3. āragvadhīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத ஆரக்வதீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

த்விவிதஂ ஹி பேஷஜமந்தஃபரிமார்ஜநஂ பஹிஃபரிமார்ஜநஂ ச; தத்ராபாமார்கதண்டுலீயேந பஞ்சகர்மயவாகூரூபமந்தஃபரிமார்ஜநமபிதாயாவஶிஷ்டஂ பஹிஃபரிமார்ஜநஂ ப்ரலேபாத்யாரக்வதீயேநாஹ- அதாத ஆரக்வதீயமித்யாதி| யத்யபி குஷ்டசிகித்ஸிதஂ பதகேவ சிகித்ஸாஸ்தாநே பவிஷ்யதி, தத்ரைவ சாவஸரப்ராப்தா ஏதே ஆரக்வதாதயோ வக்துமுசிதாஃ; ததாऽபீஹ பதக் குஷ்டயோகாநாமபிதாநேந குஷ்டஸ்யாநுபந்தித்வேந ச மஹாரோகத்வஂ க்யாபயதி; அப்யர்ஹிதோ ஹ்யர்தஃ புநஃ புநரபிதீயதே| இயஂ ச குஷ்டசிகித்ஸாऽऽநாகதாவேக்ஷணதந்த்ரயுக்த்யா நிதாநஸ்தாநே ஹேதுலக்ஷணாதிபிர்லக்ஷிதஂ குஷ்டமுத்திஶ்யோக்தா; தேநாலக்ஷிதஸ்ய சிகித்ஸாऽபிதீயமாநாऽஜ்ஞாதவிஷயத்வேந ந யுஜ்யத இதி யதுச்யதே தந்நிரஸ்தஂ பவதி| யத்யபி ராஜயக்ஷ்மப்ரபதயோऽபி மஹாரோகாஃ ஸந்தி, ததாऽபி ந தே பூரிபஹிஃபரிமார்ஜநவிஷயா யதா குஷ்டமிதி குஷ்டவிஷயா ஏவ பஹிஃபரிமார்ஜநயோகா அபிதீயந்தே| குஷ்டஹரபஹிஃபரிமார்ஜநோபோத்காதேந ச வாதாபஹாஃ “கோலஂ குலத்தா” இத்யாதயோऽபிதாஸ்யந்தே| கிஞ்ச குஷ்டஹரபஹிஃபரிமார்ஜநப்ரயோகாணாமிதஂ ஸ்வரூபஂ யச்சோதநாநந்தரஂ ப்ரயுஜ்யமாநாஃ ஸித்திபாஜோ பவந்தி; யதுக்தஂ- “யே லேபாஃ குஷ்டாநாஂ ப்ரயுஜ்யந்தே நிர்ஹதாஸ்ரதோஷாணாம்| ஸஂஶோதிதாஶயாநாஂ ஸத்யஃ ஸித்திர்பவேத்தேஷாம்” (சி.அ.௭) இதி; தத் பூர்வாத்யாயே ஸஂஶோதநமபிதாயேஹ குஷ்டப்ரயோகாநவஸரப்ராப்தாநபிதததாऽऽசார்யேண ஸாது க்ரந்தநிவேஶஃ கதஃ| யத்யபி ச “கதிரஃ குஷ்டஹராணாம்” (ஸூ.அ.௨௫) இதி வசநேந கதிரஃ குஷ்டஹரபேஷஜேஷு ப்ரதாநஂ, ததாऽபி கதிரஂ பரித்யஜ்யாரக்வதமாதாவுபதிஶதி, குஷ்டஹரபஹிஃபரிமார்ஜநபேஷஜேஷ்வாரக்வதஸ்யைவ ப்ரதாநத்வக்யாபநார்தம்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-17) · Śloka 17

ஆரக்வதஃ ஸைடகஜஃ கரஞ்ஜோ வாஸா குடூசீ மதநஂ ஹரித்ரே| ஶ்ர்யாஹ்வஃ ஸுராஹ்வஃ கதிரோ தவஶ்ச நிம்போ விடங்கஂ கரவீரகத்வக்||௩|| க்ரந்திஶ்ச பௌர்ஜோ லஶுநஃ ஶிரீஷஃ ஸலோமஶோ குக்குலுகஷ்ணகந்தே| பணிஜ்ஜகோ வத்ஸகஸப்தபர்ணௌ பீலூநி குஷ்டஂ ஸுமநஃப்ரவாலாஃ||௪|| வசா ஹரேணுஸ்த்ரிவதா நிகும்போ பல்லாதகஂ கைரிகமஞ்ஜநஂ ச| மநஃஶிலாலே கஹதூம ஏலா காஶீஸலோத்ரார்ஜுநமுஸ்தஸர்ஜாஃ||௫|| இத்யர்தரூபைர்விஹிதாஃ ஷடேதே கோபித்தபீதாஃ புநரேவ பிஷ்டாஃ| ஸித்தாஃ பரஂ ஸர்ஷபதைலயுக்தாஶ்சூர்ணப்ரதேஹா பிஷஜா ப்ரயோஜ்யாஃ||௬|| குஷ்டாநி கச்ச்ராணி நவஂ கிலாஸஂ ஸுரேஶலுப்தஂ கிடிபஂ ஸதத்ரு| பகந்தரார்ஶாஂஸ்யபசீஂ ஸபாமாஂ ஹந்யுஃ ப்ரயுக்தாஸ்த்வசிராந்நராணாம்||௭|| குஷ்டஂ ஹரித்ரே ஸுரஸஂ படோலஂ நிம்பாஶ்வகந்தே ஸுரதாருஶிக்ரூ| ஸஸர்ஷபஂ தும்புருதாந்யவந்யஂ சண்டாஂ ச சூர்ணாநி ஸமாநி குர்யாத்||௮|| தைஸ்தக்ரபிஷ்டைஃ ப்ரதமஂ ஶரீரஂ தைலாக்தமுத்வர்தயிதுஂ யதேத| தேநாஸ்யகண்டூஃ பிடகாஃ ஸகோடாஃ குஷ்டாநி ஶோபாஶ்ச ஶமஂ வ்ரஜந்தி||௯|| குஷ்டாமதாஸங்ககடங்கடேரீகாஸீஸகம்பில்லகமுஸ்தலோத்ராஃ| ஸௌகந்திகஂ ஸர்ஜரஸோ விடங்கஂ மநஃஶிலாலே கரவீரகத்வக்||௧௦|| தைலாக்தகாத்ரஸ்ய கதாநி சூர்ணாந்யேதாநி தத்யாதவசூர்ணநார்தம்| தத்ரூஃ ஸகண்டூஃ கிடிபாநி பாமா விசர்சிகா சைவ ததைதி ஶாந்திம்||௧௧|| மநஃஶிலாலே மரிசாநி தைலமார்கஂ பயஃ குஷ்டஹரஃ ப்ரதேஹஃ| துத்தஂ விடங்கஂ மரிசாநி குஷ்டஂ லோத்ரஂ ச தத்வத் ஸமநஃஶிலஂ ஸ்யாத்||௧௨|| ரஸாஞ்ஜநஂ ஸப்ரபுந்நாடபீஜஂ யுக்தஂ கபித்தஸ்ய ரஸேந லேபஃ| கரஞ்ஜபீஜைடகஜஂ ஸகுஷ்டஂ கோமூத்ரபிஷ்டஂ ச பரஃ ப்ரதேஹஃ||௧௩|| உபே ஹரித்ரே குடஜஸ்ய பீஜஂ கரஞ்ஜபீஜஂ ஸுமநஃப்ரவாலாந்| த்வசஂ ஸமத்யாஂ ஹயமாரகஸ்ய லேபஂ திலக்ஷாரயுதஂ விதத்யாத்||௧௪|| மநஃஶிலா த்வக் குடஜாத் ஸகுஷ்டாத் ஸலோமஶஃ ஸைடகஜஃ கரஞ்ஜஃ| க்ரந்திஶ்ச பௌர்ஜஃ கரவீரமூலஂ சூர்ணாநி ஸாத்யாநி துஷோதகேந||௧௫|| பலாஶநிர்தாஹரஸேந சாபி கர்ஷோத்ததாந்யாடகஸம்மிதேந| தர்வீப்ரலேபஂ ப்ரவதந்தி லேபமேதஂ பரஂ குஷ்டநிஸூதநாய||௧௬|| பர்ணாநி பிஷ்ட்வா சதுரங்குலஸ்ய தக்ரேண பர்ணாந்யத காகமாச்யாஃ| தைலாக்தகாத்ரஸ்ய நரஸ்ய குஷ்டாந்யுத்வர்தயேதஶ்வஹநச்சதைஶ்ச||௧௭||

தாநேவ குஷ்டஹரயோகாநாஹ- ஆரக்வத இத்யாதி| ஶ்ர்யாஹ்வோ ‘நவநீதகோடிஃ’ இதி ப்ரஸித்தஃ| க்ரந்திஶ்ச பௌர்ஜ இதி பூர்ஜபத்ரக்ரந்திஃ| ஸலோமஶோ தாதுகாஸீஸம்| பணிஜ்ஜகஃ பர்ணாஸபேதஃ| ஸுமநஃப்ரவாலா ஜாதீபல்லவாஃ| நிகும்போ தந்தீ| ஆலஂ ஹரிதாலம்| அர்தரூபைரிதி அர்தஶ்லோகைஃ| கோபித்தபீதா இதி பீதகோபித்தாஃ, மயூரவ்யஂஸகாதித்வேந பூர்வநிபாதநியமாத்; யதி வா கோபித்தபாவநயா பீதவர்ணா கோபித்தபீதாஃ| பரமத்யர்தஂ ஸித்தாஃ; யத்யபி ஸர்வப்ரயோகா மஹர்ஷிப்ரணீதாஃ ஸ்வவிஷயே ஸித்தாஸ்ததாऽபீஹ பஹூநாஂ துஶ்சிகித்ஸ்யாநாஂ ரோகாணாமாஶுஹரணாத் பரஂ ஸித்தா இத்யுச்யந்தே| சூர்ணாநி ச ப்ரதேஹாஶ்ச சூர்ணப்ரதேஹாஃ; யதி வா சூர்ணீகதாநாஂ ப்ரதேஹாஶ்சூர்ணப்ரதேஹா; ப்ரதேஹோ லேபஃ, ப்ரதேஹதாகரணஂ சைஷாஂ யோகாநாஂ குஷ்டஹரகோமூத்ரகோபித்தாதிநா போத்தவ்யம்| ஸுரேஶலுப்தம் இந்த்ரலுப்தம்| குஷ்டக்ரஹணேந லப்தாநாமபி கிடிபதத்ருபாமாதீநாஂ புநரபிதாநஂ ப்ரயோகாணாஂ விஶேஷேண தத்தரணஶக்திக்யாபநார்தம்| தும்புரு ஸ்வநாமப்ரஸித்தம்| வந்யஂ கைவர்தமுஸ்தகம்| சண்டா சோரபுஷ்பீ| ப்ரதமமிதி தைலாக்தமித்யநேந ஸம்பத்யதே| தைலஂ சேஹ குஷ்டஹரப்ரகரணே ஸார்ஷபஂ போத்தவ்யம்| அமதாஸங்கஃ துத்தகம்| கடங்கடேரீ தாருஹரித்ரா| ஸௌகந்திகஂ கந்ததணஂ கந்தகோ வா| ஆர்கஂ பயஃ அர்கக்ஷீரம்| தத்வதிதி ப்ரதேஹஃ குஷ்டஹரஃ | ப்ரபுந்நாட ஏடகஜஃ| ஹயமாரகஃ கரவீரஃ; தஸ்ய த்வக் க்ராஹ்யா, மத்யஂ ச பதக்பாவேந க்ராஹ்யம்| துஷோதகஂ ஸதுஷைர்யவைஃ ஸந்தாநவிஶேஷாத் கதஂ காஞ்ஜிகம்| பலாஶஸ்ய நிர்தாஹேந கஹீதோ ரஸஃ பலாஶநிர்தாஹரஸஃ; ஸ ச பலாஶஸ்ய ப்ரதாநமூலே ச்சிந்நேऽதஃ கும்பஂ தத்த்வோபரி வக்ஷதாஹாத்யோ கலதி ஸ்வரஸஃ ஸ கஹ்யதே| சதுரங்குலஃ ஸ்வர்ணஹாலிஃ| அஶ்வஹநஃ கரவீரஃ| சதுரங்குலகாகமாச்யஶ்வஹநச்சதைரேகஃ ப்ரயோகஃ, த்வித்வே ஹ்யஸ்ய த்வாத்ரிஂஶத்ஸங்க்யா வக்ஷ்யமாணா விருத்யதே||௩-௧௭||

Adhikarana 3 (18-22) · Śloka 23

கோலஂ குலத்தாஃ ஸுரதாருராஸ்நாமாஷாதஸீதைலபலாநி குஷ்டம்| வசா ஶதாஹ்வா யவசூர்ணமம்லமுஷ்ணாநி வாதாமயிநாஂ ப்ரதேஹஃ||௧௮|| ஆநூபமத்ஸ்யாமிஷவேஸவாரைருஷ்ணைஃ ப்ரதேஹஃ பவநாபஹஃ ஸ்யாத்| ஸ்நேஹைஶ்சதுர்பிர்தஶமூலமிஶ்ரைர்கந்தௌஷதைஶ்சாநிலஹஃ ப்ரதேஹஃ||௧௯|| தக்ரேண யுக்தஂ யவசூர்ணமுஷ்ணஂ ஸக்ஷாரமர்திஂ ஜடரே நிஹந்யாத்| குஷ்டஂ ஶதாஹ்வாஂ ஸவசாஂ யவாநாஂ சூர்ணஂ ஸதைலாம்லமுஶந்தி வாதே||௨௦|| உபே ஶதாஹ்வே மதுகஂ மதூகஂ பலாஂ ப்ரியாலஂ ச கஶேருகஂ ச| கதஂ விதாரீஂ ச ஸிதோபலாஂ ச குர்யாத் ப்ரதேஹஂ பவநே ஸரக்தே||௨௧|| ராஸ்நா குடூசீ மதுகஂ பலே த்வே ஸஜீவகஂ ஸர்ஷபகஂ பயஶ்ச| கதஂ ச ஸித்தஂ மதுஶேஷயுக்தஂ ரக்தாநிலார்திஂ ப்ரணுதேத் ப்ரதேஹஃ||௨௨|| வாதே ஸரக்தே ஸகதஂ ப்ரதேஹோ கோதூமசூர்ணஂ சகலீபயஶ்ச|௨௩|

தைலயோநிபலாந்யேரண்டபலதிலாதீநி| அம்லமிதி காஞ்ஜிகாதியோகாத்| ஆநூபாநாஂ கட்காதீநாஂ மத்ஸ்யாநாஂ சாமிஷஂ மாஂஸமாநூபமத்ஸ்யாமிஷம்| வேஸவாரஃ- “நிரஸ்தி பிஶிதஂ பிஷ்டஂ ஸ்விந்நஂ குடகதாந்விதம்| கஷ்ணாமரிசஸஂயுக்தஂ வேஸவார இதி ஸ்மதஃ”| கந்தப்ரதாநாந்யௌஷதாநி கந்தௌஷதாநி, தாநி சாகுர்வாதீநி ஜ்வராத்யாயே ப்ரதிபாத்யாநி; கந்தௌஷதைஶ்ச ஸித்தைரிதி யோஜநீயஂ; தேந தஶமூலகந்தௌஷதாப்யாஂ ஸ்நேஹாஃ ஸாதநீயாஃ (கிஂவா கந்தௌஷதைர்தஶமூலஸித்தைஃ ஸ்நேஹபக்தைரயஂ ப்ரதேஹஃ )| உஶந்தி கதயந்தி| விதாரீ விதாரீகந்தஃ| ஸிதோபலா ஸிதஶர்கரா| மதுஶேஷஃ ஸிக்தகம்| ஸித்தமிதி கததுக்தயுக்தஂ ஸத் கிஞ்சிதேவாக்நௌ ஸாதிதம்||௧௮-௨௨||-

Adhikarana 4 (23-29) · Śloka 29

நதோத்பலஂ சந்தநகுஷ்டயுக்தஂ ஶிரோருஜாயாஂ ஸகதஂ ப்ரதேஹஃ||௨௩|| ப்ரபௌண்டரீகஂ ஸுரதாரு குஷ்டஂ யஷ்ட்யாஹ்வமேலா கமலோத்பலே ச| ஶிரோருஜாயாஂ ஸகதஃ ப்ரதேஹோ லோஹைரகாபத்மகசோரகைஶ்ச||௨௪|| ராஸ்நா ஹரித்ரே நலதஂ ஶதாஹ்வே த்வே தேவதாரூணி ஸிதோபலா ச| ஜீவந்திமூலஂ ஸகதஂ ஸதைலமாலேபநஂ பார்ஶ்வருஜாஸு கோஷ்ணம்||௨௫|| ஶைவாலபத்மோத்பலவேத்ரதுங்கப்ரபௌண்டரீகாண்யமணாலலோத்ரம்| ப்ரியங்குகாலேயகசந்தநாநி நிர்வாபணஃ ஸ்யாத் ஸகதஃ ப்ரதேஹஃ||௨௬|| ஸிதாலதாவேதஸபத்மகாநி யஷ்ட்யாஹ்வமைந்த்ரீ நலிநாநி தூர்வா| யவாஸமூலஂ குஶகாஶயோஶ்ச நிர்வாபணஃ ஸ்யாஜ்ஜலமேரகா ச||௨௭|| ஶைலேயமேலாகுருணீ ஸகுஷ்டே சண்டா நதஂ த்வக் ஸுரதாரு ராஸ்நா| ஶீதஂ நிஹந்யாதசிராத் ப்ரதேஹோ விஷஂ ஶிரீஷஸ்து ஸஸிந்துவாரஃ||௨௮|| ஶிரீஷலாமஜ்ஜகஹேமலோத்ரைஸ்த்வக்தோஷஸஂஸ்வேதஹரஃ ப்ரகர்ஷஃ| பத்ராம்புலோத்ராபயசந்தநாநி ஶரீரதௌர்கந்த்யஹரஃ ப்ரதேஹஃ||௨௯||

நதஂ தகரபாதிகா, ததபாவே ஶீஉலீசோப்படகோ கஹ்யதே| ப்ரபௌண்டரீகஃ புண்டரீகம்| லோஹம் அகுரு| ஏரகா ஹோக்கலஃ| அயஂ ப்ரபௌண்டரீகாதிபிஶ்சோரகைஶ்சேத்யந்த ஏகஃ ப்ரயோகஃ| சோரகஃ சோரபுஷ்பிகா ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ| நலதஂ மாஂஸீ| ஶதாஹ்வே இதி ஶதபுஷ்பாமதுரிகே| துங்கஃ புந்நாகஃ| அமணாலம் உஶீரம்| காலேயகஂ காலியாகாஷ்டம்| லதா மஞ்ஜிஷ்டா| ஐந்த்ரீ கோரக்ஷகர்கடீ| நலிநஂ கமலம்| யவாஸமூலஂ துராலபாமூலம்| குஶகாஶயோஶ்ச மூலம்| அயஂ ஸிதாதிரேரகா சேத்யந்த ஏகோ யோகஃ| ஜலஂ வாலகம்| ஸிந்துவாரஃ நிர்குண்டீ| விஷமித்யாதிரபரஃ ப்ரயோகஃ| லாமஜ்ஜகம் உஶீரம்| ஹேம நாககேஶரம்| அபயம் உஶீரம்||௨௩-௨௯||

Adhikarana 5 (30) · Śloka 30

தத்ர ஶ்லோகஃ- இஹாத்ரிஜஃ ஸித்ததமாநுவாச த்வாத்ரிஂஶதஂ ஸித்தமஹர்ஷிபூஜ்யஃ| சூர்ணப்ரதேஹாந் விவிதாமயக்நாநாரக்வதீயே ஜகதோ ஹிதார்தம்||௩௦||

அத்யாயார்தஸங்க்ரஹஃ- இஹாத்ரிஜ இத்யாதி| சூர்ணப்ரதேஹாநிதி பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்| த்வாத்ரிஂஶதமிதி ஸங்க்யாகரணஂ ந்யூநாதிகஸங்க்யா துர்போதநிராகரணார்தம்||௩௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே ஆரக்வதீயோ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ப்ரதமே பேஷஜசதுஷ்கே ஆரக்வதீயோ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||