Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातः स्नेहव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
பூர்வஸித்தௌ பில்வதைலாதீந்யப்யங்கஸேவாநுவாஸநார்தஂ நிர்திஷ்டாநி, ததபிதாயிகா சேயஂ ஸித்திரித்யநந்தரஂ ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்திருச்யதே; ஸ்நேஹாநாமாநுவாஸநிகாநாஂ தத்வ்யாபதாஂ ச பேஷஜாநாமபிதாயிகா ஸித்திஃ||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ஸ்நேஹபஸ்தீந்நிபோதேமாந் வாதபித்தகபாபஹாந்| மித்யாப்ரணிஹிதாநாஂ ச வ்யாபதஃ ஸசிகித்ஸிதாஃ||௩||
स्नेहबस्तीन्निबोधेमान् वातपित्तकफापहान्| मिथ्याप्रणिहितानां च व्यापदः सचिकित्सिताः||३||
🔊 Audio coming soon
அத்யாயவக்தவ்யமாஹ- ஸ்நேஹபஸ்தீநித்யாதி| பஸ்திப்ரயோஜ்யாஃ ஸ்நேஹா ஏதச்ச்லோகாபிஹிதா இத்யர்தஃ; ப்ரபஞ்சாநபிதேயா யே த்வபரேऽத்ரார்தாஃ “ஸ்நேஹபஸ்திஂ நிரூஹஂ ச” இத்யாதிநா வக்தவ்யாஃ, தே ந ப்ரபஞ்சவாச்யா இதி தே ந ப்ரதிஜ்ஞாதாஃ||௩||
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
தஶமூலஂ பலாஂ ராஸ்நாமஶ்வகந்தாஂ புநர்நவாம்| குடூச்யேரண்டபூதீகபார்கீவஷகரோஹிஷம்||௪|| ஶதாவரீஂ ஸஹசரஂ காகநாஸாஂ பலாஂஶிகம் | யவமாஷாதஸீகோலகுலத்தாந் ப்ரஸதோந்மிதாந்||௫|| சதுர்த்ரோணேऽம்பஸஃ பக்த்வா த்ரோணஶேஷேண தேந ச| தைலாடகஂ ஸமக்ஷீரஂ ஜீவநீயைஃ பலோந்மிதைஃ||௬|| அநுவாஸநமேதத்தி ஸர்வவாதவிகாரநுத்| ஆநூபாநாஂ வஸா தத்வஜ்ஜீவநீயோபஸாதிதா||௭||
दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्| गुडूच्येरण्डभूतीकभार्गीवृषकरोहिषम्||४|| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशिकम् | यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्||५|| चतुर्द्रोणेऽम्भसः पक्त्वा द्रोणशेषेण तेन च| तैलाढकं समक्षीरं जीवनीयैः पलोन्मितैः||६|| अनुवासनमेतद्धि सर्ववातविकारनुत्| आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता||७||
🔊 Audio coming soon
தஶமூலமித்யாதௌ பூதீகஂ கத்தணஂ யவாநிகா வா; காகநாஸா வாயஸீபலம், அந்யே து வாஸாபலஂ ‘காயுயாடுடீ’ இதி க்யாதஂ த்ரவ்யாந்தரமேவாஹுஃ| ஏதத் தஶமூலஸ்திதபில்வேந பில்வதைலமிதி வதந்தி||௪-௭||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ஶதாஹ்வாயவபில்வாம்லைஃ ஸித்தஂ தைலஂ ஸமீரணே| ஸைந்தவேநாக்நிதப்தேந தப்தஂ சாநிலநுத்ததம்||௮||
शताह्वायवबिल्वाम्लैः सिद्धं तैलं समीरणे| सैन्धवेनाग्नितप्तेन तप्तं चानिलनुद्धृतम्||८||
🔊 Audio coming soon
ஆநூபாநாமித்யாதௌ தத்வதிதி பூர்வக்வாதேந ஸாதிதா| ஶதாஹ்வேத்யாதி யோகாந்தரம்| ஸைந்தவேநேத்யபி யோகாந்தரம்||௮||
Adhikarana 5 (9-12) · Śloka 12
ஜீவந்தீஂ மதநஂ மேதாஂ ஶ்ராவணீஂ மதுகஂ பலாம்| ஶதாஹ்வர்ஷபகௌ கஷ்ணாஂ காகநாஸாஂ ஶதாவரீம்||௯|| ஸ்வகுப்தாஂ க்ஷீரகாகோலீஂ கர்கடாக்யாஂ ஶடீஂ வசாம்| பிஷ்ட்வா தைலஂ கதஂ க்ஷீரே ஸாதயேத்தச்சதுர்குணே||௧௦|| பஂஹணஂ வாதபித்தக்நஂ பலஶுக்ராக்நிவர்தநம்| மூத்ரரேதோரஜோதோஷாந் ஹரேத்ததநுவாஸநம்||௧௧|| லாபதஶ்சந்தநாத்யைஶ்ச பிஷ்டைஃ க்ஷீரசதுர்குணம்| தைலபாதஂ கதஂ ஸித்தஂ பித்தக்நமநுவாஸநம்||௧௨||
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्||९|| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शटीं वचाम्| पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत्तच्चतुर्गुणे||१०|| बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्| मूत्ररेतोरजोदोषान् हरेत्तदनुवासनम्||११|| लाभतश्चन्दनाद्यैश्च पिष्टैः क्षीरचतुर्गुणम्| तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ஜீவந்தீமித்யாதிநா யமகமநுவாஸநம்| ஏதத்யமகஂ பூர்வாத்யாயே ஜீவநீயஸஞ்ஜ்ஞயா வ்யாபதிஷ்டம்| லாபத இதி யதாலாபம்| சந்தநாத்யஂ ஜ்வரசிகித்ஸிதோக்தம்| தைலஂ பாதஂ யஸ்மிந் தத் தைலபாதம்||௯-௧௨||
Adhikarana 6 (13-17) · Śloka 17
ஸைந்தவஂ மதநஂ குஷ்டஂ ஶதாஹ்வாஂ நிசுலஂ வசாம் | ஹ்ரீவேரஂ மதுகஂ பார்கீஂ தேவதாரு ஸகட்பலம்||௧௩|| நாகரஂ புஷ்கரஂ மேதாஂ சவிகாஂ சித்ரகஂ ஶடீம்| விடங்காதிவிஷே ஶ்யாமாஂ ஹரேணுஂ நீலிநீஂ ஸ்திராம்||௧௪|| பில்வாஜமோதே கஷ்ணாஂ ச தந்தீஂ ராஸ்நாஂ ச பேஷயேத்| ஸாத்யமேரண்டஜஂ தைலஂ தைலஂ வா கபரோகநுத்||௧௫|| வ்ரத்நோதாவர்தகுல்மார்ஶஃப்லீஹமேஹாட்யமாருதாந்| ஆநாஹமஶ்மரீஂ சைவ ஹந்யாத்ததநுவாஸநாத்||௧௬|| மதநைர்வாऽம்லஸஂயுக்தைர்பில்வாத்யேந கணேந வா| தைலஂ கபஹரைர்வாऽபி கபக்நஂ கல்பயேத்பிஷக்||௧௭||
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वां निचुलं वचाम् | ह्रीवेरं मधुकं भार्गीं देवदारु सकट्फलम्||१३|| नागरं पुष्करं मेदां चविकां चित्रकं शटीम्| विडङ्गातिविषे श्यामां हरेणुं नीलिनीं स्थिराम्||१४|| बिल्वाजमोदे कृष्णां च दन्तीं रास्नां च पेषयेत्| साध्यमेरण्डजं तैलं तैलं वा कफरोगनुत्||१५|| व्रध्नोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्| आनाहमश्मरीं चैव हन्यात्तदनुवासनात्||१६|| मदनैर्वाऽम्लसंयुक्तैर्बिल्वाद्येन गणेन वा| तैलं कफहरैर्वाऽपि कफघ्नं कल्पयेद्भिषक्||१७||
🔊 Audio coming soon
மதநைர்வாऽம்லஸஂயுக்தைரித்யத்ர மதநஸ்ய கல்கத்வம், காஞ்ஜிகாதீநாமம்லாநாஂ த்ரவத்வம்| ஏதச்ச மதநதைலமிதி க்யாதம்| பில்வாத்யோ கணஃ தஶமூலஂ; தஶமூலஂ சாத்ர க்வாதகல்காப்யாமபி தேயம்| உக்தஂ ஹி- “க்வாதகல்காவநிர்தேஶே கணாத்தஸ்மாத் ஸமாவபேத்” இதி| கபஹரைரிதி பூர்வோத்யாயோக்தகபஹரபேஷஜைஃ, கிஂவா த்ரிகடுகபஞ்சகோலாதிபிஃ||௧௩-௧௭||
Adhikarana 7 (18-24) · Śloka 24
விடங்கைரண்டரஜநீபடோலத்ரிபலாமதாஃ| ஜாதீப்ரவாலநிர்குண்டீதஶமூலாகுபர்ணிகாஃ||௧௮|| நிம்பபாடாஸஹசரஶம்பாககரவீரகாஃ| ஏஷாஂ க்வாதேந விபசேத்தைலமேபிஶ்ச கல்கிதைஃ||௧௯|| பலபில்வத்ரிவத்கஷ்ணாராஸ்நாபூநிம்பதாருபிஃ| ஸப்தபர்ணவசோஶீரதார்வீகுஷ்டகலிங்ககைஃ||௨௦|| லதாகௌரீஶதாஹ்வாக்நிஶடீசோரகபௌஷ்கரைஃ | தத் குஷ்டாநி க்ரிமீந் மேஹாநர்ஶாஂஸி க்ரஹணீகதம்||௨௧|| க்லீபதாஂ விஷமாக்நித்வஂ மலஂ தோஷத்ரயஂ ததா| ப்ரயுக்தஂ ப்ரணுதத்யாஶு பாநாப்யங்காநுவாஸநைஃ||௨௨|| வ்யாதிவ்யாயாமகர்மாத்வக்ஷீணாபலநிரோஜஸாம்| க்ஷீணஶுக்ரஸ்ய சாதீவ ஸ்நேஹவஸ்திர்பலப்ரதஃ||௨௩|| பாதஜங்கோருபஷ்டாஂஸகடீநாஂ ஸ்திரதாஂ பராம்| ஜநயேதப்ரஜாநாஂ ச ப்ரஜாஂ ஸ்த்ரீணாஂ ததா நணாம்||௨௪||
विडङ्गैरण्डरजनीपटोलत्रिफलामृताः| जातीप्रवालनिर्गुण्डीदशमूलाखुपर्णिकाः||१८|| निम्बपाठासहचरशम्पाककरवीरकाः| एषां क्वाथेन विपचेत्तैलमेभिश्च कल्कितैः||१९|| फलबिल्वत्रिवृत्कृष्णारास्नाभूनिम्बदारुभिः| सप्तपर्णवचोशीरदार्वीकुष्ठकलिङ्गकैः||२०|| लतागौरीशताह्वाग्निशटीचोरकपौष्करैः | तत् कुष्ठानि क्रिमीन् मेहानर्शांसि ग्रहणीगदम्||२१|| क्लीबतां विषमाग्नित्वं मलं दोषत्रयं तथा| प्रयुक्तं प्रणुदत्याशु पानाभ्यङ्गानुवासनैः||२२|| व्याधिव्यायामकर्माध्वक्षीणाबलनिरोजसाम्| क्षीणशुक्रस्य चातीव स्नेहवस्तिर्बलप्रदः||२३|| पादजङ्घोरुपृष्ठांसकटीनां स्थिरतां पराम्| जनयेदप्रजानां च प्रजां स्त्रीणां तथा नृणाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
விடங்கேத்யாதௌ ஏபிஶ்ச கல்கிதைரிதி வக்ஷ்யமாணைஃ| லதா மஞ்ஜிஷ்டா, கௌரீ ஹரித்ரா| ஸ்நேஹபஸ்திர்பலப்ரத இதி ஏதைஸ்தைலைஃ கதஃ ஸ்நேஹபஸ்திரித்யர்தஃ||௧௮-௨௪||
Adhikarana 8 (25) · Śloka 25
வாதபித்தகபாத்யந்நபுரீஷைராவதஸ்ய ச| அபுக்தே ச ப்ரணீதஸ்ய ஸ்நேஹபஸ்தேஃ ஷடாபதஃ||௨௫||
वातपित्तकफात्यन्नपुरीषैरावृतस्य च| अभुक्ते च प्रणीतस्य स्नेहबस्तेः षडापदः||२५||
🔊 Audio coming soon
வாதபித்தேத்யாதிநா ஸ்நேஹபஸ்தேர்வ்யாபதஃ ப்ராஹ| ஏதாஶ்ச வ்யாபதோ மித்யாயோகேந ஸ்நேஹஸ்ய க்ரியமாணா உச்யந்தே; ப்ரதிஜ்ஞாதஂ ஹி ‘மித்யாப்ரணிஹிதாநாஂ ச வ்யாபத’ இதி, தேந ஸ்நேஹாயோகாதியோகஜந்யவ்யாபதாமிஹாநவஸர ஏவ; அநுவாஸநாயோகாதியோகஜந்யாஶ்ச வ்யாபதஃ கல்பநாஸித்தாவேவோக்தாஃ; தத்பேஷஜஂ சாதிஸ்நேஹிதே ஶோதநபஸ்திஃ, அஸ்நேஹிதே புநஃ ஸ்நேஹபஸ்திதாநமேவ ஜ்ஞேயம்| ஏதச்ச “தஸ்மாந்நிரூடஃ ஸஂஸ்நேஹ்யோ நிரூஹ்யஶ்சாநுவாஸிதஃ” இத்யாதிநோக்தத்வாத் ப்ரஸங்கேநேஹோக்தம் ||௨௫||
Adhikarana 9 (26-28) · Śloka 28
ஶீதோऽல்போ வாऽதிகே வாதே பித்தேऽத்யுஷ்ணஃ கபே மதுஃ| அதிபுக்தே குருர்வர்சஃஸஞ்சயேऽல்பபலஸ்ததா||௨௬|| தத்தஸ்தைராவதஃ ஸ்நேஹோ ந யாத்யபிபவாதபி | அபுக்தேऽநாவதத்வாச்ச யாத்யூர்த்வஂ தஸ்ய லக்ஷணம்||௨௭|| அங்கமர்தஜ்வராத்மாநஶீதஸ்தம்போருபீடநைஃ | பார்ஶ்வருக்வேஷ்டநைர்வித்யாத் ஸ்நேஹஂ வாதாவதஂ பிஷக்||௨௮||
शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२६|| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो न यात्यभिभवादपि | अभुक्तेऽनावृतत्वाच्च यात्यूर्ध्वं तस्य लक्षणम्||२७|| अङ्गमर्दज्वराध्मानशीतस्तम्भोरुपीडनैः | पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्यात् स्नेहं वातावृतं भिषक्||२८||
🔊 Audio coming soon
யதாக்ரமஂ ஷட்வ்யாபதாஂ ஹேதுமாஹ- ஶீத இத்யாதி| குருரிதி குருத்வயுக்தஃ | வர்சஃஸஞ்சயேऽல்பபல இதி ஸஞ்சிதே மலே ஸதி அல்பபலோ வர்சஃஸஞ்சயப்ரவர்தநாக்ஷம இத்யர்தஃ| தைராவத இதி பதஂ ப்ரத்யேகஂ வாதாதிஷு பஞ்சஸு யோஜநீயம்| அபிபவாதபீதி வாதாதிநாऽऽவதமார்கத்வாந்ந யாதி; ததா தேந வாதாதிநோல்பணேநாபிபூதகுணத்வாச்ச ந ஆயாதி| அநாவதத்வாதிதி அந்நேநோர்த்வமார்கஸ்யாபிஹிதத்வாத்| தஸ்ய லக்ஷணமிதி யதாக்ரமஂ வாதாத்யாவதஸ்ய லக்ஷணஂ வக்ஷ்யமாணமங்கமர்தாதி| வேஷ்டநைரிதி பார்ஶ்வவேஷ்டநைரேவ| ஏதே ச ஸ்தம்பாதயோ வாதாவதஸ்நேஹமஹிம்நைவ ஜாயந்தே, தேந ஸ்நேஹப்ரயோகாத் பூர்வஂ ந பவந்த்யேவ||௨௬-௨௮||
Adhikarana 10 (29-31) · Śloka 31
ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணைஸ்தஂ ராஸ்நாபீதத்ருதைலிகைஃ | ஸௌவீரகஸுராகோலகுலத்தயவஸாதிதைஃ||௨௯|| நிரூஹைர்நிர்ஹரேத் ஸம்யக் ஸமூத்ரைஃ பாஞ்சமூலிகைஃ| தாப்யாமேவ ச தைலாப்யாஂ ஸாயஂ புக்தேऽநுவாஸயேத்||௩௦|| தாஹராகதஷாமோஹதமகஜ்வரதூஷணைஃ| வித்யாத் பித்தாவதஂ ஸ்வாதுதிக்தைஸ்தஂ பஸ்திபிர்ஹரேத்||௩௧||
स्निग्धाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः | सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः||२९|| निरूहैर्निर्हरेत् सम्यक् समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्||३०|| दाहरागतृषामोहतमकज्वरदूषणैः| विद्यात् पित्तावृतं स्वादुतिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ராஸ்நாதைலஂ “ராஸ்நாஸஹஸ்ரநிர்யூஹே” (சி.அ.௨௮) இத்யாதிநா விஹிதஂ வாதவ்யாதாவுக்தம்| பீதத்ருதைலஂ ச பீதத்ரு-ஸௌவீரகாதித்ரவேண ஸாத்யமிதி ப்ருவதே| தாப்யாமிதி ராஸ்நாபீதத்ருதைலாப்யாம்||௨௯-௩௧||
Adhikarana 11 (32-33) · Śloka 33
தந்த்ராஶீதஜ்வராலஸ்யப்ரஸேகாருசிகௌரவைஃ| ஸம்மூர்ச்சாக்லாநிபிர்வித்யாச்ச்லேஷ்மணா ஸ்நேஹமாவதம்||௩௨|| கஷாயகடுதீக்ஷ்ணோஷ்ணைஃ ஸுராமூத்ரோபஸாதிதைஃ| பலதைலயுதைஃ ஸாம்லைர்பஸ்திபிஸ்தஂ விநிர்ஹரேத்||௩௩||
तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः| सम्मूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमावृतम्||३२|| कषायकटुतीक्ष्णोष्णैः सुरामूत्रोपसाधितैः| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
பலதைலஂ பூர்வவ்யாஹதமேவ ஜ்ஞேயம்||௩௨-௩௩||
Adhikarana 12 (34-35) · Śloka 35
சர்திமூர்ச்சாருசிக்லாநிஶூலநித்ராங்கமர்தநைஃ | ஆமலிங்கைஃ ஸதாஹைஸ்தஂ வித்யாதத்யஶநாவதம்||௩௪|| கடூநாஂ லவணாநாஂ ச க்வாதைஶ்சூர்ணைஶ்ச பாசநம்| விரேகோ மதுரத்ராமவிஹிதா ச க்ரியா ஹிதா||௩௫||
छर्दिमूर्च्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः | आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्||३४|| कटूनां लवणानां च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्| विरेको मृदुरत्रामविहिता च क्रिया हिता||३५||
🔊 Audio coming soon
ஆமலிங்கைரிதி ஆமலக்ஷணைராலஸ்யாதிபிஃ| ஆமவிஹிதா க்ரியேதி “ஆமஂ ப்ரதுஷ்டமந்நாபிபூதஂ புநருல்லிகேத்” (வி.அ.௨) இத்யாதிநா விஹிதாऽநுஸர்தவ்யா||௩௪-௩௫||
Adhikarana 13 (36-37) · Śloka 37
விண்மூத்ராநிலஸங்கார்திகுருத்வாத்மாநஹத்க்ரஹைஃ| ஸ்நேஹஂ விடாவதஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்நேஹஸ்வேதைஃ ஸவர்திபிஃ||௩௬|| ஶ்யாமாபில்வாதிஸித்தைஶ்ச நிரூஹைஃ ஸாநுவாஸநைஃ| நிர்ஹரேத்விதிநா ஸம்யகுதாவர்தஹரேண ச||௩௭||
विण्मूत्रानिलसङ्गार्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सवर्तिभिः||३६|| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरूहैः सानुवासनैः| निर्हरेद्विधिना सम्यगुदावर्तहरेण च||३७||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நேஹஂ விடாவதமித்யாதௌ வர்திபிரிதி பலவர்திபிஃ, கேசித்து ‘பஸ்திபிஃ’ இதி படந்தி| ஶ்யாமாபில்வாதீநி ச ஶ்யாமா ச பில்வாதீநி தஶமூலாநி ச ஶ்யாமாபில்வாதீநி; கிஂவா, ஶ்யாமாதீந்யப்யத்ர கல்போக்தாநி நவ கஹ்யந்தே; தைர்நிரூஹஸ்ய ததாऽநுவாஸநஸ்ய ச ஸாதநமிஹ ஜ்ஞேயம்| உதாவர்தஹரேணேதி த்ரிமர்மீயோக்தோதாவர்தசிகித்ஸிதேந||௩௬-௩௭||
Adhikarana 14 (38-40) · Śloka 40
அபுக்தே ஶூந்யபாயௌ வா வேகாத் ஸ்நேஹோऽதிபீடிதஃ| தாவத்யூர்த்வஂ ததஃ கண்டாதூர்த்வேப்யஃ கேப்ய ஏத்யபி||௩௮|| மூத்ரஶ்யாமாத்ரிவத்ஸித்தோ யவகோலகுலத்தவாந்| தத்ஸித்ததைல இஷ்டோऽத்ர நிரூஹஃ ஸாநுவாஸநஃ||௩௯|| கண்டாதாகச்சதஃ ஸ்தம்பகண்டக்ரஹவிரேசநைஃ| சர்திக்நீபிஃ க்ரியாபிஶ்ச தஸ்ய கார்யஂ நிவர்தநம்||௪௦||
अभुक्ते शून्यपायौ वा वेगात् स्नेहोऽतिपीडितः| धावत्यूर्ध्वं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि||३८|| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैल इष्टोऽत्र निरूहः सानुवासनः||३९|| कण्ठादागच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कार्यं निवर्तनम्||४०||
🔊 Audio coming soon
அபுக்தே இத்யாதிஹேதுத்ரயஂ ஸ்நேஹபஸ்தேரூர்த்வகமநகாரணஂ ஜ்ஞேயஂ; பூர்வஂ ச யத்யப்யபோஜநதாநமேவ காரணஂ ப்ரதிஶ்ருதஂ, ததாऽப்யேககார்யதயா சிகித்ஸிதஸாமாந்யாச்ச ஶூந்யபாயுத்வாதிபீடநே அப்யத்ர ஹேதுத்வேநோக்தே; ஶூந்யபாயுத்வஂ சாதோநிரோதாகர்ததயா ஸ்நேஹமூர்த்வஂ நயதி| ஊர்த்வேப்யஃ கேப்ய இதி முகநாஸாதிப்யஃ| ஏதீதி நிர்கச்சதி| அபிஶப்தாந்முகாதிநிர்கமநஸ்ய காதாசித்கத்வஂ தர்ஶயதி| தத்ஸித்ததைல இதி மூத்ரஶ்யாமாதிஸாதிததைலேந யுக்தஃ| ஸாநுவாஸந இதி தத்ஸித்ததைலேந சாநுவாஸநஂ தேயம்| ஆகச்சத இதி ஆகமநஸமய ஏவ ஸ்தம்பாதி கர்தவ்யம்| ஸ்தம்பஃ வ்யஜநஶீதஜலஸேகாதிநா; கண்டக்ரஹஃ ஊர்த்வகமநப்ரதிஷேதார்தஂ கண்டபீடநம்| சர்திக்நீஃ க்ரியாஃ சர்திஶ்சிகித்ஸிதே “மநோऽபிகாதே து மநோऽநுகூலாஃ” இத்யாதிநா “ஸுக ஏவ ஜேதும்” (சி.அ.௨௦) இத்யந்தேநோக்தா இஹாபிப்ரேதா ஜ்ஞேயாஃ||௩௮-௪௦||
Adhikarana 15 (41) · Śloka 41
யஸ்ய நோபத்ரவஂ குர்யாத் ஸ்நேஹபஸ்திரநிஃஸதஃ| ஸர்வேऽல்போ வாऽऽவதோ ரௌக்ஷ்யாதுபேக்ஷ்யஃ ஸ விஜாநதா||௪௧||
यस्य नोपद्रवं कुर्यात् स्नेहबस्तिरनिःसृतः| सर्वेऽल्पो वाऽऽवृतो रौक्ष्यादुपेक्ष्यः स विजानता||४१||
🔊 Audio coming soon
வாதாத்யாவதஸ்நேஹப்ரவர்தநமபிதாய அப்ரவர்தநீயஸ்நேஹமாஹ- யஸ்ய நோபத்ரவமித்யாதி| நோபத்ரவஂ குர்யாதிதி அநிஃஸதோऽபி ஸ்தம்பருகாதீநூர்த்வோக்தாந்ந குர்யாத்| அல்போ வாऽऽவத இதி ஸ்தோகநிஃஸதஃ, ஸ்தோகஶ்ச வதஃ| வதஸ்யாபி ஸ்தம்பாத்யுபத்ரவாகரணே ஹேதுமாஹ- ரௌக்ஷ்யாதிதி| ததாऽத்யர்தரூக்ஷதயா ஶரீரஸ்ய திஷ்டந்நபி ஸ்நேஹோ ந வ்யாபதமாவஹதீத்யர்தஃ; உபேக்ஷ்ய இதி ந தத்ர யதோக்தவாதாவதஸ்நேஹசிகித்ஸா கர்தவ்யேத்யர்தஃ; அந்யத்ராப்யுக்தம்- “அஹோராத்ராதபி ஸ்நேஹஃ ப்ரத்யாகச்சந்ந தூஷ்யதி| குர்யாத்பஸ்திகுணாஂஶ்சாபி ஜீர்ணஸ்த்வல்பகுணோ பவேத்” (ஸு.சி.அ.௩௭) இதி||௪௧||
Adhikarana 16 (42-45) · Śloka 45
யுக்தஸ்நேஹஂ த்ரவோஷ்ணஂ ச லகுபத்யோபஸேவநம்| புக்தவாந் மாத்ரயா போஜ்யமநுவாஸ்யஸ்த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாத்||௪௨|| தாந்யநாகரஸித்தஂ ஹி தோயஂ தத்யாத்விசக்ஷணஃ| வ்யுஷிதாய நிஶாஂ கல்யமுஷ்ணஂ வா கேவலஂ ஜலம்||௪௩|| ஸ்நேஹாஜீர்ணஂ ஜரயதி ஶ்லேஷ்மாணஂ தத்பிநத்தி ச| மாருதஸ்யாநுலோம்யஂ ச குர்யாதுஷ்ணோதகஂ நணாம்||௪௪|| வமநே ச விரேகே ச நிரூஹே ஸாநுவாஸநே| தஸ்மாதுஷ்ணோதகஂ தேயஂ வாதஶ்லேஷ்மோபஶாந்தயே||௪௫||
युक्तस्नेहं द्रवोष्णं च लघुपथ्योपसेवनम्| भुक्तवान् मात्रया भोज्यमनुवास्यस्त्र्यहात्त्र्यहात्||४२|| धान्यनागरसिद्धं हि तोयं दद्याद्विचक्षणः| व्युषिताय निशां कल्यमुष्णं वा केवलं जलम्||४३|| स्नेहाजीर्णं जरयति श्लेष्माणं तद्भिनत्ति च| मारुतस्यानुलोम्यं च कुर्यादुष्णोदकं नृणाम्||४४|| वमने च विरेके च निरूहे सानुवासने| तस्मादुष्णोदकं देयं वातश्लेष्मोपशान्तये||४५||
🔊 Audio coming soon
உத்பந்நவ்யாபத்ப்ரதீகாரமபிதாயாவ்யாபந்நாநுவாஸநாநுகுணஂ போஜநமாஹ- யுக்தஸ்நேஹமித்யாதி| யுக்தஸ்நேஹமிதி அவ்யாபந்நஸ்நேஹமிதி பாவஃ| உபஸேவநஂ போஜநம்| த்ர்யஹாதிதி விதாநஂ ப்ராயிகம்| தாந்யேத்யாதௌ ஷடங்கவிதிநா தோயஂ ஸாதநீயம்| கல்யமிதி ப்ரபாதே| ஸ்நேஹாஜீர்ணமிதி ஸ்நேஹஸ்யாஜீர்ணஂ கோஷ்டோபலேபகமஂஶம்||௪௨-௪௫||
Adhikarana 17 (46-47) · Śloka 47
ரூக்ஷநித்யஸ்து தீப்தாக்நிர்வ்யாயாமீ மாருதாமயீ| வங்க்ஷணஶ்ரோண்யுதாவத்தவாதாஶ்சார்ஹா திநே திநே||௪௬|| ஏஷாஂ சாஶு ஜராஂ ஸ்நேஹோ யாத்யம்பு ஸிகதாஸ்விவ| அதோऽந்யேஷாஂ த்ர்யஹாத்ப்ராயஃ ஸ்நேஹஂ பசதி பாவகஃ||௪௭||
रूक्षनित्यस्तु दीप्ताग्निर्व्यायामी मारुतामयी| वङ्क्षणश्रोण्युदावृत्तवाताश्चार्हा दिने दिने||४६|| एषां चाशु जरां स्नेहो यात्यम्बु सिकतास्विव| अतोऽन्येषां त्र्यहात्प्रायः स्नेहं पचति पावकः||४७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரத்யஹாநுவாஸநீயாநாஹ- ரூக்ஷநித்யஸ்த்வித்யாதி| வங்க்ஷணஶ்ரோணிகதஶ்ச ததோதாவத்தஶ்ச வாதோ யேஷாஂ தே வங்க்ஷணஶ்ரோண்யுதாவத்தவாதாஃ| அர்ஹா இதி அநுவாஸநார்ஹாஃ| உக்தஂ சாந்யத்ர- “ரூக்ஷஸ்ய பஹுவாதஸ்ய ஸ்நேஹபஸ்திஂ திநே திநே| தத்யாத்வைத்யஸ்ததோऽந்யேஷாமக்ந்யாபாதபயாத்த்ர்யஹாத்” (ஸு.சி.அ.௩௭) இதி| ப்ரத்யஹதாநத்ர்யஹதாநோபபத்திமாஹ- ஏஷாமித்யாதி| த்ர்யஹாத் ஸ்நேஹஂ பசதீதி பக்வாஶயோபலேபகஂ ஸ்நேஹஂ பஹிர்நிஃஸதேநோஷ்மணா பசதி; யத்யப்யத்ராக்நிநோர்த்வஸ்திதேந தாதஶஃ ஸம்பந்தஃ ஸ்நேஹஸ்ய நாஸ்தி, ததாऽபி ஜாடரஸ்யைவ விமிஶ்ரிதைரவயவைஸ்தத்பாகோ வக்தவ்யஃ| ப்ராயஃஶப்தேந பஞ்சாஹபாகமபி தர்ஶயதி, தேந பஞ்சாஹதாநமப்யநுவாஸநே மந்தாக்நிஂ ப்ரதி ப்ராகுக்தஂ ஜ்ஞேயம், உக்தஂ ஹி- “பரதஸ்த்ர்யஹே வா த்வ்யஹேऽநுவாஸ்யோऽஹநி பஞ்சமே வா” (ஸி.அ.௧௦) இதி||௪௬-௪௭||
Adhikarana 18 (48-49) · Śloka 49
ந த்வாமஂ ப்ரணயேத் ஸ்நேஹஂ ஸ ஹ்யபிஷ்யந்தயேத்குதம்| ஸாவஶேஷஂ ச குர்வீத வாயுஃ ஶேஷே ஹி திஷ்டதி||௪௮|| ந சைவ குதகண்டாப்யாஂ தத்யாத் ஸ்நேஹமநந்தரம்| உபயஸ்மாத் ஸமஂ கச்சந் வாதமக்நிஂ ச தூஷயேத்||௪௯||
न त्वामं प्रणयेत् स्नेहं स ह्यभिष्यन्दयेद्गुदम्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||४८|| न चैव गुदकण्ठाभ्यां दद्यात् स्नेहमनन्तरम्| उभयस्मात् समं गच्छन् वातमग्निं च दूषयेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
ஆமமிதி அபக்வம்| ப்ரணயேதிதி அநுவாஸநஂ தத்யாத்| ஸாவஶேஷஂ குர்வீதேதி ந நிஃஶேஷஂ தத்யாத்| குதகண்டாப்யாமிதி அநுவாஸநபாநாப்யாம்| அநந்தரமிதி ஏககாலம்| வாதமக்நிஂ ச தூஷயேதிதி அத்ர வாததூஷணமஜீர்ணஜநகதயா வாதாவரணாச்ச ஜ்ஞேயம்||௪௮-௪௯||
Adhikarana 19 (50-51) · Śloka 51
ஸ்நேஹபஸ்திஂ நிரூஹஂ வா நைகமேவாதிஶீலயேத்| உத்க்லேஶாக்நிவதௌ ஸ்நேஹாந்நிரூஹாத் பவநாத்பயம்||௫௦|| தஸ்மாந்நிரூடஃ ஸஂஸ்நேஹ்யோ நிரூஹ்யஶ்சாநுவாஸிதஃ| ஸ்நேஹஶோதநயுக்த்யைவஂ பஸ்திகர்ம த்ரிதோஷநுத்||௫௧||
स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवातिशीलयेत्| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहात् पवनाद्भयम्||५०|| तस्मान्निरूढः संस्नेह्यो निरूह्यश्चानुवासितः| स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषनुत्||५१||
🔊 Audio coming soon
நிரூஹாநுவாஸநயோஃ பரஸ்பராவ்யவதாநதாநே தோஷமாஹ- ஸ்நேஹவஸ்திஂ நிரூஹஂ வேத்யாதி| ஏகமேவிதி பரஸ்பராநந்தரிதம்| உத்க்லேஶஃ கபபித்தோத்க்லேஶஃ| நிரூஹாத் பவநாத்பயமிதி நிரந்தரநிரூஹேண ஶரீரஸ்ய ஶோதநாதியோகாத் பவநாத்பயஂ பவதி| நிரூடஃ ஸஂஸ்நேஹ்ய இதி நிரூஹேண ஸ்ரோதஃஸு ஶோதிதேஷு கபபித்தஜயே கதே ஸ்நேஹவஸ்திரப்யஸ்யஃ; ததாऽநுவாஸிதஶ்ச ஸம்யகநுவாஸநேந ஹி ஸ்நிக்தஃ ஸந்நிரூஹ்ய ஏவ| ஏவஂ ப்ரயுஜ்யமாநஸ்நேஹநிரூஹயோஸ்த்ரிதோஷஹந்தத்வஂ ஸ்நேஹேந வாதஜயாந்நிரூஹேண கபபித்தஜயாத்பவதீத்யாஹ- ஸ்நேஹஶோதநேத்யாதி| ஶோதநமிஹ நிரூஹோऽபிப்ரேதஃ||௫௦-௫௧||
Adhikarana 20 (52-54) · Śloka 54
கர்மவ்யாயாமபாராத்வயா(பா)நஸ்த்ரீகர்ஷிதேஷு ச| துர்பலே வாதபக்நே ச மாத்ராபஸ்திஃ ஸதா மதஃ||௫௨|| யதேஷ்டாஹாரசேஷ்டஸ்ய ஸர்வகாலஂ நிரத்யயஃ| ஹ்ரஸ்வாயாஃ ஸ்நேஹமாத்ராயா மாத்ராபஸ்திஃ ஸமோ பவேத்||௫௩|| பல்யஂ ஸுகோபசர்யஂ ச ஸுகஂ ஸஷ்டபுரீஷகத்| ஸ்நேஹமாத்ராவிதாநஂ ஹி பஂஹணஂ வாதரோகநுத்||௫௪||
कर्मव्यायामभाराध्वया(पा)नस्त्रीकर्षितेषु च| दुर्बले वातभग्ने च मात्राबस्तिः सदा मतः||५२|| यथेष्टाहारचेष्टस्य सर्वकालं निरत्ययः| ह्रस्वायाः स्नेहमात्राया मात्राबस्तिः समो भवेत्||५३|| बल्यं सुखोपचर्यं च सुखं सृष्टपुरीषकृत्| स्नेहमात्राविधानं हि बृंहणं वातरोगनुत्||५४||
🔊 Audio coming soon
அநுவாஸநவிஶேஷஸ்ய மாத்ராபஸ்தேர்விஷயஂ ப்ரமாணஂ குணாஂஶ்ச யதாக்ரமமாஹ- கர்மேத்யாதி| கர்மாத்ர கந்துகசாலநாதி , வ்யாயாமஃ தநுராகர்ஷணாதிஃ| வாதபக்நே வாதேந பீடிதே| ஸதேதி ப்ரத்யஹம்| ஹ்ரஸ்வாயா இதி அர்தாஹஃபரிணமநீயாயாஃ; உக்தஂ ஹி- “அஹோராத்ரமஹஃ கத்ஸ்நஂ திநார்தஂ ச ப்ரதீக்ஷதே| உத்தமா மத்யமா ஹ்ரஸ்வா ஸ்நேஹமாத்ரா ஜராஂ ப்ரதி” (ஸூ.அ.௧௩) இதி| தந்த்ராந்தரே ஸ்நேஹமாத்ராத்ரயஂ ப்ரமாணைரேவோக்தஂ; யதா- “ஷட்பலீ து பவேஜ்ஜ்யேஷ்டா, மத்யமா த்ரிபலீ பவேத்| கநீயஸீ ஸார்தபலா த்ரிதா மாத்ராऽநுவாஸநே” இதி| ஸுஶ்ருதேநாபி பஸ்திப்ரமாணமுக்தஂ; யதா அநுவாஸநே- “தஸ்யாபி விகல்போऽர்தார்தமாத்ராவகஷ்டோऽபரிஹார்யோ மாத்ராபஸ்திஃ” (ஸு.சி.அ.௩௫) இதி| அநேந ச ஸார்தபலமாநோ மாத்ராபஸ்திருக்தோ பவதி; தத்ர ஹி ஷட்பலஃ ஸ்நேஹபஸ்திருக்தஃ, அநுவாஸநஂ து த்ரிபலம்| ஸுகோபசர்யமிதி சேஷ்டாஹாரநியமாபாவாதேவ||௫௨-௫௪||
Adhikarana 21 (55-56) · Śloka 56
தத்ர ஶ்லோகௌ- வாதாதீநாஂ ஶமாயோக்தாஃ ப்ரவராஃ ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| தேஷாஂ சாஜ்ஞப்ரயுக்தாநாஂ வ்யாபதஃ ஸசிகித்ஸிதாஃ||௫௫|| ப்ராக்போஜ்யஂ ஸ்நேஹபஸ்தேர்யத் த்ருவஂ யேऽர்ஹாஸ்த்ர்யஹாச்ச யே ஸ்நேஹபஸ்திவிதிஶ்சோக்தோ மாத்ராபஸ்திவிதிஸ்ததா||௫௬||
तत्र श्लोकौ- वातादीनां शमायोक्ताः प्रवराः स्नेहबस्तयः| तेषां चाज्ञप्रयुक्तानां व्यापदः सचिकित्सिताः||५५|| प्राग्भोज्यं स्नेहबस्तेर्यद् ध्रुवं येऽर्हास्त्र्यहाच्च ये स्नेहबस्तिविधिश्चोक्तो मात्राबस्तिविधिस्तथा||५६||
🔊 Audio coming soon
ஸங்க்ரஹே போஜ்யக்ரஹணேந தாந்யநாகரஜலாத்யபி ஸங்க்ராஹ்யம்| த்ருவஂ யேऽர்ஹா இதி ப்ரத்யஹமநுவாஸநீயாஃ| விதிஶ்சோக்த இதி ‘ந த்வாமஂ ப்ரணயேத்’ இத்யாதிக்ரந்தோக்தோऽர்தஃ||௫௫-௫௬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே ஸித்திஸ்தாநே ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்திர்நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने स्नेहव्यापत्सिद्धिर्नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ ஸித்திஸ்தாநே ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்திர்நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||