੩. ਆਰਗ੍ਵਧੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Hide commentary

Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨

ਅਥਾਤ ਆਰਗ੍ਵਧੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||

View original

अथात आरग्वधीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਹਿ ਭੇਸਜਮਨ੍ਤਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ ਚ; ਤਤ੍ਰਾਪਾਮਾਰ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲੀਯੇਨ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਯਵਾਗੂਰੂਪਮਨ੍ਤਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਮਭਿਧਾਯਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧੀਯੇਨਾਹ- ਅਥਾਤ ਆਰਗ੍ਵਧੀਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪਥਗੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਾਵਸਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਏਤੇ ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮੁਚਿਤਾਃ; ਤਥਾਪੀਹ ਪਥਕ੍ ਕੁਸ੍ਠਯੋਗਾਨਾਮਭਿਧਾਨੇਨ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵੇਨ ਚ ਮਹਾਰੋਗਤ੍ਵਂ ਖ੍ਯਾਪਯਤਿ; ਅਭ੍ਯਰ੍ਹਿਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਭਿਧੀਯਤੇ| ਇਯਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਾਦਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਿਤਂ ਕੁਸ੍ਠਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯੋਕ੍ਤਾ; ਤੇਨਾਲਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧੀਯਮਾਨਾਜ੍ਞਾਤਵਿਸਯਤ੍ਵੇਨ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਨਿਰਸ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਭਤਯੋਪਿ ਮਹਾਰੋਗਾਃ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਤੇ ਭੂਰਿਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਵਿਸਯਾ ਯਥਾ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤਿ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਯਾ ਏਵ ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਯੋਗਾ ਅਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ| ਕੁਸ੍ਠਹਰਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨੋਪੋਦ੍ਘਾਤੇਨ ਚ ਵਾਤਾਪਹਾਃ “ਕੋਲਂ ਕੁਲਤ੍ਥਾ” ਇਤ੍ਯਾਦਯੋਭਿਧਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਿਞ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਹਰਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਮਿਦਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੋਧਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਭਾਜੋ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਯੇ ਲੇਪਾਃ ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਹਤਾਸ੍ਰਦੋਸਾਣਾਮ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਿਤਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਤੇਸਾਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੭) ਇਤਿ; ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਭਿਧਾਯੇਹ ਕੁਸ੍ਠਪ੍ਰਯੋਗਾਨਵਸਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਭਿਦਧਤਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਸਾਧੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਵੇਸ਼ਃ ਕਤਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ “ਖਦਿਰਃ ਕੁਸ੍ਠਹਰਾਣਾਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਖਦਿਰਃ ਕੁਸ੍ਠਹਰਭੇਸਜੇਸੁ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤਥਾਪਿ ਖਦਿਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਮਾਦਾਵੁਪਦਿਸ਼ਤਿ, ਕੁਸ੍ਠਹਰਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਭੇਸਜੇਸ੍ਵਾਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧-੨||

Adhikarana ੨ (੩-੧੭) · Śloka ੧੭

ਆਰਗ੍ਵਧਃ ਸੈਡਗਜਃ ਕਰਞ੍ਜੋ ਵਾਸਾ ਗੁਡੂਚੀ ਮਦਨਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ| ਸ਼੍ਰ੍ਯਾਹ੍ਵਃ ਸੁਰਾਹ੍ਵਃ ਖਦਿਰੋ ਧਵਸ਼੍ਚ ਨਿਮ੍ਬੋ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਰਵੀਰਕਤ੍ਵਕ੍||੩|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਭੌਰ੍ਜੋ ਲਸ਼ੁਨਃ ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਸਲੋਮਸ਼ੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧੇ| ਫਣਿਜ੍ਝਕੋ ਵਤ੍ਸਕਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੌ ਪੀਲੂਨਿ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸੁਮਨਃਪ੍ਰਵਾਲਾਃ||੪|| ਵਚਾ ਹਰੇਣੁਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਨਿਕੁਮ੍ਭੋ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਗੈਰਿਕਮਞ੍ਜਨਂ ਚ| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੇ ਗਹਧੂਮ ਏਲਾ ਕਾਸ਼ੀਸਲੋਧ੍ਰਾਰ੍ਜੁਨਮੁਸ੍ਤਸਰ੍ਜਾਃ||੫|| ਇਤ੍ਯਰ੍ਧਰੂਪੈਰ੍ਵਿਹਿਤਾਃ ਸਡੇਤੇ ਗੋਪਿਤ੍ਤਪੀਤਾਃ ਪੁਨਰੇਵ ਪਿਸ੍ਟਾਃ| ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਰਂ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ||੬|| ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ ਨਵਂ ਕਿਲਾਸਂ ਸੁਰੇਸ਼ਲੁਪ੍ਤਂ ਕਿਟਿਭਂ ਸਦਦ੍ਰੁ| ਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਪਚੀਂ ਸਪਾਮਾਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਚਿਰਾਨ੍ਨਰਾਣਾਮ੍||੭|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਸੁਰਸਂ ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧੇ ਸੁਰਦਾਰੁਸ਼ਿਗ੍ਰੂ| ਸਸਰ੍ਸਪਂ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਧਾਨ੍ਯਵਨ੍ਯਂ ਚਣ੍ਡਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸਮਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੮|| ਤੈਸ੍ਤਕ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੈਲਾਕ੍ਤਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਯਤੇਤ| ਤੇਨਾਸ੍ਯਕਣ੍ਡੂਃ ਪਿਡਕਾਃ ਸਕੋਠਾਃ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ||੯|| ਕੁਸ੍ਠਾਮਤਾਸਙ੍ਗਕਟਙ੍ਕਟੇਰੀਕਾਸੀਸਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਮੁਸ੍ਤਲੋਧ੍ਰਾਃ| ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਂ ਸਰ੍ਜਰਸੋ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੇ ਕਰਵੀਰਕਤ੍ਵਕ੍||੧੦|| ਤੈਲਾਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਦਵਚੂਰ੍ਣਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦਦ੍ਰੂਃ ਸਕਣ੍ਡੂਃ ਕਿਟਿਭਾਨਿ ਪਾਮਾ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ ਚੈਵ ਤਥੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍||੧੧|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੇ ਮਰਿਚਾਨਿ ਤੈਲਮਾਰ੍ਕਂ ਪਯਃ ਕੁਸ੍ਠਹਰਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ| ਤੁਤ੍ਥਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਮਰਿਚਾਨਿ ਕੁਸ੍ਠਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਚ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਮਨਃਸ਼ਿਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੨|| ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਸਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਬੀਜਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਲੇਪਃ| ਕਰਞ੍ਜਬੀਜੈਡਗਜਂ ਸਕੁਸ੍ਠਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੧੩|| ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਂ ਸੁਮਨਃਪ੍ਰਵਾਲਾਨ੍| ਤ੍ਵਚਂ ਸਮਧ੍ਯਾਂ ਹਯਮਾਰਕਸ੍ਯ ਲੇਪਂ ਤਿਲਕ੍ਸਾਰਯੁਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੧੪|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਕੁਟਜਾਤ੍ ਸਕੁਸ੍ਠਾਤ੍ ਸਲੋਮਸ਼ਃ ਸੈਡਗਜਃ ਕਰਞ੍ਜਃ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਭੌਰ੍ਜਃ ਕਰਵੀਰਮੂਲਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਤੁਸੋਦਕੇਨ||੧੫|| ਪਲਾਸ਼ਨਿਰ੍ਦਾਹਰਸੇਨ ਚਾਪਿ ਕਰ੍ਸੋਦ੍ਧਤਾਨ੍ਯਾਢਕਸਮ੍ਮਿਤੇਨ| ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਲੇਪਮੇਤਂ ਪਰਂ ਕੁਸ੍ਠਨਿਸੂਦਨਾਯ||੧੬|| ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਸ੍ਯ ਤਕ੍ਰੇਣ ਪਰ੍ਣਾਨ੍ਯਥ ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਾਃ| ਤੈਲਾਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਦਸ਼੍ਵਹਨਚ੍ਛਦੈਸ਼੍ਚ||੧੭||

View original

आरग्वधः सैडगजः करञ्जो वासा गुडूची मदनं हरिद्रे| श्र्याह्वः सुराह्वः खदिरो धवश्च निम्बो विडङ्गं करवीरकत्वक्||३|| ग्रन्थिश्च भौर्जो लशुनः शिरीषः सलोमशो गुग्गुलुकृष्णगन्धे| फणिज्झको वत्सकसप्तपर्णौ पीलूनि कुष्ठं सुमनःप्रवालाः||४|| वचा हरेणुस्त्रिवृता निकुम्भो भल्लातकं गैरिकमञ्जनं च| मनःशिलाले गृहधूम एला काशीसलोध्रार्जुनमुस्तसर्जाः||५|| इत्यर्धरूपैर्विहिताः षडेते गोपित्तपीताः पुनरेव पिष्टाः| सिद्धाः परं सर्षपतैलयुक्ताश्चूर्णप्रदेहा भिषजा प्रयोज्याः||६|| कुष्ठानि कृच्छ्राणि नवं किलासं सुरेशलुप्तं किटिभं सदद्रु| भगन्दरार्शांस्यपचीं सपामां हन्युः प्रयुक्तास्त्वचिरान्नराणाम्||७|| कुष्ठं हरिद्रे सुरसं पटोलं निम्बाश्वगन्धे सुरदारुशिग्रू| ससर्षपं तुम्बुरुधान्यवन्यं चण्डां च चूर्णानि समानि कुर्यात्||८|| तैस्तक्रपिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तमुद्वर्तयितुं यतेत| तेनास्यकण्डूः पिडकाः सकोठाः कुष्ठानि शोफाश्च शमं व्रजन्ति||९|| कुष्ठामृतासङ्गकटङ्कटेरीकासीसकम्पिल्लकमुस्तलोध्राः| सौगन्धिकं सर्जरसो विडङ्गं मनःशिलाले करवीरकत्वक्||१०|| तैलाक्तगात्रस्य कृतानि चूर्णान्येतानि दद्यादवचूर्णनार्थम्| दद्रूः सकण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चैव तथैति शान्तिम्||११|| मनःशिलाले मरिचानि तैलमार्कं पयः कुष्ठहरः प्रदेहः| तुत्थं विडङ्गं मरिचानि कुष्ठं लोध्रं च तद्वत् समनःशिलं स्यात्||१२|| रसाञ्जनं सप्रपुन्नाडबीजं युक्तं कपित्थस्य रसेन लेपः| करञ्जबीजैडगजं सकुष्ठं गोमूत्रपिष्टं च परः प्रदेहः||१३|| उभे हरिद्रे कुटजस्य बीजं करञ्जबीजं सुमनःप्रवालान्| त्वचं समध्यां हयमारकस्य लेपं तिलक्षारयुतं विदध्यात्||१४|| मनःशिला त्वक् कुटजात् सकुष्ठात् सलोमशः सैडगजः करञ्जः| ग्रन्थिश्च भौर्जः करवीरमूलं चूर्णानि साध्यानि तुषोदकेन||१५|| पलाशनिर्दाहरसेन चापि कर्षोद्धृतान्याढकसम्मितेन| दर्वीप्रलेपं प्रवदन्ति लेपमेतं परं कुष्ठनिसूदनाय||१६|| पर्णानि पिष्ट्वा चतुरङ्गुलस्य तक्रेण पर्णान्यथ काकमाच्याः| तैलाक्तगात्रस्य नरस्य कुष्ठान्युद्वर्तयेदश्वहनच्छदैश्च||१७||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਤਾਨੇਵ ਕੁਸ੍ਠਹਰਯੋਗਾਨਾਹ- ਆਰਗ੍ਵਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰ੍ਯਾਹ੍ਵੋ ‘ਨਵਨੀਤਖੋਟਿਃ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਭੌਰ੍ਜ ਇਤਿ ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਸਲੋਮਸ਼ੋ ਧਾਤੁਕਾਸੀਸਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਝਕਃ ਪਰ੍ਣਾਸਭੇਦਃ| ਸੁਮਨਃਪ੍ਰਵਾਲਾ ਜਾਤੀਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਨਿਕੁਮ੍ਭੋ ਦਨ੍ਤੀ| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਅਰ੍ਧਰੂਪੈਰਿਤਿ ਅਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ| ਗੋਪਿਤ੍ਤਪੀਤਾ ਇਤਿ ਪੀਤਗੋਪਿਤ੍ਤਾਃ, ਮਯੂਰਵ੍ਯਂਸਕਾਦਿਤ੍ਵੇਨ ਪੂਰ੍ਵਨਿਪਾਤਨਿਯਮਾਤ੍; ਯਦਿ ਵਾ ਗੋਪਿਤ੍ਤਭਾਵਨਯਾ ਪੀਤਵਰ੍ਣਾ ਗੋਪਿਤ੍ਤਪੀਤਾਃ| ਪਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯੋਗਾ ਮਹਰ੍ਸਿਪ੍ਰਣੀਤਾਃ ਸ੍ਵਵਿਸਯੇ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾਪੀਹ ਬਹੂਨਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਾਸ਼ੁਹਰਣਾਤ੍ ਪਰਂ ਸਿਦ੍ਧਾ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾਃ; ਯਦਿ ਵਾ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਹਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾ; ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਲੇਪਃ, ਪ੍ਰਦੇਹਤਾਕਰਣਂ ਚੈਸਾਂ ਯੋਗਾਨਾਂ ਕੁਸ੍ਠਹਰਗੋਮੂਤ੍ਰਗੋਪਿਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਸੁਰੇਸ਼ਲੁਪ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਗ੍ਰਹਣੇਨ ਲਬ੍ਧਾਨਾਮਪਿ ਕਿਟਿਭਦਦ੍ਰੁਪਾਮਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਦ੍ਧਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੁਮ੍ਬੁਰੁ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਵਨ੍ਯਂ ਕੈਵਰ੍ਤਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਚਣ੍ਡਾ ਚੋਰਪੁਸ੍ਪੀ| ਪ੍ਰਥਮਮਿਤਿ ਤੈਲਾਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੈਲਂ ਚੇਹ ਕੁਸ੍ਠਹਰਪ੍ਰਕਰਣੇ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਮਤਾਸਙ੍ਗਃ ਤੁਤ੍ਥਕਮ੍| ਕਟਙ੍ਕਟੇਰੀ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਂ ਗਨ੍ਧਤਣਂ ਗਨ੍ਧਕੋ ਵਾ| ਆਰ੍ਕਂ ਪਯਃ ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਕੁਸ੍ਠਹਰਃ | ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡ ਏਡਗਜਃ| ਹਯਮਾਰਕਃ ਕਰਵੀਰਃ; ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ, ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਪਥਗ੍ਭਾਵੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤੁਸੋਦਕਂ ਸਤੁਸੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸਨ੍ਧਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਕਤਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਾਹੇਨ ਗਹੀਤੋ ਰਸਃ ਪਲਾਸ਼ਨਿਰ੍ਦਾਹਰਸਃ; ਸ ਚ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਮੂਲੇ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਧਃ ਕੁਮ੍ਭਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਪਰਿ ਵਕ੍ਸਦਾਹਾਦ੍ਯੋ ਗਲਤਿ ਸ੍ਵਰਸਃ ਸ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਹਾਲਿਃ| ਅਸ਼੍ਵਹਨਃ ਕਰਵੀਰਃ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਕਾਕਮਾਚ੍ਯਸ਼੍ਵਹਨਚ੍ਛਦੈਰੇਕਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||੩-੧੭||

Adhikarana ੩ (੧੮-੨੨) · Śloka ੨੩

ਕੋਲਂ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਸੁਰਦਾਰੁਰਾਸ੍ਨਾਮਾਸਾਤਸੀਤੈਲਫਲਾਨਿ ਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਵਚਾ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਯਵਚੂਰ੍ਣਮਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵਾਤਾਮਯਿਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੧੮|| ਆਨੂਪਮਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿਸਵੇਸਵਾਰੈਰੁਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਪਵਨਾਪਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਮੂਲਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਗਨ੍ਧੌਸਧੈਸ਼੍ਚਾਨਿਲਹਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੧੯|| ਤਕ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਮਰ੍ਤਿਂ ਜਠਰੇ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਂ ਸਵਚਾਂ ਯਵਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਤੈਲਾਮ੍ਲਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਾਤੇ||੨੦|| ਉਭੇ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵੇ ਮਧੁਕਂ ਮਧੂਕਂ ਬਲਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਚ ਕਸ਼ੇਰੁਕਂ ਚ| ਘਤਂ ਵਿਦਾਰੀਂ ਚ ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਪਵਨੇ ਸਰਕ੍ਤੇ||੨੧|| ਰਾਸ੍ਨਾ ਗੁਡੂਚੀ ਮਧੁਕਂ ਬਲੇ ਦ੍ਵੇ ਸਜੀਵਕਂ ਸਰ੍ਸਭਕਂ ਪਯਸ਼੍ਚ| ਘਤਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਸ਼ੇਸਯੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣੁਦੇਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੨੨|| ਵਾਤੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਸਘਤਂ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਛਗਲੀਪਯਸ਼੍ਚ|੨੩|

View original

कोलं कुलत्थाः सुरदारुरास्नामाषातसीतैलफलानि कुष्ठम्| वचा शताह्वा यवचूर्णमम्लमुष्णानि वातामयिनां प्रदेहः||१८|| आनूपमत्स्यामिषवेसवारैरुष्णैः प्रदेहः पवनापहः स्यात्| स्नेहैश्चतुर्भिर्दशमूलमिश्रैर्गन्धौषधैश्चानिलहः प्रदेहः||१९|| तक्रेण युक्तं यवचूर्णमुष्णं सक्षारमर्तिं जठरे निहन्यात्| कुष्ठं शताह्वां सवचां यवानां चूर्णं सतैलाम्लमुशन्ति वाते||२०|| उभे शताह्वे मधुकं मधूकं बलां प्रियालं च कशेरुकं च| घृतं विदारीं च सितोपलां च कुर्यात् प्रदेहं पवने सरक्ते||२१|| रास्ना गुडूची मधुकं बले द्वे सजीवकं सर्षभकं पयश्च| घृतं च सिद्धं मधुशेषयुक्तं रक्तानिलार्तिं प्रणुदेत् प्रदेहः||२२|| वाते सरक्ते सघृतं प्रदेहो गोधूमचूर्णं छगलीपयश्च|२३|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਤੈਲਯੋਨਿਫਲਾਨ੍ਯੇਰਣ੍ਡਫਲਤਿਲਾਦੀਨਿ| ਅਮ੍ਲਮਿਤਿ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਯੋਗਾਤ੍| ਆਨੂਪਾਨਾਂ ਖਡ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਚਾਮਿਸਂ ਮਾਂਸਮਾਨੂਪਮਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿਸਮ੍| ਵੇਸਵਾਰਃ- “ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗੁਡਘਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਸਵਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ”| ਗਨ੍ਧਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਗਨ੍ਧੌਸਧਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਚਾਗੁਰ੍ਵਾਦੀਨਿ ਜ੍ਵਰਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਨਿ; ਗਨ੍ਧੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੈਰਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਂ; ਤੇਨ ਦਸ਼ਮੂਲਗਨ੍ਧੌਸਧਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਾਧਨੀਯਾਃ (ਕਿਂਵਾ ਗਨ੍ਧੌਸਧੈਰ੍ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਪਕ੍ਤੈਰਯਂ ਪ੍ਰਦੇਹਃ )| ਉਸ਼ਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਦਾਰੀ ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਃ| ਸਿਤੋਪਲਾ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਮਧੁਸ਼ੇਸਃ ਸਿਕ੍ਥਕਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਘਤਦੁਗ੍ਧਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਾਗ੍ਨੌ ਸਾਧਿਤਮ੍||੧੮-੨੨||-

Adhikarana ੪ (੨੩-੨੯) · Śloka ੨੯

ਨਤੋਤ੍ਪਲਂ ਚਨ੍ਦਨਕੁਸ੍ਠਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਯਾਂ ਸਘਤਂ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੨੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਸੁਰਦਾਰੁ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮੇਲਾ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੇ ਚ| ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਯਾਂ ਸਘਤਃ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਲੋਹੈਰਕਾਪਦ੍ਮਕਚੋਰਕੈਸ਼੍ਚ||੨੪|| ਰਾਸ੍ਨਾ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਨਲਦਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦੇਵਦਾਰੂਣਿ ਸਿਤੋਪਲਾ ਚ| ਜੀਵਨ੍ਤਿਮੂਲਂ ਸਘਤਂ ਸਤੈਲਮਾਲੇਪਨਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਸੁ ਕੋਸ੍ਣਮ੍||੨੫|| ਸ਼ੈਵਾਲਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਵੇਤ੍ਰਤੁਙ੍ਗਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਣ੍ਯਮਣਾਲਲੋਧ੍ਰਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੇਯਕਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਘਤਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੨੬|| ਸਿਤਾਲਤਾਵੇਤਸਪਦ੍ਮਕਾਨਿ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮੈਨ੍ਦ੍ਰੀ ਨਲਿਨਾਨਿ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਯਵਾਸਮੂਲਂ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਯੋਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਲਮੇਰਕਾ ਚ||੨੭|| ਸ਼ੈਲੇਯਮੇਲਾਗੁਰੁਣੀ ਸਕੁਸ੍ਠੇ ਚਣ੍ਡਾ ਨਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਸੁਰਦਾਰੁ ਰਾਸ੍ਨਾ| ਸ਼ੀਤਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਵਿਸਂ ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਤੁ ਸਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਃ||੨੮|| ਸ਼ਿਰੀਸਲਾਮਜ੍ਜਕਹੇਮਲੋਧ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਸਂਸ੍ਵੇਦਹਰਃ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਃ| ਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਲੋਧ੍ਰਾਭਯਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਹਰਃ ਪ੍ਰਦੇਹਃ||੨੯||

View original

नतोत्पलं चन्दनकुष्ठयुक्तं शिरोरुजायां सघृतं प्रदेहः||२३|| प्रपौण्डरीकं सुरदारु कुष्ठं यष्ट्याह्वमेला कमलोत्पले च| शिरोरुजायां सघृतः प्रदेहो लोहैरकापद्मकचोरकैश्च||२४|| रास्ना हरिद्रे नलदं शताह्वे द्वे देवदारूणि सितोपला च| जीवन्तिमूलं सघृतं सतैलमालेपनं पार्श्वरुजासु कोष्णम्||२५|| शैवालपद्मोत्पलवेत्रतुङ्गप्रपौण्डरीकाण्यमृणाललोध्रम्| प्रियङ्गुकालेयकचन्दनानि निर्वापणः स्यात् सघृतः प्रदेहः||२६|| सितालतावेतसपद्मकानि यष्ट्याह्वमैन्द्री नलिनानि दूर्वा| यवासमूलं कुशकाशयोश्च निर्वापणः स्याज्जलमेरका च||२७|| शैलेयमेलागुरुणी सकुष्ठे चण्डा नतं त्वक् सुरदारु रास्ना| शीतं निहन्यादचिरात् प्रदेहो विषं शिरीषस्तु ससिन्धुवारः||२८|| शिरीषलामज्जकहेमलोध्रैस्त्वग्दोषसंस्वेदहरः प्रघर्षः| पत्राम्बुलोध्राभयचन्दनानि शरीरदौर्गन्ध्यहरः प्रदेहः||२९||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਨਤਂ ਤਗਰਪਾਦਿਕਾ, ਤਦਭਾਵੇ ਸ਼ੀਉਲੀਚੋਪ੍ਪਡਕੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮ੍| ਲੋਹਮ੍ ਅਗੁਰੁ| ਏਰਕਾ ਹੋਗ੍ਗਲਃ| ਅਯਂ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੋਰਕੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤ ਏਕਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਚੋਰਕਃ ਚੋਰਪੁਸ੍ਪਿਕਾ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਨਲਦਂ ਮਾਂਸੀ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵੇ ਇਤਿ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮਧੁਰਿਕੇ| ਤੁਙ੍ਗਃ ਪੁਨ੍ਨਾਗਃ| ਅਮਣਾਲਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍| ਕਾਲੇਯਕਂ ਕਾਲਿਯਾਕਾਸ੍ਠਮ੍| ਲਤਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਗੋਰਕ੍ਸਕਰ੍ਕਟੀ| ਨਲਿਨਂ ਕਮਲਮ੍| ਯਵਾਸਮੂਲਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮੂਲਮ੍| ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਯੋਸ਼੍ਚ ਮੂਲਮ੍| ਅਯਂ ਸਿਤਾਦਿਰੇਰਕਾ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤ ਏਕੋ ਯੋਗਃ| ਜਲਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਃ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ| ਵਿਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਰਪਰਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਲਾਮਜ੍ਜਕਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍| ਹੇਮ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਅਭਯਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍||੨੩-੨੯||

Adhikarana ੫ (੩੦) · Śloka ੩੦

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਇਹਾਤ੍ਰਿਜਃ ਸਿਦ੍ਧਤਮਾਨੁਵਾਚ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਹਰ੍ਸਿਪੂਜ੍ਯਃ| ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਮਯਘ੍ਨਾਨਾਰਗ੍ਵਧੀਯੇ ਜਗਤੋ ਹਿਤਾਰ੍ਥਮ੍||੩੦||

View original

तत्र श्लोकः- इहात्रिजः सिद्धतमानुवाच द्वात्रिंशतं सिद्धमहर्षिपूज्यः| चूर्णप्रदेहान् विविधामयघ्नानारग्वधीये जगतो हितार्थम्||३०||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ- ਇਹਾਤ੍ਰਿਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾਨਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਮਿਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਬੋਧਨਿਰਾਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍||੩੦||

Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੩

ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਆਰਗ੍ਵਧੀਯੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने आरग्वधीयो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਭੇਸਜਚਤੁਸ੍ਕੇ ਆਰਗ੍ਵਧੀਯੋ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||

← 2. apāmārgataṇḍulīyō'dhyāyaḥ 4. ṣaḍvirēcanaśatāśritīyō'dhyāyaḥ →