതി പഠന്തി, തന്മതേ ഉപര്യുപരി ധാവതീത്യര്ഥഃ| അസ്യ വിരേചയേദിതി അത്ര ‘ശിര’ ഇതി ശേഷഃ, ‘അനു വിരേചയേത്’ ഇതി വാ പാഠഃ| തീക്ഷ്ണാനുലോമികേऽന്നേ ഭുക്തേ സതി അനുവാസയേദിതി യോജ്യമ്; കിംവാ തീക്ഷ്ണാനുലോമികേനൈവാനുവാസനം സാധ്യമിത്യര്ഥഃ||൪൩-൪൬||
Adhikarana 12 (47-53) · Śloka 53
സ്നേഹസ്വേദൈരനാപാദ്യ ഗുരുസ്തീക്ഷ്ണോऽതിമാത്രയാ| യസ്യ ബസ്തിഃ പ്രയുജ്യേത സോऽതിമാത്രം പ്രവര്തയേത്||൪൭|| സ്രുതേഷു തസ്യ ദോഷേഷു നിരൂഢസ്യാതിമാത്രശഃ| സ്തബ്ധോദാവൃതകോഷ്ഠസ്യ വായുഃ സമ്പ്രതിഹന്യതേ||൪൮|| വിലോമനസമുദ്ഭൂതോ രുജത്യങ്ഗാനി ദേഹിനഃ| ഗാത്രവേഷ്ടനനിസ്തോദഭേദസ്ഫുരണജൃമ്ഭണൈഃ ||൪൯|| തം തൈലലവണാഭ്യക്തം സേചയേദുഷ്ണവാരിണാ| ഏരണ്ഡപത്രനിഷ്ക്വാഥൈഃ പ്രസ്തരൈശ്ചോപപാദയേത്||൫൦|| യവാന് കുലത്ഥാന് കോലാനി പഞ്ചമൂലേ തഥോഭയേ| ജലാഢകദ്വയേ പക്ത്വാ പാദശേഷേണ തേന ച||൫൧|| കുര്യാത് സബില്വതൈലോഷ്ണലവണേന നിരൂഹണമ്| തം നിരൂഢം സമാശ്വസ്തം ദ്രോണ്യാം സമവഗാഹയേത്||൫൨|| തതോ ഭുക്തവതസ്തസ്യ കാരയേദനുവാസനമ്| യഷ്ടീമധുകതൈലേന ബില്വതൈലേന വാ ഭിഷക് ||൫൩||
स्नेहस्वेदैरनापाद्य गुरुस्तीक्ष्णोऽतिमात्रया| यस्य बस्तिः प्रयुज्येत सोऽतिमात्रं प्रवर्तयेत्||४७|| स्रुतेषु तस्य दोषेषु निरूढस्यातिमात्रशः| स्तब्धोदावृतकोष्ठस्य वायुः सम्प्रतिहन्यते||४८|| विलोमनसमुद्भूतो रुजत्यङ्गानि देहिनः| गात्रवेष्टननिस्तोदभेदस्फुरणजृम्भणैः ||४९|| तं तैललवणाभ्यक्तं सेचयेदुष्णवारिणा| एरण्डपत्रनिष्क्वाथैः प्रस्तरैश्चोपपादयेत्||५०|| यवान् कुलत्थान् कोलानि पञ्चमूले तथोभये| जलाढकद्वये पक्त्वा पादशेषेण तेन च||५१|| कुर्यात् सबिल्वतैलोष्णलवणेन निरूहणम्| तं निरूढं समाश्वस्तं द्रोण्यां समवगाहयेत्||५२|| ततो भुक्तवतस्तस्य कारयेदनुवासनम्| यष्टीमधुकतैलेन बिल्वतैलेन वा भिषक् ||५३||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹസ്വേദൈരിത്യാദിനാ അങ്ഗാര്തിമാഹ| അനാപാദ്യേതി സ്നേഹസ്വേദൈഃ ശരീരം നോപപാദ്യ| സോऽതിമാത്രം പ്രവര്തയേത് ‘ദോഷാന്’ ഇതി ശേഷഃ| തതഃ സ്തബ്ധോദാവൃതകോഷ്ഠസ്യ രുജാം കരോതി| ഭുക്തവതോ യദ്യപ്യനുവാസനം സര്വത്ര ഭവതി, തഥാऽപി ഭുക്തവത ഇതി വചനേന ഭോജനാനന്തരമേവാനുവാസനം ദര്ശയതി||൪൭-൫൩||
Adhikarana 13 (54-57) · Śloka 57
മൃദുകോഷ്ഠാല്പദോഷസ്യ രൂക്ഷസ്തീക്ഷ്ണോऽതിമാത്രവാന്| ബസ്തിര്ദോഷാന്നിരസ്യാശു ജനയേത് പരികര്തികാമ്||൫൪|| ത്രികവങ്ക്ഷണബസ്തീനാം തോദം നാഭേരധോ രുജമ്| വിബന്ധോऽല്പാല്പമുത്ഥാനം ബസ്തിനിര്ലേഖനാദ്ഭവേത്||൫൫|| സ്വാദുശീതൌഷധൈസ്തത്ര പയ ഇക്ഷ്വാദിഭിഃ ശൃതമ്| യഷ്ട്യാഹ്വതിലകല്കാഭ്യാം ബസ്തിഃ സ്യാത് ക്ഷീരഭോജിനഃ||൫൬|| സസര്ജരസയഷ്ട്യാഹ്വജിങ്ഗിനീകര്ദമാഞ്ജനമ്| വിനീയ ദുഗ്ധേ ബസ്തിഃ സ്യാത് വ്യക്താമ്ലമൃദുഭോജിനഃ||൫൭||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षस्तीक्ष्णोऽतिमात्रवान्| बस्तिर्दोषान्निरस्याशु जनयेत् परिकर्तिकाम्||५४|| त्रिकवङ्क्षणबस्तीनां तोदं नाभेरधो रुजम्| विबन्धोऽल्पाल्पमुत्थानं बस्तिनिर्लेखनाद्भवेत्||५५|| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पय इक्ष्वादिभिः शृतम्| यष्ट्याह्वतिलकल्काभ्यां बस्तिः स्यात् क्षीरभोजिनः||५६|| ससर्जरसयष्ट्याह्वजिङ्गिनीकर्दमाञ्जनम्| विनीय दुग्धे बस्तिः स्यात् व्यक्ताम्लमृदुभोजिनः||५७||
🔊 Audio coming soon
മൃദ്വിത്യാദിനാ പരികര്തികാമാഹ| ബസ്തിനിര്ലേഖനാദിതി വായുനാ ച തീക്ഷ്ണേന ബസ്തികര്ഷണാത്| വ്യക്താമ്ല ഇതി ബസ്തിവിശേഷണമ്||൫൪-൫൭||
Adhikarana 14 (58-62) · Śloka 62
പിത്തരോഗേऽമ്ല ഉഷ്ണോ വാ തീക്ഷ്ണോ വാ ലവണോऽഥവാ| ബസ്തിര്ലിഖതി പായും തു ക്ഷിണോതി വിദഹത്യപി||൫൮|| സ വിദഗ്ധഃ സ്രവത്യസ്രം പിത്തം ചാനേകവര്ണവത്| സാര്യതേ ബഹുവേഗേന മോഹം ഗച്ഛതി ചാസകൃത്||൫൯|| ആര്ദ്രശാല്മലിവൃന്തൈസ്തു ക്ഷുണ്ണൈരാജം പയഃ ശൃതമ്| സര്പിഷാ യോജിതം ശീതം ബസ്തിമസ്മൈ പ്രദാപയേത്||൬൦|| വടാദിപല്ലവേഷ്വേഷ കല്പോ യവതിലേഷു ച| സുവര്ചലോപോദികയോഃ കര്ബുദാരേ ച ശസ്യതേ||൬൧|| ഗുദേ സേകാഃ പ്രദേഹാശ്ച ശീതാഃ സ്യുര്മധുരാശ്ച യേ| രക്തപിത്താതിസാരഘ്നീ ക്രിയാ ചാത്ര പ്രശസ്യതേ||൬൨||
पित्तरोगेऽम्ल उष्णो वा तीक्ष्णो वा लवणोऽथवा| बस्तिर्लिखति पायुं तु क्षिणोति विदहत्यपि||५८|| स विदग्धः स्रवत्यस्रं पित्तं चानेकवर्णवत्| सार्यते बहुवेगेन मोहं गच्छति चासकृत्||५९|| आर्द्रशाल्मलिवृन्तैस्तु क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| सर्पिषा योजितं शीतं बस्तिमस्मै प्रदापयेत्||६०|| वटादिपल्लवेष्वेष कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदिकयोः कर्बुदारे च शस्यते||६१|| गुदे सेकाः प्रदेहाश्च शीताः स्युर्मधुराश्च ये| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चात्र प्रशस्यते||६२||
🔊 Audio coming soon
പിത്തരോഗേ ഇത്യാദിനാ പരിസ്രാവമാഹ| ക്ഷിണോതീതി ഹിനസ്തി| ഏഷ കല്പ ഇതി ആര്ദ്രശാല്മലീവൃന്തോക്തക്ഷീരസംസ്കാരകല്പഃ| സുവര്ചലമിതി സുനിഷണ്ണകമാഹുഃ| കര്ബുദാരഃ കാഞ്ചനാരഃ||൫൮-൬൨||
Adhikarana 15 (63) · Śloka 63
തീക്ഷ്ണത്വം മൂത്രപീല്വഗ്നിലവണക്ഷാരസര്ഷപൈഃ| പ്രാപ്തകാലം വിധാതവ്യം ക്ഷീരാദ്യൈര്മാര്ദവം തഥാ||൬൩||
तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः| प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराद्यैर्मार्दवं तथा||६३||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി തത്ര തത്ര ബസ്തീനാം മൃദുത്വം തീക്ഷ്ണത്വം ച വിഹിതം; തേന തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥം മാര്ദവതീക്ഷ്ണത്വകാരകദ്രവ്യഗണമാഹ- തീക്ഷ്ണത്വമിത്യാദി| പീലുഃ ഔത്തരപഥികം ഫലം; പീലുസ്ഥാനേ കേചിദ് ബില്വം പഠന്തി| പ്രാപ്തകാലമിതി ഉക്താവസ്ഥമ്||൬൩||
Adhikarana 16 (64) · Śloka 64
ആപാദതലമൂര്ധസ്ഥാന് ദോഷാന് പക്വാശയേ സ്ഥിതഃ| വീര്യേണ ബസ്തിരാദത്തേ ഖസ്ഥോऽര്കോ ഭൂരസാനിവ||൬൪||
आपादतलमूर्धस्थान् दोषान् पक्वाशये स्थितः| वीर्येण बस्तिरादत्ते खस्थोऽर्को भूरसानिव||६४||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിപ്രഭാവമാഹ- ആപാദേത്യാദി| പക്വാശയേ സ്ഥിത ഇതി പക്വാശയഗത ഏവ| ആദത്തേ വീര്യേണേതി ശക്ത്യാ സ്വഭാവസമ്ബദ്ധയാ| ഏവമ്ഭൂതവീര്യം ബസ്താവേവ; തേന പാചനാദിപ്രയോഗാണാം ന ബസ്തിവത്തദഹരേവ സകലദേഹഗതദോഷവിജേതൃത്വം ഭവതി| ഖസ്ഥ ഇതി ആകാശഗതഃ| സുശ്രുതേ തൂക്തം- “വീര്യേണ ബസ്തിരാദത്തേ ദോഷാനാപാദമസ്തകാത്| പക്വാശയസ്ഥോऽമ്ബരഗോ ഭൂമേരര്കോ രസാനിവ” (സു.ചി.അ.൩൫) ഇതി||൬൪||
Adhikarana 17 (65) · Śloka 65
യദ്വത് കുസുമ്ഭസമ്മിശ്രാത്തോയാദ്രാഗം ഹരേത് പടഃ| തദ്വദ്ദ്രവീകൃതാദ്ദേഹാന്നിരൂഹോ നിര്ഹരേന്മലാന്||൬൫||
यद्वत् कुसुम्भसम्मिश्रात्तोयाद्रागं हरेत् पटः| तद्वद्द्रवीकृताद्देहान्निरूहो निर्हरेन्मलान्||६५||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി ബസ്തേഃ ശരീരേ മലപ്രസാദസഹിതേऽപി യഥാ മലാംശമാത്രഹാരകത്വം ഭവതി, തദ്ദൃഷ്ടാന്തേന ദര്ശയന്നാഹ- യദ്വദിത്യാദി| ദ്രവീകൃതാദിതി സ്നേഹസ്വേദാഭ്യാം വിലായിതാത്| മലാനിതി ദോഷാന് പുരീഷം ച||൬൫||
Adhikarana 18 (66) · Śloka 66
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഇത്യേതാ വ്യാപദഃ പ്രോക്താ ബസ്തേഃ സാകൃതിഭേഷജാഃ| ബുദ്ധ്വാ കാര്ത്സ്ന്യേന താന് ബസ്തീന്നിയുഞ്ജന്നാപരാധ്യതി||൬൬||
तत्र श्लोकः- इत्येता व्यापदः प्रोक्ता बस्तेः साकृतिभेषजाः| बुद्ध्वा कार्त्स्न्येन तान् बस्तीन्नियुञ्जन्नापराध्यति||६६||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യേതാ ഇത്യാദിസങ്ഗ്രഹഃ| യസ്മാദേതാ വ്യാപദോ ബസ്തിദുഷ്പ്രയോഗജന്യാ ഭവന്തി, തസ്മാത് കാര്ത്സ്ന്യേന ബസ്തീന് ബുദ്ധ്വാ നിയുഞ്ജന്നാപരാധ്യതി, ബസ്തിവ്യാപദം നാസാദയതീത്യര്ഥഃ||൬൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിര്നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം സിദ്ധിസ്ഥാനേ ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിര്നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||