Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः फलमात्रासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧಿಷು ಫಲಾನ್ಯಾಚಾರ್ಯೇಣ ಪ್ರಯೋಗೇಷು ವಿಹಿತಾನಿ, ತೇನ ತೇಷಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಗುಣಾವಧಾರಣಾರ್ಥಂ ತಥಾಽನುಕ್ತಗಜಾದಿಬಸ್ತಿಮಾನೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಚ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿರುಚ್ಯತೇ| ಗಜಾದಿಬಸ್ತಿವಿಧಾನಕಥನಂ ಯದ್ಯಪ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಗಜಾದಿಷ್ವಪಿ ಯೌಗಿಕತಯಾ ಬಸ್ತೇರೇವ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತೇ ಮಾತ್ರಾಽತ್ರ ; ತೇನ ಫಲಾದೀನಾಂ ತಥಾ ಗಜಾದಿಬಸ್ತಿಮಾತ್ರಾಯಾಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪಾದಿಕಾ ಸಿದ್ಧಿಃ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-14) · Śloka 14
ಭಗವನ್ತಮುದಾರಸತ್ತ್ವಧೀಶ್ರುತಿವಿಜ್ಞಾನಸಮೃದ್ಧಮತ್ರಿಜಮ್|
ಫಲಬಸ್ತಿವರತ್ವನಿಶ್ಚಯೇ ಸವಿವಾದಾ ಮುನಯೋಽಭ್ಯುಪಾಗಮನ್||೩||
ಭೃಗುಕೌಶಿಕಕಾಪ್ಯಶೌನಕಾಃ ಸಪುಲಸ್ತ್ಯಾಸಿತಗೌತಮಾದಯಃ|
ಕತಮತ್ ಪ್ರವರಂ ಫಲಾದಿಷು ಸ್ಮೃತಮಾಸ್ಥಾಪನಯೋಜನಾಸ್ವಿತಿ||೪||
ಕಫಪಿತ್ತಹರಂ ವರಂ ಫಲೇಷ್ವಥ ಜೀಮೂತಕಮಾಹ ಶೌನಕಃ|
ಮೃದುವೀರ್ಯತಯಾಽಭಿನತ್ತಿ ತಚ್ಛಕೃದಿತ್ಯಾಹ ನೃಪೋಽಥ ವಾಮಕಃ||೫||
ಕಟುತುಮ್ಬಮಮನ್ಯತೋತ್ತಮಂ ವಮನೇ ದೋಷಸಮೀರಣಂ ಚ ತತ್|
ತದವೃಷ್ಯಮಶೈತ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣತಾಕಟುರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿತಿ ಗೌತಮೋಽಬ್ರವೀತ್ ||೬||
ಕಫಪಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣಂ ಪರಂ ಸ ಚ ಧಾಮಾರ್ಗವಮಿತ್ಯಮನ್ಯತ |
ತದಮನ್ಯತ ವಾತಲಂ ಪುನರ್ಬಡಿಶೋ ಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಬಲಾಪಹಮ್||೭||
ಕುಟಜಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚೋತ್ತಮಂ ನ ಬಲಘ್ನಂ ಕಫಪಿತ್ತಹಾರಿ ಚ|
ಅತಿವಿಜ್ಜಲಮೌರ್ಧ್ವಭಾಗಿಕಂ ಪವನಕ್ಷೋಭಿ ಚ ಕಾಪ್ಯ ಆಹ ತತ್||೮||
ಕೃತವೇಧನಮಾಹ ವಾತಲಂ ಕಫಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಬಲಂ ಹರೇದಿತಿ|
ತದಸಾಧ್ವಿತಿ ಭದ್ರಶೌನಕಃ ಕಟುಕಂ ಚಾತಿಬಲಘ್ನಮಿತ್ಯಪಿ||೯||
ಇತಿ ತದ್ವಚನಾನಿ ಹೇತುಭಿಃ ಸುವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ನಿಶಮ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ |
ಪ್ರಶಶಂಸ ಫಲೇಷು ನಿಶ್ಚಯಂ ಪರಮಂ ಚಾತ್ರಿಸುತೋಽಬ್ರವೀದಿದಮ್||೧೦||
ಫಲದೋಷಗುಣಾನ್ ಸರಸ್ವತೀ ಪ್ರತಿ ಸರ್ವೈರಪಿ ಸಮ್ಯಗೀರಿತಾ|
ನ ತು ಕಿಞ್ಚಿದದೋಷನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣಭೂಯಸ್ತ್ವಮತೋ ವಿಚಿನ್ತ್ಯತೇ ||೧೧||
ಇಹ ಕುಷ್ಠಹಿತಾ ಗರಾಗರೀ ಹಿತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕು ತು ಮೇಹಿನೇ ಮತಮ್|
ಕುಟಜಸ್ಯ ಫಲಂ ಹೃದಾಮಯೇ ಪ್ರವರಂ ಕೋಠಫಲಂ ಚ ಪಾಣ್ಡುಷು||೧೨||
ಉದರೇ ಕೃತವೇಧನಂ ಹಿತಂ, ಮದನಂ ಸರ್ವಗದಾವಿರೋಧಿ ತು|
ಮಧುರಂ ಸಕಷಾಯತಿಕ್ತಕಂ ತದರೂಕ್ಷಂ ಸಕಟೂಷ್ಣವಿಜ್ಜಲಮ್||೧೩||
ಕಫಪಿತ್ತಹೃದಾಶುಕಾರಿ ಚಾಪ್ಯನಪಾಯಂ ಪವನಾನುಲೋಮಿ ಚ|
ಫಲನಾಮ ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವತೋ ಲಭತೇಽನ್ಯೇಷು ಫಲೇಷು ಸತ್ಸ್ವಪಿ||೧೪||
View original
भगवन्तमुदारसत्त्वधीश्रुतिविज्ञानसमृद्धमत्रिजम्|
फलबस्तिवरत्वनिश्चये सविवादा मुनयोऽभ्युपागमन्||३||
भृगुकौशिककाप्यशौनकाः सपुलस्त्यासितगौतमादयः|
कतमत् प्रवरं फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||४||
कफपित्तहरं वरं फलेष्वथ जीमूतकमाह शौनकः|
मृदुवीर्यतयाऽभिनत्ति तच्छकृदित्याह नृपोऽथ वामकः||५||
कटुतुम्बममन्यतोत्तमं वमने दोषसमीरणं च तत्|
तदवृष्यमशैत्यतीक्ष्णताकटुरौक्ष्यादिति गौतमोऽब्रवीत् ||६||
कफपित्तनिबर्हणं परं स च धामार्गवमित्यमन्यत |
तदमन्यत वातलं पुनर्बडिशो ग्लानिकरं बलापहम्||७||
कुटजं प्रशशंस चोत्तमं न बलघ्नं कफपित्तहारि च|
अतिविज्जलमौर्ध्वभागिकं पवनक्षोभि च काप्य आह तत्||८||
कृतवेधनमाह वातलं कफपित्तं प्रबलं हरेदिति|
तदसाध्विति भद्रशौनकः कटुकं चातिबलघ्नमित्यपि||९||
इति तद्वचनानि हेतुभिः सुविचित्राणि निशम्य बुद्धिमान् |
प्रशशंस फलेषु निश्चयं परमं चात्रिसुतोऽब्रवीदिदम्||१०||
फलदोषगुणान् सरस्वती प्रति सर्वैरपि सम्यगीरिता|
न तु किञ्चिददोषनिर्गुणं गुणभूयस्त्वमतो विचिन्त्यते ||११||
इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकु तु मेहिने मतम्|
कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोठफलं च पाण्डुषु||१२||
उदरे कृतवेधनं हितं, मदनं सर्वगदाविरोधि तु|
मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णविज्जलम्||१३||
कफपित्तहृदाशुकारि चाप्यनपायं पवनानुलोमि च|
फलनाम विशेषतस्त्वतो लभतेऽन्येषु फलेषु सत्स्वपि||१४||
ಫಲಾದೀನಾಂ ಬಸ್ತಿಯೋಗೇಷು ಗುಣಾನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮಿತಿಹಾಸಮಾಹ- ಭಗವನ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇತಿಹಾಸಶ್ಚ ಸಂಹಿತಾಧರ್ಮತಯಾ ಗ್ರನ್ಥೇ ಪೂಜ್ಯತೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಚ ಕ್ರಿಯತ ಏವ| ಫಲಾದೀನಾಂ ಬಸ್ತೌ ವರತ್ವಂ ಫಲಬಸ್ತಿವರತ್ವಂ, ತಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯೇ ಅವಧಾರಣೇ| ಫಲಾದಿಷ್ವಿತಿ ಮದನಜೀಮೂತಕಾದಿಷು| ಕಲ್ಪೇ ಜೀಮೂತಕೇ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತದೋಷಹರತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹ ವಚನಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಹರತ್ವಮಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದುನ್ನೀಯತೇ| ಮೃದುವೀರ್ಯತಯಾಽಭಿನತ್ತೀತಿ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಭಿನತ್ತಿ| ದೋಷಸಮೀರಣಮಿತಿ ಬಸ್ತಿನಾ ದೋಷಹಾರಕಮ್| ಕೃತವೇಧನಮಿತ್ಯಾದೌ ಆಶು ಕಫಪಿತ್ತಂ ಹರೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಇಹರ್ಷಿವಿವಾದಕಥನೇನ ಜೀಮೂತಕಾದೀನಾಂ ಗುಣದೋಷಾಶ್ಚ ಕಥಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಶಶಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲೇಷು ಜೀಮೂತಕಾದಿಷು| ಫಲದೋಷಗುಣಾನ್ ಪ್ರತೀತಿ ಲಕ್ಷ್ಯೀಕೃತ್ಯ| ಸರಸ್ವತೀತಿ ವಾಕ್| ಅದೋಷನಿರ್ಗುಣಮಿತಿ ದೋಷವದೇವ ಗುಣವದೇವ ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ಸತ್ಯಪಿ ಸ್ತೋಕದೋಷಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಯದ್ಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತದಿಹ ರೋಗಪ್ರಶಮಪ್ರಯೋಗೇಷು ಸಾರ್ವಯೌಗಿಕಮ್| ಸರ್ವಗದಾವಿರೋಧೀತಿ ಪದೇನ ಮದನಸ್ಯ ಸಾರ್ವಯೌಗಿಕತ್ವಂ ಬ್ರೂತೇ| ಆಶುಕಾರೀತಿ ಆಶುದೋಷನಿರ್ಹರಣಕಾರಿ| ಅತೋ ಲಭತ ಇತಿ ಫಲೇಷು ಪ್ರಕರ್ಷತ್ವಾದೇವ ಮದನಫಲಂ ಫಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ನ ಜೀಮೂತಕಾದಿಫಲಮ್||೩-೧೪||
Adhikarana 3 (15-18) · Śloka 18
ಗುರುಣೇತಿ ವಚಸ್ಯುದಾಹೃತೇ ಮುನಿಸಙ್ಘೇನ ಚ ಪೂಜಿತೇ ತತಃ |
ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮುದಾ ಸಮನ್ವಿತಃ ಸಹಿತಃ ಶಿಷ್ಯಗಣೋಽನುಪೃಷ್ಟವಾನ್||೧೫||
ಸರ್ವಕರ್ಮಗುಣಕೃದ್ಗುರುಣೋಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಮಥ ನೈತಿ ನಾಭಿತಃ|
ನಾಭ್ಯಧೋ ಗುದಮತಃ ಸ ಶರೀರಾತ್ ಸರ್ವತಃ ಕಥಮಪೋಹತಿ ದೋಷಾನ್ ||೧೬||
ತದ್ಗುರುರಬ್ರವೀದಿದಂ ಶರೀರಂ ತನ್ತ್ರಯತೇಽನಿಲಃ ಸಙ್ಗವಿಘಾತಾತ್ |
ಕೇವಲ ಏವ ದೋಷಸಹಿತೋ ವಾ ಸ್ವಾಶಯಗಃ ಪ್ರಕೋಪಮುಪಯಾತಿ||೧೭||
ತಂ ಪವನಂ ಸಪಿತ್ತಕಫವಿಟ್ಕಂ ಶುದ್ಧಿಕರೋಽನುಲೋಮಯತಿ ಬಸ್ತಿಃ|
ಸರ್ವಶರೀರಗಶ್ಚ ಗದಸಙ್ಘಸ್ತತ್ಪ್ರಶಮಾತ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮುಪಯಾತಿ||೧೮||
View original
गुरुणेति वचस्युदाहृते मुनिसङ्घेन च पूजिते ततः |
प्रणिपत्य मुदा समन्वितः सहितः शिष्यगणोऽनुपृष्टवान्||१५||
सर्वकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ नैति नाभितः|
नाभ्यधो गुदमतः स शरीरात् सर्वतः कथमपोहति दोषान् ||१६||
तद्गुरुरब्रवीदिदं शरीरं तन्त्रयतेऽनिलः सङ्गविघातात् |
केवल एव दोषसहितो वा स्वाशयगः प्रकोपमुपयाति||१७||
तं पवनं सपित्तकफविट्कं शुद्धिकरोऽनुलोमयति बस्तिः|
सर्वशरीरगश्च गदसङ्घस्तत्प्रशमात् प्रशान्तिमुपयाति||१८||
ಸರ್ವಕರ್ಮಗುಣಕೃದಿತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ವಮನಾದೀನಾಂ ಗುಣಂ ದೋಷಹರಣಾದಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಗುಣಕೃತ್; ಕಿಂವಾ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣಾದೀನಿ, ಗುಣಾಂಶ್ಚ ಬಲಾಗ್ನ್ಯಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ನಾಭ್ಯಧೋ ಗುದಮಿತಿ ವ್ರಜತಿ| ತನ್ತ್ರಯತೇ ಧಾರಯತೇ| ವಿಘಾತಾದಿತಿ ಪ್ರಕೋಪಕಹೇತುನಾಽಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್(?)| ಸ್ವಾಶಯಗಃ ಸ್ವಾಶಯ ಏವ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಕೋಪಂ ವ್ರಜತಿ; ಯಸ್ತು ಪ್ರದೇಶಾನ್ತರೇ ವಾತಪ್ರಕೋಪಃ ಸ ತನ್ಮೂಲ ಏವೇತಿ ಭಾವಃ| ತತ್ಪ್ರಶಮಾತ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮುಪಯಾತಿ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥವಾತಮೂಲಪ್ರಶಮಾದ್ಬಸ್ತಿನಾ| ಕೃತಾತ್ತನ್ಮೂಲಾನುಬನ್ಧಾಃ ಶೇಷಸ್ಥಾನಗತವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ| ಏತಚ್ಚ ‘ವನಸ್ಪತಿಮೂಲಚ್ಛೇದವತ್’ ಇತ್ಯಾದಿದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮೇವ| ಏತೇನ ಬಸ್ತಿನಾ ಮೂಲವಿಜಯಾದ್ದೇಶಾನ್ತರ್ಗತತನ್ಮೂಲವಿಕಾರಜಯೋ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಉಕ್ತಃ| ಯತ್ತು ಬಸ್ತೇರ್ವೀರ್ಯಮಾಪಾದಮಸ್ತಕಂ ಪ್ರಸರತಿ ತಚ್ಚ ವೀರ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಕಾರಾನ್ ಹನ್ತೀತಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮೇವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಇಹ ತು, ವೀರ್ಯಮಪಿಹಿತಂ ಕೃತ್ವೈವ ಶಿಷ್ಯಪ್ರಶ್ನಾನುಗುಣಮೇವೋತ್ತರಂ ದತ್ತಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೫-೧೮||
Adhikarana 4 (19-22) · Śloka 22
ಅಥಾಧಿಗಮ್ಯಾರ್ಥಮಖಣ್ಡಿತಂ ಧಿಯಾ ಗಜೋಷ್ಟ್ರಗೋಶ್ವಾವ್ಯಜಕರ್ಮ ರೋಗನುತ್|
ಅಪೃಚ್ಛದೇನಂ ಸ ಚ ಬಸ್ತಿಮಬ್ರವೀದ್ವಿಧಿಂ ಚ ತಸ್ಯಾಹ ಪುನಃ ಪ್ರಚೋದಿತಃ||೧೯||
ಆಜೋರಣೌ ಸೌಮ್ಯ ಗಜೋಷ್ಟ್ರಯೋಃ ಕೃತೇ ಗವಾಶ್ವಯೋರ್ಬಸ್ತಿಮುಶನ್ತಿ ಮಾಹಿಷಮ್|
ಅಜಾವಿಕಾನಾಂ ತು ಜರದ್ಗವೋದ್ಭವಂ ವದನ್ತಿ ಬಸ್ತಿಂ ತದುಪಾಯಚಿನ್ತಕಾಃ||೨೦||
ಅರತ್ನಿಮಷ್ಟಾದಶಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಂ ತಥೈವ ನೇತ್ರಂ ಹಿ ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಕ್ರಮಾತ್|
ಗಜೋಷ್ಟ್ರಗೋಶ್ವಾವ್ಯಜಬಸ್ತಿಸನ್ಧೌ ಚತುರ್ಥಭಾಗೋಪನಯಂ ಹಿತಂ ವದೇತ್ ||೨೧||
ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತ್ವಜಾವ್ಯೋರ್ಹಿ ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾ ಗವಾದಿಷು ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಂ ಯಥಾಬಲಮ್|
ನಿರೂಹಮುಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ತಥಾಽಽಢಕದ್ವಯಂ ಗಜಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸ್ತ್ವನುವಾಸನೇಽಷ್ಟಮಃ||೨೨||
View original
अथाधिगम्यार्थमखण्डितं धिया गजोष्ट्रगोश्वाव्यजकर्म रोगनुत्|
अपृच्छदेनं स च बस्तिमब्रवीद्विधिं च तस्याह पुनः प्रचोदितः||१९||
आजोरणौ सौम्य गजोष्ट्रयोः कृते गवाश्वयोर्बस्तिमुशन्ति माहिषम्|
अजाविकानां तु जरद्गवोद्भवं वदन्ति बस्तिं तदुपायचिन्तकाः||२०||
अरत्निमष्टादशषोडशाङ्गुलं तथैव नेत्रं हि दशाङ्गुलं क्रमात्|
गजोष्ट्रगोश्वाव्यजबस्तिसन्धौ चतुर्थभागोपनयं हितं वदेत् ||२१||
प्रस्थस्त्वजाव्योर्हि निरूहमात्रा गवादिषु द्वित्रिगुणं यथाबलम्|
निरूहमुष्ट्रस्य तथाऽऽढकद्वयं गजस्य वृद्धिस्त्वनुवासनेऽष्टमः||२२||
ಅಥಾಭಿಗಮ್ಯೇತ್ಯಾದೌ ಗಜಾದೀನಾಂ ಕರ್ಮಾಪೃಚ್ಛದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ರೋಗನುದಿತಿ ಕರ್ಮವಿಶೇಷಣಂ, ತೇನ ಕರ್ಮ ರೋಗನುದಿತಿ ರೋಗಹರಣೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಸ್ತಿಮಬ್ರವೀದಿತಿ ಗಜಾದೀನಾಂ ರೋಗಹರಣೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಬಸ್ತಿಮೇವಾಬ್ರವೀತ್; ತದನನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ಬಸ್ತೇರ್ವಿಧಿಃ ಪುನಃ ಶಿಷ್ಯೇಣ ಪೃಷ್ಟ ಆಜೋರಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಾಹೇತಿ ಯೋಜನಾ| ಉರಣಃ ಮೇಷಃ| ಬಸ್ತಿಮಿತಿ ಪುಟಕಮ್| ಜರದ್ಗವಃ ವೃದ್ಧವೃಷಃ| ತದುಪಾಯಚಿನ್ತಕಾ ಇತಿ ಗಜಾದಿಬಸ್ತಿಸಾಧನೇ ದತ್ತಚಿತ್ತಕಾಃ| ಅರತ್ನಿಃ ಹಸ್ತಃ| ಕ್ರಮಾದಿತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಗಜಾದಿಷು ಅರತ್ನ್ಯಾದಿ ನೇತ್ರಪ್ರಮಾಣಮ್| ಚತುರ್ಥಭಾಗೋಪನಯಮಿತಿ ನೇತ್ರಚತುರ್ಥಭಾಗಪ್ರವೇಶಕಮ್| ಗವಾದಿಷ್ವಿತಿ ಗೋಪ್ರಕಾರೇಷು; ಗೋಮಹಿಷಾಶ್ವಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಾದ್ಬಹುವಚನಂ ಸಾಧು| ಗಜಸ್ಯ ತು ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ದ್ವ್ಯಾಢಕದ್ವ್ಯೈಗುಣ್ಯೇನ ದ್ರೋಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುವಾಸನೇಽಷ್ಟಮಮಿತಿ ಯಥೋಕ್ತಾಜಾದಿನಿರೂಹಮಾನಾದಜಾದೀನಾಮನುವಾಸನೇಽಷ್ಟಮಃ ಸ್ನೇಹಭಾಗೋ ದೇಯಃ||೧೯-೨೨||
Adhikarana 5 (23-26) · Śloka 26
ಕಲಿಙ್ಗಕುಷ್ಠೇ ಮಧುಕಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀ ವಚಾ ಶತಾಹ್ವಾ ಮದನಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್|
ಹಿತಾನಿ ಸರ್ವೇಷು ಗುಡಃ ಸಸೈನ್ಧವೋ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ವಿಕಲ್ಪನಾ ತ್ವಿಯಮ್||೨೩||
ಗಜೇಽಧಿಕಾಽಶ್ವತ್ಥವಟಾಶ್ವಕರ್ಣಕಾಃ ಸಖಾದಿರಪ್ರಗ್ರಹಶಾಲತಾಲಜಾಃ|
ತಥಾ ಚ ಪರ್ಣ್ಯೌ ಧವಶಿಗ್ರುಪಾಟಲೀ ಮಧೂಕಸಾರಾಃ ಸನಿಕುಮ್ಭಚಿತ್ರಕಾಃ||೨೪||
ಪಲಾಶಭೂತೀಕಸುರಾಹ್ವರೋಹಿಣೀಕಷಾಯ ಉಕ್ತಸ್ತ್ವಧಿಕೋ ಗವಾಂ ಹಿತಃ|
ಪಲಾಶದನ್ತೀಸುರದಾರುಕತ್ತೃಣದ್ರವನ್ತ್ಯ ಉಕ್ತಾಸ್ತುರಗಸ್ಯ ಚಾಧಿಕಾಃ||೨೫||
ಖರೋಷ್ಟ್ರಯೋಃ ಪೀಲುಕರೀರಖಾದಿರಾಃ ಶಮ್ಯಾಕಬಿಲ್ವಾದಿಗಣಸ್ಯ ಚ ಚ್ಛದಾಃ|
ಅಜಾವಿಕಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಪರೂಷಕಂ ಕಪಿತ್ಥಕರ್ಕನ್ಧು ಸಬಿಲ್ವಕೋಲಜಮ್||೨೬||
View original
कलिङ्गकुष्ठे मधुकं च पिप्पली वचा शताह्वा मदनं रसाञ्जनम्|
हितानि सर्वेषु गुडः ससैन्धवो द्विपञ्चमूलं च विकल्पना त्वियम्||२३||
गजेऽधिकाऽश्वत्थवटाश्वकर्णकाः सखादिरप्रग्रहशालतालजाः|
तथा च पर्ण्यौ धवशिग्रुपाटली मधूकसाराः सनिकुम्भचित्रकाः||२४||
पलाशभूतीकसुराह्वरोहिणीकषाय उक्तस्त्वधिको गवां हितः|
पलाशदन्तीसुरदारुकत्तृणद्रवन्त्य उक्तास्तुरगस्य चाधिकाः||२५||
खरोष्ट्रयोः पीलुकरीरखादिराः शम्याकबिल्वादिगणस्य च च्छदाः|
अजाविकानां त्रिफलापरूषकं कपित्थकर्कन्धु सबिल्वकोलजम्||२६||
ವಿಕಲ್ಪನಾ ತ್ವಿಯಮಿತಿ ವಿಶೇಷಕಲ್ಪನಾ ಗಜೇಽಧಿಕಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ| ತಾಲಜಂ ತಾಲಫಲಮ್| ತಥೈವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗವಾಂ ಹಿತಮುಚ್ಯತೇ||೨೩-೨೬||
Adhikarana 6 (27) · Śloka 27
ಅಥಾಗ್ನಿವೇಶಃ ಸತತಾತುರಾನ್ ನರಾನ್ ಹಿತಂ ಚ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಗುರುಸ್ತದಾಹ ಚ|
ಸದಾಽಽತುರಾಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯರಾಜಸೇವಕಾಸ್ತಥೈವ ವೇಶ್ಯಾ ಸಹ ಪಣ್ಯಜೀವಿಭಿಃ||೨೭||
View original
अथाग्निवेशः सततातुरान् नरान् हितं च पप्रच्छ गुरुस्तदाह च|
सदाऽऽतुराः श्रोत्रियराजसेवकास्तथैव वेश्या सह पण्यजीविभिः||२७||
ಅಥ ಬಸ್ತಿವಿಷಯಾನ್ ಸದಾತುರಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥಾಗ್ನಿವೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಿತಂ ಚೇತಿ ಸದಾತುರಾಣಾಂ ಹಿತಮ್| ಪಣ್ಯಜೀವಿನಃ ವಣಿಜಃ||೨೭||
Adhikarana 7 (28-30) · Śloka 30
ದ್ವಿಜೋ ಹಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನವ್ರತಾಹ್ನಿಕಕ್ರಿಯಾದಿಭಿರ್ದೇಹಹಿತಂ ನ ಚೇಷ್ಟತೇ |
ನೃಪೋಪಸೇವೀ ನೃಪಚಿತ್ತರಕ್ಷಣಾತ್ ಪರಾನುರೋಧಾದ್ಬಹುಚಿನ್ತನಾದ್ಭಯಾತ್ ||೨೮||
ನೃಚಿತ್ತವರ್ತಿನ್ಯುಪಚಾರತತ್ಪರಾ ಮೃಜಾಭಿ(ವಿ)ಭೂಷಾನಿರತಾ ಪಣಾಙ್ಗನಾ|
ಸದಾಸನಾದತ್ಯನುಬನ್ಧವಿಕ್ರಯಕ್ರಯಾದಿಲೋಭಾದಪಿ ಪಣ್ಯಜೀವಿನಃ||೨೯||
ಸದೈವ ತೇ ಹ್ಯಾಗತವೇಗನಿಗ್ರಹಂ ಸಮಾಚರನ್ತೇ ನ ಚ ಕಾಲಭೋಜನಮ್|
ಅಕಾಲನಿರ್ಹಾರವಿಹಾರಸೇವಿನೋ ಭವನ್ತಿ ಯೇಽನ್ಯೇಽಪಿ ಸದಾಽಽತುರಾಶ್ಚ ತೇ||೩೦||
View original
द्विजो हि वेदाध्ययनव्रताह्निकक्रियादिभिर्देहहितं न चेष्टते |
नृपोपसेवी नृपचित्तरक्षणात् परानुरोधाद्बहुचिन्तनाद्भयात् ||२८||
नृचित्तवर्तिन्युपचारतत्परा मृजाभि(वि)भूषानिरता पणाङ्गना|
सदासनादत्यनुबन्धविक्रयक्रयादिलोभादपि पण्यजीविनः||२९||
सदैव ते ह्यागतवेगनिग्रहं समाचरन्ते न च कालभोजनम्|
अकालनिर्हारविहारसेविनो भवन्ति येऽन्येऽपि सदाऽऽतुराश्च ते||३०||
ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಸದಾತುರತ್ವೇ ಹೇತುಮಾಹ- ದ್ವಿಜೋ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ದೇಹಹಿತಂ ನ ಚೇಷ್ಟತೇ ಇತಿ ಪಣ್ಯಜೀವಿನ ಇತ್ಯನ್ತಂ ಯಾವದನುವರ್ತನೀಯಮ್| ಪರಾನುರೋಧಾದಿತಿ ನೃಪಾನುಜೀವಿಪುರುಷಾನ್ತರಾನುರೋಧಾತ್| ಉಪಚಾರತತ್ಪರೇತಿ ಪುರುಷೋಪಚಾರತತ್ಪರಾ| ಮೃಜಾ ಶರೀರಮಾರ್ಜನಮ್| ಪಣಾಙ್ಗನಾ ವೇಶ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ಯನುಬನ್ಧವಿಕ್ರಯಕ್ರಯಾದಿಲೋಭಾದಿತಿ ನಿರನ್ತರಾನುಬದ್ಧಕ್ರಯವಿಕ್ರಯಾದೇರ್ಲೋಭಾತ್| ಅನ್ಯಾನಪಿ ಸದಾತುರಾನಾಹ- ಅಕಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಹಾರಃ ಮಲಾದಿನಿರ್ಗಮಃ||೨೮-೩೦||
Adhikarana 8 (31-36) · Śloka 36
ಸಮೀರಣಂ ವೇಗವಿಧಾರಣೋದ್ಧತಂ ವಿಬನ್ಧಸರ್ವಾಙ್ಗರುಜಾಕರಂ ಭಿಷಕ್|
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತೇಷಾಂ ಫಲವರ್ತಿಮಾದಿತಃ ಸುಕಲ್ಪಿತಾಂ ಸ್ನೇಹವತೀಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೩೧||
ಪುನರ್ನವೈರಣ್ಡನಿಕುಮ್ಭಚಿತ್ರಕಾನ್ ಸದೇವದಾರುತ್ರಿವೃತಾನಿದಿಗ್ಧಿಕಾನ್|
ಮಹಾನ್ತಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಯಾನಿ ವಿಪಾಚ್ಯ ಮೂತ್ರೇ ದಧಿಮಸ್ತುಸಂಯುತೇ||೩೨||
ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಲವಣೈಶ್ಚ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ಬಸ್ತಿಮಥ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|
ನಿರೂಹಿತಂ ಧನ್ವರಸೇನ ಭೋಜಿತಂ ನಿಕುಮ್ಭತೈಲೇನ ತತೋಽನುವಾಸಯೇತ್||೩೩||
ಬಲಾಂ ಸರಾಸ್ನಾಂ ಫಲಬಿಲ್ವಚಿತ್ರಕಾನ್ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಕೃತಮಾಲಕಾತ್ ಫಲಮ್|
ಯವಾನ್ ಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಪಚೇಜ್ಜಲಾಢಕೇ ರಸಃ ಸ ಪೇಷ್ಯೈಸ್ತು ಕಲಿಙ್ಗಕಾದಿಭಿಃ||೩೪||
ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಸೈನ್ಧವೋ ಹಿತಃ ಸದಾತುರಾಣಾಂ ಬಲವರ್ಣವರ್ಧನಃ|
ತಥಾಽನುವಾಸ್ಯೇ ಮಧುಕೇನ ಸಾಧಿತಂ ಫಲೇನ ಬಿಲ್ವೇನ ಶತಾಹ್ವಯಾಽಪಿ ವಾ||೩೫||
ಸಜೀವನೀಯಸ್ತು ರಸೋಽನುವಾಸನೇ ನಿರೂಹಣೇ ಚಾಲವಣಃ ಶಿಶೋರ್ಹಿತಃ|
ನ ಚಾನ್ಯದಾಶ್ವಙ್ಗಬಲಾಭಿವರ್ಧನಂ ನಿರೂಹಬಸ್ತೇಃ ಶಿಶುವೃದ್ಧಯೋಃ ಪರಮ್||೩೬||
View original
समीरणं वेगविधारणोद्धतं विबन्धसर्वाङ्गरुजाकरं भिषक्|
समीक्ष्य तेषां फलवर्तिमादितः सुकल्पितां स्नेहवतीं प्रयोजयेत्||३१||
पुनर्नवैरण्डनिकुम्भचित्रकान् सदेवदारुत्रिवृतानिदिग्धिकान्|
महान्ति मूलानि च पञ्च यानि विपाच्य मूत्रे दधिमस्तुसंयुते||३२||
सतैलसर्पिर्लवणैश्च पञ्चभिर्विमूर्च्छितं बस्तिमथ प्रयोजयेत्|
निरूहितं धन्वरसेन भोजितं निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्||३३||
बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विपञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्|
यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जलाढके रसः स पेष्यैस्तु कलिङ्गकादिभिः||३४||
सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलवर्णवर्धनः|
तथाऽनुवास्ये मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽपि वा||३५||
सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चालवणः शिशोर्हितः|
न चान्यदाश्वङ्गबलाभिवर्धनं निरूहबस्तेः शिशुवृद्धयोः परम्||३६||
ಪುನರ್ನವೇತ್ಯಾದಿರ್ನಿರೂಹಃ ನಿಕುಮ್ಭಾ ದನ್ತೀ| ಮಹಾನ್ತಿ ಮೂಲಾನಿ ಪಞ್ಚೇತಿ ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಾನಿ| ನಿಕುಮ್ಭತೈಲೇನೇತಿ ನಿಕುಮ್ಭಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನ| ಬಲಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಕಲಿಙ್ಗಕಾದಿಭಿರಿತಿ “ಕಲಿಙ್ಗಕುಷ್ಠಮಧುಕಬಿಲ್ವ.” ಇತ್ಯಾದಿನೇಹೋಕ್ತೈಃ| ಫಲೇನ ಬಿಲ್ವೇನ ಶತಾಹ್ವಯಾಽಪಿ ವೇತಿ ತೈಲತ್ರಯಮಾನುವಾಸನಿಕಮ್| ಸಜೀವನೀಯಸ್ತು ರಸೋಽನುವಾಸನ ಇತಿ ಜೀವನೀಯಕಷಾಯಸಾಧಿತಃ ಸ್ನೇಹೋಽನುವಾಸನೇ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ತಥಾ ನಿರೂಹಣೇ ಜೀವನೀಯರಸೋಽಲವಣಃ ಶಿಶೋಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಅನುವಾಸನಮಪಿ ಜೀವನೀಯಸಾಧಿತಂ ಶಿಶೋರೇವ| ನ ಚಾನ್ಯದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಬಾಲವೃದ್ಧಯೌಗಿಕತ್ವಂ ಬಸ್ತೇರಾಹ| ಪರಮಿತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್||೩೧-೩೬||
Adhikarana 9 (37) · Śloka 37
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಫಲಕರ್ಮ ಬಸ್ತಿವರತಾ ನೇತ್ರಂ ಯದ್ಬಸ್ತಯೋ ಗವಾದೀನಾಮ್|
ಸತತಾತುರಾಶ್ಚ ದಿಷ್ಟಾಃ ಫಲಮಾತ್ರಾಯಾಂ ಹಿತಂ ಚೈಷಾಮ್||೩೭||
View original
तत्र श्लोकः- फलकर्म बस्तिवरता नेत्रं यद्बस्तयो गवादीनाम्|
सततातुराश्च दिष्टाः फलमात्रायां हितं चैषाम्||३७||
ಫಲಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹೋ ವ್ಯಕ್ತಃ||೩೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने फलमात्रासिद्धिर्नामैकादशोऽध्यायः||११||
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||