Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ ફલમાત્રાસિદ્ધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧||
ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
View original
अथातः फलमात्रासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
પૂર્વસિદ્ધિષુ ફલાન્યાચાર્યેણ પ્રયોગેષુ વિહિતાનિ, તેન તેષાં ફલાનાં ગુણાવધારણાર્થં તથાઽનુક્તગજાદિબસ્તિમાનોપદર્શનાર્થં ચ ફલમાત્રાસિદ્ધિરુચ્યતે| ગજાદિબસ્તિવિધાનકથનં યદ્યપ્યપ્રસ્તુતં, તથાઽપિ ગજાદિષ્વપિ યૌગિકતયા બસ્તેરેવ પ્રતિપાદ્યતે માત્રાઽત્ર ; તેન ફલાદીનાં તથા ગજાદિબસ્તિમાત્રાયાશ્ચ પ્રતિપાદિકા સિદ્ધિઃ ફલમાત્રાસિદ્ધિઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3-14) · Śloka 14
ભગવન્તમુદારસત્ત્વધીશ્રુતિવિજ્ઞાનસમૃદ્ધમત્રિજમ્|
ફલબસ્તિવરત્વનિશ્ચયે સવિવાદા મુનયોઽભ્યુપાગમન્||૩||
ભૃગુકૌશિકકાપ્યશૌનકાઃ સપુલસ્ત્યાસિતગૌતમાદયઃ|
કતમત્ પ્રવરં ફલાદિષુ સ્મૃતમાસ્થાપનયોજનાસ્વિતિ||૪||
કફપિત્તહરં વરં ફલેષ્વથ જીમૂતકમાહ શૌનકઃ|
મૃદુવીર્યતયાઽભિનત્તિ તચ્છકૃદિત્યાહ નૃપોઽથ વામકઃ||૫||
કટુતુમ્બમમન્યતોત્તમં વમને દોષસમીરણં ચ તત્|
તદવૃષ્યમશૈત્યતીક્ષ્ણતાકટુરૌક્ષ્યાદિતિ ગૌતમોઽબ્રવીત્ ||૬||
કફપિત્તનિબર્હણં પરં સ ચ ધામાર્ગવમિત્યમન્યત |
તદમન્યત વાતલં પુનર્બડિશો ગ્લાનિકરં બલાપહમ્||૭||
કુટજં પ્રશશંસ ચોત્તમં ન બલઘ્નં કફપિત્તહારિ ચ|
અતિવિજ્જલમૌર્ધ્વભાગિકં પવનક્ષોભિ ચ કાપ્ય આહ તત્||૮||
કૃતવેધનમાહ વાતલં કફપિત્તં પ્રબલં હરેદિતિ|
તદસાધ્વિતિ ભદ્રશૌનકઃ કટુકં ચાતિબલઘ્નમિત્યપિ||૯||
ઇતિ તદ્વચનાનિ હેતુભિઃ સુવિચિત્રાણિ નિશમ્ય બુદ્ધિમાન્ |
પ્રશશંસ ફલેષુ નિશ્ચયં પરમં ચાત્રિસુતોઽબ્રવીદિદમ્||૧૦||
ફલદોષગુણાન્ સરસ્વતી પ્રતિ સર્વૈરપિ સમ્યગીરિતા|
ન તુ કિઞ્ચિદદોષનિર્ગુણં ગુણભૂયસ્ત્વમતો વિચિન્ત્યતે ||૧૧||
ઇહ કુષ્ઠહિતા ગરાગરી હિતમિક્ષ્વાકુ તુ મેહિને મતમ્|
કુટજસ્ય ફલં હૃદામયે પ્રવરં કોઠફલં ચ પાણ્ડુષુ||૧૨||
ઉદરે કૃતવેધનં હિતં, મદનં સર્વગદાવિરોધિ તુ|
મધુરં સકષાયતિક્તકં તદરૂક્ષં સકટૂષ્ણવિજ્જલમ્||૧૩||
કફપિત્તહૃદાશુકારિ ચાપ્યનપાયં પવનાનુલોમિ ચ|
ફલનામ વિશેષતસ્ત્વતો લભતેઽન્યેષુ ફલેષુ સત્સ્વપિ||૧૪||
View original
भगवन्तमुदारसत्त्वधीश्रुतिविज्ञानसमृद्धमत्रिजम्|
फलबस्तिवरत्वनिश्चये सविवादा मुनयोऽभ्युपागमन्||३||
भृगुकौशिककाप्यशौनकाः सपुलस्त्यासितगौतमादयः|
कतमत् प्रवरं फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||४||
कफपित्तहरं वरं फलेष्वथ जीमूतकमाह शौनकः|
मृदुवीर्यतयाऽभिनत्ति तच्छकृदित्याह नृपोऽथ वामकः||५||
कटुतुम्बममन्यतोत्तमं वमने दोषसमीरणं च तत्|
तदवृष्यमशैत्यतीक्ष्णताकटुरौक्ष्यादिति गौतमोऽब्रवीत् ||६||
कफपित्तनिबर्हणं परं स च धामार्गवमित्यमन्यत |
तदमन्यत वातलं पुनर्बडिशो ग्लानिकरं बलापहम्||७||
कुटजं प्रशशंस चोत्तमं न बलघ्नं कफपित्तहारि च|
अतिविज्जलमौर्ध्वभागिकं पवनक्षोभि च काप्य आह तत्||८||
कृतवेधनमाह वातलं कफपित्तं प्रबलं हरेदिति|
तदसाध्विति भद्रशौनकः कटुकं चातिबलघ्नमित्यपि||९||
इति तद्वचनानि हेतुभिः सुविचित्राणि निशम्य बुद्धिमान् |
प्रशशंस फलेषु निश्चयं परमं चात्रिसुतोऽब्रवीदिदम्||१०||
फलदोषगुणान् सरस्वती प्रति सर्वैरपि सम्यगीरिता|
न तु किञ्चिददोषनिर्गुणं गुणभूयस्त्वमतो विचिन्त्यते ||११||
इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकु तु मेहिने मतम्|
कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोठफलं च पाण्डुषु||१२||
उदरे कृतवेधनं हितं, मदनं सर्वगदाविरोधि तु|
मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णविज्जलम्||१३||
कफपित्तहृदाशुकारि चाप्यनपायं पवनानुलोमि च|
फलनाम विशेषतस्त्वतो लभतेऽन्येषु फलेषु सत्स्वपि||१४||
ફલાદીનાં બસ્તિયોગેષુ ગુણાન્ પ્રતિપાદયિતું પૂર્વવૃત્તમિતિહાસમાહ- ભગવન્તમિત્યાદિ| ઇતિહાસશ્ચ સંહિતાધર્મતયા ગ્રન્થે પૂજ્યતોપદર્શનાર્થં ચ ક્રિયત એવ| ફલાદીનાં બસ્તૌ વરત્વં ફલબસ્તિવરત્વં, તસ્ય નિશ્ચયે અવધારણે| ફલાદિષ્વિતિ મદનજીમૂતકાદિષુ| કલ્પે જીમૂતકે યદ્યપિ પિત્તદોષહરત્વમુક્તં, તથાઽપીહ વચનાત્ કફપિત્તહરત્વમસ્ય પ્રાધાન્યાદુન્નીયતે| મૃદુવીર્યતયાઽભિનત્તીતિ નાત્યર્થં ભિનત્તિ| દોષસમીરણમિતિ બસ્તિના દોષહારકમ્| કૃતવેધનમિત્યાદૌ આશુ કફપિત્તં હરેદિતિ યોજ્યમ્| ઇહર્ષિવિવાદકથનેન જીમૂતકાદીનાં ગુણદોષાશ્ચ કથિતા ભવન્તીતિ તાત્પર્યં જ્ઞેયમ્| પ્રશશંસેત્યાદિ| ફલેષુ જીમૂતકાદિષુ| ફલદોષગુણાન્ પ્રતીતિ લક્ષ્યીકૃત્ય| સરસ્વતીતિ વાક્| અદોષનિર્ગુણમિતિ દોષવદેવ ગુણવદેવ વા ન કિઞ્ચિદિત્યર્થઃ| તેન સત્યપિ સ્તોકદોષસમ્બન્ધે યદ્ગુણભૂયિષ્ઠં તદિહ રોગપ્રશમપ્રયોગેષુ સાર્વયૌગિકમ્| સર્વગદાવિરોધીતિ પદેન મદનસ્ય સાર્વયૌગિકત્વં બ્રૂતે| આશુકારીતિ આશુદોષનિર્હરણકારિ| અતો લભત ઇતિ ફલેષુ પ્રકર્ષત્વાદેવ મદનફલં ફલમિત્યુચ્યતે, ન જીમૂતકાદિફલમ્||૩-૧૪||
Adhikarana 3 (15-18) · Śloka 18
ગુરુણેતિ વચસ્યુદાહૃતે મુનિસઙ્ઘેન ચ પૂજિતે તતઃ |
પ્રણિપત્ય મુદા સમન્વિતઃ સહિતઃ શિષ્યગણોઽનુપૃષ્ટવાન્||૧૫||
સર્વકર્મગુણકૃદ્ગુરુણોક્તો બસ્તિરૂર્ધ્વમથ નૈતિ નાભિતઃ|
નાભ્યધો ગુદમતઃ સ શરીરાત્ સર્વતઃ કથમપોહતિ દોષાન્ ||૧૬||
તદ્ગુરુરબ્રવીદિદં શરીરં તન્ત્રયતેઽનિલઃ સઙ્ગવિઘાતાત્ |
કેવલ એવ દોષસહિતો વા સ્વાશયગઃ પ્રકોપમુપયાતિ||૧૭||
તં પવનં સપિત્તકફવિટ્કં શુદ્ધિકરોઽનુલોમયતિ બસ્તિઃ|
સર્વશરીરગશ્ચ ગદસઙ્ઘસ્તત્પ્રશમાત્ પ્રશાન્તિમુપયાતિ||૧૮||
View original
गुरुणेति वचस्युदाहृते मुनिसङ्घेन च पूजिते ततः |
प्रणिपत्य मुदा समन्वितः सहितः शिष्यगणोऽनुपृष्टवान्||१५||
सर्वकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ नैति नाभितः|
नाभ्यधो गुदमतः स शरीरात् सर्वतः कथमपोहति दोषान् ||१६||
तद्गुरुरब्रवीदिदं शरीरं तन्त्रयतेऽनिलः सङ्गविघातात् |
केवल एव दोषसहितो वा स्वाशयगः प्रकोपमुपयाति||१७||
तं पवनं सपित्तकफविट्कं शुद्धिकरोऽनुलोमयति बस्तिः|
सर्वशरीरगश्च गदसङ्घस्तत्प्रशमात् प्रशान्तिमुपयाति||१८||
સર્વકર્મગુણકૃદિતિ સર્વકર્મણાં વમનાદીનાં ગુણં દોષહરણાદિકં કરોતીતિ સર્વકર્મગુણકૃત્; કિંવા સર્વકર્માણિ લઙ્ઘનબૃંહણાદીનિ, ગુણાંશ્ચ બલાગ્ન્યાદીન્ કરોતિ| નાભ્યધો ગુદમિતિ વ્રજતિ| તન્ત્રયતે ધારયતે| વિઘાતાદિતિ પ્રકોપકહેતુનાઽસમ્બન્ધાત્(?)| સ્વાશયગઃ સ્વાશય એવ પ્રાયઃ પ્રકોપં વ્રજતિ; યસ્તુ પ્રદેશાન્તરે વાતપ્રકોપઃ સ તન્મૂલ એવેતિ ભાવઃ| તત્પ્રશમાત્ પ્રશાન્તિમુપયાતિ પક્વાશયસ્થવાતમૂલપ્રશમાદ્બસ્તિના| કૃતાત્તન્મૂલાનુબન્ધાઃ શેષસ્થાનગતવિકારાઃ પ્રશામ્યન્તિ| એતચ્ચ ‘વનસ્પતિમૂલચ્છેદવત્’ ઇત્યાદિદૃષ્ટાન્તેન પ્રાક્ પ્રતિપાદિતમેવ| એતેન બસ્તિના મૂલવિજયાદ્દેશાન્તર્ગતતન્મૂલવિકારજયો યઃ ક્રિયતે સ ઉક્તઃ| યત્તુ બસ્તેર્વીર્યમાપાદમસ્તકં પ્રસરતિ તચ્ચ વીર્યં સર્વવિકારાન્ હન્તીતિ પ્રાગુક્તમેવ જ્ઞેયમ્| ઇહ તુ, વીર્યમપિહિતં કૃત્વૈવ શિષ્યપ્રશ્નાનુગુણમેવોત્તરં દત્તમિતિ જ્ઞેયમ્||૧૫-૧૮||
Adhikarana 4 (19-22) · Śloka 22
અથાધિગમ્યાર્થમખણ્ડિતં ધિયા ગજોષ્ટ્રગોશ્વાવ્યજકર્મ રોગનુત્|
અપૃચ્છદેનં સ ચ બસ્તિમબ્રવીદ્વિધિં ચ તસ્યાહ પુનઃ પ્રચોદિતઃ||૧૯||
આજોરણૌ સૌમ્ય ગજોષ્ટ્રયોઃ કૃતે ગવાશ્વયોર્બસ્તિમુશન્તિ માહિષમ્|
અજાવિકાનાં તુ જરદ્ગવોદ્ભવં વદન્તિ બસ્તિં તદુપાયચિન્તકાઃ||૨૦||
અરત્નિમષ્ટાદશષોડશાઙ્ગુલં તથૈવ નેત્રં હિ દશાઙ્ગુલં ક્રમાત્|
ગજોષ્ટ્રગોશ્વાવ્યજબસ્તિસન્ધૌ ચતુર્થભાગોપનયં હિતં વદેત્ ||૨૧||
પ્રસ્થસ્ત્વજાવ્યોર્હિ નિરૂહમાત્રા ગવાદિષુ દ્વિત્રિગુણં યથાબલમ્|
નિરૂહમુષ્ટ્રસ્ય તથાઽઽઢકદ્વયં ગજસ્ય વૃદ્ધિસ્ત્વનુવાસનેઽષ્ટમઃ||૨૨||
View original
अथाधिगम्यार्थमखण्डितं धिया गजोष्ट्रगोश्वाव्यजकर्म रोगनुत्|
अपृच्छदेनं स च बस्तिमब्रवीद्विधिं च तस्याह पुनः प्रचोदितः||१९||
आजोरणौ सौम्य गजोष्ट्रयोः कृते गवाश्वयोर्बस्तिमुशन्ति माहिषम्|
अजाविकानां तु जरद्गवोद्भवं वदन्ति बस्तिं तदुपायचिन्तकाः||२०||
अरत्निमष्टादशषोडशाङ्गुलं तथैव नेत्रं हि दशाङ्गुलं क्रमात्|
गजोष्ट्रगोश्वाव्यजबस्तिसन्धौ चतुर्थभागोपनयं हितं वदेत् ||२१||
प्रस्थस्त्वजाव्योर्हि निरूहमात्रा गवादिषु द्वित्रिगुणं यथाबलम्|
निरूहमुष्ट्रस्य तथाऽऽढकद्वयं गजस्य वृद्धिस्त्वनुवासनेऽष्टमः||२२||
અથાભિગમ્યેત્યાદૌ ગજાદીનાં કર્માપૃચ્છદિતિ યોજ્યમ્| રોગનુદિતિ કર્મવિશેષણં, તેન કર્મ રોગનુદિતિ રોગહરણે શ્રેષ્ઠં ચિકિત્સિતમિત્યર્થઃ| બસ્તિમબ્રવીદિતિ ગજાદીનાં રોગહરણે શ્રેષ્ઠં બસ્તિમેવાબ્રવીત્; તદનન્તરં તસ્ય બસ્તેર્વિધિઃ પુનઃ શિષ્યેણ પૃષ્ટ આજોરણેત્યાદિના પ્રાહેતિ યોજના| ઉરણઃ મેષઃ| બસ્તિમિતિ પુટકમ્| જરદ્ગવઃ વૃદ્ધવૃષઃ| તદુપાયચિન્તકા ઇતિ ગજાદિબસ્તિસાધને દત્તચિત્તકાઃ| અરત્નિઃ હસ્તઃ| ક્રમાદિતિ યથાક્રમં ગજાદિષુ અરત્ન્યાદિ નેત્રપ્રમાણમ્| ચતુર્થભાગોપનયમિતિ નેત્રચતુર્થભાગપ્રવેશકમ્| ગવાદિષ્વિતિ ગોપ્રકારેષુ; ગોમહિષાશ્વાનાં ગ્રહણાદ્બહુવચનં સાધુ| ગજસ્ય તુ વૃદ્ધિરિતિ દ્વ્યાઢકદ્વ્યૈગુણ્યેન દ્રોણ ઇત્યર્થઃ| અનુવાસનેઽષ્ટમમિતિ યથોક્તાજાદિનિરૂહમાનાદજાદીનામનુવાસનેઽષ્ટમઃ સ્નેહભાગો દેયઃ||૧૯-૨૨||
Adhikarana 5 (23-26) · Śloka 26
કલિઙ્ગકુષ્ઠે મધુકં ચ પિપ્પલી વચા શતાહ્વા મદનં રસાઞ્જનમ્|
હિતાનિ સર્વેષુ ગુડઃ સસૈન્ધવો દ્વિપઞ્ચમૂલં ચ વિકલ્પના ત્વિયમ્||૨૩||
ગજેઽધિકાઽશ્વત્થવટાશ્વકર્ણકાઃ સખાદિરપ્રગ્રહશાલતાલજાઃ|
તથા ચ પર્ણ્યૌ ધવશિગ્રુપાટલી મધૂકસારાઃ સનિકુમ્ભચિત્રકાઃ||૨૪||
પલાશભૂતીકસુરાહ્વરોહિણીકષાય ઉક્તસ્ત્વધિકો ગવાં હિતઃ|
પલાશદન્તીસુરદારુકત્તૃણદ્રવન્ત્ય ઉક્તાસ્તુરગસ્ય ચાધિકાઃ||૨૫||
ખરોષ્ટ્રયોઃ પીલુકરીરખાદિરાઃ શમ્યાકબિલ્વાદિગણસ્ય ચ ચ્છદાઃ|
અજાવિકાનાં ત્રિફલાપરૂષકં કપિત્થકર્કન્ધુ સબિલ્વકોલજમ્||૨૬||
View original
कलिङ्गकुष्ठे मधुकं च पिप्पली वचा शताह्वा मदनं रसाञ्जनम्|
हितानि सर्वेषु गुडः ससैन्धवो द्विपञ्चमूलं च विकल्पना त्वियम्||२३||
गजेऽधिकाऽश्वत्थवटाश्वकर्णकाः सखादिरप्रग्रहशालतालजाः|
तथा च पर्ण्यौ धवशिग्रुपाटली मधूकसाराः सनिकुम्भचित्रकाः||२४||
पलाशभूतीकसुराह्वरोहिणीकषाय उक्तस्त्वधिको गवां हितः|
पलाशदन्तीसुरदारुकत्तृणद्रवन्त्य उक्तास्तुरगस्य चाधिकाः||२५||
खरोष्ट्रयोः पीलुकरीरखादिराः शम्याकबिल्वादिगणस्य च च्छदाः|
अजाविकानां त्रिफलापरूषकं कपित्थकर्कन्धु सबिल्वकोलजम्||२६||
વિકલ્પના ત્વિયમિતિ વિશેષકલ્પના ગજેઽધિકા વક્ષ્યમાણા| તાલજં તાલફલમ્| તથૈવેત્યાદિના ગવાં હિતમુચ્યતે||૨૩-૨૬||
Adhikarana 6 (27) · Śloka 27
અથાગ્નિવેશઃ સતતાતુરાન્ નરાન્ હિતં ચ પપ્રચ્છ ગુરુસ્તદાહ ચ|
સદાઽઽતુરાઃ શ્રોત્રિયરાજસેવકાસ્તથૈવ વેશ્યા સહ પણ્યજીવિભિઃ||૨૭||
View original
अथाग्निवेशः सततातुरान् नरान् हितं च पप्रच्छ गुरुस्तदाह च|
सदाऽऽतुराः श्रोत्रियराजसेवकास्तथैव वेश्या सह पण्यजीविभिः||२७||
અથ બસ્તિવિષયાન્ સદાતુરાન્ દર્શયન્નાહ- અથાગ્નિવેશ ઇત્યાદિ| હિતં ચેતિ સદાતુરાણાં હિતમ્| પણ્યજીવિનઃ વણિજઃ||૨૭||
Adhikarana 7 (28-30) · Śloka 30
દ્વિજો હિ વેદાધ્યયનવ્રતાહ્નિકક્રિયાદિભિર્દેહહિતં ન ચેષ્ટતે |
નૃપોપસેવી નૃપચિત્તરક્ષણાત્ પરાનુરોધાદ્બહુચિન્તનાદ્ભયાત્ ||૨૮||
નૃચિત્તવર્તિન્યુપચારતત્પરા મૃજાભિ(વિ)ભૂષાનિરતા પણાઙ્ગના|
સદાસનાદત્યનુબન્ધવિક્રયક્રયાદિલોભાદપિ પણ્યજીવિનઃ||૨૯||
સદૈવ તે હ્યાગતવેગનિગ્રહં સમાચરન્તે ન ચ કાલભોજનમ્|
અકાલનિર્હારવિહારસેવિનો ભવન્તિ યેઽન્યેઽપિ સદાઽઽતુરાશ્ચ તે||૩૦||
View original
द्विजो हि वेदाध्ययनव्रताह्निकक्रियादिभिर्देहहितं न चेष्टते |
नृपोपसेवी नृपचित्तरक्षणात् परानुरोधाद्बहुचिन्तनाद्भयात् ||२८||
नृचित्तवर्तिन्युपचारतत्परा मृजाभि(वि)भूषानिरता पणाङ्गना|
सदासनादत्यनुबन्धविक्रयक्रयादिलोभादपि पण्यजीविनः||२९||
सदैव ते ह्यागतवेगनिग्रहं समाचरन्ते न च कालभोजनम्|
अकालनिर्हारविहारसेविनो भवन्ति येऽन्येऽपि सदाऽऽतुराश्च ते||३०||
યથોક્તાનાં સદાતુરત્વે હેતુમાહ- દ્વિજો હીત્યાદિ| દેહહિતં ન ચેષ્ટતે ઇતિ પણ્યજીવિન ઇત્યન્તં યાવદનુવર્તનીયમ્| પરાનુરોધાદિતિ નૃપાનુજીવિપુરુષાન્તરાનુરોધાત્| ઉપચારતત્પરેતિ પુરુષોપચારતત્પરા| મૃજા શરીરમાર્જનમ્| પણાઙ્ગના વેશ્યેત્યર્થઃ| અત્યનુબન્ધવિક્રયક્રયાદિલોભાદિતિ નિરન્તરાનુબદ્ધક્રયવિક્રયાદેર્લોભાત્| અન્યાનપિ સદાતુરાનાહ- અકાલેત્યાદિ| નિર્હારઃ મલાદિનિર્ગમઃ||૨૮-૩૦||
Adhikarana 8 (31-36) · Śloka 36
સમીરણં વેગવિધારણોદ્ધતં વિબન્ધસર્વાઙ્ગરુજાકરં ભિષક્|
સમીક્ષ્ય તેષાં ફલવર્તિમાદિતઃ સુકલ્પિતાં સ્નેહવતીં પ્રયોજયેત્||૩૧||
પુનર્નવૈરણ્ડનિકુમ્ભચિત્રકાન્ સદેવદારુત્રિવૃતાનિદિગ્ધિકાન્|
મહાન્તિ મૂલાનિ ચ પઞ્ચ યાનિ વિપાચ્ય મૂત્રે દધિમસ્તુસંયુતે||૩૨||
સતૈલસર્પિર્લવણૈશ્ચ પઞ્ચભિર્વિમૂર્ચ્છિતં બસ્તિમથ પ્રયોજયેત્|
નિરૂહિતં ધન્વરસેન ભોજિતં નિકુમ્ભતૈલેન તતોઽનુવાસયેત્||૩૩||
બલાં સરાસ્નાં ફલબિલ્વચિત્રકાન્ દ્વિપઞ્ચમૂલં કૃતમાલકાત્ ફલમ્|
યવાન્ કુલત્થાંશ્ચ પચેજ્જલાઢકે રસઃ સ પેષ્યૈસ્તુ કલિઙ્ગકાદિભિઃ||૩૪||
સતૈલસર્પિર્ગુડસૈન્ધવો હિતઃ સદાતુરાણાં બલવર્ણવર્ધનઃ|
તથાઽનુવાસ્યે મધુકેન સાધિતં ફલેન બિલ્વેન શતાહ્વયાઽપિ વા||૩૫||
સજીવનીયસ્તુ રસોઽનુવાસને નિરૂહણે ચાલવણઃ શિશોર્હિતઃ|
ન ચાન્યદાશ્વઙ્ગબલાભિવર્ધનં નિરૂહબસ્તેઃ શિશુવૃદ્ધયોઃ પરમ્||૩૬||
View original
समीरणं वेगविधारणोद्धतं विबन्धसर्वाङ्गरुजाकरं भिषक्|
समीक्ष्य तेषां फलवर्तिमादितः सुकल्पितां स्नेहवतीं प्रयोजयेत्||३१||
पुनर्नवैरण्डनिकुम्भचित्रकान् सदेवदारुत्रिवृतानिदिग्धिकान्|
महान्ति मूलानि च पञ्च यानि विपाच्य मूत्रे दधिमस्तुसंयुते||३२||
सतैलसर्पिर्लवणैश्च पञ्चभिर्विमूर्च्छितं बस्तिमथ प्रयोजयेत्|
निरूहितं धन्वरसेन भोजितं निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्||३३||
बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विपञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्|
यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जलाढके रसः स पेष्यैस्तु कलिङ्गकादिभिः||३४||
सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलवर्णवर्धनः|
तथाऽनुवास्ये मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽपि वा||३५||
सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चालवणः शिशोर्हितः|
न चान्यदाश्वङ्गबलाभिवर्धनं निरूहबस्तेः शिशुवृद्धयोः परम्||३६||
પુનર્નવેત્યાદિર્નિરૂહઃ નિકુમ્ભા દન્તી| મહાન્તિ મૂલાનિ પઞ્ચેતિ બિલ્વાદિપઞ્ચમૂલાનિ| નિકુમ્ભતૈલેનેતિ નિકુમ્ભક્વાથકલ્કસિદ્ધેન તૈલેન| બલામિત્યાદૌ કલિઙ્ગકાદિભિરિતિ “કલિઙ્ગકુષ્ઠમધુકબિલ્વ.” ઇત્યાદિનેહોક્તૈઃ| ફલેન બિલ્વેન શતાહ્વયાઽપિ વેતિ તૈલત્રયમાનુવાસનિકમ્| સજીવનીયસ્તુ રસોઽનુવાસન ઇતિ જીવનીયકષાયસાધિતઃ સ્નેહોઽનુવાસને કર્તવ્યઃ| તથા નિરૂહણે જીવનીયરસોઽલવણઃ શિશોઃ કર્તવ્યઃ| અનુવાસનમપિ જીવનીયસાધિતં શિશોરેવ| ન ચાન્યદિત્યાદિના બાલવૃદ્ધયૌગિકત્વં બસ્તેરાહ| પરમિતિ શ્રેષ્ઠમ્||૩૧-૩૬||
Adhikarana 9 (37) · Śloka 37
તત્ર શ્લોકઃ- ફલકર્મ બસ્તિવરતા નેત્રં યદ્બસ્તયો ગવાદીનામ્|
સતતાતુરાશ્ચ દિષ્ટાઃ ફલમાત્રાયાં હિતં ચૈષામ્||૩૭||
View original
तत्र श्लोकः- फलकर्म बस्तिवरता नेत्रं यद्बस्तयो गवादीनाम्|
सततातुराश्च दिष्टाः फलमात्रायां हितं चैषाम्||३७||
ફલકર્મેત્યાદિસઙ્ગ્રહો વ્યક્તઃ||૩૭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલસમ્પૂરિતે સિદ્ધિસ્થાને ફલમાત્રાસિદ્ધિર્નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ||૧૧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने फलमात्रासिद्धिर्नामैकादशोऽध्यायः||११||
ઇતિ શ્રીચક્રપાણિદત્તવિરચિતાયામાયુર્વેદદીપિકાયાં ચરકતાત્પર્યટીકાયાં સિદ્ધિસ્થાને ફલમાત્રાસિદ્ધિર્નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ||૧૧||