Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੀਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः पञ्चकर्मीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧੌ ਜ੍ਞਾਤਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੋਪਯੋਗਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਕਜਿਜ੍ਞਾਸਾ ਭਵਤ੍ਯਤਸ੍ਤਦੁਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੀਯਸਿਦ੍ਧਿਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯੇਸਾਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਯੇਸਾਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਾਨਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩||
येषां यस्मात् पञ्चकर्माण्यग्निवेश न कारयेत्| येषां च कारयेत्तानि तत् सर्वं सम्प्रवक्ष्यते||३||
🔊 Audio coming soon
ਯੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ| ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੇਸਾਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਣੀਤ੍ਯਨੇਨ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਚ ਯੇਸਾਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ, ਤਾਨਿ ਪਥਗ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੩||
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
ਚਣ੍ਡਃ ਸਾਹਸਿਕੋ ਭੀਰੁਃ ਕਤਘ੍ਨੋ ਵ੍ਯਗ੍ਰ ਏਵ ਚ| ਸਦ੍ਰਾਜਭਿਸਜਾਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤਃ||੪|| ਯਾਦਚ੍ਛਿਕੋ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਸ਼੍ਚ ਵਿਹੀਨਃ ਕਰਣੈਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਵੈਰੀ ਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਹੀਨਃ ਸੁਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ||੫|| ਭਿਸਜਾਮਵਿਧੇਯਸ਼੍ਚ ਨੋਪਕ੍ਰਮ੍ਯਾ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ| ਏਤਾਨੁਪਚਰਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਬਹੂਨ੍ ਦੋਸਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੬|| ਏਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇ ਸਮੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯਾ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੈਰੁਪਕ੍ਰਮੈਃ| ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯੈਸਾਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੭||
चण्डः साहसिको भीरुः कृतघ्नो व्यग्र एव च| सद्राजभिषजां द्वेष्टा तद्द्विष्टः शोकपीडितः||४|| यादृच्छिको मुमूर्षुश्च विहीनः करणैश्च यः| वैरी वैद्यविदग्धश्च श्रद्धाहीनः सुशङ्कितः||५|| भिषजामविधेयश्च नोपक्रम्या भिषग्विदा| एतानुपचरन् वैद्यो बहून् दोषानवाप्नुयात्||६|| एभ्योऽन्ये समुपक्रम्या नराः सर्वैरुपक्रमैः| अवस्थां प्रविभज्यैषां वर्ज्यं कार्यं च वक्ष्यते||७||
🔊 Audio coming soon
ਚਣ੍ਡ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਕਲਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਵਿਸਯਾਨਾਹ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਵਿਮਾਨੇ ਜਨਪਦੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਨੀਯੇ (ਵਿ.ਅ.੩) ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੇ (ਵਿ.ਅ.੮) ਚ ਅਨਪਵਾਦਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਦਯੋਨੁਪਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾ ਏਵ, ਤਥਾਪੀਹ ਪ੍ਰਕਰਣਾਗਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਚਣ੍ਡਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭੇਸਜਸ੍ਯਾਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ; ਕਤਘ੍ਨਾਦਿਸੁ ਚਾਧਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵ ਭੇਸਜਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤਾਧਾਰ੍ਮਿਕਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਯਾਧਰ੍ਮ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ| ਸਤੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟੀਤਿ ਸਦ੍ਰਾਜਭਿਸਜਾਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾ, ਕਿਂਵਾ ਸਦਿਤਿ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸਦਾਦਿਦ੍ਵੇਸ੍ਯਃ| ਯਾਦਚ੍ਛਿਕਃ ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ| ਵਿਹੀਨਃ ਕਰਣੈਰਿਤਿ ਉਪਕਰਣੈਃ| ਵੈਰੀ ਵੈਦ੍ਯਾਪਕਾਰਕਃ, ਵੈਦ੍ਯਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾ ਤੁ ਨਾਪਕਾਰਕ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਃ ਵੈਦ੍ਯਮਾਨੀ| ਭਿਸਜਾਮਵਿਧੇਯ ਇਤਿ ਭਿਸਜਾਮਨਾਯਤ੍ਤਃ| ਸਰ੍ਵੈਰਿਤਿ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਏਸਾਮਿਤਿ ਚਣ੍ਡਾਦਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਮ੍||੪-੭||
Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9
ਅਵਮ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਤ੍- ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਾਤਿਸ੍ਥੂਲਾਤਿਕਸ਼ਬਾਲਵਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਪਿਪਾਸਿਤਕ੍ਸੁਧਿਤਕਰ੍ਮਭਾਰਾਧ੍ਵਹਤੋਪਵਾਸਮੈਥੁਨਾਧ੍ਯਯਨਵ੍ਯਾਯਾਮਚਿਨ੍ਤਾ- ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਕ੍ਸਾਮਗਰ੍ਭਿਣੀਸੁਕੁਮਾਰਸਂਵਤਕੋਸ੍ਠਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨੁਵਾਸਿਤਹਦ੍ਰੋਗੋਦਾਵਰ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤ- ਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਸ੍ਠੀਲਾਸ੍ਵਰੋਪਘਾਤਤਿਮਿਰਸ਼ਿਰਸ਼ਙ੍ਖਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਾਃ||੮|| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਭੂਯਃ ਕ੍ਸਣਨਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕ੍ਸੀਣਾਤਿਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਬਾਲਵਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਮੌਸਧਬਲਾਸਹਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਃ, ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਪਿਪਾਸਿਤਕ੍ਸੁਧਿਤਾਨਾਂ ਚ ਤਦ੍ਵਤ੍, ਕਰ੍ਮਭਾਰਾਧ੍ਵਹਤੋਪਵਾਸਮੈਥੁਨਾਧ੍ਯਯਨਵ੍ਯਾਯਾਮਚਿਨ੍ਤਾਪ੍ਰਸਕ੍ਤਕ੍ਸਾਮਾਣਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਚ੍ਛੇਦਕ੍ਸਤਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦਾਮਗਰ੍ਭਭ੍ਰਂਸ਼ਾਚ੍ਚਦਾਰੁਣਾ ਰੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਹਦਯਾਪਕਰ੍ਸਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਰੁਧਿਰਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਸਂਵਤਕੋਸ੍ਠਦੁਸ਼੍ਛਛਰ੍ਦਨਯੋਰਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਹਣਾਦ੍ਦੋਸਾਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਅਨ੍ਤਃਕੋਸ੍ਠੇ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਵਾ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨ ਉਦਾਨਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਰੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦੇਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍, ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨੁਵਾਸਿਤਾਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਹਦ੍ਰੋਗਿਣੋਹਦਯੋਪਰੋਧਃ, ਉਦਾਵਰ੍ਤਿਨੋ ਘੋਰਤਰ ਉਦਾਵਰ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਤਰਹਨ੍ਤਾ, ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਦਿਭਿਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਤਰਸ਼ੂਲਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ, ਤਿਮਿਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤਿਮਿਰਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ, ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਾਦਿਸੁ ਸ਼ੂਲਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨ ਵਮ੍ਯਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਤੇਸੁ ਵਿਸਗਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾਮਕਤੇਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦੇਸਾਮਿਤਿ ||੯||
अवम्यास्तावत्- क्षतक्षीणातिस्थूलातिकृशबालवृद्धदुर्बलश्रान्तपिपासितक्षुधितकर्मभाराध्वहतोपवासमैथुनाध्ययनव्यायामचिन्ता- प्रसक्तक्षामगर्भिणीसुकुमारसंवृतकोष्ठदुश्छर्दनोर्ध्वरक्तपित्तप्रसक्तच्छर्दिरूर्ध्ववातास्थापितानुवासितहृद्रोगोदावर्तमूत्राघात- प्लीहगुल्मोदराष्ठीलास्वरोपघाततिमिरशिरशङ्खकर्णाक्षिशूलार्ताः||८|| तत्र क्षतस्य भूयः क्षणनाद्रक्तातिप्रवृत्तिः स्यात्, क्षीणातिस्थूलकृशबालवृद्धदुर्बलानामौषधबलासहत्वात् प्राणोपरोधः, श्रान्तपिपासितक्षुधितानां च तद्वत्, कर्मभाराध्वहतोपवासमैथुनाध्ययनव्यायामचिन्ताप्रसक्तक्षामाणां रौक्ष्याद्वातरक्तच्छेदक्षतभयं स्यात्, गर्भिण्या गर्भव्यापदामगर्भभ्रंशाच्चदारुणा रोगप्राप्तिः, सुकुमारस्य हृदयापकर्षणादूर्ध्वमधो वा रुधिरातिप्रवृत्तिः, संवृतकोष्ठदुश्छछर्दनयोरतिमात्रप्रवाहणाद्दोषाः समुत्क्लिष्टा अन्तःकोष्ठे जनयन्त्यन्तर्विसर्पं स्तम्भं जाड्यं वैचित्त्यं मरणं वा, ऊर्ध्वगरक्तपित्तिन उदानमुत्क्षिप्य प्राणान् हरेद्रक्तं चातिप्रवर्तयेत्, प्रसक्तच्छर्देस्तद्वत्, ऊर्ध्ववातास्थापितानुवासितानामूर्ध्वं वातातिप्रवृत्तिः, हृद्रोगिणोहृदयोपरोधः, उदावर्तिनो घोरतर उदावर्तः स्याच्छीघ्रतरहन्ता, मूत्राघातादिभिरार्तानां तीव्रतरशूलप्रादुर्भावः, तिमिरार्तानां तिमिरातिवृद्धिः, शिरःशूलादिषु शूलातिवृद्धिः; तस्मादेते न वम्याः| सर्वेष्वपि तु खल्वेतेषु विषगरविरुद्धाजीर्णाभ्यवहारामकृतेष्वप्रतिषिद्धं शीघ्रतरकारित्वादेषामिति ||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਣੀਯਾਨਾਮੇਵ ਰੋਗਾਦਿਯੋਗਕਤਾਵਸ੍ਥਾਭੇਦੇਨਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਵਮ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਮ੍ਯਾਦੌ ਤਾਵਦਿਤਿਪਦਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮੈਥੁਨਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਂਵਤਕੋਸ੍ਠਃ ਵਾਯੁਨਾਲ੍ਪੀਕਤਕੋਸ੍ਠਃ, ‘ਵਾਯੁਵ੍ਯਾਪ੍ਤਕੋਸ੍ਠਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਦਿਨਾ ਯਥੋਕ੍ਤਵਮਨਾਦਾਨੇ ਹੇਤੁਮਾਹ| ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਃ ਮਰਣਂ, ‘ਬਲਕ੍ਸਯਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਵਿਚ੍ਛੇਦਪਾਠੇਨ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਾਤਰਕ੍ਤਚ੍ਛੇਦਕ੍ਸਤਭਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਚ੍ਛੇਦੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਃ| ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯੇਤਿ ਮਦੁਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ| ਹਦਯਾਪਕਰ੍ਸਣਾਦਿਤਿ ਹਦਯਹਿਂਸਨਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੋਸਃ| ਅਵਮ੍ਯਾਨਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਮਨਮਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚਾਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਥਾਪੀਹ ਵਿਧਾਨੇਨਾਤ੍ਰਾਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਮਨਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍||੮-੯||
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਮ੍ਯਾਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਪੀਨਸਕੁਸ੍ਠਨਵਜ੍ਵਰਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗਲਗ੍ਰਹਗਲਗਣ੍ਡਸ਼੍ਲੀਪਦਮੇਹਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨ ਵਿਸੂਚਿਕਾਲਸਕਵਿਸਗਰਪੀਤਦਸ੍ਟਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਾਧਃਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸੇਕ (ਦੁਰ੍ਨਾਮ ) ਹਲ੍ਲਾਸਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਪਚ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਮੁਖਪਾਕਦੁਸ੍ਟਸ੍ਤਨ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ; ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੇਦਾਰਸੇਤੁਭੇਦੇ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼ੋਸਦੋਸਵਿਨਾਸ਼ਵਤ੍||੧੦||
शेषास्तु वम्याः; विशेषतस्तु पीनसकुष्ठनवज्वरराजयक्ष्मकासश्वासगलग्रहगलगण्डश्लीपदमेहमन्दाग्निविरुद्धाजीर्णान्न विसूचिकालसकविषगरपीतदष्टदिग्धविद्धाधःशोणितपित्तप्रसेक (दुर्नाम ) हृल्लासारोचकाविपाकापच्यपस्मारोन्मादातिसारशोफपाण्डुरोगमुखपाकदुष्टस्तन्यादयः श्लेष्मव्याधयो विशेषेण महारोगाध्यायोक्ताश्च; एतेषु हि वमनं प्रधानतममित्युक्तं केदारसेतुभेदे शाल्याद्यशोषदोषविनाशवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਮ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯਾਪਿ ਪੀਨਸਾਦੀਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਵਿਸਯਤਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਤੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਮਨਸ੍ਯ ਯੌਗਿਕਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਚਨਾਦਿਵਿਸਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੇ “ਕੇਦਾਰਸੇਤੁਭੇਦੇ” (ਸੂ.ਅ.੨੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਕਦੇਸ਼ੇਨੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਕਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ; ਤੇਨ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ- “ਵਮਨਂ ਖਲੁ ਸਰ੍ਵੋਪਕ੍ਰਮੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਿਸਜਃ, ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਤ ਏਵਾਮਾਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕੇਵਲਂ ਵੈਕਾਰਿਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੂਲਮਪਕਰ੍ਸਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਵਜਿਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯਪਿ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਯਥਾ- ਭਿਨ੍ਨੇ ਕੇਦਾਰਸੇਤੌ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਾਦੀਨ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਨ੍ਯਮ੍ਭਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ੋਸਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਦ੍ਵਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੦) ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਖਣ੍ਡਕਂ, ਤਦਿਹ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਏਵਂ ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਪਿ ਯਦਿਹੈਕਦੇਸ਼ਂ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਕਗ੍ਰਨ੍ਥਖਣ੍ਡਕਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਧ੍ਯਾਹਾਰੇਣ ਯੋਜਨੀਯਮ੍||੧੦||
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
ਅਵਿਰੇਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸੁਭਗਕ੍ਸਤਗੁਦਮੁਕ੍ਤਨਾਲਾਧੋਭਾਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਵਿਲਙ੍ਘਿਤਦੁਰ੍ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਨਿਰੂਢਕਾਮਾਦਿਵ੍ਯਗ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣਿਨਵਜ੍ਵਰਿ- ਮਦਾਤ੍ਯਯਿਤਾਧ੍ਮਾਤਸ਼ਲ੍ਯਾਰ੍ਦਿਤਾਭਿਹਤਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਦਾਰੁਣਕੋਸ੍ਠਾਃ ਕ੍ਸਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਨ੍ਤਾਃ||੧੧|| ਤਤ੍ਰ ਸੁਭਗਸ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰੋਕ੍ਤੋ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕ੍ਸਤਗੁਦਸ੍ਯ ਕ੍ਸਤੇ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਕਰੀਂ ਰੁਜਾਂ ਜਨਯੇਤ੍, ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਮਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍, ਅਧੋਭਾਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਂ ਤਦ੍ਵਤ੍, ਵਿਲਙ੍ਘਿਤਦੁਰ੍ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਨਿਰੂਢਾ ਔਸਧਵੇਗਂ ਨ ਸਹੇਰਨ੍, ਕਾਮਾਦਿਵ੍ਯਗ੍ਰਮਨਸੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਮਯੋਗਦੋਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਜੀਰ੍ਣਿਨ ਆਮਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨਵਜ੍ਵਰਿਣੋਵਿਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ ਵਾਤਮੇਵ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍, ਮਦਾਤ੍ਯਯਿਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣੇ ਦੇਹੇ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਆਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯਾਧਮਤੋ ਵਾ ਪੁਰੀਸਕੋਸ੍ਠੇ ਨਿਚਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ ਸਹਸਾਨਾਹਂ ਤੀਵ੍ਰਤਰਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਜਨਯੇਤ੍, ਸ਼ਲ੍ਯਾਰ੍ਦਿਤਾਭਿਹਤਯੋਃ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਜੀਵਿਤਂ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਭਯਂ ਭਵੇਤ੍, ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਦਾਰੁਣਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨੋਦ੍ਧਤਾ ਦੋਸਾ ਹਚ੍ਛੂਲਪਰ੍ਵਭੇਦਾਨਾਹਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕ੍ਲਮਾਞ੍ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ, ਕ੍ਸਤਾਦੀਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਛਰ੍ਦਨੋਕ੍ਤੋ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ||੧੨||
अविरेच्यास्तु सुभगक्षतगुदमुक्तनालाधोभागरक्तपित्तिविलङ्घितदुर्बलेन्द्रियाल्पाग्निनिरूढकामादिव्यग्राजीर्णिनवज्वरि- मदात्ययिताध्मातशल्यार्दिताभिहतातिस्निग्धरूक्षदारुणकोष्ठाः क्षतादयश्च गर्भिण्यन्ताः||११|| तत्र सुभगस्य सुकुमारोक्तो दोषः स्यात्, क्षतगुदस्य क्षते गुदे प्राणोपरोधकरीं रुजां जनयेत्, मुक्तनालमतिप्रवृत्त्या हन्यात्, अधोभागरक्तपित्तिनं तद्वत्, विलङ्घितदुर्बलेन्द्रियाल्पाग्निनिरूढा औषधवेगं न सहेरन्, कामादिव्यग्रमनसो न प्रवर्तते कृच्छ्रेण वा प्रवर्तमानमयोगदोषान् कुर्यात्, अजीर्णिन आमदोषः स्यात्, नवज्वरिणोऽविपक्वान् दोषान् न निर्हरेद् वातमेव च कोपयेत्, मदात्ययितस्य मद्यक्षीणे देहे वायुः प्राणोपरोधं कुर्यात्, आध्मातस्याधमतो वा पुरीषकोष्ठे निचितो वायुर्विसर्पन् सहसाऽऽनाहं तीव्रतरं मरणं वा जनयेत्, शल्यार्दिताभिहतयोः क्षते वायुराश्रितो जीवितं हिंस्यात्, अतिस्निग्धस्यातियोगभयं भवेत्, रूक्षस्य वायुरङ्गप्रग्रहं कुर्यात्, दारुणकोष्ठस्य विरेचनोद्धता दोषा हृच्छूलपर्वभेदानाहाङ्गमर्दच्छर्दिमूर्च्छाक्लमाञ्जनयित्वा प्राणान् हन्युः, क्षतादीनां गर्भिण्यन्तानां छर्दनोक्तो दोषः स्यात्; तस्मादेते न विरेच्याः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨਾਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਵਿਰੇਚ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਭਗਕ੍ਸਤਗੁਦ ਇਤਿ ਸੁਭਗਗੁਦਃ, ਕ੍ਸਤਗੁਦਸ਼੍ਚ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੁਭਗਂ ਸੁਖਸਂਵਰ੍ਧਿਤਮਾਹੁਃ| ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਃ ਅਸਂਵਤਗੁਦਃ| ਕ੍ਸਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਨ੍ਤਾ ਇਤਿ ਵਮਨਾਵਿਸਯਮਧ੍ਯਪਠਿਤਾਃ| ਰੁਜਾਂ ਜਨਯੇਦ੍ ‘ਵਿਰੇਚਨਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਧੋਭਾਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਂ ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਯਾ ਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਮਾਦੀਤ੍ਯਾਦਾਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਤੋਕਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਯੋਗ ਏਵ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਅਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਨ ਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍” (ਸਿ.ਅ.੬) ਇਤਿ| ਅਯੋਗਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਹਿਕ੍ਕਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਆਮਦੋਸ ਇਤਿ ਆਮਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਸੂਚਿਕਾਦਿਃ| ਪੁਰੀਸਕੋਸ੍ਠ ਇਤਿ ਪੁਰੀਸਾਦ੍ਯਾਸਕ੍ਤਕੋਸ੍ਠਃ| ਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨੋਕ੍ਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਮਨੋਕ੍ਤਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੧-੧੨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਮੇਹੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਭਗਨ੍ਦਰੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਬ੍ਰਧਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਬੁਦਗਲਗਣ੍ਡਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਸੂਚਿਕਾਲਸਕਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠਵਿਸਰ੍ਪ- ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਦਾਹਹਦ੍ਰੋਗਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲਿਕਾਨੇਤ੍ਰਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਸ੍ਰਵਣਹਲੀਮਕਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕਾਮਲਾ- ਪਚ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਵਾਤਰਕ੍ਤਯੋਨਿਰੇਤੋਦੋਸਤੈਮਿਰ੍ਯਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਯਥੂਦਰਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਦਯਃ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ; ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਗ੍ਨ੍ਯੁਪਸ਼ਮੇਗ੍ਨਿਗਹਵਤ੍||੧੩||
शेषास्तु विरेच्याः; विशेषतस्तु कुष्ठज्वरमेहोर्ध्वरक्तपित्तभगन्दरोदरार्शोब्रधप्लीहगुल्मार्बुदगलगण्डग्रन्थिविसूचिकालसकमूत्राघातक्रिमिकोष्ठविसर्प- पाण्डुरोगशिरःपार्श्वशूलोदावर्तनेत्रास्यदाहहृद्रोगव्यङ्गनीलिकानेत्रनासिकास्यस्रवणहलीमकश्वासकासकामला- पच्यपस्मारोन्मादवातरक्तयोनिरेतोदोषतैमिर्यारोचकाविपाकच्छर्दिश्वयथूदरविस्फोटकादयः पित्तव्याधयो विशेषेण महारोगाध्यायोक्ताश्च; एतेषु हि विरेचनं प्रधानतममित्युक्तमग्न्युपशमेऽग्निगृहवत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਨਾਹ- ਕੁਸ੍ਠੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸੂਚਿਕਾਯਾਂ ਵਿਰੇਚਨਮੁਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਸ਼ੇਸਦੋਸਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੩||
Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15
ਅਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਅਜੀਰ੍ਣ੍ਯਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੀਤਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਯਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਤਿਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਤਿਕਸ਼ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਪੀਤੋਦਕਵਮਿਤਵਿਰਿਕ੍ਤਕਤਨਸ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਕੁਦ੍ਧਭੀਤਮਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਸ੍ਠੀਵਿਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਕੋਦਰਾਧ੍ਮਾਨਾਲਸਕਵਿਸੂਚਿਕਾਮਪ੍ਰਜਾਤਾਮਾਤਿਸਾਰ- ਮਧੁਮੇਹਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਤਾਃ||੧੪|| ਤਤ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣ੍ਯਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੀਤਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਦੂਸ੍ਯੋਦਰਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨ੍ਯੋਰਰੋਚਕਸ੍ਤੀਵ੍ਰਃ, ਯਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੋਭਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨੋ ਬਸ੍ਤਿਰਾਸ਼ੁ ਦੇਹਂ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍, ਅਤਿਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤਿਕਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਪੀਤੋਦਕਯੋਰੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਘੋਰਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਞ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਵਮਿਤਵਿਰਿਕ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਿਰੂਹਃ ਕ੍ਸਤਂ ਕ੍ਸਾਰ ਇਵ ਦਹੇਤ੍, ਕਤਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮਣੋ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਭਸ਼ਸਂਰੁਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਤਯੋਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਪ੍ਲਵੇਤ੍, ਮਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਯੋ ਰ੍ਭਸ਼ਂ ਵਿਚਲਿਤਾਯਾਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਯਾਂ ਚਿਤ੍ਤੋਪਘਾਤਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵਿਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਤਾਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵੀਭੂਤੋ ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਯੇਤ੍, ਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਕੋਦਰਾਧ੍ਮਾਨਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਭਸ਼ਤਰਮਾਧ੍ਯਾਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਲਸਕਵਿਸੂਚਿਕਾਮਪ੍ਰਜਾਤਾਮਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮਾਮਕਤੋ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਮਧੁਮੇਹਕੁਸ੍ਠਿਨੋਰ੍ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪੁਨਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਃ||੧੫||
अनास्थाप्यास्तु अजीर्ण्यतिस्निग्धपीतस्नेहोत्क्लिष्टदोषाल्पाग्नियानक्लान्तातिदुर्बलक्षुत्तृष्णाश्रमार्तातिकृशभुक्तभक्तपीतोदकवमितविरिक्तकृतनस्तः कर्मकुद्धभीतमत्तमूर्च्छितप्रसक्तच्छर्दिनिष्ठीविकाश्वासकासहिक्काबद्धच्छिद्रोदकोदराध्मानालसकविसूचिकामप्रजातामातिसार- मधुमेहकुष्ठार्ताः||१४|| तत्राजीर्ण्यतिस्निग्धपीतस्नेहानां दूष्योदरं मूर्च्छाश्वयथुर्वा स्यात्, उत्क्लिष्टदोषमन्दाग्न्योररोचकस्तीव्रः, यानक्लान्तस्य क्षोभव्यापन्नो बस्तिराशु देहं शोषयेत्, अतिदुर्बलक्षुत्तृष्णाश्रमार्तानां पूर्वोक्तोदोषः स्यात्, अतिकृशस्य कार्श्यं पुनर्जनयेत्, भुक्तभक्तपीतोदकयोरुत्क्लिश्योर्ध्वमधो वा वायुर्बस्तिमुत्क्षिप्य क्षिप्रं घोरान् विकाराञ्जनयेत्, वमितविरिक्तयोस्तु रूक्षं शरीरं निरूहः क्षतं क्षार इव दहेत्, कृतनस्तःकर्मणो विभ्रंशं भृशसंरुद्धस्रोतसः कुर्यात्, क्रुद्धभीतयोर्बस्तिरूर्ध्वमुपप्लवेत्, मत्तमूर्च्छितयो र्भृशं विचलितायां सञ्ज्ञायां चित्तोपघाताद् व्यापत् स्यात्, प्रसक्तच्छर्दिर्निष्ठीविकाश्वासकासहिक्कार्तानामूर्ध्वीभूतो वायुरूर्ध्वं बस्तिं नयेत्, बद्धच्छिद्रोदकोदराध्मानार्तानां भृशतरमाध्याप्य बस्तिः प्राणान् हिंस्यात्, अलसकविसूचिकामप्रजातामातिसारिणामामकृतो दोषः स्यात्, मधुमेहकुष्ठिनोर्व्याधेः पुनर्वृद्धिः; तस्मादेते नास्थाप्याः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਨਾਹ- ਅਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਦੂਸ੍ਯੋਦਰਮਿਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰਮ੍| ਯਾਨਂ ਰਥਾਦਿਯਾਨਮ੍| ਦਹੇਦ੍ ‘ਬਸ੍ਤਿਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਲ੍ਪਵੇਦਿਤਿ ਮੁਖਾਦਿਭਿਰੁਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਮਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰੂਪਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਬਦ੍ਧੋਦਰਾਦਾਵਾਧ੍ਮਾਤਾਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ “ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਯ ਬਦ੍ਧੋਦਰਿਣੇ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਾਵਚ੍ਚ “ਨਿਰੂਹਂ ਸਾਨੁਵਾਸਨਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੧੩) ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਨਿਰੂਹਵਿਧਾਨਮਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਉਦਰਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ‘ਬਦ੍ਧੋਦਰਿਣੇ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਵਿਬਨ੍ਧੋਦਰਿਵਿਸਯਂ ਨਿਰੂਹਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਬਦ੍ਧੋਦਰੇ ਨਿਰੂਹਨਿਸੇਧੋ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana 9 (16) · Śloka 16
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਵਾਤਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਸਙ੍ਗਬਲਵਰ੍ਣਮਾਂਸਰੇਤਃਕ੍ਸਯਦੋਸਾਧ੍ਮਾਨਾਙ੍ਗਸੁਪ੍ਤਿਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠੋਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤਿਸਾਰ- ਪਰ੍ਵਭੇਦਾਭਿਤਾਪਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਹਦ੍ਰੋਗਭਗਨ੍ਦਰੋਨ੍ਮਾਦਜ੍ਵਰਬ੍ਰਧ੍ਨਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਹਦਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕਟੀਗ੍ਰਹਵੇਪਨਾਕ੍ਸੇਪਕਗੌਰਵਾਤਿਲਾਘਵ- ਰਜਃਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਵਿਸਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਫਿਗ੍ਜਾਨੁਜਙ੍ਘੋਰੁਗੁਲ੍ਫਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਪ੍ਰਪਦਯੋਨਿਬਾਹ੍ਵਙ੍ਗੁਲਿਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਦਨ੍ਤਨਖਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲ- ਸ਼ੋਸਸ੍ਤਮ੍ਭਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਸਸ਼ਬ੍ਦੋਗ੍ਰਗਨ੍ਧੋਤ੍ਥਾਨਾਦਯੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ; ਏਤੇਸ੍ਵਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਨਸ੍ਪਤਿਮੂਲਚ੍ਛੇਦਵਤ੍||੧੬||
शेषास्त्वास्थाप्याः; विशेषतस्तु सर्वाङ्गैकाङ्गकुक्षिरोगवातवर्चोमूत्रशुक्रसङ्गबलवर्णमांसरेतःक्षयदोषाध्मानाङ्गसुप्तिक्रिमिकोष्ठोदावर्तशुद्धातिसार- पर्वभेदाभितापप्लीहगुल्मशूलहृद्रोगभगन्दरोन्मादज्वरब्रध्नशिरःकर्णशूलहृदयपार्श्वपृष्ठकटीग्रहवेपनाक्षेपकगौरवातिलाघव- रजःक्षयार्तविषमाग्निस्फिग्जानुजङ्घोरुगुल्फपार्ष्णिप्रपदयोनिबाह्वङ्गुलिस्तनान्तदन्तनखपर्वास्थिशूल- शोषस्तम्भान्त्रकूजपरिकर्तिकाल्पाल्पसशब्दोग्रगन्धोत्थानादयो वातव्याधयो विशेषेण महारोगाध्यायोक्ताश्च; एतेष्वास्थापनं प्रधानतममित्युक्तं वनस्पतिमूलच्छेदवत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਫਿਗਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੂਲਸ਼ੋਸਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੬||
Adhikarana 10 (17-19) · Śloka 19
ਯ ਏਵਾਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵਾਨਨੁਵਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤ੍ਵਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਨਵਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਪ੍ਰਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਰੋਚਕਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਦੁਰ੍ਬਲਪ੍ਲੀਹਕਫੋਦਰੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਰ੍ਚੋਭੇਦ- ਵਿਸਗਰਪੀਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਸ਼੍ਲੀਪਦਗਲਗਣ੍ਡਾਪਚਿਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠਿਨਃ ||੧੭|| ਤਤ੍ਰਾਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਾਵਤਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਨਵਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯੋਦਰਞ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਅਰ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਰੋਚਕਾਰ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਗਦ੍ਧਿਂ ਪੁਨਰ੍ਹਨ੍ਯਾਤ੍, ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਮਨ੍ਦਤਰਮਗ੍ਨਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਪ੍ਲੀਹਾਦਿਮਤਾਂ ਭਸ਼ਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਾਣਾਂ ਭੂਯ ਏਵ ਦੋਸਂ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਃ||੧੮|| ਯ ਏਵਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨਯਃ ਕੇਵਲਵਾਤਰੋਗਾਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ; ਏਤੇਸੁ ਹ੍ਯਨੁਵਾਸਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮੂਲੇ ਦ੍ਰੁਮਪ੍ਰਸੇਕਵਤ੍||੧੯||
य एवानास्थाप्यास्त एवाननुवास्याः स्युः; विशेषतस्त्वभुक्तभक्तनवज्वरपाण्डुरोगकामलाप्रमेहार्शःप्रतिश्यायारोचकमन्दाग्निदुर्बलप्लीहकफोदरोरुस्तम्भवर्चोभेद- विषगरपीतपित्तकफाभिष्यन्दगुरुकोष्ठश्लीपदगलगण्डापचिक्रिमिकोष्ठिनः ||१७|| तत्राभुक्तभक्तस्यानावृतमार्गत्वादूर्ध्वमतिवर्तते स्नेहः, नवज्वरपाण्डुरोगकामलाप्रमेहिणां दोषानुत्क्लिश्योदरञ्जनयेत्, अर्शसस्यार्शांस्यभिष्यन्द्याध्मानं कुर्यात्, अरोचकार्तस्यान्नगृद्धिं पुनर्हन्यात्, मन्दाग्निदुर्बलयोर्मन्दतरमग्निं कुर्यात्, प्रतिश्यायप्लीहादिमतां भृशमुत्क्लिष्टदोषाणां भूय एव दोषं वर्धयेत्; तस्मादेते नानुवास्याः||१८|| य एवास्थाप्यास्त एवानुवास्याः; विशेषतस्तु रूक्षतीक्ष्णाग्नयः केवलवातरोगार्ताश्च; एतेषु ह्यनुवासनं प्रधानतममित्युक्तं मूले द्रुमप्रसेकवत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨੁਵਾਸਨਵਿਸਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਅਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯੇਸੁ ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਃ ਪਠਿਤਃ, ਤਵ੍ਦ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਮਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤੋਪਾਦਨਮ੍; ਅਨੁਵਾਸਨਮਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਾਵਤਤ੍ਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ, ਨ ਤੁ ਨਿਰੂਹ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਅਨੁਵਾਸਨਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਯਾ ਵਿਸਰਣਸ਼ੀਲਂ ਸਾਯਂ ਦੀਯਤੇ; ਤੇਨ ਤਾਂਵਤ੍ਕਾਲਮਭੋਜਨਾਚ੍ਛੂਨ੍ਯਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਅਨੁਵਾਸਨਂ ਚ “ਸ਼ੂਲੇ ਚ ਭਕ੍ਤਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨੇ ਚ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਹਿਤਂ, ਤਥਾਪੀਹ ਭਕ੍ਤਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਯਾਮਰੁਚੌ ਤਨ੍ਨਿਸੇਧੋ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ; ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਨਂ ਹ੍ਯਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾਤਕਤਮ੍, ਅਰੁਚਿਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾ ਅਨਿਚ੍ਛਾ; ਕੇਵਲਵਾਤਰੋਗਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਰੋਗਯੁਕ੍ਤੋਨੁਵਾਸਨਾਰ੍ਹਃ| ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨੇ ਵਨਸ੍ਪਤਿਮੂਲੋਚ੍ਛੇਦਨਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਗ੍ਰਨ੍ਥੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ; “ਯਥਾ ਵਨਸ੍ਪਤੇਰ੍ਮੂਲੇ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਾਖਾਵਰੋਹਕੁਸੁਮਫਲਪਲਾਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਨਿਯਤੋ ਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੦) ਇਤਿ, ਮੂਲੇ ਦ੍ਰੁਮਪ੍ਰਸੇਕਵਚ੍ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਲ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਮੂਲੇ ਨਿਸਿਕ੍ਤੋ ਹਿ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਵਾਸਨਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਗ੍ਰਨ੍ਥਗ੍ਰਹਣਂ ਕਰੋਤਿ||੧੭-੧੯||
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 21
ਅਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹਾਸ੍ਤੁ ਅਜੀਰ੍ਣਿਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਪੀਤਸ੍ਨੇਹਮਦ੍ਯਤੋਯਪਾਤੁਕਾਮਾਃ ਸ੍ਨਾਤਸ਼ਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤੁਕਾਮਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤਮਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦਣ੍ਡਹਤਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਪਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤਨਵਜ੍ਵਰਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨੁਵਾਸਿਤਗਰ੍ਭਿਣੀਨਵਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਰ੍ਤਾਃ, ਅਨਤੌ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚੇਤਿ||੨੦|| ਤਤ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣਿਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਯੋਰ੍ਦੋਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਤ੍ਯ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਞ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਪੀਤਸ੍ਨੇਹਮਦ੍ਯਤੋਯਪਾਤੁਕਾਮਾਨਾਂ ਕਤੇ ਚ ਪਿਬਤਾਂ ਮੁਖਨਾਸਾਸ੍ਰਾਵਾਕ੍ਸ੍ਯੁਪਦੇਹਤਿਮਿਰਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਞ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਸ੍ਨਾਤਸ਼ਿਰਸਃ ਕਤੇ ਚ ਸ੍ਨਾਨਾਚ੍ਛਿਰਸਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ, ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਂ, ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਣਾਭਿਵਦ੍ਧਿਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸਂ ਚ, ਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤਮਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨਾਮਾਸ੍ਥਾਪਨੋਕ੍ਤਂ ਦੋਸਂ ਜਨਯੇਤ੍, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦਣ੍ਡਹਤਯੋਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਾਂ ਰੁਜਂ ਜਨਯੇਤ੍, ਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਪਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਨੇਤ੍ਰੋਰਃਪੀਡਨਂ, ਨਵਜ੍ਵਰਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤਯੋਰੂਸ੍ਮਾ ਨੇਤ੍ਰਨਾਡੀਰਨੁਸਤ੍ਯ ਤਿਮਿਰਂ ਜ੍ਵਰਵਦ੍ਧਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਘਾਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਨੁਵਾਸਿਤਸ੍ਯ ਕਫਃ ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਕਣ੍ਡੂਕ੍ਰਿਮਿਦੋਸਾਞ੍ਜਨਯੇਤ੍, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍ ਸ ਕਾਣਃ ਕੁਣਿਃ ਪਕ੍ਸਹਤਃ ਪੀਠਸਰ੍ਪੀ ਵਾ ਜਾਯਤੇ, ਨਵਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍, ਅਨਤੌ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚ ਸ਼ੀਤਦੋਸਾਨ੍ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਂ ਚ ਜਨਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹਾਃ||੨੧||
अशिरोविरेचनार्हास्तु अजीर्णिभुक्तभक्तपीतस्नेहमद्यतोयपातुकामाः स्नातशिराः स्नातुकामः क्षुत्तृष्णाश्रमार्तमत्तमूर्च्छितशस्त्रदण्डहतव्यवायव्यायामपानक्लान्तनवज्वरशोकाभितप्तविरिक्तानुवासितगर्भिणीनवप्रतिश्यायार्ताः, अनृतौ दुर्दिने चेति||२०|| तत्राजीर्णिभुक्तभक्तयोर्दोष ऊर्ध्ववहानि स्रोतांस्यावृत्य कासश्वासच्छर्दिप्रतिश्यायाञ्जनयेत्, पीतस्नेहमद्यतोयपातुकामानां कृते च पिबतां मुखनासास्रावाक्ष्युपदेहतिमिरशिरोरोगाञ्जनयेत्, स्नातशिरसः कृते च स्नानाच्छिरसः प्रतिश्यायं, क्षुधार्तस्य वातप्रकोपं, तृष्णार्तस्य पुनस्तृष्णाभिवृद्धिं मुखशोषं च, श्रमार्तमत्तमूर्च्छितानामास्थापनोक्तं दोषं जनयेत्, शस्त्रदण्डहतयोस्तीव्रतरां रुजं जनयेत्, व्यवायव्यायामपानक्लान्तानां शिरःस्कन्धनेत्रोरःपीडनं, नवज्वरशोकाभितप्तयोरूष्मा नेत्रनाडीरनुसृत्य तिमिरं ज्वरवृद्धिं च कुर्यात्, विरिक्तस्य वायुरिन्द्रियोपघातं कुर्यात्, अनुवासितस्य कफः शिरोगुरुत्वकण्डूक्रिमिदोषाञ्जनयेत्, गर्भिण्या गर्भं स्तम्भयेत् स काणः कुणिः पक्षहतः पीठसर्पी वा जायते, नवप्रतिश्यायार्तस्य स्रोतांसि व्यापादयेत्, अनृतौ दुर्दिने च शीतदोषान् पूतिनस्यं शिरोरोगं च जनयेत्; तस्मादेते न शिरोविरेचनार्हाः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹਾਨਾਹ- ਅਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਤੁਕਾਮ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਪਾਨਕਾਮਃ, ਪਾਨਕ੍ਲਾਨ੍ਤੋ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰੇਪਿ ਪਾਨਜਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਃ| ਅਨਤੌ ਸ਼ੀਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਇਤਿ ਮੇਘਾਚ੍ਛਾਦਿਤੇਹ੍ਨਿ| ਕਤੇ ਪਿਬਤਾਮਿਤਿ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੇ ਕਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪਿਬਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਣਿਃ ਕੁਬ੍ਜਿਤਕਰਃ ; ਪੀਠਸਰ੍ਪੀ ਪਙ੍ਗੁਃ| ਅਨਤੌ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੀਤਦੋਸਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਦੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚ ਕਤਸ੍ਯ ਪੂਤਿਨਾਸਾਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਕਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ, ਅਨਤੁਦੁਰ੍ਦਿਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਅਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਦੁਰ੍ਦਿਨਮਾਹੁਃ||੨੦-੨੧||
Adhikarana 12 (22) · Śloka 22
ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਹਾਃ, ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰੋਦਨ੍ਤਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਗਲਹਨੁਗ੍ਰਹਪੀਨਸਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਸ਼ਾਲੂਕਸ਼ੁਕ੍ਰਤਿਮਿਰਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਵ੍ਯਙ੍ਗੋ ਪਜਿਹ੍ਵਿਕਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਕਨ੍ਧਾਂਸਾਸ੍ਯਨਾਸਿਕਾਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਮੂਰ੍ਧਕਪਾਲਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਰ੍ਦਿਤਾਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਪਤਾਨਕਗਲਗਣ੍ਡ- ਦਨ੍ਤਸ਼ੂਲਹਰ੍ਸਚਾਲਾਕ੍ਸਿਰਾਜ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ੍ਵਰਭੇਦਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਗਦ੍ਗਦਕ੍ਰਥਨਾਦਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਾਸ਼੍ਚਵਾਤਾਦਿਵਿਕਾਰਾਃ ਪਰਿਪਕ੍ਵਾਸ਼੍ਚ; ਏਤੇਸੁ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮੁਞ੍ਜਾਦੀਸਿਕਾਮਿਵਾਸਕ੍ਤਾਂ ਕੇਵਲਂ ਵਿਕਾਰਕਰਂ ਦੋਸਮਪਕਰ੍ਸਤਿ||੨੨||
शेषास्त्वर्हाः, विशेषतस्तु शिरोदन्तमन्यास्तम्भगलहनुग्रहपीनसगलशुण्डिकाशालूकशुक्रतिमिरवर्त्मरोगव्यङ्गो पजिह्विकार्धावभेदकग्रीवास्कन्धांसास्यनासिकाकर्णाक्षिमूर्धकपालशिरोरोगार्दितापतन्त्रकापतानकगलगण्ड- दन्तशूलहर्षचालाक्षिराज्यर्बुदस्वरभेदवाग्ग्रहगद्गदक्रथनादय ऊर्ध्वजत्रुगताश्चवातादिविकाराः परिपक्वाश्च; एतेषु शिरोविरेचनं प्रधानतममित्युक्तं, तद्ध्युत्तमाङ्गमनुप्रविश्य मुञ्जादीषिकामिवासक्तां केवलं विकारकरं दोषमपकर्षति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰੋਦਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹਾਨਾਹ| ਸ਼ਿਰੋਦਨ੍ਤਮਨ੍ਯਾਭਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪੀਨਸੋਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ, ਤਰੁਣੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਨਿਸੇਧ ਇਤਿ ਨ ਵਿਰੋਧਃ| ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ ਅਪਤਾਨਕਭੇਦ ਏਵ ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸੋਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ” (ਸਿ.ਅ.੯) ਇਤਿ| ਸ਼ੂਲਹਰ੍ਸਚਾਲਾ ਦਨ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਕ੍ਸਿਰਾਜੀ ਨੇਤ੍ਰਰਾਜੀ , ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਾਤਵਿਕਾਰੇਪ੍ਯਤ੍ਰਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਗਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਹਨ੍ਤਤ੍ਵੇਨੈਵੋਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਮੁਞ੍ਜਾਦੀਸਿਕਾਮਿਵਾਸਕ੍ਤਾਮਿਤਿ ਮੁਞ੍ਜਾਚ੍ਛਰਾਵਯਵਾਦ੍ਯਥਾ ਈਸਿਕਾ ਸ਼ਰਿਕਾ ਆਸਕ੍ਤਾ ਆਕਸ੍ਯਤੇ ਮੁਞ੍ਜਾਨੁਪਘਾਤੇਨ, ਤਥਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਕ੍ਵੋ ਦੋਸੋ ਹ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੨||
Adhikarana 13 (23) · Śloka 23
ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇਤਰੇਸ੍ਵਾਤ੍ਯਯਿਕੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਨਾਵਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਤ੍ਰਿਮਗੁਣੋਪਧਾਨਾਤ੍; ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ, ਸ਼ੀਤੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ, ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਚੇਤਿ||੨੩||
प्रावृट्शरद्वसन्तेतरेष्वात्ययिकेषु रोगेषु नावनं कुर्यात् कृत्रिमगुणोपधानात्; ग्रीष्मे पूर्वाह्णे, शीते मध्याह्ने, वर्षास्वदुर्दिने चेति||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਤੌ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਵਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਆਤ੍ਯਯਿਕੇਸ੍ਵਿਤਿਵਚਨਾਦਨਾਤ੍ਯਯਿਕੇਸੁ ਗਦੇਸੁ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਆਤ੍ਯਯਿਕੇਪਿ ਸ਼ੀਤਾਦਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਕਤ੍ਰਿਮਗੁਣੋਪਧਾਨਾਦਿਤਿ; ਕਤ੍ਰਿਮਗੁਣੋਪਧਾਨਂ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੇਣੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੩||
Adhikarana 14 (24-28) · Śloka 28
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਯੇਭ੍ਯੋ ਯਨ੍ਨ ਹਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਧਿਤਮ੍||੨੪|| ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਰ੍ਥੇਭਿਨਿਵਿਸ਼ੇਦ੍ਬੁਧਃ| ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਤਰ੍ਕ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾ ਭਵੇਤ੍||੨੫|| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯੇਤ ਹਿ ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੨੬|| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਵਮਨਂ ਸ੍ਵੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ| ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ||੨੭|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਪਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਹ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਧਿਯਾ| ਵਿਨਾ ਤਰ੍ਕੇਣ ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯਦਚ੍ਛਾਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਸਾ||੨੮||
तत्र श्लोकाः- इति पञ्चविधं कर्म विस्तरेण निदर्शितम्| येभ्यो यन्न हितं यस्मात् कर्म येभ्यश्च यद्धितम्||२४|| न चैकान्तेन निर्दिष्टेऽप्यर्थेऽभिनिविशेद्बुधः| स्वयमप्यत्र वैद्येन तर्क्यं बुद्धिमता भवेत्||२५|| उत्पद्येत हि साऽवस्था देशकालबलं प्रति| यस्यां कार्यमकार्यं स्यात् कर्म कार्यं च वर्जितम्||२६|| छर्दिर्हृद्रोगगुल्मानां वमनं स्वे चिकित्सिते| अवस्थां प्राप्य निर्दिष्टं कुष्ठिनां बस्तिकर्म च||२७|| तस्मात् सत्यपि निर्देशे कुर्यादूह्य स्वयं धिया| विना तर्केण या सिद्धिर्यदृच्छासिद्धिरेव सा||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਭਿਧਾਯ ਵਮਨਾਦ੍ਯਵਿਸਯਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਵਮਨਾਦਿਵਿਸਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤੇ ਵਮਨਾਦਿਨਿਵਤ੍ਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਨਿਸੇਧਯਨ੍ਨਾਹ- ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਨਿਵਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਰ੍ਕ੍ਯਮਿਤਿ ਅਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੁਹਨੀਯਮ੍| ਬੁਦ੍ਧਿਮਤੇਤਿਵਚਨੇਨ ਅਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਨੁਕ੍ਤੋਹਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮੂਹਾਪੋਹਵਿਤਰ੍ਕਾਃ, ਅਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਗਮਨਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਯਃ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਅਥ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਗਮਨਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤਿ, ਤਥਾ ਕਿਮਰ੍ਥਮੇਕਾਨ੍ਤਤਾਵਧਾਰਣਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਂ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਦੇਸ਼ਾਦਿਭੇਦਕਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਰ੍ਯਮਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯੋਕ੍ਤਮਕਰਣੀਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ, ਤਥਾ ਵਰ੍ਜਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਨਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦੇਰੁਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਇਤਿ ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਧ੍ਯਾਯੇ| ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸ ਏਵ ਨਿਸਿਦ੍ਧਵਿਧਾਨਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਾਪਵਾਦਤ ਇਤ੍ਯਵਿਰੋਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਪਵਾਦਵਿਸਯੇ ਵਮਨਾਦਿਵਿਧਾਨਮਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਪਰਤਯਾ ਸਮਾਧੇਯਮ੍| ਨ੍ਯਾਯੋਪਪਾਦਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਸ੍ਵਬੁਵ੍ਦ੍ਯੈਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਤਯਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਪ੍ਰਚਰਣਮਿਵ ਭਿਕ੍ਸੁਕਸ੍ਯ ਬੀਜਮਿਵ ਕਰ੍ਸਕਸ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਲ੍ਪਮਪ੍ਯਨਲ੍ਪਜ੍ਞਾਨਾਯ ਭਵਤਿ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ||੨੪-੨੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने पञ्चकर्मीयसिद्धिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੀਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||