1. kalpanāsiddhiḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ கல்பநாஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

கல்பஸ்தாநாநந்தரஂ பாரிஶேஷ்யாதேவ ஸித்திஸ்தாநமபிதீயதே| ஸித்தேரபிதாயகஂ ஸ்தாநஂ ஸித்திஸ்தாநம்| ஸித்திஶப்தேந சேஹ வமநாதீநாஂ வமநாத்யஸம்யக்யோகஜந்யாநாஂ வ்யாபதாஂ பேஷஜஸ்ய ஸாத்யதாரூபா ஸித்திருச்யதே, ஏவம்பூதஸித்திகாரணாபிதாயகதயா சைதத் ஸித்திஸ்தாநமுச்யதே; கிஂவா கார்யகாரணயோரபேதோபசாராத் ஸித்திஶப்தேநேஹ ஸித்திகாரணாந்யேவ வமநாதீந்யுச்யந்தே, உக்தஂ ஹி “ஸம்யக்ப்ரயோகஂ சைவ கர்மணாஂ வ்யாபந்நாநாஂ ச வ்யாபத்ஸாதநாநி ஸித்திஷூபதேக்ஷ்யாமஃ” (ஸூ.அ.௪) இதி| ந சைவஂ ஸித்திஸ்தாநஸஞ்ஜ்ஞாவ்யுத்பத்த்யா சிகித்ஸாஸ்தாநாதீநாமபி ஸித்திஸ்தாநஸஞ்ஜ்ஞாப்ரஸக்திருத்பாவநீயா, யத இயஂ ஸஞ்ஜ்ஞாऽத்ரைவ யோகரூட்யா வர்ததே நாந்யத்ர||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 6

கா கல்பநா பஞ்சஸு கர்மஸூக்தா, க்ரமஶ்ச கஃ, கிஂ ச கதாகதேஷு| லிட்கஂ ததைவாதிகதேஷு, ஸங்க்யா கா, கிங்குணஃ, கேஷு ச கஶ்ச பஸ்திஃ||௩|| கிஂ வர்ஜநீயஂ ப்ரதிகர்மகாலே, கதே கியாந் வா பரிஹாரகாலஃ| ப்ரணீயமாநஶ்ச ந யாதி கேந, கேநைதி ஶீக்ரஂ, ஸுசிராச்ச பஸ்திஃ||௪|| ஸாத்யா கதாஃ ஸ்வைஃ ஶமநைஶ்ச கேசித் கஸ்மாத் ப்ரயுக்தைர்ந ஶமஂ வ்ரஜந்தி| ப்ரசோதிதஃ ஶிஷ்யவரேண ஸம்யகித்யக்நிவேஶேந பிஷக்வரிஷ்டஃ||௫|| புநர்வஸுஸ்தந்த்ரவிதாஹ தஸ்மை ஸர்வப்ரஜாநாஂ ஹிதகாம்யயேதம்|௬|

ஸித்திஸ்தாநாபிதாநேऽபி ஸகலஸித்திஸ்தாநாபேக்ஷணீயபஞ்சகர்மகல்பநாத்யபிதாயகதயா ப்ராதாந்யாதாதௌ கல்பநாஸித்திரேவோச்யதே| அத்ர ‘கா கல்பநா’ இத்யாதீந் ஶிஷ்யஸ்ய த்வாதஶப்ரஶ்நாநபிநிவேஶ்ய தாந் யதாக்ரமஂ வ்யாசஷ்டே ப்ரஶ்நாநுகுணகுருபுத்திப்ரகாஶார்தம்| யதுக்தஂ பரத்வாஜேந- “அப்ரதுஷ்டேந பாவேந ப்ரஸந்நேநாந்தராத்மநா| ஶிஷ்யேண ஸம்யக் பஷ்டஸ்ய குரோர்புத்திஃ ப்ரகாஶதே” இதி| அத்ர ‘கா கல்பநா பஞ்சஸு கர்மஸூக்தா’ இதி ப்ரதமஃ ப்ரஶ்நஃ, ‘க்ரமஶ்ச கஃ’ இதி த்விதீயஃ, ‘கிஞ்ச கதாகதேஷு லிங்கஂ ததைவாதிகதேஷு’ இதி ததீயஃ, ‘ஸங்க்யா கா’ இதி சதுர்தஃ, ‘கிங்குணோ பஸ்திஃ’ இதி பஞ்சமஃ, ‘கேஷு ச கஶ்ச பஸ்திஃ’ இதி ஷஷ்டஃ, ‘கிஂ வர்ஜநீயஂ ப்ரதிகர்மகாலே’ இதி ஸப்தமஃ, ‘கதே கியாந் வா பரிஹாரகாலஃ’ இத்யஷ்டமஃ, ‘ப்ரணீயமாநஶ்ச ந யாதி கேந பஸ்திஃ’ இதி நவமஃ, ‘கேநைதி ஶீக்ரஂ’ இதி தஶமஃ, ‘ஸுசிராச்ச கேநைதி’ இத்யேகாதஶஃ, ‘ஸாத்யாஃ’ இத்யாதிகோ த்வாதஶஃ| ஸாத்யா இத்யாதிப்ரஶ்நஸ்ய யத்யப்யவகாஶோ நாஸ்தி, யதோ ஹி நாஸாத்யா கதாஃ ப்ரோக்தேந யதாஸ்வஂ க்ரியமாணேந பேஷஜேந ப்ரஶாம்யந்தி, ததாऽப்யஸம்யக்பேஷஜே ஏவ யதாஸ்வஂ பேஷஜாபிதாநாதயஂ ப்ரஶ்நோபோத்தவ்யஃ||௩-௫||-

Adhikarana 3 (6) · Śloka 7

த்ர்யஹாவரஂ ஸப்ததிநஂ பரஂ து ஸ்நிக்தோ நரஃ ஸ்வேதயிதவ்ய உக்தஃ ||௬|| நாதஃ பரஂ ஸ்நேஹநமாதிஶந்தி ஸாத்ம்யீபவேத் ஸப்ததிநாத் பரஂ து|௭|

கல்பநாஶப்தேநேஹ பஞ்சகர்மாங்ககல்பநோச்யதே, தேந பஞ்சகர்மாங்கஸ்நேஹஸ்வேதப்ரயோகமேவ ப்ராகாஹ| த்ர்யஹாவரமித்யாதி ப்ரதமப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம்| த்ர்யஹாவரமிதி த்ர்யஹேண த்ர்யஹஂ வா வ்யாப்ய க்ரியமாணஸ்நேஹநேந அவரஂ யதா பவதீதி த்ர்யஹாவரஂ ஸ்நிக்தஃ| ஸப்ததிநமிதி ஸப்ததிநஂ வ்யாப்ய ஸ்நிக்தஃ| பரமிதி ஸ்நேஹப்ரகர்ஷகாலாவதிநா ஸப்ததிநஂ வ்யாப்ய ஸ்நிக்தஃ| ததஶ்ச காலோத்கர்ஷாத் க்ரியமாணஶோதநாங்கஸ்நேஹநபக்ஷே ஸப்ததிநஂ யாவத் ஸ்நிக்தஃ, காலாப்ரகர்ஷபக்ஷே து த்ர்யஹஂ ஸ்நிக்தஃ ஸஂஸ்வேதயிதவ்ய இத்யர்தஃ| உக்தஸப்ததிநஸ்நேஹநகாலாநதிக்ரமஂ ஸோபபத்திகமாஹ- நாதஃ பரமித்யாதி| அதஃ பரமிதி ஸப்ததிநாத் பரம்| குதோ நாதிஶந்தீத்யாஹ- ஸாத்ம்யீபவேதித்யாதி| ஸப்ததிநாத் பரேண க்ரியமாணஸ்நேஹஃ ஸப்தராத்ரப்ரயோகேண ஸாத்ம்யீபூதத்வாந்ந ஸ்நேஹநமதிகஂ ஶரீரே கரோதீத்யர்தஃ; தேந யாவந்மாத்ரஸ்நேஹப்ரயோகேண ஸப்ததிநோபயுக்தேந ஸ்நேஹநஂ வதஂ, ஸா மாத்ரா ஸாத்ம்யீபூதைவ; அதிகமாத்ரா யா ஸாத்ம்யதாஂ ந கதா ஸா ஸப்தராத்ராத் பரேணாபி கர்தவ்யைவ; வேத்யாஸ்து ஸப்தராத்ராதஸ்நிக்தே புருஷே கிஞ்சித்விஶ்ராமஂ கத்வா புநரதிகமாத்ரயா ஸ்நேஹஂ ப்ரயுஞ்ஜதே| ஏதச்ச த்ர்யஹஸ்நேஹநஂ ஸப்தராத்ரஸ்நேஹநஂ ச மதுக்ரூரகோஷ்டவிஷயபேதேந| யதுக்தஂ- “மதுகோஷ்டஸ்த்ரிராத்ரேண ஸ்நிஹ்யத்யச்சோபஸேவயா| ஸ்நிஹ்யதி க்ரூரகோஷ்டஸ்து ஸப்தராத்ரேண மாநவஃ” (ஸூ.அ.௧௩) இதி| நநு யதி க்ரூரகோஷ்டஸ்து ஸப்தராத்ரேண ஸ்நிஹ்யதீதி வ்யவஸ்தா, தத் கதமிஹ ‘நாதஃ பரஂ ஸ்நேஹநமாதிஶந்தி’ இத்யநேந ஸப்தராத்ரேணாப்யஸ்நேஹநமுச்யதே; ப்ரூமஃ- ஸத்யஂ, க்ரூரகோஷ்டஃ ஸப்தராத்ரேணைவ ஸ்நிஹ்யதி, பரஂ க்ரூரகோஷ்டதாமபேக்ஷ்ய கதயா ஸ்நேஹமாத்ரயா ஸ்நிஹ்யதி, யதா து ஹீநமாத்ரா ப்ரயுஜ்யதே, ததா ஸப்தராத்ரேணாபி ந ஸ்நிஹ்யதி| யத்து தந்த்ராந்தரே- “த்ரிஷட்கநவராத்ரேண ஸ்நேஹபாநஂ விதீயதே” இத்யநேந ஸப்தராத்ராதூர்த்வமபி ஸ்நேஹநஂ விஹிதஂ, ததாசார்யாநபிமதமேவ; கிஂவா, ஸப்தராத்ராதூர்த்வமஸாத்ம்யீபூதாதிகமாத்ராப்ரயோகாபிப்ராயேண தத்வர்ணநீயம்| அத்ர ச ஸப்தராத்ராதூர்த்வஂ ஸ்நேஹப்ரயோகஸ்ய நிஷேதாத், த்ர்யஹாதர்வாக் ப்ரயோகஸ்ய வா நிஷேதாத், ஸத்யஃ ஸ்நேஹப்ரயோகேணைகதிநேநாபி ஸ்நேஹநமநுஜாநீத இதி ப்ருவதே| மத்யகோஷ்டாந்தரஂ ப்ரதி ஸ்நேஹநப்ரகர்ஷகாலோ யத்யபி நோக்தஃ, ததாऽபி மத்யவிதயா பஞ்சதிநேந மத்யகோஷ்டஸ்ய ஸ்நேஹநஂ ஜ்ஞேயம்| யத்து கைஶ்சித் ‘மதுகோஷ்டஂ ப்ரதி த்ர்யஹாதூர்த்வஂ ந ஸ்நேஹநஂ கர்தவ்யஂ ஸாத்ம்யீபாவாதிதி சார்தோ லப்யதே’ இதி வ்யாக்யாயதே, தந்ந நஃ ப்ரீணாதி; யதஃ ஸாத்ம்யீபாவஃ ஸப்ததிநநிர்வர்த்யதயைவாசார்யேணோக்தஃ , தேநாத்யல்பமாத்ராப்ரயுக்தேந ஸ்நேஹேந த்ர்யஹாத்யதி ந ஸ்நிஹ்யதி மதுகோஷ்டஸ்ததாऽதிகதிநாந்யபி தத்ர ஸ்நேஹஃ கர்தவ்யஃ||௬||-

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ஸ்நேஹோऽநிலஂ ஹந்தி மதூகரோதி தேஹஂ மலாநாஂ விநிஹந்தி ஸங்கம்||௭||

ஸஂஶோதநாங்கஸ்நேஹபலமாஹ- ஸ்நேஹோऽநிலஂ ஹந்தீத்யாதி||௭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

ஸ்நிக்தஸ்ய ஸூக்ஷ்மேஷ்வயநேஷு லீநஂ ஸ்வேதஸ்து தோஷஂ நயதி த்ரவத்வம்|௮|

ஸ்நேஹபூர்வகஸ்வேதபலமாஹ- ஸ்நிக்தஸ்யேத்யாதி| ஸூக்ஷ்மேஷ்விதி ஸூக்ஷ்மேஷ்வபி|௮|

Adhikarana 6 (8) · Śloka 9

க்ராம்யௌதகாநூபரஸைஃ ஸமாஂஸைருத்க்லேஶநீயஃ பயஸா ச வம்யஃ||௮|| ரஸைஸ்ததா ஜாங்கலஜைஃ ஸயூஷைஃ ஸ்நிக்தைஃ கபாவத்திகரைர்விரேச்யஃ|௯|

ஸம்ப்ரதி ஸ்நிக்தஸ்ய வாமநீயஸ்ய வமநாநுகுணஂ விரேசநீயஸ்ய ச விரேசநாநுகுணஂ போஜநஂ பதகாஹ- க்ராம்யௌதகேத்யாதி| ரஸைஸ்ததேத்யாதிநா விரேசநீயஸ்யாஹாரவிதாநம்| அத்ர ச உத்க்லேஶநீய இதி யதா ஸம்பந்தோ பவேத்ததா உத்க்லேஶநஂ பித்தஸ்யைவ ஜ்ஞேயஂ; கிஂவா ‘உத்க்லேஶநீயஃ’ இதி நாநுவர்தத ஏவ, தேந கபாவத்திகரை ரஸைர்யூஷைஶ்ச ‘போஜநீய’ இதி ஶேஷஃ| ஏதத்விரேசநார்தஂ ப்ரதிபோஜநஂ த்ர்யஹஂ ஜ்ஞேயஂ, வமநார்தஂ து ப்ரதிபோஜநமேகாஹமேவ; உக்தஂ ஹி ‘ஸ்நேஹாத் ப்ரஸ்கந்தநஂ ஜந்துஸ்த்ரிராத்ரோபரதஃ பிபேத்| ஸ்நேஹவத்த்ரவமுஷ்ணஂ ச த்ர்யஹஂ புக்த்வா ரஸௌதநம்| ஏகாஹோபரதஸ்தத்வத்புக்த்வா ப்ரச்சர்தநஂ பிபேத்” (ஸூ.அ.௧௩) இதி||௮||-

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

ஶ்லேஷ்மோத்தரஶ்சர்தயதி ஹ்யதுஃகஂ விரிச்யதே மந்தகபஸ்து ஸம்யக்||௯|| அதஃ கபேऽல்பே வமநஂ விரேசயேத்விரேசநஂ வத்தகபே ததோர்த்வம்|௧௦|

வாமநீயஸ்ய ஶ்லேஷ்மோத்தரத்வே கர்தவ்யே விரேசநீயஸ்ய சால்பகபத்வே ஸம்பாத்யே உபபத்திமாஹ- ஶ்லேஷ்மோத்தர இத்யாதி| உக்தவிபர்யயே ஹேதுமாஹ- அத இத்யாதி| கபேऽல்பே ஸதி வமநஂ பீதஂ வமநமகத்வைவாதோ யாதி; வத்தே கபே து விரேசநஂ ப்ரயுக்தமூர்த்வஂ யாதி, வமநாய ஸம்பத்யத இத்யர்தஃ||௯||-

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

ஸ்நிக்தாய தேயஂ வமநஂ யதோக்தஂ வாந்தஸ்ய பேயாதிரநுக்ரமஶ்ச||௧௦|| ஸ்நிக்தஸ்ய ஸுஸ்விந்நதநோர்யதாவத்விரேசநஂ யோக்யதமஂ ப்ரயோஜ்யம் |௧௧|

ஸம்ப்ரதி க்ரமஶ்ச க இதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரமாஹ- ஸ்நிக்தாய தேயஂ வமநமிதி; வமநபாநதிநேऽப்யங்கேந ஸ்நிக்தாய வமநஂ தேயமித்யர்தஃ, பாநஜநிதஸ்நேஹஸ்து பூர்வமேவோக்தத்வாந்ந புநரபிதாநமர்ஹதி, அந்யே து ‘உபஜாதஸ்நேஹகுணாய ’ இதி வதந்தி| யதோக்தமிதி மதநகல்போக்தவிதிநா தேயம்| வமநாநந்தரஂ கர்தவ்யமாஹ- வாந்தஸ்யேத்யாதி| பேயாதிஃ “பேயாஂ விலேபீ” இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணஃ| வமநக்ரமமபிதாய விரேசநக்ரமமாஹ- ஸ்நிக்தஸ்யேத்யாதி| ஸுஸ்விந்நதநோரிதி ஸம்யக்ஸ்விந்நதேஹஸ்ய| அயஂ ச விரேசநாங்கஃ ஸ்நேஹஸ்வேதக்ரமோ வமநாநந்தரபாவிவிரேசநேऽபி பேயாதிக்ரமோத்தரகாலஂ கர்தவ்யஃ; யதுக்தஂ- ‘விலேப்யாஃ க்ரமாகதஂ சைநஂ புநரேவ ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாமுபபாத்ய விரேசயேத்’ இதி| ஸ்நேஹாநந்தரஂ ச யத்த்ர்யஹஂ விரேசநார்தஂ ப்ரதிபோஜநஂ, ததுபக்ரமாபிதாநாநுஷங்கப்ரதிபாதிதமேவேதி ந புநரிஹ ப்ரதிபாத்யதே| யதாவதிதி கல்பஸ்தநோக்தவிதிநா| யோக்யதமமிதி ஶரீரதோஷாத்யபேக்ஷயா யத்விரேசநஂ யௌகிகஂ பவதி தத்தேயம்||௧௦||-

Adhikarana 9 (11) · Śloka 12

பேயாஂ விலேபீமகதஂ கதஂ ச யூஷஂ ரஸஂ த்ரிர்த்விரதைகஶஶ்ச||௧௧|| க்ரமேண ஸேவேத விஶுத்தகாயஃ ப்ரதாநமத்யாவரஶுத்திஶுத்தஃ|௧௨|

வமநவிரேசநோத்தரபாவிபேயாதிக்ரமமாஹ- பேயாஂ விலேபீமித்யாதி| யவாகூஃ பஹுஸிக்தா| விலேபீ விரலத்ரவா| உக்தஂ ஹி- ‘ஸிக்தகை ரஹிதோ மண்டஃ, பேயா ஸிக்தஸமந்விதா| யவாகூர்பஹுஸிக்தா ஸ்யாத்விலேபீ விரலத்ரவா’ இதி| அத்ர அகதயூஷஃ ஸ்நேஹலவணாத்யஸஂஸ்கதஃ, கதயூஷஃ ஸ்நேஹலவணாதிஸஂஸ்கதஃ; ஏவஂ ரஸேऽபி கதாகதவ்யவஸ்தா| யதுக்தஂ ஸூதஶாஸ்த்ரே ‘அஸ்நேஹலவணஂ ஸர்வமகதஂ கடுகைர்விநா| விஜ்ஞேயஂ லவணஸ்நேஹகடுகைஃ ஸஂஸ்கதஂ கதம்” இதி| த்ரிரிதி அந்நகாலத்ரயஂ வ்யாப்ய, த்விரிதி அந்நகாலத்வயம், ஏகஶ இதி ஏகாந்நகாலம்; ஏதச்ச த்ரிரித்யாதி ப்ரத்யேகஂ பேயாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| ஏதச்ச த்ரிரித்யாதி பக்ஷத்ரயஂ ப்ரதாநஶுத்திஶுத்தாத்யபேக்ஷயா யதாக்ரமஂ ஜ்ஞேயம்| தேந, ப்ரதாநஶுத்திஶுத்தே ப்ரத்யேகஂ த்ரிஃ பேயாதி கர்தவ்யஂ, தேநாந்நகாலத்ரயே பேயா, ததஃ பரேணாந்நகாலத்ரயே விலேபீ, ததஃ பரேணாந்நகாலத்ரயே கதாகதயூஷஸஹிதமந்நஂ , ததோऽபி ச பரேண கதாகதரஸேநாந்நமந்நகாலத்ரயே தேயம்; ஏவஂ த்வாதஶபிரந்நகாலைர்வமநதிநஸாயாஹ்நாத் ப்ரபதி ஸப்தராத்ரேண பேயாதிக்ரமஃ | அயமேவ க்ரம உபகல்பநீயேऽபி- “ததஃ ஸாயாஹ்நே லோஹிதஶாலிதண்டுலாநாஂ” இத்யாதிநா, யாவத் “த்வாதஶே சாந்நகாலே” (ஸூ.அ.௧௫) இத்யநேநோக்தஃ | அத்ர யூஷரஸயோஸ்து யத்யபி காலவிபாகோ ந ப்ரதிபாதிதஸ்ததாऽபி யூஷகாலத்ரயே ரஸகாலத்ரயே ச ப்ரதமமகதஸ்ய உத்தரகாலே ச கதஸ்ய யூஷஸ்ய, ஏவஂ ரஸஸ்யாபி காலவிபாகஃ கதநீயஃ| ஏவஂ த்விஃபேயாதிக்ரமஸ்ததா ஏகஶஶ்ச பேயாதிக்ரமோ வர்ணநீய இதி| ஏககாலே து பேயாதிக்ரமே யத்யபி கதாகதயூஷரஸயோஃ காலவிபாகோ ந ப்ராப்யதே, ததாऽப்யேகஸ்மிந்நேவ காலே ஸ்தோகஸஂஸ்காரேண யூஷரஸயோஸ்தத்ர கதாகதத்வஂ ஜ்ஞேயம்| ப்ரதாநஶுத்தே பூரிதோஷகமநக்ஷோபாதக்நிமாந்த்யஂ ஸம்பவதி, தேந தத்ர பேயாதிக்ரமஶ்சிரஂ க்ரியத இதி ஜ்ஞேயம்| ப்ரதாநஶுத்த்யாதிலக்ஷணஂ சாக்ரே வக்ஷ்யமாணம்||௧௧||-

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

யதாऽணுரக்நிஸ்தணகோமயாத்யைஃ ஸந்துக்ஷ்யமாணோ பவதி க்ரமேண||௧௨|| மஹாந் ஸ்திரஃ ஸர்வபசஸ்ததைவ ஶுத்தஸ்ய பேயாதிபிரந்தரக்நிஃ|௧௩|

பேயாதிக்ரமஸ்ய விஶோதநமந்தீகதாக்நேர்தீபகத்வஂ தஷ்டாந்தேந தர்ஶயந்நாஹ- யதேத்யாதி||௧௨||-

Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 15

ஜகந்யமத்யப்ரவரே து வேகாஶ்சத்வார இஷ்டா வமநே ஷடஷ்டௌ||௧௩|| தஶைவ தே த்வித்ரிகுணா விரேகே ப்ரஸ்தஸ்ததா த்வித்ரிசதுர்குணஶ்ச| பித்தாந்தமிஷ்டஂ வமநஂ விரேகாதர்தஂ கபாந்தஂ ச விரேகமாஹுஃ||௧௪|| த்வித்ராந் ஸவிட்காநபநீய வேகாந்மேயஂ விரேகே வமநே து பீதம்|௧௫|

ப்ரதாநஶுத்த்யாதிலக்ஷணஂ ப்ராஹ- ஜகந்யேத்யாதி| சதுர்பிர்வேகைர்யச்சோதநஂ வமநஂ தஜ்ஜகந்யஂ, யத்து ஷட்பிஸ்தந்மத்யமஂ, யத்த்வஷ்டபிஸ்தத் ப்ரவரம்| விரேகே ஜகந்யே தஶ, மத்யே து விரேசநே த்விகுணா தஶவிஂஶதிரித்யர்தஃ, ப்ரவரே து விரேசநே த்ரிகுணா தஶ த்ரிஂஶதித்யர்தஃ| வேகஸங்க்யாவிபேதேந ஜகந்யாதிபேதமபிதாய தோஷமாநபேதேநாபி விரேசநஸ்ய ஜகந்யமத்யப்ரவரதாஂ யதாக்ரமமாஹ- ப்ரஸ்தஸ்ததேத்யாதி| த்விகுணஃ ப்ரஸ்தோ ஜகந்யே விரேசநே, த்ரிகுணஶ்ச மத்யமே, சதுர்குணஸ்து ப்ரவரே| அத்ர ச ப்ரஸ்தஶப்தேந ஸார்தத்ரயோதஶபலாந்யுச்யந்தே; உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே “வமநே ச விரேகே ச ததா ஶோணிதமோக்ஷணே| ஸார்தத்ரயோதஶபலஂ ப்ரஸ்தமாஹுர்மநீஷிணஃ” இதி| பித்தாந்தமிஷ்டஂ வமநஂ விரேகாதர்தமிதி விரேகே யந்மாநஂ ஜகந்யமத்யப்ரவரவிபாகே ப்ரோக்தஂ யதாக்ரமஂ ததா வமநேऽபி ஜகந்யமத்யப்ரவரவிபாகே ததர்தஂ ஜ்ஞேயஂ, பரஂ து யத் பித்தாந்தத்வஂ வமநஸ்ய, கபாந்தத்வஂ விரேகஸ்ய, தத் த்ரிவிதஶுத்தாவர்தாகதஂ ஜ்ஞேயம்| யதா சதுர்பிர்வேகைஃ ப்ரஸ்தமாநே தோஷே கதே பித்தாந்தத்வஂ ஸம்யக்வமநஶுத்திஜலக்ஷணமுபலப்யதே ததா ஜகந்யா ஶுத்திஃ, யதா ச விரேகே தஶபிர்வேகேர்த்விப்ரஸ்தமாநதோஷகமநே கபாந்தத்வஂ விரேசநஸம்யக்யோகலக்ஷணமுபலப்யதே ததா விரேசநஸ்ய ஜகந்யா ஶுத்திர்பவதி; ஏவஂ மத்யப்ரவரஶுத்தாவபி வமநே பித்தாந்தத்வஂ, விரேசநே கபாந்தத்வஂ, ஸம்யக்யோகலக்ஷணஂ ஜ்ஞேயம்| வேகஸங்க்யாதோஷமாநாபிதாநாநந்தரஂ ஸம்யக்ஶுத்திலைங்கிகஶுத்தேஃ பித்தாந்தத்வாதிலக்ஷணப்ரதிபாதநார்தமிஹாபிதாநஂ, தேந யதுச்யதே ஆந்திகீ, வைகிகீ, மாநிகீ, லைங்கிகீ சேதி சதுர்விதா ஶுத்திரிஹோச்யதே வமநவிரேசநயோஃ, ததஸ்மாகமஸம்மதமேவ; கிந்து லைங்கிகீ சைகா ஶுத்திஃ| தத்ர ச பித்தாந்தத்வஂ ததா ‘க்ரமாத்கபஃ’ இத்யாதிக்ரந்தவக்ஷ்யமாணஂ ச லிங்கஂ வமநே, விரேசநே ச கபாந்தத்வஂ ததா ‘ஸ்ரோதோவிஶுத்தீந்த்ரிய’ இத்யாதிக்ரந்தவக்ஷ்யமாணஂ ச லிங்கஂ ஜ்ஞேயம்| தேந யதத்ர ஆஷாடவர்மணா “ஸம்யக்விஶுத்திலிங்கஂ லக்ஷணதோऽத மாநாச்ச வேகாச்ச தோஷாகமநாச்சோக்தஂ, கிமிதஂ வ்யஸ்தஂ ஸமஸ்தஂ வா” இத்யாதிநாऽऽக்ஷிப்தஂ, ததநப்யுபகமநிரஸ்தமேவ| அந்யேஷாஂ த்வத்ர பரிஹாரா விஸ்தரபயாந்ந லிகிதாஃ| ஜகந்யாதிஶுத்தித்ரைவித்யஂ சாத்ர ஜகந்யமத்யோத்கஷ்டதோஷவிஷயதயா வ்யவஸ்தாபநீயம்| ஜகந்யாதிஶுத்திலக்ஷணேऽபி யத்வேகேந ஜகந்யாதிஶுத்திலக்ஷணாபிதாநஂ, தத் ப்ராயோபாவிதயா ஜ்ஞேயம்| தோஷமாநபேதேந ஜகந்யாதிமாநபேதஃ பாரமார்திகஃ; தேந யத்ர வமநேऽஷ்டாபிர்வேகைர்த்விப்ரஸ்ததோஷஸ்ருதிர்பவதி தத்ர ப்ரவரைவ ஶுத்திஃ, யத்ர வமநே ஷட்பிரேவ வேகைஃ ஸார்தப்ரஸ்ததோஷஸ்ருதிர்பவதி தத்ர மத்யைவ ஶுத்தி;, யத்ர ச சதுர்பிரபி வேகைரேகப்ரஸ்ததோஷஸ்ருதிஸ்தத்ர ஜகந்யஶுத்திரேவ; ஏவஂ விரேசநேஷ்வப்யுதாஹார்யம்| பித்தப்ரவத்திரந்தே யஸ்மிந் தத் பித்தாந்தம், ஏவஂ கபாந்தமபி வ்யாக்யேயம்| தேந ‘க்ரமாத் கபஃ பித்தமதாநிலஶ்ச’ இத்யநேந யத் ஸம்யக்வமநலக்ஷணஂ வக்தவ்யஂ, ததா ‘ப்ராப்திஶ்ச விட்பித்தகபாநிலாநாஂ’ இத்யநேந ச ஸம்யக்விரேசநலக்ஷணஂ யத்வக்தவ்யஂ, ததநேந ஸஹாவிருத்தஂ பவதி| தத்ர ச யதநிலாகமநமந்தே வக்தவ்யஂ தத் பித்தாந்தஸ்ய கபாந்தஸ்ய ச ஸூசகதயா ஜ்ஞேயஂ, நிஃஶேஷகதே ஹ்யாஶயகதே பித்தே கபே ச வாயுஃ கேவலஃ ஸரதி; தேந ச கேவலவாயுஸரணேந பித்தாந்ததா கபாந்ததா ச ஜ்ஞாயதே| நநு யதி ‘க்ரமாத் கபஃ” இத்யாதிநைவ க்ரந்தேநாயமர்தோऽபிஹிதஸ்தத் கதமிஹ பித்தாந்தஂ ச வமநஂ, கபாந்தஂ ச விரேகமாஹுரிதி கதஂ? பூமஃ- வேகஸங்க்யாதோஷமாநபேதப்ரதிபாத்யமாநஜகந்யாதிஶுத்தித்ரயே பித்தாந்தத்வாத்யநுகதிப்ரதிபாதநார்தமிஹாபிதாநம்; ஏவஂ தத்வமநவிரேசநஸம்யக்யோகலக்ஷணாநபிதாநே ஹி ஶிஷ்யஸ்ய ப்ரபலதோஷேऽபி புருஷேऽயோகஶுத்தாவேவ ஜகந்யஶுத்திகதவேகமாநோதயே ஸதி அத பித்தாந்தத்வாத்யநுதயே ஜகந்யஶுத்திப்ரமஃ ஸ்யாத் ஏவம்ந்யதப்யுதாஹார்யம்| வமநே ச விரேகே ச யதா தோஷமாபநஂ கர்தவ்யஂ ததாஹ- த்வித்ராநித்யாதி| த்வித்ராநித்யவ்யவஸ்திதபாஷணேந மலபாகஸ்யாமேயதாஂ தர்ஶயதி; வமநே து பீதமிதி வமநே பீதமௌஷதஂ வர்ஜயித்வா ஶேஷோ மேயஃ||௧௩-௧௪||-

Adhikarana 12 (15) · Śloka 16

க்ரமாத் கபஃ பித்தமதாநிலஶ்ச யஸ்யைதி ஸம்யக்வமிதஃ ஸ இஷ்டஃ||௧௫|| ஹத்பார்ஶ்வமூர்தேந்த்ரியமார்கஶுத்தௌ ததா லகுத்வேऽபி ச லக்ஷ்யமாணே|௧௬|

ஸம்ப்ரதி ‘கிஂ ச கதாகதேஷு’ இத்யாதிப்ரஶ்நஸ்யோத்தரஂ யதாக்ரமமாஹ- க்ரமாதித்யாதி| க்ரமாதித்யநேந வசநேந யதோக்தக்ரமலங்கநேந கபாத்யாகமநஂ ந ஸம்யக்யோகலக்ஷணமிதி தர்ஶயதி; யதஃ கபாதூர்த்வஂ கதஂ யதா பித்தஂ பவதி ததா து பித்தாகமநேऽபி ஸதி ந ஶுத்திஃ, கிந்து யதைவாமாஶயாதோபாககதஂ பித்தஂ வமநமாநயதி ததைவ ஶுத்திஃ, தத் பித்தாநயநஂ ச கபாநயநாநந்தரமேவ பவதி; ஏவஂ ஸம்யக்கதவிரேசநலக்ஷணேऽபி க்ரமாதிதிபதஸ்யார்தோऽத்ர வ்யாக்யேயஃ||௧௫||-

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

துஶ்சர்திதே ஸ்போடககோடகண்டூஹத்காவிஶுத்திர்குருகாத்ரதாஂ ச||௧௬||

துஶ்சர்திதே இத்யாத்யயோககதவமநலக்ஷணம்||௧௬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

தண்மோஹமூர்ச்சாநிலகோபநித்ராபலாதிஹாநிர்வமநேऽதி ச ஸ்யாத்|௧௭|

தண்மோஹேத்யாத்யதிகதவமநலிங்கம்| அத்ராதிஶப்தேந வர்ணஸ்வராதிக்ரஹணம்| நித்ராஹாநிஶ்சாத்ராநிலகோபகதைவ|௧௭|

Adhikarana 15 (17) · Śloka 18

ஸ்ரோதோவிஶுத்தீந்த்ரியஸம்ப்ரஸாதௌ லகுத்வமூர்ஜோऽக்நிரநாமயத்வம்||௧௭|| ப்ராப்திஶ்ச விட்பித்தகபாநிலாநாஂ ஸம்யக்விரிக்தஸ்ய பவேத் க்ரமேண|௧௮|

ஸ்ரோதோவிஶுத்தீத்யாதி ஸம்யக்விரேசநலக்ஷணம்| ஊர்ஜோऽக்நிரிதி படுரக்நிஃ | அநாமயத்வமிதி விரேசநஜேதவ்யதோஷஜநிதவிகாரவ்யபகமஃ| ப்ராப்திஶ்சேத்யாதிக்ரந்தார்தஃ ஸ்தாநாந்தரே வ்யாக்யாத ஏவ||௧௭||-

Adhikarana 16 (18) · Śloka 19

ஸ்யாச்ச்லேஷ்மபித்தாநிலஸம்ப்ரகோபஃ ஸாதஸ்ததாऽக்நேர்குருதா ப்ரதிஶ்யா||௧௮|| தந்த்ரா ததா ச்சர்திரரோசகஶ்ச வாதாநுலோம்யஂ ந ச துர்விரிக்தே|௧௯|

ஸ்யாதித்யாத்யயோககதவிரேகலக்ஷணம்| ந ச வாதாநுலோம்யமித்யர்தஃ ||௧௮||-

Adhikarana 17 (19) · Śloka 20

கபாஸ்ரபித்தக்ஷயஜாநிலோத்தாஃ ஸுப்த்யங்கமர்தக்லமவேபநாத்யாஃ||௧௯|| நித்ராபலாபாவதமஃப்ரவேஶாஃ ஸோந்மாதஹிக்காஶ்ச விரேசிதேऽதி|௨௦|

கபாஸ்ரேத்யாதி விரேகாதியோகலக்ஷணம்| க்ஷயஶப்தஃ கபாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே||௧௯||-

Adhikarana 18 (20-21) · Śloka 22

ஸஂஸஷ்டபக்தஂ நவமேऽஹ்நி ஸர்பிஸ்தஂ பாயயேதாப்யநுவாஸயேத்வா||௨௦|| தைலாக்தகாத்ராய ததோ நிரூஹஂ தத்யாத்ர்யஹாந்நாதிபுபுக்ஷிதாய| ப்ரஸ்யாகதே தந்வரஸேந போஜ்யஃ ஸமீக்ஷ்ய வா தோஷபலஂ யதார்ஹம்||௨௧|| நரஸ்ததோ நிஶ்யநுவாஸநார்ஹோ நாத்யாஶிதஃ ஸ்யாதநுவாஸநீயஃ |௨௨|

வமநவிரேசநகல்பநாப்ரஸ்தாவாகதஸம்யக்யோகாதிலக்ஷணமபிதாய பஸ்திகல்பநாமாஹ- ஸஂஸஷ்டபக்தமித்யாதி| ஸப்தபிர்திநைஃ கதஸஂஸர்ஜநக்ரமஸ்யாஷ்டமே புக்தமுபயுக்தஸ்ய நவமேऽஹ்நி ஸர்பிஃபாநமநுவாஸநஂ வா தேயம்; அத்ர விகல்பத்வயே யதி வமநாநந்தரஂ விரேசநஂ கர்தவ்யஂ ததா நவமேऽஹ்நி ஸர்பிஃபாநம், அத விரேசநாநந்தரஂ யதா பஸ்திர்தேயஸ்ததாऽநுவாஸநஂ நவமேऽஹ்நி தேயமிதி வ்யவஸ்தா| வமமாநந்தரஂ நவமதிவஸே ஸர்பிஃ பாநஂ பூர்வஂ நோக்தஂ தேநேதாநீஂ விரேசநாநந்தரகர்தவ்யநிரூஹாங்காநுவாஸநஸமாநகாலதயா ஸர்பிஃ பாநமபி தர்ஶிதஂ, தேந ந நிரூஹாங்கதா ஸர்பிஃபாநஸ்ய கல்பநீயா| நவமஶ்ச திவஸோऽத்ர ஶோதநதிநமாரப்யைவ ஜ்ஞேயஃ; உக்தஂ ச ஜதூகண- ‘ஶோதநாநந்தரஂ நவமேऽஹ்நி ஸ்நேஹபாநமநுவாஸநஂ வா” இதி, ததா ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “விரேசநாத் ஸப்தராத்ரே கதே ஜாதபலாய ச| கதாந்நாயாநுவாஸ்யாய ஸம்யக்தேயோऽநுவாஸநஃ” (ஸு.சி.அ.௩௭) இதி| உத்தரபஸ்திசிகித்ஸிதே ச யஃ பேயாதிக்ரமாநந்தரஂ ரஸஸஂஸர்ஜநக்ரம உக்தஃ, ஸ ஸர்வகர்மாவஸாநே ப்ரகதிபோஜநகமநார்தஂ கர்தவ்யஃ, ந வமநவிரேசநகர்மபரிஸமாப்தாவேவ, தேநேஹாகதரஸஸஂஸர்கஸ்யைவ நவமே திநே ஸர்பிஃபாநமநுவாஸநஂ சோபபந்நம்| யத்து பத்ரஶௌநகே- “ஸஂஸஷ்டபக்தஃ ஸுமநாஃ ஸ்நேஹபீதோ தடாநலஃ| ஸஂஶுத்தஃ பரதோ மாஸாதநுவாஸ்யஸ்ததோ நரஃ” இத்யுக்தஂ, தத் ப்ராகநுவாஸநவிஷயஂ ரோகவிஶேஷவிஷயஂ வேதி நைதத்விருத்தஂ பவதி; பஹூநி சாத்ர வ்யாக்யாநாநி டீகாகதாமங்கிரி-ஸைந்தவ-ஜேஜ்ஜடேஶ்வரஸேநாதீநாஂ ஸந்தி; அந்யைஸ்து தத்வ்யாக்யாநாநி தோஷோத்தாராதேவ நிரஸ்தாநி| தைலாக்தகாத்ராயேதி வசநமப்யங்கேநாபி ஸ்நேஹப்ரயோகதர்ஶநார்தம்| ஸ்வேதஸ்த்வத்ர பஞ்சகர்மபூர்வதயா விஹிதோऽநுக்தோऽப்யாயாத்யேவ; யதுக்தஂ ‘தாந்யுபஸ்திததோஷணாஂ ஸ்நேஹஸ்வேதோபபாதநைஃ| பஞ்சகர்மாணி குர்வீத” (ஸூ.அ.௨) இதி| தத்யாத்ர்யஹாதிதி அநுவாஸநதிநாதூர்த்வஂ த்ர்யஹாத், தேந யதாவக்ஷ்யமாணக்ரமேண ஏகாஹாத் த்வ்யஹாததிகாத்வா ஸ்நேஹாத்ததஹர்வா நிரூஹோ தேயஃ| நாதிபுபுக்ஷிதாயேத்யநேந அதிபுபுக்ஷிதஸ்ய நிரூஹோऽதியோகாயோர்த்வகமநாய ச பவதீதி ஸூசயதி| தத்ர தந்வரஸேந ப்ரதிபோஜநஂ விரேசநவதக்நிமாந்த்யாபாவாத்பலாவஹத்வாச்ச யுக்தமேவ; யதுக்தஂ போஜே- “ஆமஸ்தகாத்விஶுத்தஸ்ய நிரூஹேண ரஸாதிகம்| கிமர்தஂ விஹிதஂ போஜ்யஂ ஸஂஸர்கஶ்ச விரிக்தவத்|| விரேகஃ பாவகஂ ஹந்தி தததிஷ்டாநஸம்ப்லவாத்| ந து பஸ்திஸ்ததா தஸ்மாத்யயோந்நயதி பாவகம்’ இதி| நிரூஹ ஏவ தோஷாக்நிபலாபேக்ஷயா ரஸாதிநா பேயாதிநா வா போஜநஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸமீக்ஷ்ய வா தோஷபலஂ யதார்ஹமிதி; பலமிதி அக்நிபலம்| நரஸ்தத இத்யாதிநா நிரூடஸ்யாநுவாஸநமாஹ| நிஶீத்யநேந நிரூஹாநந்தரஂ தத்திநே க்ரியமாணமநுவாஸநஂ நிஶ்யேவ கர்தவ்யமிதி தர்ஶயதி, ந ஶீதே வஸந்தே ச ஸத்யோநிரூடஸ்ய ராத்ராவேவாநுவாஸநஂ ந தேயமிதி அந்யே து நிஶீத்யநேந ததஹரேவ நிரூடாய ஸாயமநுவாஸநஂ தேயமிதி தர்ஶயதி, தேந யதாவக்ஷ்யமாணவிபாகேந ராத்ரௌ திவா வா தேயமித்யாஹுஃ| அநுவாஸநார்ஹ இதி வசநேந யதி ஸாமதா மந்தோ வா பாவகோ பவதி ததா ததஹரநுவாஸநஂ ந தேயமிதி ஸூசயதி| அத ஏவ ஜதூகர்ணே த்விதீயதிவஸ ஏவாநுவாஸநமுக்தஂ- “ததஸ்த்ர்யஹாந்நிரூஹே வ்யுஷிதே புக்தவதோऽநுவாஸநம்” இதி; ஹாரீதேऽபி- “வ்யுஷ்டஂ ரஜந்யாஂ ப்ரஸமீக்ஷ்ய தஸ்மாத்பலாபலஂ வாऽப்யநுவாஸநீயஃ” இத்யுக்தம்| “ஸத்யோ நிரூடோऽநுவாஸ்யஃ ஸ்யாத்” இதி வசநஂ நிரூஹஜநிதவாதக்ஷோபயுக்தபுருஷவிஷயம்||௨௦-௨௧||-

Adhikarana 19 (22) · Śloka 23

ஶீதே வஸந்தே ச திவாऽநுவாஸ்யோ ராத்ரௌ ஶரத்க்ரீஷ்மகநாகமேஷு||௨௨|| தாநேவ தோஷாந் பரிரக்ஷதா யே ஸ்நேஹஸ்ய பாநே பரிகீர்திதாஃ ப்ராக்|௨௩|

நிஶீத்யநேந யந்நிஶாஸமீபேऽநுவாஸநஂ விஹிதஂ ததேவ காலபேதேந பிந்நகாலஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஶீதே இத்யாதி| ஶீதஶப்தேந ஶிஶிரஹேமந்தயோரபி க்ரஹணம்| திவேதி நிஶாஸமீபே திவாபாகே, ராத்ராவபி ச திநஸமீபாயாஂ ராத்ரௌ| தோஷாந் பரிரக்ஷதா தோஷாந் தஷ்ட்வா, அந்தரஂ ச தோஷவர்ஜநேந பரிரக்ஷதா; யே ஸ்நேஹஸ்ய பாநே பரிகீர்திதாஃ ஸ்நேஹாத்யாயே- “ஶ்லேஷ்மாதிகோ திவா ஶீதே” (ஸூ.அ.௧௩) இத்யாதிநா க்ரந்தேந, ய ஏவாகாலபீதஸ்நேஹதோஷா பவந்தி த ஏவ யதோக்தகாலவிபர்யயகதாநுவாஸநேऽபி தோஷா பவந்தீத்யுக்தஂ பவதி| ஸ்நேஹாத்யாயே யத்வாதபித்தாதிகத்வாதிவிஶேஷேணாபி ராத்ரௌ திவா ச ஸ்நேஹபாநஂ விஹிதஂ ததிஹாபி ஸமாநந்யாயத்வாதேகதேஶாபிதாநேநாபரைகதேஶாநுமாநாச்ச ஜ்ஞேயம்||௨௨||-

Adhikarana 20 (23-24) · Śloka 24

ப்ரத்யாகதே சாப்யநுவாஸநீயே திவா ப்ரதேயஂ வ்யுஷிதாய போஜ்யம்||௨௩|| ஸாயஂ ச போஜ்யஂ பரதோ த்வ்யஹே வா த்ர்யஹேऽநுவாஸ்யோऽஹநி பஞ்சமே வா | த்ர்யஹே த்ர்யஹே வாऽப்யத பஞ்சமே வா தத்யாந்நிரூஹாதநுவாஸநஂ ச||௨௪||

ப்ரத்யாகதே சேத்யாதௌ அநுவாஸநீயே இதி அநுவாஸநஸ்நேஹே| வ்யுஷிதாயேதி நிர்விகாரஂ ராத்ரிவ்யுஷிதாய திவா போஜ்யஂ தேயஂ, ததா ஸாயஂ ச போஜ்யஂ தேயம்| அநுவாஸநாநந்தரஂ புநரநுவாஸநகாலமாஹ- த்ர்யஹே வேத்யாதி| அத்ராபி த்ர்யஹபஞ்சாஹவ்யவஸ்தா பூர்வவத்; அயஞ்சாநுவாஸநகாலோ நிரூஹதிந ஏவ தாதவ்யாநுவாஸநே பரிஜ்ஞேயஃ| அந்யே து படந்தி யத்- ‘பரதோ த்வ்யஹே வா த்ர்யஹேऽநுவாஸ்யோऽஹநி பஞ்சமே வா’ இதி; வ்யாக்யாநயந்தி ச- பரதோ த்வ்யஹே வா த்ர்யஹேऽநுவாஸ்யோऽஹநி பஞ்சமே வேதி; அத்ர து த்வ்யஹேऽநுவாஸநமதிப்ரபலவாதஸ்ய, அநதிவத்தவாதஸ்ய த்ர்யஹே, பஞ்சமே து ப்ரவத்தகபபித்தஸ்யேதி வ்யவஸ்தா| த்விதீயதிநாநுவாஸநஂ ஹாரீதேऽப்யுக்தஂ; வசநஂ ஹி- “தஷ்ட்வாऽதிவத்தஂ பவநஸ்ய ரூபஂ திநே திநே பஸ்திமுதாஹரந்தி” இதி; ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “ரூக்ஷஸ்ய பஹுவாதஸ்ய ஸ்நேஹபஸ்திஂ திநே திநே| தத்யாத்வைத்யஸ்ததோऽந்யேஷாமக்ந்யாபாதபயாத்ர்யஹாத்” (ஸு.சி.அ.௩௭) இதி| இஹாபி ‘ரூக்ஷநித்யஸ்து” இத்யாதிநா, ‘வாதார்தாஶ்ச திநே திநே” (ஸி.அ.௪) இத்யந்தேந த்வ்யஹே தாநஂ விதாஸ்யதி, தேந ‘த்வ்யஹே வா த்ர்யஹே வா’ இதி பாடஃ ஸாதுஃ; ‘த்வ்யஹஶப்தேந சாத்ர திநத்வயஸம்பந்தமாத்ரமுச்யதே, ந த்வ்யஹபூரணஂ; தேந ப்ரதமதிவஸதத்தாநுவாஸநாத் ப்ரபதி பூர்ணே ததீயே திவஸேऽநுவாஸநஂ ப்ராப்நோதி’ இதி யதுச்யதே, தந்நிரஸ்தம்; ஏவஂ த்ர்யஹேऽபி ததீயாஹஸம்பந்த ஏவ விவக்ஷிதோ ஜ்ஞேய இதி||௨௩-௨௪||

Adhikarana 21 (25) · Śloka 25

ஏகஂ ததா த்ரீந் கபஜே விகாரே பித்தாத்மகே பஞ்ச து ஸப்த வாऽபி| வாதே நவைகாதஶ வா புநர்வா பஸ்தீநயுக்மாந் குஶலோ விதத்யாத்||௨௫||

ஸம்ப்ரதி தோஷபேதேநாநுவாஸநநியமமாஹ- ஏகஂ ததா த்ரீநித்யாதி| ஏதச்ச ‘ஸங்க்யாஃ கதி’ இதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம்; அபரஂ ஸங்க்யாப்ரஶ்நஸ்யோதரஂ ‘த்ரிஂஶந்மதாஃ கர்மஸு ’ இத்யாதிநா பவிஷ்யதி| கபபித்தயோஶ்ச யத்யப்யநுவாஸநஂ ந விஹிதஂ, ததாऽபி வாதாநுகதகபபித்தவிஷயதயைதத்போத்தவ்யம்| புநர்வேத்யநேந வாதே நவ ஏகாதஶ வா குர்யாத்| அயுக்மாநித்யநேந த்விசதுஃஷடாதிஸங்க்யயா யுக்மதாநஂ நிஷேதயதி, அயுக்மதாநஂ ப்ரபாவாதேவாத்ரோபகாரீதி மஹர்ஷிவசநாத்போத்யஂ, யதா- “யுக்மேஷ்வஹஃஸு புத்ரகாமௌ ஸஂவஸேதாம்” (ஶா.அ.௮) இதி; உபபத்திஶ்சாத்ராதிப்ரஸங்கபீத்யா ந கதிதாऽऽசார்யேண| யத்து- “த்ரீந் பஞ்ச வாऽऽஹுஶ்சதுரோऽத ஷட் வா” இத்யாதிநா யுக்மபஸ்திதாநஂ வக்ஷ்யதி, தந்நிரூஹாங்கதயா ஸ்நேஹநார்தக்ரியமாணாநுவாஸநவிஷயயுக்மபஸ்திதாநஂ ஜ்ஞேயம், இஹ து ப்ரதாநதயா க்ரியமாணாநுவாஸநவிஷயமயுக்மதாநமிதி ந விரோதஃ| ஏதேந, யதுக்தமாஷாடவர்மணா- “நிரூஹகார்யகாரணமயுக்மதாநமஸ்மிந்நோக்தஂ நிஷித்தபூர்வ ச, யோகஸ்யாந்தே க்ரமாதேகஂ ததா த்ரீநித்யாதீந் ஸ்நேஹாந் ப்ராஹ” (?) இதி, தந்நிரஸ்தஂ ஜ்ஞேயம்| கிஞ்ச, அயுக்மாநித்யநேந புநர்வேத்யநேந ச யத்ராநுவத்த்யாऽநுவாஸநஂ தேயஂ தத்ராயுக்மகஂ நிரூஹாந்தரிதஂ ச கர்தவ்யமித்யர்தஃ, தேந யதோக்தஸங்க்யாகாந்நிரூஹாந் தத்த்வா யதோக்தஸங்க்யயா ஸ்நேஹோ தேயஃ| விஷமஸங்க்யோபாதாநஂ து மத்யவிதயாऽபி த்வ்யஹசதுரஹாதிக்ராஹகஂ பவதி , தேநோத்தரத்ர வக்ஷ்யமாணஸங்க்யாநுவாஸநஂ ந விரோதீதி ப்ரூதே| ஜதூகர்ணேऽப்யுக்தஂ- “நிரூஹே வ்யுஷிதே புக்தவதோऽநுவாஸநஂ பரஂ த்விதீயேऽஹநி பஞ்சமே வா ததைகாதஶாஹேऽபகர்ஷதோ த்வித்ரிசதுராதி(?) வாதாதிஷூச்யதே” இதி||௨௫||

Adhikarana 22 (26) · Śloka 26

நரோ விரிக்தஸ்து நிரூஹதாநஂ விவர்ஜயேத் ஸப்ததிநாந்யவஶ்யம்| ஶுத்தோ நிரூஹேண விரேசநஂ ச தத்த்யஸ்ய ஶூந்யஂ விகஸேச்சரீரம்||௨௬||

ஸம்ப்ரதி நிரூஹவிரேசநயோரந்தரேऽவஶ்யபரிஹர்தவ்யகாலமாஹ- நரோ விரிக்தஸ்த்வித்யாதி| அவஶ்யமிதி வசநாதேகாஹஸாத்யேऽபி வ்யாதாவவஶ்யஂ ஸப்ததிநச்சேதஃ கர்தவ்ய இதி தர்ஶயதி| யத்யபிவிரேசநாநந்தரஂ நிஷித்த ஏவ நிரூஹஃ பஞ்சகர்மீயாயாஂ ஸித்தௌ, ததா நிரூடஸ்ய விரேசநஂ நிஷித்தஂ, ததாऽபி தத்காலமேவ ஸ நிஷேதஃ; தேந த்ரிசதுராதிதிநேऽபி ப்ரஸக்திநிராஸார்தமிதஂ வசநம்| யத்து விரேசநாநந்தரஂ நவமேऽஹ்ந்யநுவாஸநகாலாதுத்தரகாலமேவ நிரூஹவிதாநஂ, தேநார்வாக்பஸ்தேஃ ப்ரஸக்திரபி ந ஸ்யாதித்யுச்யதே; தந்ந, யதோऽநுவாஸநஶுத்த்யபேக்ஷஸஂஸர்ஜநக்ரமஸ்யேயஂ விதா, யதாऽவரஶுத்த்யா த்ர்யஹேணைவ பேயாதிக்ரமஃ ஸமாப்யதே, ததா சதுர்ததிநேऽநுவாஸநதாநாத் பஞ்சமே ஷஷ்டே வா திநே நிரூஹஃ ப்ரஸஜ்ஜ்யேத, அதஸ்தந்நிராஸார்தமேதத்வசநம்| நிரூஹாநந்தரஂ து ஸஂஸர்ஜநக்ரமோ நாஸ்த்யேவ, தேந த்ர்யஹஂ ஸ்நேஹஂ தத்த்வா விரேசநப்ரஸக்திரஸ்த்யேவ| ஸப்தாஹாதர்வாக் ஸப்தாஹஂ யாவச்ச நிரூஹவிரேசநவர்ஜநே ஹேதுமாஹ- தத்த்யஸ்யேத்யாதி| விகஸேதிதி ஹிஂஸ்யாத்| ஶூந்யமிதி பூர்வஶோதநஶூந்யஶரீரஂ புநஃ ஶோதநாத்திஂஸ்யாதிதி பாவஃ| யத்து “ஆஸப்தாஹாத்விரேகோ வா ததஶ்சாபி நிரூஹணம்” இதி தந்த்ராந்தரே ப்ரோக்தஂ, தச்ச ஸஂஸர்கவிதயா க்ரியமாணஸஂஶோதநக்ரமே ஜ்ஞேயம்| தத்ராபி ச ஸப்தாஹபூரணஂ ஸஂஸர்ஜநஸ்நேஹாதீநாமநுமதவிகல்பபரிஹாராத் வ்யாக்யேயம்||௨௬||

Adhikarana 23 (27-28) · Śloka 28

பஸ்திர்வயஃஸ்தாபயிதா ஸுகாயுர்பலாக்நிமேதாஸ்வரவர்ணகச்ச| ஸர்வார்தகாரீ ஶிஶுவத்தயூநாஂ நிரத்யயஃ ஸர்வகதாபஹஶ்ச||௨௭|| விட்ஶ்லேஷ்மபித்தாநிலமூத்ரகர்ஷீ தார்ட்யாவஹஃ ஶுக்ரபலப்ரதஶ்ச| விஶ்வக்ஸ்திதஂ தோஷசயஂ நிரஸ்ய ஸர்வாந் விகாராந் ஶமயேந்நிரூஹஃ||௨௮||

‘கிங்குணோ பஸ்திஃ’ இதிப்ரஶ்நஸ்யோத்தரஂ பஸ்திர்வயஃஸ்தாபயிதேத்யாதி| அயஂ சாஸ்தாபநகுணஃ, அநுவாஸநஸ்ய து தேஹே நிரூஹேண’ இத்யாதிநா க்ரந்தேந குணாந் வக்ஷ்யதி| வயஃ ஸ்தாபயதீதி வயஃஸ்தாபயிதா; வயஃஸ்தாபநத்வஂ சாஸ்ய ஸ்ரோதஃஶுத்திகரத்வாத்| ஸர்வார்தகாரீதி ஸ்திரத்வாபகர்ஷாதிவிருத்தார்தஸ்யாபி பேஷஜவிஶேஷயோகாத்| ஶிஶுவத்தயூநாஂ நிரத்யய இத்யநேந வமநவிரேசநாப்யாமுத்கர்ஷ உச்யதே, தே ஹி ஶிஶுவத்தயோர்நிஷித்தே| ஸர்வகதாபஹத்வஂ ஸஂஶமநேந ஜ்ஞேயஂ, ஸர்வாந் விகாராந் ஶமயேதித்யநேந தோஷஸஂஶோதநத்வாரா ஸர்வகதாபஹத்வமுச்யத இதி ந பௌநருக்த்யஂ; கிஂவா ஸர்வாந் விகாராநிதி ஸர்வாவஸ்தாந் விகாராநிதி விஶேஷஃ||௨௭-௨௮||

Adhikarana 24 (29-31) · Śloka 31

தேஹே நிரூஹேண விஶுத்தமார்கே ஸஂஸ்நேஹநஂ வர்ணபலப்ரதஂ ச| ந தைலதாநாத் பரமஸ்தி கிஞ்சித்த்ரவ்யஂ விஶேஷேண ஸமீரணார்தே ||௨௯|| ஸ்நேஹேந ரௌக்ஷ்யஂ லகுதாஂ குருத்வாதௌஷ்ண்யாச்ச ஶைத்யஂ பவநஸ்ய ஹத்வா| தைலஂ ததாத்யாஶு மநஃப்ரஸாதஂ வீர்யஂ பலஂ வர்ணமதாக்நிபுஷ்டிம் ||௩௦|| மூலே நிஷிக்தோ ஹி யதா த்ருமஃ ஸ்யாந்நீலச்சதஃ கோமலபல்லவாக்ர்யஃ| காலே மஹாந் புஷ்பபலப்ரதஶ்ச ததா நரஃ ஸ்யாதநுவாஸநேந||௩௧||

தேஹே இத்யாதிநாऽநுவாஸநகுணமாஹ| நிரூஹேண விஶுத்தமார்கே இதி வசநாந்நிரூஹஶோதித ஏவ மார்கே ஸஂஸர்ஜதநுவாஸநஂ யதோக்தகுணகர்த பவதீதி தர்ஶயதி| ந தைலதாநாதித்யத்ர தைலஶப்தேந ஸ்நேஹோபலக்ஷணேந கேசித்கதமபி க்ராஹயந்தி, கிந்து தைலமேவாத்ர வாதஹரப்ரதாநதயா ப்ரூதே இதி யுக்தஂ பஶ்யாமஃ; ததா ஹ்யத்ர ஔஷ்ண்யாச்சைத்யமித்யுக்தம், ஔஷ்ண்யஂ ச ந ஸர்பிஷீதி; ஸ்நேஹா மஜ்ஜவர்ஜிதா அநுவாஸநாதிகதா அப்யப்ரதாநத்வாந்நாத்ர கதமநுமந்யதே| பரமஸ்தீத்யாதௌ த்ரவ்யமிதி காரணஂ, தச்ச காரணமநிலப்ரஶமநேந ஜ்ஞேயம், ‘நாந்வாஸநாத் கிஞ்சிதிஹாஸ்தி கர்ம’ இதி கேசித் படந்தி| தைலகத்யமேவ ஸகாரணஂ வ்யாகரோதி- ஸ்நேஹேநேத்யாதி| தைலஂ சாநுவாஸநே பக்வமேவ ஜ்ஞேயம்; அபக்வஸ்ய து ‘ந சாமஂ ப்ரணயேத் ஸ்நேஹஂ ஸ ஹ்யபிஷ்யந்தயேத்குதம்’ (ஸி.அ.௪) இத்யநேந நிஷித்தத்வாத்| அத்ர தைலாநிலயோர்விபரீதகுணயோர்மேலகே த்ரவ்யப்ரபாவாத்தைலமேவ வாதஂ ஹந்தி, ந வாதஸ்தைலம்; அணுத்வஂ குணோ யத்யபி தைலே வாதே சாஸ்தி, ததாऽபீஹ ப்ரபாவாத்வாதஸூக்ஷ்மாவயவஸம்பத்தஂ தைலஂ ஸ்நேஹாதிநா வாதஂ ஜயதி, தேந ஸமாநமப்யணுத்வமிஹ விருத்தார்தகார்யேவேதி| தைலஸ்ய யதோக்தகார்யகர்தத்வே தஷ்டாந்தமாஹ- மூலே இத்யாதி| மூலதஷ்டாந்தேந சாநுவாஸநேந ஸாக்ஷாத்தர்பணீயஸ்ய குதஸ்ய தேஹமூலத்வஂ தர்ஶயதி, உக்தஂ ஹி பராஶரே- “மூலஂ குதஂ ஶரீரஸ்ய ஸிராஸ்தத்ர ப்ரதிஷ்டிதாஃ| ஸர்வஂ ஶரீரஂ புஷ்ணந்தி மூர்தாநஂ யாவதாஶ்ரிதாஃ” இதி; ததாऽநுவாஸநாதபி நரோ பலவீர்யாத்யுபேதோऽபத்யவாஂஶ்ச ஸ்யாதித்யர்தஃ||௨௯-௩௧||

Adhikarana 25 (32-34) · Śloka 34

ஸ்தப்தாஶ்ச யே ஸங்குசிதாஶ்ச யேऽபி யே பங்கவோ யேऽபி ச பக்நருக்ணாஃ| யேஷாஂ ச ஶாகாஸு சரந்தி வாதாஃ ஶஸ்தோ விஶேஷேண ஹி தேஷு பஸ்திஃ||௩௨|| ஆத்மாபநே விக்ரதிதே புரீஷே ஶூலே ச பக்தாநபிநந்தநே ச| ஏவம்ப்ரகாராஶ்ச பவந்தி குக்ஷௌ யே சாமயாஸ்தேஷு ச பஸ்திரிஷ்டஃ||௩௩|| யாஶ்ச ஸ்த்ரியோ வாதகதோபஸர்கா கர்பஂ ந கஹ்ணந்தி நபிஃ ஸமேதாஃ| க்ஷீணேந்த்ரியா யே ச நராஃ கஶாஶ்ச பஸ்திஃ ப்ரஶஸ்தஃ பரமஂ ச தேஷு||௩௪||

ஸாமாந்யேந நிரூஹாநுவாஸநயோர்குணமாஹ- ஸ்தப்தாஶ்ச யே இத்யாதி| பக்நா இதி பக்நகாயாஃ ; ருக்ணா இதி ஸந்திமுக்தாஃ| பக்தாநபிநந்தநே அரோசகே| வாதகதோபஸர்கா இதி வாதகதோபத்ரவாஃ| க்ஷீணேந்த்ரியா இதி அதிக்ஷீணஶுக்ராஃ| அத்ர ஶுத்தவாதாதிஷ்வநுவாஸநஂ, பக்தாநபிநந்தநப்ரகாரேஷு ச நிரூஹ இத்யாத்யர்தோऽநுஸரணீயஃ||௩௨-௩௪||

Adhikarana 26 (35) · Śloka 35

உஷ்ணாபிபூதேஷு வதந்தி ஶீதாஞ்சீதாபிபூதேஷு ததா ஸுகோஷ்ணாந்| தத்ப்ரத்யநீகௌஷதஸம்ப்ரயுக்தாந் ஸர்வத்ர பஸ்தீந் ப்ரவிபஜ்ய யுஞ்ஜ்யாத் ||௩௫||

ஸம்ப்ரதி கேஷு ச கஶ்ச பஸ்திரிதி ப்ரஶ்நஸ்யோதரம்- உஷ்ணாபிபூதேஷ்வித்யாதி| உஷ்ணாபிபூதே ததா ஶீதாபிபூதே இதி வக்தவ்யே, யேந ‘ஸர்வத்ர’ இதி கரோதி, தேந ஸ்நிக்தரூக்ஷகுருலத்வபிபூதேऽபி தத்விபரீதௌஷதஸம்பாதிதோ வஸ்திர்தேய இதி தர்ஶயதி||௩௫||

Adhikarana 27 (36) · Śloka 36

ந பஂஹணீயாந் விததீத பஸ்தீந் விஶோதநீயேஷு கதேஷு வைத்யஃ| குஷ்டப்ரமேஹாதிஷு மேதுரேஷு நரேஷு யே சாபி விஶோதநீயாஃ||௩௬||

நித்யவிஶோதநீயகதாநாஹ- குஷ்டப்ரமேஹாதிஷ்வித்யாதி| அத்ர, ஆதிஶப்தேநாரோசகதந்த்ராஶ்லீபதாதீநாஂ க்ரஹணம்| மேதுரேஷ்விதி மேதஸ்விஷு||௩௬||

Adhikarana 28 (37) · Śloka 37

க்ஷீணக்ஷதாநாஂ ந விஶோதநீயாந்ந ஶோஷிணாஂ நோ பஶதுர்பலாநாம்| ந மூர்ச்சிதாநாஂ ந விஶோதிதாநாஂ யேஷாஂ ச தோஷேஷு நிபத்தமாயுஃ||௩௭||

க்ஷீணக்ஷதாநாஂ நேதி க்ஷீணா ராஜயக்ஷ்மிப்ரபதயோ ஜ்ஞேயாஃ| விஶோதநீயாநிதி அபகர்ஷணகாரகாந்| யேஷாஂ ச தோஷேஷு நிபத்தமாயுரிதி யே ஸஂஶோதநஹரணமாத்ரேணைவ ப்ராணாஞ்ஜஹதி||௩௭||

Adhikarana 29 (38-39) · Śloka 40

ஶாகாகதாஃ கோஷ்டகதாஶ்ச ரோகா மர்மோர்த்வஸர்வாவயவாங்கஜாஶ்ச| யே ஸந்தி தேஷாஂ ந ஹி கஶ்சிதந்யோ வாயோஃ பரஂ ஜந்மநி ஹேதுரஸ்தி||௩௮|| விண்மூத்ரபித்தாதிமலாஶயாநாஂ விக்ஷேபஸங்காதகரஃ ஸ யஸ்மாத்| தஸ்யாதிவத்தஸ்ய ஶமாய நாந்யத்பஸ்திஂ விநா பேஷஜமஸ்தி கிஞ்சித்||௩௯|| தஸ்மாச்சிகித்ஸார்தமிதி ப்ருவந்தி ஸர்வாஂ சிகித்ஸாமபி பஸ்திமேகே|௪௦|

பஸ்தேர்பஹுவிஷயாஂ ஸ்துதிமாசக்ஷாணஃ ‘கிங்குணோ பஸ்திஃ’ இதி ப்ரஶ்நஸ்யைவோத்தரஂ புநராஹ- ஶாகாகதா இத்யாதி| ஶாகாகோஷ்டமர்மகதா இத்யநேந த்ரிவிதஶாகாதிரோகமர்கோ கஹீதஃ; மர்மஜஶப்தேந ஹி மத்யமரோகமார்காஶ்ரயிணாஂ ஸந்திஜாநாமபி ஸாஹசர்யாத்க்ரஹணம்; இஹ மர்மாஸ்திஸ்ந்தயோ ஹி மத்யமோ ரோகமார்க உக்தஃ| ஊர்த்வஸர்வஶப்தேந ச ஊர்த்வாதஸ்திர்யக்பேதாதப்யுக்தரோகமார்கத்ரயக்ரஹணம்| ஸர்வாவயவாங்கஜஶப்தேந ச ப்ராதேஶிகஸர்வாங்கபேதாதப்யுக்தக்ரஹணம்; வாயோஃ பரமிதி வாயோஃ பரோ ந கஶ்சித் ஶ்ரேஷ்ட இதி யாவத்| ஏதேந யத்யபி கபபித்தே அபி ரோககாரணே பவதஃ, ததாऽபி வாயுரேவ ஶ்ரேஷ்ட இத்யுச்யதே| வாயோஃ ஶ்ரேஷ்டத்வ ஏவ ஹேதுமாஹ- விண்மூத்ரேத்யாதி| பித்தாதீத்யத்ராதிஶப்தேந கபஸ்ய க்ரஹணஂ, (ந ச மலஶப்தேந கபஸ்ய க்ரஹணஂ ,) மலஶப்தேந சேதரதாதுமலாநாஂ கமலாதீநாஂ ச க்ரஹணம்| ஆஶயஶப்தேந மலவ்யதிரிக்தப்ரஸாதாக்யாநாமாஶயாநாஂ தாதூநாஂ ச க்ரஹணம்| விக்ஷேபஸங்காதகர இதி வியோகமேலககரஃ; ஏதேந, யஸ்மாத்வாயுரேவ தோஷமலதாதூநாஂ ஸஂயோகவிபாகௌ கரோதி, தேந தோஷதூஷ்யவிண்மலமேலகரூபநிகிலவ்யாதிகரணே வாயுரேவ ப்ரதாநஂ பவதீதி பாவஃ| கிஂவா ஆஶயஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ விடாதிபிஃ ஸம்பத்யதே, ஸ்தாநேந ச ஸ்தாநிநோ லப்யந்தே, விடாதிஸஂயோகவிபாகேநைவ ச ஸர்வவ்யாதிகரணபரிக்ரஹோ பவதி| பவத்வேவஂ வாதஸ்ய ப்ராதாந்யமதஃ கிமித்யாஹ- தஸ்யேத்யாதி| பேஷஜமிதி ப்ரதாநஂ பேஷஜஂ, யதுக்தஂ- ‘பஸ்திர்வாதஹராணாம்’ (ஸூ.அ.௨௫) இதி| அதோ பஸ்தாவர்தசிகித்ஸாரூபதா ததா ஸர்வசிகித்ஸாரூபதா ச யுக்தைவ||௩௮-௩௯||-

Adhikarana 30 (40) · Śloka 41

நாபிப்ரதேஶஂ கடிபார்ஶ்வகுக்ஷிஂ கத்வா ஶகத்தோஷசயஂ விலோட்ய ||௪௦|| ஸஂஸ்நேஹ்ய காயஂ ஸபுரீஷதோஷஃ ஸம்யக் ஸுகேநைதி ச யஃ ஸ பஸ்திஃ |௪௧|

தத்ர பஸ்தேஃ கதாகதலக்ஷணாநி க்ரமேணாஹ- நாபீத்யாதி| விலோட்யேதி ஸங்க்ஷோப்ய| ஸஂஸ்நேஹ்ய காயமிதி வீர்யரூபேண ஸாரேண காயஂ வ்யாப்ய, உக்தஂ ஹி- “வீர்யேண பஸ்திராதத்தே தோஷாநாபாதமஸ்தகாத்” (ஸு.சி.அ.௩௫) இதி| ஸ்நேஹஶப்தேந ச ஸாரோऽபிதீயதே; யதா- “தேஹஃ ஸ்நேஹபரிக்ஷயாத்” (சி.அ.௮) இதி| ஸம்யகிதி நிரவஶேஷேண| ஸுகேநேதி விகாரமகத்வா||௪௦||-

Adhikarana 31 (41) · Śloka 42

ப்ரஸஷ்டவிண்மூத்ரஸமீரணத்வஂ ருச்யக்நிவத்த்யாஶயலாகவாநி||௪௧|| ரோகோபஶாந்திஃ ப்ரகதிஸ்ததா ச பலஂ ச தத் ஸ்யாத் ஸுநிரூடலிங்கம்|௪௨|

தாதாத்விகபஸ்திஸம்யக்யோகலக்ஷணமபிதாயோத்தரகாலபவமாஹ- ப்ரஸஷ்டேத்யாதி| ‘ஆஶயலாகவாநி’ இத்யத்ர ‘ஆமயலாகவாநி’ இதி பாடே ரோகோபஶாந்திரித்யநந்தரஂ வாஶப்தோ ஜ்ஞேயஃ, தேந ரோகோபஶாந்திரிஹ நிரூஹஸாத்யவிகாராணாமுபஶாந்திஃ||௪௧||-

Adhikarana 32 (42) · Śloka 43

ஸ்யாத்ருக்சிரோஹத்குதபஸ்திலிங்கே ஶோபஃ ப்ரதிஶ்யாயவிகர்திகே ச||௪௨|| ஹல்லாஸிகா மாருதமூத்ரஸங்கஃ ஶ்வாஸோ ந ஸம்யக் ச நிரூஹிதே ஸ்யுஃ|௪௩|

ஸ்யாதித்யாதி பஸ்த்யயோகலக்ஷணம்| ந ஸம்யங்நிரூஹிதே இதி அயோகேந நிரூஹிதே||௪௨||-

Adhikarana 33 (43) · Śloka 43

லிங்கஂ யதேவாதிவிரேசிதஸ்ய பவேத்ததேவாதிநிரூஹிதஸ்ய||௪௩||

பஸ்த்யதியோகலக்ஷணமதிதேஶேநாஹ- லிங்கமித்யாதி||௪௩||

Adhikarana 34 (44) · Śloka 44

ப்ரத்யேத்யஸக்தஂ ஸஶகச்ச தைலஂ ரக்தாதிபுத்தீந்த்ரியஸம்ப்ரஸாதஃ | ஸ்வப்நாநுவத்திர்லகுதா பலஂ ச ஸஷ்டாஶ்ச வேகாஃ ஸ்வநுவாஸிதே ஸ்யுஃ||௪௪||

அநுவாஸநஸம்யக்யோகலக்ஷணமாஹ- ப்ரத்யேதீத்யாதி| அஸக்தமிதி ஸங்கஂ விநா| ரக்தாதயஃ தாதவஃ| ஸ்வப்நாநுவதிஃ நித்ராநுவத்திஃ| ஸஷ்டா இதி அபத்தாஃ||௪௪||

Adhikarana 35 (45) · Śloka 46

அதஃஶரீரோதரபாஹுபஷ்டபார்ஶ்வேஷு ருக்ரூக்ஷகரஂ ச காத்ரம் | க்ரஹஶ்ச விண்மூத்ரஸமீரணாநாமஸம்யகேதாந்யநுவாஸிதஸ்ய ||௪௫|| ஹல்லாஸமோஹக்லமஸாதமூர்ச்சாவிகர்திகா சாத்யநுவாஸிதஸ்ய|௪௬|

அத இத்யாத்யநுவாஸநாயோகலக்ஷணம்| ரூக்ஷகரதா சாத்ர ஶரீரஸ்யாஸ்நேஹநாதேவ| ஹல்லாஸாதி அதியோகலக்ஷணம்||௪௫||-

Adhikarana 36 (46) · Śloka 47

யஸ்யேஹ யாமாநநுவர்ததே த்ரீந் ஸ்நேஹோ நரஃ ஸ்யாத் ஸ விஶுத்ததேஹஃ||௪௬|| ஆஶ்வாகதேऽந்யஸ்து புநர்விதேயஃ ஸ்நேஹோ ந ஸஂஸ்நேஹயதி ஹ்யதிஷ்டந்|௪௭|

உசிதஸ்நேஹப்ரத்யாகமநகாலமாஹ- யஸ்யேத்யாதி| யாமாநிதி ப்ரஹராந்| ஸ விஶுத்ததேஹ இதி ஸ அநுவாஸநப்ரயோகஸம்யக்யோகாதநுவாஸநவ்யாபத்திரஹித இத்யர்தஃ| ஆஶ்வாகதே இதி ஶீக்ரஂ ப்ரத்யாகதே, அந்யஸ்து விதேய இதி ததைவாந்யஃ ஸ்நேஹோ தேயஃ| புநஃ ஸ்நேஹதாநோபபத்திமாஹ- ஸ்நேஹோ ந ஸஂஸ்நேஹயதி ஹ்யதிஷ்டந்நிதி||௪௬||-

Adhikarana 37 (47-48) · Śloka 49

த்ரிஂஶந்மதாஃ கர்ம நு பஸ்தயோ ஹி காலஸ்ததோऽர்தேந ததஶ்ச யோகஃ||௪௭|| ஸாந்வாஸநா த்வாதஶ வை நிரூஹாஃ ப்ராக் ஸ்நேஹ ஏகஃ பரதஶ்ச பஞ்ச| காலே த்ரயோऽந்தே புரதஸ்ததைகஃ ஸ்நேஹா நிரூஹாந்தரிதாஶ்ச ஷட் ஸ்யுஃ||௪௮|| யோகே நிரூஹாஸ்த்ரய ஏவ தேயாஃ ஸ்நேஹாஶ்ச பஞ்சைவ பராதிமத்யாஃ|௪௯|

ஸம்ப்ரதி ஸங்க்யாப்ரஶ்நஸ்யோத்தரவிஶேஷமாஹ- த்ரிஂஶதித்யாதி| கர்மகாலயோகஸஞ்ஜ்ஞா யதாக்ரமஂ த்ரிஂஶத்ஷோடஶாஷ்டபஸ்திஸமுதயேஷு ஜ்ஞேயா| காலஸ்ததோऽர்தேநேத்யத்ர அர்தஶப்தோ ந ஸமப்ரதிவசநஃ ; தேந த்ரிஂஶதத ஷோடஶ பவந்தி| ஸாந்வஸநா இத்யாதிநா கர்மாதீநாஂ நிரூஹாநுவாஸநவிபாகமாஹ| ஏகமநுவாஸநஂ தத்த்வா தீயந்த இதி ஸாந்வஸநாஃ, ஏவமநுவாஸநேந ப்ரத்யேகஂ யோகாத் த்வாதஶ நிரூஹாஶ்சதுர்விஂஶதிர்பஸ்தயோ பவந்தி| ப்ராகிதி ஆரம்மே| பரத இதி த்வாதஶநிரூஹோத்தரகாலே| நிரூஹாந்தரிதாஶ்ச ஷட் ஸ்யுரிதி நிரூஹேணாந்தரீ கதாஃ, ஏவஂ ச த்வாதஶ பஸ்தயஃ பூரணீயாஃ| பஞ்சைவ பராதிமத்யா இதி பஞ்ச ஸ்நேஹா அந்தே மத்யே ஆதௌ ச யேஷாஂ விபக்தாஸ்தே ததா; அத்ர சாதௌ ஸ்நேஹத்வயம், அந்தே ச ஸ்நேஹத்வயஂ, நிரூஹத்ரயமத்யே சைகமநுவாஸநம், ஏவஂ பஞ்ச ஸ்நேஹா பவந்தி| யே து நிரூஹதிந ஏவாநுவாஸநஂ வதந்தி தந்மதே ஆதாவேக ஏவ, அந்தேऽபி திநாந்தரே ஏகஃ, ஏவஂ பஞ்ச பவந்தி; ஏவஂ கர்மகாலயோரபி நிரூஹதிந ஏவ திநாந்தரே வாऽநுவாஸநஂ வ்யாக்யேயம்| அத்ர சைகஸ்நேஹாந்தரிதாநாஂ நிரூஹாணாஂ தாநே வாதக்ஷோபோ நாஶங்கநீயஃ, கர்மாதிஷு நிரூஹா யாபநாபஸ்திரூபா தீயந்தே, தே ஸ்நிக்தா ஏவேதி கத்வா ந வாதக்ஷோபகா பவந்தி| ஏதே ச கர்மாதயோ யத்யபி ஶாஸ்த்ரப்ரதேஶேஷு ந வ்யவஹ்ரியந்தே, ததாऽபி தத்வித்யவ்யவஹாரார்தமேவேயஂ கர்மாதிஸஞ்ஜ்ஞா, யதா யமகமஹாச்சபாநாதிஸஞ்ஜ்ஞா; தேந கர்மாதிஸஞ்ஜ்ஞாயாஃ ஶாஸ்த்ரே வ்யவஹாராதர்ஶநாத் கர்மாதிப்ரதிபாதகோ க்ரந்தோऽநார்ஷ இதி யதுச்யதே, தந்நிரஸ்தம்| கர்மாதிஸஞ்ஜ்ஞா ச தந்த்ராந்தரேऽப்யஸ்தி| ததாஹி ஜதூகர்ணஃ- “பஸ்தயஸ்த்ரிஂஶத் ஷோடஶாஷ்டௌ ச கர்மகலயோகாஃ; நிரூஹாஃ ஸ்நேஹாந்தரிதா த்வாதஶ ஷட் த்ரயஃ; ஏகஸ்நேஹாரம்பாஃ பஞ்சத்ர்யேகாந்தாஃ” இதி; ஹாரீதேऽபி- “த்ரிஂஶகஂ கர்ம புதா வதந்தி” இத்யாத்யுக்தம்| கர்மாதீநாஂ ப்ரயோகஂ கேசித்வாதாதிஷு வதந்தி||௪௭-௪௮||-

Adhikarana 38 (49) · Śloka 50

த்ரீந் பஞ்ச வாऽऽஹுஶ்சதுரோऽத ஷட்வா வாதாதிகாநாமநுவாஸநீயாந் ||௪௯|| ஸ்நேஹாந் ப்ரதாயாஶு பிஷக்விதத்யாத் ஸ்ரோதோவிஶுத்யர்தமதோ நிரூஹாந்|௫௦|

த்ரீந் பஞ்சேத்யாதிநா ஸ்நேஹநார்தமநுவாஸநமாஹ| அத்ர யே ‘வாதாதிகாநாஂ’ இதி படந்தி, தேஷாமாதிஶப்தேந பித்தகபயோரபி க்ரஹணஂ; பஹுவசநஂ து தத்குணஸஂவிஜ்ஞாநபஹுவ்ரீஹிணா வாதஸ்ய க்ரஹணாத்பஹுத்வஸங்க்யாயோகாதுபபந்நம்| யதோக்தஂ குஷ்டநிதாநே- ‘வாதாதிஷு ப்ரதுஷ்டேஷு” (நி.அ.௫) இதி, ததா கியந்தஃஶிரஸீயேऽபி “வாதாதீநாஂ ரஸாதீநாஂ” (ஸூ.அ.௧௭) இதி பஹுத்வஂ நிர்திஷ்டம்| அந்யே து- ‘வாதாதிகாநாஂ’ இதி படந்தி| அத்ர சதுர்ணாஂ ஷண்ணாஂ ச ஸ்நேஹாநாஂ யுக்மரூபாணாமபி தாநமவிருத்தமேவ, ஏததநுவாஸநஸ்ய நிரூஹாங்கதயா ஸ்நேஹநார்தஂ க்ரியமாணத்வாத்; அயுக்மதாநஂ து ‘பஸ்தீநயுக்மாந்’ இத்யநேந ஸ்வப்ரதாநதயாऽநுவாஸநஸ்ய விஹிதமிதி பிந்நவிஷயதயா ந விரோதஃ; யதஃ ஸ்நேஹநப்ரயோஜநமநுவாஸநஂ ஸ்நேஹே பூத ஏவாயுக்மதாநேந நிவர்தநீயஂ; கிஂவா, அயுக்மா தந்த்ரதோ வ்யாக்யாநேந ஸங்க்யைவோச்யதே, ததாஹி- த்ரீந், பஞ்ச, த்ரீந் சதுர இதி ஸப்த, பஞ்ச சதுர இதி நவ, பஞ்ச ஷடித்யேகாதஶ, இதி பஞ்ச விகல்பா இஹ விதீயந்தே| தந்த்ராந்தரே ஸ்நேஹஸ்ய யுக்மதாநமுக்தஂ, யதா- “ரூக்ஷஸ்ய பஹுவாதஸ்ய த்வௌ த்ரீந் வாऽப்யநுவாஸநாந்| தத்யாத் ஸ்நிக்ததநுஂ ஜ்ஞாத்வா ததஃ பஶ்சாந்நிரூஹயேத்” (ஸு.சி.அ.௩௭) இதி| ஸ்ரோதஃஶப்தேந விபத்தஸிராऽபிஹிதா||௪௯||-

Adhikarana 39 (50-52) · Śloka 53

விஶுத்ததேஹஸ்ய ததஃ க்ரமேண ஸ்நிக்தஂ தலஸ்வேதிதமுத்தமாங்கம்||௫௦|| விரேசயேத்த்ரிர்த்விரதைகஶோ வா பலஂ ஸமீக்ஷ்ய த்ரிவிதஂ மலாநாம்| உரஃஶிரோலாகவமிந்த்ரியாச்ச்யஂ ஸ்ரோதோவிஶுத்திஶ்ச பவேத்விஶுத்தே||௫௧|| கலோபலேபஃ ஶிரஸோ குருத்வஂ நிஷ்டீவநஂ சாப்யத துர்விரிக்தே| ஶிரோக்ஷிஶங்கஶ்ரவணார்திதோதாவத்யர்தஶுத்தே திமிரஂ ச பஶ்யேத்||௫௨|| ஸ்யாத்தர்பணஂ தத்ர மது த்ரவஂ ச ஸ்நிக்தஸ்ய தீக்ஷ்ணஂ து புநர்ந யோகே|௫௩|

ஸம்ப்ரதி க்ரமாகதஶிரோவிரேசநஸ்ய கல்பநாமஸம்யக்யோகாயேகாதியோகலக்ஷணஂ சாஹ- விஶுத்தேத்யாதி| விஶுத்ததேஹஸ்யேதி ஏதச்ச பஞ்சகர்மஸம்பாதநீயநவிஷயத்வஂ ஶுத்திபூர்வகத்வஂ ஶிரோவிரேசநஸ்யேஹோச்யதே; தேந வமநாதிநாऽஶுத்தேऽபி ஶிரோவிரேசநைகஸம்பத்யி புருஷேऽயஂ க்ரமோஜ்ஞேயஃ| ஸ்நிக்தமிதி அப்யங்கஶிரோபஸ்திபாநாதிநா| தலஸ்வேதிதமிதி ஹஸ்ததலஸ்வேதிதம்| த்ரிர்த்விரதைகஶ இதி தத்திந ஏவ தோஷாணாமுத்கஷ்டத்வாதிபலத்ரைவித்யமபேக்ஷ்ய யதாயோக்யதயா யோஜ்யம்| இந்த்ரியாச்ச்யமிதி சக்ஷுராதீநாஂ ஸ்வவிஷயே பாடவம்| திமிரஂ ச பஶ்யேதிதி தமோவ்யாப்தஂ ஸர்வஂ பஶ்யேதித்யர்தஃ| தஸ்யாதியோகாயோகயோஶ்சிகித்ஸிதமநு வக்தவ்யதயாऽநுஷங்கதாமாஹ- ஸ்யாத்தர்பணமித்யாதி| மது த்ரவஂ சேத்யநேநாதியோகசிகித்ஸிதம்| தீக்ஷ்ணஂ து புநர்ந யோகே இதி அயோகே ஶிரோவிரேசநஸ்ய புநஸ்தீக்ஷ்ணஂ ஶிரோவிரேசநஂ தேயம்||௫௦-௫௨||-

Adhikarana 40 (53) · Śloka 53

இத்யாதுரஸ்வஸ்தஸுகஃ ப்ரயோகோ பலாயுஷோர்வத்திகதாமயக்நஃ||௫௩||

உக்தஂ பஞ்சகர்மப்ரயோகமுபஸஂஹரதி- இத்யாதுரேத்யாதி| ஆதுரஸ்வஸ்தஸுக இதி வசநேந ஆதுரே ஆமயஸ்யாபஹந்ததயா, ஸ்வஸ்தே ச பலாயுர்வத்திகர்ததயா யதோக்தபஞ்சகர்மப்ரயோகஃ ஸுகஹேதுர்பவதீதி ஜ்ஞேயம்| ஸ்வஸ்தே ச பஞ்சகர்மப்ரவத்திஃ “மாதவப்ரதமே மாஸி” (ஸூ.அ.௭) இத்யாதிநா ஸூத்ரஸ்தாநே ப்ரோக்தைவ ஜ்ஞேயா||௫௩||

Adhikarana 41 (54) · Śloka 54

காலஸ்து பஸ்த்யாதிஷு யாதி யாவாஂஸ்தாவாந் பவேத்த்விஃ பரிஹாரகாலஃ|௫௪|

‘கதே கியாந் வா பரிஹாரகாலஃ’ இத்யஸ்யோத்தரமாஹ- காலஸ்த்வித்யாதி| தாவாந் பவேத்த்விஃ பரிஹாரகால இதி பஸ்த்யாதிப்ரயோகே யாவாந் காலோ வ்யாப்யதே, ததஃ காலாத்த்விகுணஂ காலஂ யாவத் பரிஹார்யத்வேநோக்தஂ பரிஹர்தவ்யம்| அத்ர ஆதிஶப்தேந வமநவிரேசநஶிரோவிரேசநாநாஂ க்ரஹணஂ, பஸ்தேஸ்த்வாதௌ வ்யுத்பாதநேந ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயதி|௫௪|

Adhikarana 42 (54) · Śloka 55

அத்யாஸநஸ்தாநவசாஂஸி யாநஂ ஸ்வப்நஂ திவா மைதுநவேகரோதாந்||௫௪|| ஶீதோபசாராதபஶோகரோஷாஂஸ்த்யஜேதகாலாஹிதபோஜநஂ ச|௫௫|

‘கிஂ வர்ஜநீயஂ’ இதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம்- அத்யாஸநேத்யாதி| ஆஸநம் உபவிஷ்டாவஸ்தாநம்| ஸ்தாநம் ஊர்த்வதயா ஸ்தாநம்| யாநஂ ரதாஶ்வாதிநா யாநம்| ஏத ஆவிஷ்கததமா இஹோக்தாஃ; தேந க்ரோதாதிசிந்தநாதயோ யேऽப்யுபகல்பநீயாதௌ வமநாதிப்ரயோகே நிஷித்தாஸ்தேऽபி ந ஸேவ்யா ஏவ||௫௪||-

Adhikarana 43 (55) · Śloka 56

பத்தே ப்ரணீதே விஷமஂ ச நேத்ரே மார்கே ததாऽர்ஶஃகபவிட்விபத்தே ||௫௫|| ந யாதி பஸ்திர்ந ஸுகஂ நிரேதி தோஷாவதோऽல்போ யதி வாऽல்பவீர்யஃ|௫௬|

‘ப்ரணீயமாநஃ’ இத்யாதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரஂ பத்தே இத்யாதி| நேத்ரே பத்தே விஷமஂ ப்ரணீதே ச குதாவயவருத்தத்வாந்ந யாதி| ததா ‘ந ஸுகஂ நிரேதி’ இத்யாதிநா ‘ஸுசிராச்ச கேந’ இதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரம்| ந ஸுகஂ நிரேதீதி சிரேண துஃகஂ கத்வா சாகச்சதீத்யர்தஃ| தோஷாவத இதி தோஷேண பலீயஸாऽவருத்தஃ| அல்ப இதி அல்பமாநஃ| அல்பவீர்ய இதி உஷ்ணலவணாத்யபாவாந்மதுவீர்யஃ||௫௫||-

Adhikarana 44 (56) · Śloka 57

ப்ராப்தே து வர்சோநிலமூத்ரவேகே வாதேऽதிவத்தேऽல்பபலே குதே வா||௫௬|| அத்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணஶ்ச மதௌ ச கோஷ்டே ப்ரணீதமாத்ரஃ புநரேதி பஸ்திஃ|௫௭|

ப்ராப்தே சேத்யநேந ஶீக்ராகமநஹேதுமாஹ| வாதேऽதிவத்தே ஸ்நேஹோ குதே வாதேந ப்ரதிஹதத்வாந்ந யாத்யாஶயஂ, ததஃ ஶீக்ரமாகச்சதி; அல்பபலே குதே ஸ்நேஹஂ தாரயிதுஂ ந ஶக்நோதி புருஷஃ, அல்பபலத்வஂ குதஸ்ய ஸஂவரணீவலீதார்பல்யாத்||௫௬||-

Adhikarana 45 (57-58) · Śloka 59

மேதஃகபாப்யாமநிலோ நிருத்தஃ ஶூலாங்கஸுப்திஶ்வயதூந் கரோதி||௫௭|| ஸ்நேஹஂ து யுஞ்ஜந்நபுதஸ்து தஸ்மை ஸஂவர்தயத்யேவ ஹி தாந் விகாராந்| ரோகாஸ்ததாऽந்யேऽப்யவிதர்க்யமாணாஃ பரஸ்பரேணாவகஹீதமார்காஃ||௫௮|| ஸந்தூஷிதா தாதுபிரேவ சாந்யைஃ ஸ்வைர்பேஷஜைர்நோபஶமஂ வ்ரஜந்தி|௫௯|

‘ஸாத்யாஃ’ இத்யாதி ப்ரஶ்நஸ்யோத்தரஂ- மேதஃகபாப்யாமித்யாதி| மேதஸா கபேந வேதி மேதஃ கபாப்யாம்| அத்ர ஶூலாதீந்நிரீக்ஷ்ய ஶுத்தவாதப்ராந்த்யா ஸ்நேஹஂ ப்ரயுங்க்தே, நாவரணஂ ஜாநாதி, அத ஏவ ‘அபுதஃ’ இதி கதம்| அந்யத்ராப்யுக்தஂ- “குபிதே மார்கஸஂரோதாந்மேதஸா வா கபேந வா| அதிவத்தேऽநிலே நாதௌ ஶஸ்தஂ ஸ்நேஹேந பஂஹணம்” இதி| அவிதர்க்யமாணா இதி அஸம்யக்ஜ்ஞாயமாநாஃ| அஸம்யக்ஜ்ஞாயமாநத்வ ஏவ ஹேதுமாஹ- பரஸ்பரேணேத்யாதி| ரோகஶப்தேநாத்ர தோஷோऽபிப்ரேதஃ| பரஸ்பரேண ப்ரதிபத்தமார்கா அதோ துர்க்ரஹா பவந்தி, ததா தாதுபிஶ்ச ரக்தாதிபிஃ ஸந்தூஷிதாஃ ஸம்மூர்ச்சிதாஃ ஸந்தோ துர்ஜ்ஞேயா பவந்தி, அவிஜ்ஞாதாஶ்ச ஸ்வைர்பேஷஜைர்ந ப்ரஶமஂ வ்ரஜந்தி; ஸ்வைர்பேஷஜைரிதி மார்காவரோதாதிகாரணதோஷதாத்வந்தரநிரபேக்ஷகைரேகதோஷபேஷஜைஃ; தத்தி ததாபூதாநாஂ பேஷஜஂ யௌகிகஂ ந பவத்யேவ, அதோऽநுபஶமோ யுக்த ஏவஃ ஏவஂ ச தோஷாணாஂ பரஸ்பராவரோதாந் ததா தாதுஸம்மூர்ச்சநவிஶேஷாஂஶ்சாவகம்யைவ வ்யாதௌ ப்ரபஞ்சோऽநுஸரணீயஃ||௫௭-௫௮||-

Adhikarana 46 (59) · Śloka 60

ஸர்வஂ ச ரோகப்ரஶமாய கர்ம ஹீநாதிமாத்ரஂ விபரீதகாலம்||௫௯|| மித்யோபசாராச்ச ந தஂ விகாரஂ ஶாந்திஂ நயேத் பத்யமபி ப்ரயுக்தம்|௬௦|

அத விஜ்ஞாதேऽபி வ்யாதௌ பிஷஜாऽஸம்யக்ப்ரயோகாதிபிர்வர்தமாநேऽஸித்திமாஹ- ஸர்வஂ சேத்யாதி| விபரீதகாலமிதி அநுசிதகாலகதம்| மித்யோபசாராச்சேதி பேஷஜாநாஂ ததாऽகரணாத், யதா- பேஷஜஸ்ய ஸம்யக்பரிணாமே ஸதி போக்தவ்யம்| யத்யௌகிகஂ பேஷஜஂ தத் ஸம்யக் ப்ரயுக்தஂ ஸித்யதீதி ஸித்தாந்தஃ||௫௯||-

Adhikarana 47 (60) · Śloka 61

தத்ர ஶ்லோகஃ- ப்ரஶ்நாநிமாந் த்வாதஶ பஞ்சகர்மாண்யுத்திஶ்ய ஸித்தாவிஹ கல்பநாயாம்||௬௦|| ப்ரஜாஹிதார்தஂ பகவாந் மஹார்தாந் ஸம்யக்ஜகாதர்ஷிவரோऽத்ரிபுத்ரஃ||௬௧||

ப்ரஶ்நாநித்யாதிநாऽத்யாயார்தஂ ஸங்கஹ்ணாதி| ஸங்க்ரஹஶ்ச வ்யக்தஃ||௬௦||-

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே ஸித்திஸ்தாநே கல்பநாஸித்திர்நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ ஸித்திஸ்தாநே கல்பநாஸித்திர்நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧||