Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதோ பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
வமநவிரேசநாநந்தரபாவித்வாத்பஸ்தேஃ ஸஂஶோதநவ்யாபத்ஸித்தேரநந்தரஂ பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திருச்யதே; அத்ர பஸ்திஶப்தோ நிரூஹ ஏவ வர்ததே, தத்வ்யாபதாமேவாத்ர வக்தவ்யத்வாத்||௧-௨||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
தீதைர்யௌதார்யகாம்பீர்யக்ஷமாதமதபோநிதிம்| புநர்வஸுஂ ஶிஷ்யகணஃ பப்ரச்ச விநயாந்விதஃ||௩|| காஃ கதி வ்யாபதோ பஸ்தேஃ கிஂஸமுத்தாநலக்ஷணாஃ| கா சிகித்ஸா இதி ப்ரஶ்நாஞ்ச்ருத்வா தாநப்ரவீத்குருஃ||௪|| நாதியோகௌ க்லமாத்மாநே ஹிக்கா ஹத்ப்ராப்திரூர்த்வதா| ப்ரவாஹிகா ஶிரோங்கார்திஃ பரிகர்தஃ பரிஸ்ரவஃ||௫|| த்வாதஶ வ்யாபதோ பஸ்தேரஸம்யக்யோகஸம்பவாஃ| ஆஸாமேகைகஶோ ரூபஂ சிகித்ஸாஂ ச நிபோதத||௬||
धीधैर्यौदार्यगाम्भीर्यक्षमादमतपोनिधिम्| पुनर्वसुं शिष्यगणः पप्रच्छ विनयान्वितः||३|| काः कति व्यापदो बस्तेः किंसमुत्थानलक्षणाः| का चिकित्सा इति प्रश्नाञ्छ्रुत्वा तानब्रवीद्गुरुः||४|| नातियोगौ क्लमाध्माने हिक्का हृत्प्राप्तिरूर्ध्वता| प्रवाहिका शिरोङ्गार्तिः परिकर्तः परिस्रवः||५|| द्वादश व्यापदो बस्तेरसम्यग्योगसम्भवाः| आसामेकैकशो रूपं चिकित्सां च निबोधत||६||
🔊 Audio coming soon
காஃ கதீத்யாதி பஞ்ச ப்ரஶ்நாஃ| நாதியோகாவித்யாதிநா ஆத்யப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம்| நாதியோகாவிதி அயோகாதியோகௌ| ஏதத்த்வாதஶவ்யாபதாஂ ச விவரண ஏவ ஸ்புடார்தோ பவிஷ்யதி| அஸம்யக்யோகஸம்பவா இதி நிரூஹஸ்யாயோகாதியோகமித்யாயோகரூபாஸம்யக்யோகஸம்பவாஃ| அநேந ச ஸமுத்தாநப்ரஶ்நஸ்ய ஸாமாந்யகாரணாபிதாநேநோத்தரஂ தத்தஂ பவதி| அத்ர பஸ்திப்ரயோகஸ்யாஸம்யக்யோகேந நிரூஹகார்யதோஷஹரணஸ்யாதியோகாயோகௌ வ்யாபத்திரூபௌ ஜந்யேதே க்லமாதயோऽபி சாதியோகாயோகஜாதா ஏவ விஶிஷ்டஹேதுலக்ஷணசிகித்ஸிததயா இஹாபி பதகுச்யந்தே, யதா ஸஂஶோதநே ஆத்மாநாதயோऽயோகாதியோகஜாதா அபி பதகுக்தாஃ| கேசித் ‘நாதியோகாத் க்லமாத்மாநே’ இத்யாதி, ததா ‘தஶைதா வ்யாபதோ பஸ்தேஃ’ இத்யாதி படந்தி; தத்ர பூர்வாத்யாயோக்தவ்யாக்யாநாதர்தோ நேயஃ ; கிந்து பூர்வ ஏவ பாடோ நிர்வ்யூஹஃ| ஆஸாமித்யாதௌ ரூபஶப்தேநைவ ப்ரதி ப்ரதி வக்ஷ்யமாணஹேதுவிஶேஷோऽவருத்தோ ஜ்ஞேயஃ, யேந ஹேதுரபி ஹி வ்யாஸகமகதயா ரூபமேவ||௩-௬||
Adhikarana 3 (7-11) · Śloka 11
குருகோஷ்டேऽநிலப்ராயே ரூக்ஷே வாதோல்பணேऽபி வா| ஶீதோऽல்பலவணஸ்நேஹத்ரவமாத்ரோ கநோऽபி வா||௭|| பஸ்திஃ ஸங்க்ஷோப்ய தஂ தோஷஂ துர்பலத்வாதநிர்ஹரந்| கரோதி குருகோஷ்டத்வஂ வாதமூத்ரஶகத்க்ரஹம்||௮|| நாபிபஸ்திருஜஂ தாஹஂ ஹல்லேபஂ ஶ்வயதுஂ குதே| கண்டூகண்டாநி வைவர்ண்யமருசிஂ வஹ்நிமார்தவம்||௯|| தத்ரோஷ்ணாயாஃ ப்ரமத்யாயாஃ பாநஂ ஸ்வேதாஃ பதக்விதாஃ| பலவர்த்யோऽதவா காலஂ ஜ்ஞாத்வா ஶஸ்தஂ விரேசநம்||௧௦|| பில்வமூலத்ரிவத்தாருயவகோலகுலத்தவாந்| ஸுராதிமூத்ரவாந் பஸ்திஃ ஸப்ராக்பேஷ்யஸ்தமாநயேத்||௧௧||
गुरुकोष्ठेऽनिलप्राये रूक्षे वातोल्बणेऽपि वा| शीतोऽल्पलवणस्नेहद्रवमात्रो घनोऽपि वा||७|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति गुरुकोष्ठत्वं वातमूत्रशकृद्ग्रहम्||८|| नाभिबस्तिरुजं दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूगण्डानि वैवर्ण्यमरुचिं वह्निमार्दवम्||९|| तत्रोष्णायाः प्रमथ्यायाः पानं स्वेदाः पृथग्विधाः| फलवर्त्योऽथवा कालं ज्ञात्वा शस्तं विरेचनम्||१०|| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
குருகோஷ்டே இதி க்ரூரகோஷ்டே மலபூர்ணகோஷ்டே வா| அல்பஶப்தோ மாத்ராந்தைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| உஷ்ணாயாஃ ப்ரமத்யாயா இதி அதீஸாரோக்தப்ரமத்யாநாஂ யா ப்ரமத்யா உஷ்ணா தஸ்யாஃ ப்ரயோகஃ; ப்ரமத்யேதி பாசநகஷாயஸ்யாயுர்வேதஸமயஸித்தஸஞ்ஜ்ஞேதி ப்ரதிபாதிதமேவாதீஸாரே| காலஂ ஜ்ஞாத்வேதி விரேசநயோக்யாவஸ்தாஂ ஜ்ஞாத்வா| ஸுராதிமூத்ரவாநித்யத்ர ஆதிஶப்தேந ஸௌவீரகதுஷோதகாதீநாஂ க்ரஹணம்| ஸப்ராக்பேஷ்ய இதி பஸ்திஸூத்ரீயோக்தபலாதிபஸ்த்யுக்தகல்கயுக்தஃ| தமாநயேதிதி அயோககாரகஂ விபத்தஂ பஸ்திஂ ஹரதி||௭-௧௧||
Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 14
ஸ்நிக்தஸ்விந்நேऽதிதீக்ஷ்ணோஷ்ணோ மதுகோஷ்டேऽதியுஜ்யதே| தஸ்ய லிங்கஂ சிகித்ஸா ச ஶோதநாப்யாஂ ஸமா பவேத்||௧௨|| பஶ்நிபர்ணீஂ ஸ்திராஂ பத்மஂ காஶ்மர்யஂ மதுகஂ பலாம்| பிஷ்ட்வா த்ராக்ஷாஂ மதூகஂ ச க்ஷீரே தண்டுலதாவநே||௧௩|| த்ராக்ஷாயாஃ பக்வலோஷ்டஸ்ய ப்ரஸாதே மதுகஸ்ய ச| விநீய ஸகதஂ பஸ்திஂ தத்யாத்தாஹேऽதியோகஜே ||௧௪||
स्निग्धस्विन्नेऽतितीक्ष्णोष्णो मृदुकोष्ठेऽतियुज्यते| तस्य लिङ्गं चिकित्सा च शोधनाभ्यां समा भवेत्||१२|| पृश्निपर्णीं स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकं बलाम्| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने||१३|| द्राक्षायाः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य च| विनीय सघृतं बस्तिं दद्याद्दाहेऽतियोगजे ||१४||
🔊 Audio coming soon
அயோகமபிதாயாதியோகமாஹ- ஸ்நிக்தஸ்விந்நே இத்யாதி| அதியுஜ்யதே இதி அதியோககாரகோ பவதி| ஶோதநாப்யாஂ ஸமா பவேதிதி வமநவிரேசநாதியோகோக்தலிங்கசிகித்ஸிதாப்யாஂ ஸமா பவேத்| பஸ்த்யதியோகஜே தாஹே விஶிஷ்டசிகித்ஸாமாஹ- பஶ்நிபர்ணீமித்யாதி| அத்ர க்ஷீராதிஷு பஞ்சத்ரவேஷு கல்கஸ்ய விலயநம்| த்ராக்ஷாதிப்ரஸாதாஃ ஶீதகஷாயவிதிகதா ஜ்ஞேயாஃ||௧௨-௧௪||
Adhikarana 5 (15-20) · Śloka 20
ஆமஶேஷே நிரூஹேண மதுநா தோஷ ஈரிதஃ| மார்கஂ ருணத்தி வாதஸ்ய ஹந்த்யக்நிஂ மூர்ச்சயத்யபி||௧௫|| க்லமஂ விதாஹஂ ஹச்சூலஂ மோஹவேஷ்டநகௌரவம்| குர்யாத் ஸ்வேதைர்விரூக்ஷைஸ்தஂ பாசநைஶ்சாப்யுபாசரேத்||௧௬|| பிப்பலீகத்தணோஶீரதாருமூர்வாஶதஂ ஜலம்| பிபேத் ஸௌவர்சலோந்மிஶ்ரஂ தீபநஂ ஹத்விஶோதநம்||௧௭|| வசாநாகரஶட்யேலா ததிமண்டேந மூர்ச்சிதாஃ| பேயாஃ ப்ரஸந்நயா வா ஸ்யுரரிஷ்டேநாஸவேந வா||௧௮|| தாரு த்ரிகடுகஂ பத்யாஂ பலாஶஂ சித்ரகஂ ஶடீம்| பிஷ்ட்வா குஷ்டஂ ச மூத்ரேண பிபேத் க்ஷாராஂஶ்ச தீபநாந்||௧௯|| பஸ்திமஸ்ய விதத்யாச்ச ஸமூத்ரஂ தாஶமூலிகம்| ஸமூத்ரமதவா வ்யக்தலவணஂ மாதுதைலிகம்||௨௦||
आमशेषे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मार्गं रुणद्धि वातस्य हन्त्यग्निं मूर्च्छयत्यपि||१५|| क्लमं विदाहं हृच्छूलं मोहवेष्टनगौरवम्| कुर्यात् स्वेदैर्विरूक्षैस्तं पाचनैश्चाप्युपाचरेत्||१६|| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारुमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत् सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्||१७|| वचानागरशट्येला दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनासवेन वा||१८|| दारु त्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शटीम्| पिष्ट्वा कुष्ठं च मूत्रेण पिबेत् क्षारांश्च दीपनान्||१९|| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्| समूत्रमथवा व्यक्तलवणं माधुतैलिकम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ஆமஶேஷே இத்யாதிநா க்லமமாஹ| ஆமஶேஷே ஸதி தத்தேந நிரூஹேண தோஷ ஈரித இதி யோஜ்யம்| தோஷஶப்தேந சாத்ர பித்தகபாவாமஸஹிதௌ மார்காவரகாவுச்யேதே| மூர்ச்சயதீதி மார்காவரோதாத் கோபயதி| மார்கஂ ருணத்தீதி தேஹே ஸ்ரோதாஂஸி ருணத்தி| யே து, தோஷஶப்தேநேஹ கபமாத்ரஂ க்ராஹயந்தி, தந்மதே ஸதாஹத்வஂ க்லமஸ்யாப்யநுபபந்நம்| வசேத்யாதௌ மூர்ச்சிதா இதி ஆலோடிதாஃ| க்ஷாராஂஶ்ச தீபநாநிதி க்ரஹணீசிகித்ஸாத்யுக்தாந்| தாஶமூலிகமிதி “த்விபஞ்சமூலஸ்ய ரஸோऽம்லயுக்தஃ” (ஸி.அ.௩) இத்யாதிநோக்தஂ; கிஂவா தஶமூலக்வாதகதம்| மாதுதைலிகஃ வக்ஷ்யமாணஃ||௧௫-௨௦||
Adhikarana 6 (21-26) · Śloka 26
அல்பவீர்யோ மஹாதோஷே ரூக்ஷே க்ரூராஶயே கதஃ| பஸ்திர்தோஷாவதோ ருத்தமார்கோ ருந்த்யாத் ஸமீரணம்||௨௧|| ஸ விமார்கோऽநிலஃ குர்யாதாத்மாநஂ மர்மபீடநம்| விதாஹஂ குருகோஷ்டஸ்ய முஷ்கவங்க்ஷணவேதநாம்||௨௨|| ருணத்தி ஹதயஂ ஶூலைரிதஶ்சேதஶ்ச தாவதி| ஶ்யாமாபலாதிபிஃ குஷ்டகஷ்ணாலவணஸர்ஷபைஃ||௨௩|| தூமமாஷவசாகிண்வக்ஷாரசூர்ணகுடைஃ கதாம்| கராங்குஷ்டநிபாஂ வர்திஂ யவமத்யாஂ நிதாபயேத் ||௨௪|| அப்யக்தஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய தைலாக்தாஂ ஸ்நேஹிதே குதே| அதவா லவணாகாரதூமஸித்தார்தகைஃ கதாம்||௨௫|| பில்வாதிநா நிரூஹஃ ஸ்யாத் பீலுஸர்ஷபமூத்ரவாந்| ஸரலாமரதாருப்யாஂ ஸித்தஂ சைவாநுவாஸநம்||௨௬||
अल्पवीर्यो महादोषे रूक्षे क्रूराशये कृतः| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्||२१|| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुरुकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्||२२|| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| श्यामाफलादिभिः कुष्ठकृष्णालवणसर्षपैः||२३|| धूममाषवचाकिण्वक्षारचूर्णगुडैः कृताम्| कराङ्गुष्ठनिभां वर्तिं यवमध्यां निधापयेत् ||२४|| अभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तैलाक्तां स्नेहिते गुदे| अथवा लवणागारधूमसिद्धार्थकैः कृताम्||२५|| बिल्वादिना निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमूत्रवान्| सरलामरदारुभ्यां सिद्धं चैवानुवासनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
அல்பவீர்ய இத்யாதிநா ஆத்மாநமாஹ| ருத்தமார்க இதி நிவாரிதாதோமார்கஃ; ஸ சாநிலஂ ருணத்தி, அநிலஶ்ச ருத்தமார்கதயா ஆத்மாநஂ கரோதீதி| மர்மபீடநமித்யாத்மாநவிஶேஷணம்| ருணத்தி ஹதயஂ ஶூலைரிதி ஶூலைர்ஹதயஂ வ்யாப்நோதி| ஶ்யாமாபலாதிபிரிதி ஶ்யாமாதிபிர்நவபிஃ, பலாதிபிஶ்ச ஷட்பிஃ கல்பஸ்தாநோக்தைஃ| தூமஶப்தேநேஹ கஹதூமக்ரஹணம்| குடஶ்சாத்ர தாவந்மாத்ரோ பவதி யாவதா வர்திஃ கர்துஂ யுஜ்யதே| கராங்குஷ்டேத்யத்ர கரக்ரஹணஂ பாதாங்குஷ்டநிஷேதார்தம்| அதவேத்யாதிநோக்தத்விதீயவர்தாவபி வர்தித்வஸம்பத்த்யர்தஂ குடோ தேயஃ| பில்வாதிபிஶ்ச நிரூஹ இதி “பில்வமூலத்ரிவத்தாருயவகோலகுலத்தவாந்” இத்யாதிநோக்தஃ| ஸரலேத்யாதௌ ஸித்தமித்யத்ர ‘தைலஂ’ இதி ஶேஷஃ||௨௧-௨௬||
Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29
மதுகோஷ்டேऽபலே பஸ்திரதிதீக்ஷ்ணோऽதிநிர்ஹரந்| குர்யாத்திக்காஂ, ஹிதஂ தஸ்மை ஹிக்காக்நஂ பஂஹணஂ ச யத்||௨௭|| பலாஸ்திராதிகாஶ்மர்யத்ரிபலாகுடஸைந்தவைஃ| ஸப்ரஸந்நாரநாலாம்லைஸ்தைலஂ பக்த்வாऽநுவாஸயேத்||௨௮|| கஷ்ணாலவணயோரக்ஷஂ பிபேதுஷ்ணாம்புநா யுதம் | தூமலேஹரஸக்ஷீரஸ்வேதாஶ்சாந்நஂ ச வாதநுத்||௨௯||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिक्कां, हितं तस्मै हिक्काघ्नं बृंहणं च यत्||२७|| बलास्थिरादिकाश्मर्यत्रिफलागुडसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्||२८|| कृष्णालवणयोरक्षं पिबेदुष्णाम्बुना युतम् | धूमलेहरसक्षीरस्वेदाश्चान्नं च वातनुत्||२९||
🔊 Audio coming soon
மத்வித்யாதிநா ஹிக்காமாஹ| அதிநிர்ஹரந்நிதி அதியோகேந தோஷாந்நிர்ஹரந்| ஹிக்காக்நமிதி ஹிக்காசிகித்ஸோக்தஂ பேஷஜம்| ஹிக்காயாஂ ச யத்யபி “ப்ரஸக்தச்சர்திநிஷ்டீவிகாகாஸஶ்வாஸஹிக்கார்தாநாமூர்த்வீபூதோ வாயுரூர்த்வஂ பஸ்திஂ நயேத்” (ஸி.அ.௨) இத்யநேந பஸ்திர்நிஷித்தஃ, ததாऽபீஹ விஶிஷ்டஹிக்காயாமநுவாஸநஸ்ய ஹிதத்வாத், “பலாஸ்திராதி” இத்யாதிநோக்தமநுவாஸநமநவத்யம்| வாதநுதிதி பதஂ லிங்கவிபரிணாமேந தூமாதிபிஶ்ச ஸம்பத்யதே; தேந வாதஹிதாநாமேவாத்ர தூமாதீநாஂ ப்ரயோகஃ||௨௭-௨௯||
Adhikarana 8 (30-31) · Śloka 31
அதிதீக்ஷ்ணஃ ஸவாதோ வா ந வா ஸம்யக் ப்ரபீடிதஃ| கட்டயேத்ததயஂ பஸ்திஸ்தத்ர காஶகுஶேத்கடைஃ||௩௦|| ஸ்யாத் ஸாம்லலவணஸ்கந்தகரீரபதரீபலைஃ| ஶதைர்பஸ்திர்ஹிதஃ ஸித்தஂ வாதக்நைஶ்சாநுவாஸநம்||௩௧||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक् प्रपीडितः| घट्टयेद्धृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशेत्कटैः||३०|| स्यात् साम्ललवणस्कन्धकरीरबदरीफलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धं वातघ्नैश्चानुवासनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
அதிதீக்ஷ்ண இத்யாதிநா ஹத்ப்ராப்திமாஹ| ஸவாதத்வஂ பஸ்தேர்நிஃஶேஷதாநாதிநா ஜ்ஞேயம்| அஸம்யக்பீடிதத்வமேவ ஹத்ப்ராப்திஜநகதயா ஜ்ஞேயம்| லவணஸ்கந்தஃ ரோகபிஷக்ஜிதீயோக்தஃ| வாதக்நைரிதி தஶமூலாதிபிஃ||௩௦-௩௧||
Adhikarana 9 (32-39) · Śloka 39
வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ தத்தே வேகாந்நிகஹ்ணதஃ| அதி வா பீடிதோ பஸ்திர்முகேநாயாதி வேகவாந்||௩௨|| மூர்ச்சாவிகாரஂ தஸ்யாதௌ தஷ்ட்வா ஶீதாம்புநா முகம்| ஸிஞ்சேத் பார்ஶ்வோதரஂ சாதஃ ப்ரமஜ்யாத்வீஜயேச்ச தம்||௩௩|| கேஶேஷ்வாலம்ப்ய சாகாஶே துநுயாத்த்ராஸயேச்ச தம்| கோகராஶ்வகஜைஃ ஸிஂஹை ராஜப்ரேஷ்யைஸ்ததோரகைஃ||௩௪|| உல்காபிரேவமந்யைஶ்ச பீதஸ்யாதஃ ப்ரவர்ததே| வஸ்த்ரபாணிக்ரஹைஃ கண்டஂ ருந்த்யாந்ந ம்ரியதே யதா||௩௫|| ப்ராணோதாநநிரோதாத்தி ப்ரஸித்ததரமார்கவாந் | அபாநஃ பவநோ பஸ்திஂ தமாஶ்வேவாபகர்ஷதி||௩௬|| ததஃ க்ரமுககல்காக்ஷஂ பாயயேதாம்லஸஂயுதம்| ஔஷ்ண்யாத்தைக்ஷ்யாத் ஸரத்வாச்ச பஸ்திஂ ஸோऽஸ்யாநுலோமயேத்||௩௭|| பக்வாஶயஸ்திதே ஸ்விந்நே நிரூஹோ தாஶமூலிகஃ| யவகோலகுலத்தைஶ்ச விதேயோ மூத்ரஸாதிதஃ||௩௮|| பில்வாதிபஞ்சமூலேந ஸித்தோ பஸ்திருரஃஸ்திதே| ஶிரஃஸ்தே நாவநஂ தூமஃ ப்ரச்சாத்யஂ ஸர்ஷபைஃ ஶிரஃ||௩௯||
वातमूत्रपुरीषाणां दत्ते वेगान्निगृह्णतः| अति वा पीडितो बस्तिर्मुखेनायाति वेगवान्||३२|| मूर्च्छाविकारं तस्यादौ दृष्ट्वा शीताम्बुना मुखम्| सिञ्चेत् पार्श्वोदरं चाधः प्रमृज्याद्वीजयेच्च तम्||३३|| केशेष्वालम्ब्य चाकाशे धुनुयात्त्रासयेच्च तम्| गोखराश्वगजैः सिंहै राजप्रेष्यैस्तथोरगैः||३४|| उल्काभिरेवमन्यैश्च भीतस्याधः प्रवर्तते| वस्त्रपाणिग्रहैः कण्ठं रुन्ध्यान्न म्रियते यथा||३५|| प्राणोदाननिरोधाद्धि प्रसिद्धतरमार्गवान् | अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||३६|| ततः क्रमुककल्काक्षं पाययेताम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्यात् सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्||३७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितः||३८|| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||३९||
🔊 Audio coming soon
வாதமூத்ரேத்யாதிநோர்த்வதாமாஹ| தத்தே இதி பஸ்தௌ தத்தே| தஸ்யோர்த்வஂ கச்சதோ பஸ்தேர்மூர்ச்சாரூபஂ விகாரஂ தஷ்ட்வா முகஸேசநாதி கர்தவ்யம்| ஆகாஶே துநுயாதிதி நிரவலம்பஂ துநுயாத்| த்ராஸயேச்ச கோகராதிபிரிதி ஜ்ஞேயம்| ஏவமந்யைரிதி அநுக்தைரபி த்ராஸநப்ரகாரைஃ| கண்டாவரோதோ யதா கர்தவ்யஸ்ததாஹ- ந ம்ரியதே யதேதி| கண்டோபரோதப்ரயோஜநமாஹ- ப்ராணோதாநநிரோதாத்தி ப்ரஸித்ததரமார்கவாநித்யாதி| கண்டப்ரக்ரஹேண ப்ராணோதாநநிரோதாத் ப்ரஸித்ததரமார்கவாநபாநோ பவதி, குதப்ரவர்தநஸ்வரூபோ பவதீத்யர்தஃ; ததஶ்ச பஸ்திமூர்த்வக்ஷிப்தமதோ நயதி; ப்ராணோதாநநிரோதேந து ப்ராணோதாநாப்யாஂ பீடிதோऽபாநஃ ஸ்வமார்ககாமீ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| கேசித்து ‘யாவத் ப்ராணோபரோதாத்தி’ இதி படந்தி, தத்ர ப்ராணோபரோதஂ யாவத் கண்டபீடநஂ கர்தவ்யமித்யர்தஃ| க்ரமுகஂ பூகபலம்| ஶிரஃஸ்த இதி பஸ்த்யேகதேஶே ஶிரஸி ஸ்திதே ஸதி| ப்ரச்சாத்யமிதி ஆலேபநீயம்||௩௨-௩௯||
Adhikarana 10 (40-42) · Śloka 42
ஸ்நிக்தஸ்விந்நே மஹாதோஷே பஸ்திர்மத்வல்பபேஷஜஃ| உத்க்லிஶ்யால்பஂ ஹரேத்தோஷஂ ஜநயேச்ச ப்ரவாஹிகாம்||௪௦|| ஸ பஸ்திபாயுஶோபேந ஜங்கோருஸதநேந வா| நிருத்தமாருதோ ஜந்துரபீக்ஷ்ணஂ ஸம்ப்ரவாஹதே||௪௧|| ஸ்வேதாப்யங்காந்நிரூஹாஂஶ்ச ஶோதநீயாநுலோமிகாந்| விதத்யால்லங்கயித்வா து வத்திஂ குர்யாத்விரிக்தவத்||௪௨||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लिश्याल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्||४०|| स बस्तिपायुशोफेन जङ्घोरुसदनेन वा| निरुद्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सम्प्रवाहते||४१|| स्वेदाभ्यङ्गान्निरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा तु वृत्तिं कुर्याद्विरिक्तवत्||४२||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நிக்தஸ்விந்நேத்யாதிநா ப்ரவாஹிகாமாஹ| ப்ரவாஹிகாமதீஸாரோக்தலக்ஷணாமுக்தாஂ ஜநயதி| ஶோதநீயாநுலோமிகாநித்யத்ர ஶோதநீயாநிதி த்ரிவதாதிஶோதநத்ரவ்யயுக்தாந்; ஆநுலோமிகாநிதி அநுலோமநக்ஷீரேக்ஷுரஸயுக்தாந்| வத்திமிதி பேயாதிக்ரமம்||௪௦-௪௨||
Adhikarana 11 (43-46) · Śloka 46
துர்பலே க்ரூரகோஷ்டே ச தீவ்ரதோஷே தநுர்மதுஃ| ஶீதோऽல்பஶ்சாவதோ தோஷைர்பஸ்திஸ்தத்விஹதோऽநிலஃ||௪௩|| மார்கைர்காத்ராணி ஸந்தாவந்நூர்த்வஂ மூர்த்நி விஹந்யதே| க்ரீவாஂ மந்யே ச கஹ்ணாதி ஶிரஃ கண்டஂ பிநத்தி ச||௪௪|| பாதிர்யஂ கர்ணநாதஂ ச பீநஸஂ நேத்ரவிப்ரமம்| குர்யாதப்யஞ்ஜநஂ தைலலவணேந யதாவிதி||௪௫|| யுஞ்ஜ்யாத் ப்ரதமநைர்நஸ்யைர்தூமைரஸ்ய விரேசயேத்| தீக்ஷ்ணாநுலோமிகேநாத ஸ்நிக்தஂ புக்தேऽநுவாஸயேத் ||௪௬||
दुर्बले क्रूरकोष्ठे च तीव्रदोषे तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैर्बस्तिस्तद्विहतोऽनिलः||४३|| मार्गैर्गात्राणि सन्धावन्नूर्ध्वं मूर्ध्नि विहन्यते| ग्रीवां मन्ये च गृह्णाति शिरः कण्ठं भिनत्ति च||४४|| बाधिर्यं कर्णनादं च पीनसं नेत्रविभ्रमम्| कुर्यादभ्यञ्जनं तैललवणेन यथाविधि||४५|| युञ्ज्यात् प्रधमनैर्नस्यैर्धूमैरस्य विरेचयेत्| तीक्ष्णानुलोमिकेनाथ स्निग्धं भुक्तेऽनुवासयेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
துர்பலே இத்யாதிநா ஶிரோர்திமாஹ| தநுஃ அகநஃ| தத்விஹத இதி நிரூஹபஸ்திப்ரகோபிதஃ| ஊர்த்வஂ மூர்த்நி விஹந்யதே இதி ஊர்த்வமநுஸரந் மூர்த்நி விஹந்யதே; யே து ‘ஊர்த்வஂ விதாவதி’ இதி படந்தி, தந்மதே உபர்யுபரி தாவதீத்யர்தஃ| அஸ்ய விரேசயேதிதி அத்ர ‘ஶிர’ இதி ஶேஷஃ, ‘அநு விரேசயேத்’ இதி வா பாடஃ| தீக்ஷ்ணாநுலோமிகேऽந்நே புக்தே ஸதி அநுவாஸயேதிதி யோஜ்யம்; கிஂவா தீக்ஷ்ணாநுலோமிகேநைவாநுவாஸநஂ ஸாத்யமித்யர்தஃ||௪௩-௪௬||
Adhikarana 12 (47-53) · Śloka 53
ஸ்நேஹஸ்வேதைரநாபாத்ய குருஸ்தீக்ஷ்ணோऽதிமாத்ரயா| யஸ்ய பஸ்திஃ ப்ரயுஜ்யேத ஸோऽதிமாத்ரஂ ப்ரவர்தயேத்||௪௭|| ஸ்ருதேஷு தஸ்ய தோஷேஷு நிரூடஸ்யாதிமாத்ரஶஃ| ஸ்தப்தோதாவதகோஷ்டஸ்ய வாயுஃ ஸம்ப்ரதிஹந்யதே||௪௮|| விலோமநஸமுத்பூதோ ருஜத்யங்காநி தேஹிநஃ| காத்ரவேஷ்டநநிஸ்தோதபேதஸ்புரணஜம்பணைஃ ||௪௯|| தஂ தைலலவணாப்யக்தஂ ஸேசயேதுஷ்ணவாரிணா| ஏரண்டபத்ரநிஷ்க்வாதைஃ ப்ரஸ்தரைஶ்சோபபாதயேத்||௫௦|| யவாந் குலத்தாந் கோலாநி பஞ்சமூலே ததோபயே| ஜலாடகத்வயே பக்த்வா பாதஶேஷேண தேந ச||௫௧|| குர்யாத் ஸபில்வதைலோஷ்ணலவணேந நிரூஹணம்| தஂ நிரூடஂ ஸமாஶ்வஸ்தஂ த்ரோண்யாஂ ஸமவகாஹயேத்||௫௨|| ததோ புக்தவதஸ்தஸ்ய காரயேதநுவாஸநம்| யஷ்டீமதுகதைலேந பில்வதைலேந வா பிஷக் ||௫௩||
स्नेहस्वेदैरनापाद्य गुरुस्तीक्ष्णोऽतिमात्रया| यस्य बस्तिः प्रयुज्येत सोऽतिमात्रं प्रवर्तयेत्||४७|| स्रुतेषु तस्य दोषेषु निरूढस्यातिमात्रशः| स्तब्धोदावृतकोष्ठस्य वायुः सम्प्रतिहन्यते||४८|| विलोमनसमुद्भूतो रुजत्यङ्गानि देहिनः| गात्रवेष्टननिस्तोदभेदस्फुरणजृम्भणैः ||४९|| तं तैललवणाभ्यक्तं सेचयेदुष्णवारिणा| एरण्डपत्रनिष्क्वाथैः प्रस्तरैश्चोपपादयेत्||५०|| यवान् कुलत्थान् कोलानि पञ्चमूले तथोभये| जलाढकद्वये पक्त्वा पादशेषेण तेन च||५१|| कुर्यात् सबिल्वतैलोष्णलवणेन निरूहणम्| तं निरूढं समाश्वस्तं द्रोण्यां समवगाहयेत्||५२|| ततो भुक्तवतस्तस्य कारयेदनुवासनम्| यष्टीमधुकतैलेन बिल्वतैलेन वा भिषक् ||५३||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நேஹஸ்வேதைரித்யாதிநா அங்கார்திமாஹ| அநாபாத்யேதி ஸ்நேஹஸ்வேதைஃ ஶரீரஂ நோபபாத்ய| ஸோऽதிமாத்ரஂ ப்ரவர்தயேத் ‘தோஷாந்’ இதி ஶேஷஃ| ததஃ ஸ்தப்தோதாவதகோஷ்டஸ்ய ருஜாஂ கரோதி| புக்தவதோ யத்யப்யநுவாஸநஂ ஸர்வத்ர பவதி, ததாऽபி புக்தவத இதி வசநேந போஜநாநந்தரமேவாநுவாஸநஂ தர்ஶயதி||௪௭-௫௩||
Adhikarana 13 (54-57) · Śloka 57
மதுகோஷ்டால்பதோஷஸ்ய ரூக்ஷஸ்தீக்ஷ்ணோऽதிமாத்ரவாந்| பஸ்திர்தோஷாந்நிரஸ்யாஶு ஜநயேத் பரிகர்திகாம்||௫௪|| த்ரிகவங்க்ஷணபஸ்தீநாஂ தோதஂ நாபேரதோ ருஜம்| விபந்தோऽல்பால்பமுத்தாநஂ பஸ்திநிர்லேகநாத்பவேத்||௫௫|| ஸ்வாதுஶீதௌஷதைஸ்தத்ர பய இக்ஷ்வாதிபிஃ ஶதம்| யஷ்ட்யாஹ்வதிலகல்காப்யாஂ பஸ்திஃ ஸ்யாத் க்ஷீரபோஜிநஃ||௫௬|| ஸஸர்ஜரஸயஷ்ட்யாஹ்வஜிங்கிநீகர்தமாஞ்ஜநம்| விநீய துக்தே பஸ்திஃ ஸ்யாத் வ்யக்தாம்லமதுபோஜிநஃ||௫௭||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षस्तीक्ष्णोऽतिमात्रवान्| बस्तिर्दोषान्निरस्याशु जनयेत् परिकर्तिकाम्||५४|| त्रिकवङ्क्षणबस्तीनां तोदं नाभेरधो रुजम्| विबन्धोऽल्पाल्पमुत्थानं बस्तिनिर्लेखनाद्भवेत्||५५|| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पय इक्ष्वादिभिः शृतम्| यष्ट्याह्वतिलकल्काभ्यां बस्तिः स्यात् क्षीरभोजिनः||५६|| ससर्जरसयष्ट्याह्वजिङ्गिनीकर्दमाञ्जनम्| विनीय दुग्धे बस्तिः स्यात् व्यक्ताम्लमृदुभोजिनः||५७||
🔊 Audio coming soon
மத்வித்யாதிநா பரிகர்திகாமாஹ| பஸ்திநிர்லேகநாதிதி வாயுநா ச தீக்ஷ்ணேந பஸ்திகர்ஷணாத்| வ்யக்தாம்ல இதி பஸ்திவிஶேஷணம்||௫௪-௫௭||
Adhikarana 14 (58-62) · Śloka 62
பித்தரோகேऽம்ல உஷ்ணோ வா தீக்ஷ்ணோ வா லவணோऽதவா| பஸ்திர்லிகதி பாயுஂ து க்ஷிணோதி விதஹத்யபி||௫௮|| ஸ விதக்தஃ ஸ்ரவத்யஸ்ரஂ பித்தஂ சாநேகவர்ணவத்| ஸார்யதே பஹுவேகேந மோஹஂ கச்சதி சாஸகத்||௫௯|| ஆர்த்ரஶால்மலிவந்தைஸ்து க்ஷுண்ணைராஜஂ பயஃ ஶதம்| ஸர்பிஷா யோஜிதஂ ஶீதஂ பஸ்திமஸ்மை ப்ரதாபயேத்||௬௦|| வடாதிபல்லவேஷ்வேஷ கல்போ யவதிலேஷு ச| ஸுவர்சலோபோதிகயோஃ கர்புதாரே ச ஶஸ்யதே||௬௧|| குதே ஸேகாஃ ப்ரதேஹாஶ்ச ஶீதாஃ ஸ்யுர்மதுராஶ்ச யே| ரக்தபித்தாதிஸாரக்நீ க்ரியா சாத்ர ப்ரஶஸ்யதே||௬௨||
पित्तरोगेऽम्ल उष्णो वा तीक्ष्णो वा लवणोऽथवा| बस्तिर्लिखति पायुं तु क्षिणोति विदहत्यपि||५८|| स विदग्धः स्रवत्यस्रं पित्तं चानेकवर्णवत्| सार्यते बहुवेगेन मोहं गच्छति चासकृत्||५९|| आर्द्रशाल्मलिवृन्तैस्तु क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| सर्पिषा योजितं शीतं बस्तिमस्मै प्रदापयेत्||६०|| वटादिपल्लवेष्वेष कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदिकयोः कर्बुदारे च शस्यते||६१|| गुदे सेकाः प्रदेहाश्च शीताः स्युर्मधुराश्च ये| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चात्र प्रशस्यते||६२||
🔊 Audio coming soon
பித்தரோகே இத்யாதிநா பரிஸ்ராவமாஹ| க்ஷிணோதீதி ஹிநஸ்தி| ஏஷ கல்ப இதி ஆர்த்ரஶால்மலீவந்தோக்தக்ஷீரஸஂஸ்காரகல்பஃ| ஸுவர்சலமிதி ஸுநிஷண்ணகமாஹுஃ| கர்புதாரஃ காஞ்சநாரஃ||௫௮-௬௨||
Adhikarana 15 (63) · Śloka 63
தீக்ஷ்ணத்வஂ மூத்ரபீல்வக்நிலவணக்ஷாரஸர்ஷபைஃ| ப்ராப்தகாலஂ விதாதவ்யஂ க்ஷீராத்யைர்மார்தவஂ ததா||௬௩||
तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः| प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराद्यैर्मार्दवं तथा||६३||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி தத்ர தத்ர பஸ்தீநாஂ மதுத்வஂ தீக்ஷ்ணத்வஂ ச விஹிதஂ; தேந தத்விஜ்ஞாநார்தஂ மார்தவதீக்ஷ்ணத்வகாரகத்ரவ்யகணமாஹ- தீக்ஷ்ணத்வமித்யாதி| பீலுஃ ஔத்தரபதிகஂ பலஂ; பீலுஸ்தாநே கேசித் பில்வஂ படந்தி| ப்ராப்தகாலமிதி உக்தாவஸ்தம்||௬௩||
Adhikarana 16 (64) · Śloka 64
ஆபாததலமூர்தஸ்தாந் தோஷாந் பக்வாஶயே ஸ்திதஃ| வீர்யேண பஸ்திராதத்தே கஸ்தோऽர்கோ பூரஸாநிவ||௬௪||
आपादतलमूर्धस्थान् दोषान् पक्वाशये स्थितः| वीर्येण बस्तिरादत्ते खस्थोऽर्को भूरसानिव||६४||
🔊 Audio coming soon
பஸ்திப்ரபாவமாஹ- ஆபாதேத்யாதி| பக்வாஶயே ஸ்தித இதி பக்வாஶயகத ஏவ| ஆதத்தே வீர்யேணேதி ஶக்த்யா ஸ்வபாவஸம்பத்தயா| ஏவம்பூதவீர்யஂ பஸ்தாவேவ; தேந பாசநாதிப்ரயோகாணாஂ ந பஸ்திவத்ததஹரேவ ஸகலதேஹகததோஷவிஜேதத்வஂ பவதி| கஸ்த இதி ஆகாஶகதஃ| ஸுஶ்ருதே தூக்தஂ- “வீர்யேண பஸ்திராதத்தே தோஷாநாபாதமஸ்தகாத்| பக்வாஶயஸ்தோऽம்பரகோ பூமேரர்கோ ரஸாநிவ” (ஸு.சி.அ.௩௫) இதி||௬௪||
Adhikarana 17 (65) · Śloka 65
யத்வத் குஸும்பஸம்மிஶ்ராத்தோயாத்ராகஂ ஹரேத் படஃ| தத்வத்த்ரவீகதாத்தேஹாந்நிரூஹோ நிர்ஹரேந்மலாந்||௬௫||
यद्वत् कुसुम्भसम्मिश्रात्तोयाद्रागं हरेत् पटः| तद्वद्द्रवीकृताद्देहान्निरूहो निर्हरेन्मलान्||६५||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி பஸ்தேஃ ஶரீரே மலப்ரஸாதஸஹிதேऽபி யதா மலாஂஶமாத்ரஹாரகத்வஂ பவதி, தத்தஷ்டாந்தேந தர்ஶயந்நாஹ- யத்வதித்யாதி| த்ரவீகதாதிதி ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாஂ விலாயிதாத்| மலாநிதி தோஷாந் புரீஷஂ ச||௬௫||
Adhikarana 18 (66) · Śloka 66
தத்ர ஶ்லோகஃ- இத்யேதா வ்யாபதஃ ப்ரோக்தா பஸ்தேஃ ஸாகதிபேஷஜாஃ| புத்த்வா கார்த்ஸ்ந்யேந தாந் பஸ்தீந்நியுஞ்ஜந்நாபராத்யதி||௬௬||
तत्र श्लोकः- इत्येता व्यापदः प्रोक्ता बस्तेः साकृतिभेषजाः| बुद्ध्वा कार्त्स्न्येन तान् बस्तीन्नियुञ्जन्नापराध्यति||६६||
🔊 Audio coming soon
இத்யேதா இத்யாதிஸங்க்ரஹஃ| யஸ்மாதேதா வ்யாபதோ பஸ்திதுஷ்ப்ரயோகஜந்யா பவந்தி, தஸ்மாத் கார்த்ஸ்ந்யேந பஸ்தீந் புத்த்வா நியுஞ்ஜந்நாபராத்யதி, பஸ்திவ்யாபதஂ நாஸாதயதீத்யர்தஃ||௬௬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே ஸித்திஸ்தாநே பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ ஸித்திஸ்தாநே பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||