Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ கியந்தஃஶிரஸீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातः कियन्तःशिरसीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
பூர்வசதுஷ்கசதுஷ்டயேந பேஷஜமபிஹிதஂ, ஸம்ப்ரதி தத்விஷயரோகாபிதாநார்தஂ ரோகசதுஷ்கோऽபிதாதவ்யஃ, சிகித்ஸா ச விதேயத்வேநைவ ப்ரதாநமதஃ ப்ரதமமுக்தா, கிஞ்ச தர்ஶிதஶ்சாயஂ ப்ரதமாத்யாய ஏவ ஸம்பந்தஃ, ஏவஂ சாங்கேஷு மர்மஸு ச ப்ரதாநபூதஶிரோஹதயரோகாபிதாயகத்வேந கியந்தஃ ஶிரஸீயோऽபிதீயதே||௧-௨||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
கியந்தஃ ஶிரஸி ப்ரோக்தா ரோகா ஹதி ச தேஹிநாம்| கதி சாப்யநிலாதீநாஂ ரோகா மாநவிகல்பஜாஃ||௩|| க்ஷயாஃ கதி ஸமாக்யாதாஃ பிடகாஃ கதி சாநக!| கதிஃ கதிவிதா சோக்தா தோஷாணாஂ தோஷஸூதந!||௪|| ஹுதாஶவேஶஸ்ய வசஸ்தச்ச்ருத்வா குருரப்ரவீத்| பஷ்டவாநஸி யத் ஸௌம்ய! தந்மே ஶணு ஸவிஸ்தரம்||௫|| தஷ்டாஃ பஞ்ச ஶிரோரோகாஃ பஞ்சைவ ஹதயாமயாஃ| வ்யாதீநாஂ ஹ்யதிகா ஷஷ்டிர்தோஷமாநவிகல்பஜா||௬|| தஶாஷ்டௌ ச க்ஷயாஃ ஸப்த பிடகா மாதுமேஹிகாஃ| தோஷாணாஂ த்ரிவிதா சோக்தா கதிர்விஸ்தரதஃ ஶணு||௭||
कियन्तः शिरसि प्रोक्ता रोगा हृदि च देहिनाम्| कति चाप्यनिलादीनां रोगा मानविकल्पजाः||३|| क्षयाः कति समाख्याताः पिडकाः कति चानघ!| गतिः कतिविधा चोक्ता दोषाणां दोषसूदन!||४|| हुताशवेशस्य वचस्तच्छ्रुत्वा गुरुरब्रवीत्| पृष्टवानसि यत् सौम्य! तन्मे शृणु सविस्तरम्||५|| दृष्टाः पञ्च शिरोरोगाः पञ्चैव हृदयामयाः| व्याधीनां ह्यधिका षष्टिर्दोषमानविकल्पजा||६|| दशाष्टौ च क्षयाः सप्त पिडका माधुमेहिकाः| दोषाणां त्रिविधा चोक्ता गतिर्विस्तरतः शृणु||७||
🔊 Audio coming soon
க்ஷயஸ்தாநவத்தயோ தோஷமாநஂ, தஸ்ய விகல்போ தோஷாந்தரஸம்பந்தாஸம்பந்தகதோ பேதஃ| மாதுமேஹிகா இத்யத்ர மதுமேஹஶப்தஃ ஸாமாந்யேந ப்ரமேஹவசநஃ| யதோऽத்ரைவ ஸாமாந்யேந ப்ரூதே- “விநா ப்ரமேஹமப்யேதா ஜாயந்தே துஷ்டமேதஸஃ” இதி; அந்யதா ஹி ‘விநா மதுமேஹஂ’ இதி கதஂ ஸ்யாத்; ததா சிகித்ஸிதே வக்ஷ்யதி ஸாமாந்யேநைவ யத்- “ப்ரமேஹிணாஂ யாஃ பிடகா மயோக்தா ரோகாதிகாரே பதகேவ ஸப்த” (சி. ௬) இத்யாதி| ததா மதுமேஹபிடகாநாஂ சிகித்ஸிதோபதேஶாச்ச ஸர்வமேஹபவத்வஂ பிடகாநாஂ, மதுமேஹபவத்வே ஹி மதுமேஹஸ்யைவாஸாத்யத்வாந்ந தத்பவபிடகாநாமுபக்ரமணீயத்வமஸ்தி; கிஞ்ச ப்ரதேஶாந்தரேऽபி மதுமேஹஶப்தேநாயஂ ஸர்வப்ரமேஹாநுக்தவாந், யதா- “குல்மீ ச மதுமேஹீ ச ராஜயக்ஷ்மீ ச யோ நரஃ| அசிகித்ஸ்யா பவந்த்யேதே பலமாஂஸபரிக்ஷயே” (இஂ. ௯) இதி| அத்ர ஹி யதி வாதிகோ மதுமேஹோऽபிப்ரேதஃ ஸ்யாத்ததா தஸ்ய ஸ்வரூபத ஏவாஸாத்யத்வேந ‘பலமாஂஸபரிக்ஷயே ஸதி’ இதி விஶேஷணமநர்தகஂ ஸ்யாத்| ஸுஶ்ருதேநாபி ச ஸாமாந்யேந ப்ரமேஹே ஏவைதாஃ பிடகா தர்ஶிதாஃ, யதுக்தஂ- “தத்ர வஸாமேதோப்யாமபிபந்நஶரீரஸ்ய த்ரிபிர்தோஷைஶ்சாநுகததாதோஃ ப்ரமேஹிணோ தஶ பிடகா ஜாயந்தே” (ஸு. நி. ௬) இத்யாதி| ஸர்வ ஏவ ப்ரமேஹா யஸ்மாத்தேஹஂ மதுரீகத்ய ஜாயந்தே தஸ்மாந்மதுமேஹா இத்யுச்யந்தே, வசநஂ ஹி- “ஷட்பதபிப்பீலிகாபிஶ்ச ஶரீரமூத்ராபிஸரணம்” (நி. ௪) இதி, ததா ச வாக்படஃ- “மதுரஂ யச்ச ஸர்வேஷு ப்ராயோ மத்விவ மேஹதி| ஸர்வே ஹி மதுமேஹாக்யா மாதுர்யாச்ச தநோரதஃ” (வா. நி. ௧௦) இதி| விஸ்தரத இதி ஶண்வித்யநேந ஸம்பத்யதே||௩-௭||
Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 11
ஸந்தாரணாத்திவாஸ்வப்நாத்ராத்ரௌ ஜாகரணாந்மதாத்| உச்சைர்பாஷ்யாதவஶ்யாயாத் ப்ராக்வாதாததிமைதுநாத்||௮|| கந்தாதஸாத்ம்யாதாக்ராதாத்ரஜோதூமஹிமாதபாத்| குர்வம்லஹரிதாதாநாததி ஶீதாம்புஸேவநாத்||௯|| ஶிரோऽபிகாதாத்துஷ்டாமாத்ரோதநாத்பாஷ்பநிக்ரஹாத் | மேகாகமாந்மநஸ்தாபாத்தேஶகாலவிபர்யயாத்||௧௦|| வாதாதயஃ ப்ரகுப்யந்தி ஶிரஸ்யஸ்ரஂ ச துஷ்யதி| ததஃ ஶிரஸி ஜாயந்தே ரோகா விவிதலக்ஷணாஃ||௧௧||
सन्धारणाद्दिवास्वप्नाद्रात्रौ जागरणान्मदात्| उच्चैर्भाष्यादवश्यायात् प्राग्वातादतिमैथुनात्||८|| गन्धादसात्म्यादाघ्राताद्रजोधूमहिमातपात्| गुर्वम्लहरितादानादति शीताम्बुसेवनात्||९|| शिरोऽभिघाताद्दुष्टामाद्रोदनाद्बाष्पनिग्रहात् | मेघागमान्मनस्तापाद्देशकालविपर्ययात्||१०|| वातादयः प्रकुप्यन्ति शिरस्यस्रं च दुष्यति| ततः शिरसि जायन्ते रोगा विविधलक्षणाः||११||
🔊 Audio coming soon
ஸந்தாரணாதிதி வேகஸந்தாரணாத்| ஹரிதம் ஆர்த்ரகாதி| அதீதி பூர்வேண பரேண ச ஶீதாம்புஸேவநாதித்யநேந ஸம்பத்யதே| துஷ்டாதாமாத் துஷ்டாமாத்; கிஂவா ‘உஷ்ணாமாத்’ இதி பாடஃ, தத்ரோஷ்ணாச்சாமாச்சேத்யர்தஃ| தேஶகாலவிபர்யயாதித்யத்ர தேஶவிபர்யய உபஸர்ககஹீதத்வஂ தேஶஸ்ய| அஸ்ரஂ ச ப்ரதுஷ்யதீத்யபிததாநஃ ஸர்வஶிரோரோகேஷு ரக்ததுஷ்டிஂ தர்ஶயதி||௮-௧௧||
Adhikarana 4 (12) · Śloka 12
ப்ராணாஃ ப்ராணபதாஂ யத்ர ஶ்ரிதாஃ ஸர்வேந்த்ரியாணி ச| யதுத்தமாங்கமாங்காநாஂ ஶிரஸ்ததபிதீயதே||௧௨||
प्राणाः प्राणभृतां यत्र श्रिताः सर्वेन्द्रियाणि च| यदुत्तमाङ्गमाङ्गानां शिरस्तदभिधीयते||१२||
🔊 Audio coming soon
ப்ராணா இத்யாதிநாऽங்கேஷு ஶிரஃப்ராதாந்யஂ தர்ஶயந் ப்ரகதஶிரோரோகாணாமேவாத்யஹிதத்வஂ தர்ஶயதி; தேந நோத்ஸூத்ரஂ ஶிரஃப்ராதாந்யாபிதாநம்| ஶ்ரிதா இவ ஶ்ரிதாஃ, ஶிர-உபகாதே உபகாதாத்| உபரிஷ்டாதங்கமுத்தமாங்கம்||௧௨||
Adhikarana 5 (13-14) · Śloka 14
அர்தாவபேதகோ வா ஸ்யாத் ஸர்வஂ வா ருஜ்யதே ஶிரஃ| ப்ரதிஶ்யாமுகநாஸாக்ஷிகர்ணரோகஶிரோப்ரமாஃ||௧௩|| அர்திதஂ ஶிரஸஃ கம்போ கலமந்யாஹநுக்ரஹஃ| விவிதாஶ்சாபரே ரோகா வாதாதிக்ரிமிஸம்பவாஃ||௧௪||
अर्धावभेदको वा स्यात् सर्वं वा रुज्यते शिरः| प्रतिश्यामुखनासाक्षिकर्णरोगशिरोभ्रमाः||१३|| अर्दितं शिरसः कम्पो गलमन्याहनुग्रहः| विविधाश्चापरे रोगा वातादिक्रिमिसम्भवाः||१४||
🔊 Audio coming soon
ப்ரகதாஞ்சிரோரோகாநாஹ- அர்தேத்யாதிநா க்ரிமிஸம்பவா இத்யந்தேந| ஏதச்ச ‘ஜாயந்தே ரோகா விவிதலக்ஷணாஃ’ இத்யஸ்ய விவரணம்||௧௩-௧௪||
Adhikarana 6 (15-21) · Śloka 21
பதக்திஷ்டாஸ்து யே பஞ்ச ஸங்க்ரஹே பரமர்ஷிபிஃ| ஶிரோகதாஂஸ்தாஞ்சணு மே யதாஸ்வைர்ஹேதுலக்ஷணைஃ||௧௫|| உச்சைர்பாஷ்யாதிபாஷ்யாப்யாஂ தீக்ஷ்ணபாநாத் ப்ரஜாகராத்| ஶீதமாருதஸஂஸ்பர்ஶாத்வ்யவாயாத்வேகநிக்ரஹாத்||௧௬|| உபவாஸாதபீகாதாத்விரேகாத்வமநாததி| பாஷ்பஶோகபயத்ராஸாத்பாரமார்காதிகர்ஶநாத்||௧௭|| ஶிரோகதாஃ ஸிரா வத்தோ வாயுராவிஶ்ய குப்யதி| ததஃ ஶூலஂ மஹத்தஸ்ய வாதாத் ஸமுபஜாயதே||௧௮|| நிஸ்துத்யேதே பஶஂ ஶங்கௌ காடா ஸம்பித்யதே ததா| ஸப்ரூமத்யஂ லலாடஂ ச தபதீவாதிவேதநம்||௧௯|| வத்யேதே ஸ்வநதஃ ஶ்ரோத்ரே நிஷ்கஷ்யேதே இவாக்ஷிணீ| கூர்ணதீவ ஶிரஃ ஸர்வஂ ஸந்திப்ய இவ முச்யதே||௨௦|| ஸ்புரத்யதி ஸிராஜாலஂ ஸ்தப்யதே ச ஶிரோதரா| ஸ்நிக்தோஷ்ணமுபஶேதே ச ஶிரோரோகேऽநிலாத்மகே||௨௧||
पृथग्दिष्टास्तु ये पञ्च सङ्ग्रहे परमर्षिभिः| शिरोगदांस्ताञ्छृणु मे यथास्वैर्हेतुलक्षणैः||१५|| उच्चैर्भाष्यातिभाष्याभ्यां तीक्ष्णपानात् प्रजागरात्| शीतमारुतसंस्पर्शाद्व्यवायाद्वेगनिग्रहात्||१६|| उपवासादभीघाताद्विरेकाद्वमनादति| बाष्पशोकभयत्रासाद्भारमार्गातिकर्शनात्||१७|| शिरोगताः सिरा वृद्धो वायुराविश्य कुप्यति| ततः शूलं महत्तस्य वातात् समुपजायते||१८|| निस्तुद्येते भृशं शङ्कौ घाटा सम्भिद्यते तथा| सभ्रूमध्यं ललाटं च तपतीवातिवेदनम्||१९|| वध्येते स्वनतः श्रोत्रे निष्कृष्येते इवाक्षिणी| घूर्णतीव शिरः सर्वं सन्धिभ्य इव मुच्यते||२०|| स्फुरत्यति सिराजालं स्तभ्यते च शिरोधरा| स्निग्धोष्णमुपशेते च शिरोरोगेऽनिलात्मके||२१||
🔊 Audio coming soon
ஶிரோகதத்வேந நாஸாதிரோகேஷ்வபி ப்ராப்தேஷு தாந் விஹாயைவாஷ்டோதரீயே ப்ரோக்தாஂஸ்தாநேவ ஶிரஃஶூலலக்ஷணாந் ரோகாந் ப்ரபஞ்சேந வக்துமாஹ- பதகித்யாதி| ஸங்க்ரஹே அஷ்டோதரீயே; தேந நாரூஂஷிகாதயோऽத்ரப்ரகரணே ஶிரோரோகஶப்தேநோச்யந்தே; ஶிரோரோகஶப்தஸ்ய ஶூல ஏவ ருஜாகரே வத்தத்வாத் | தீக்ஷ்ணபாநஂ தீக்ஷ்ணமத்யபாநஂ; கிஂவா, தீக்ஷ்ணஂ மரிசாதி| வத்யேதே இவ வத்யேதே, அத்யர்தபீடாயுக்தத்வேந||௧௫-௨௧||
Adhikarana 7 (22-23) · Śloka 23
கட்வம்லலவணக்ஷாரமத்யக்ரோதாதபாநலைஃ| பித்தஂ ஶிரஸி ஸந்துஷ்டஂ ஶிரோரோகாய கல்பதே||௨௨|| தஹ்யதே ருஜ்யதே தேந ஶிரஃ ஶீதஂ ஸுஷூயதே | தஹ்யேதே சக்ஷுஷீ தஷ்ணா ப்ரமஃ ஸ்வேதஶ்ச ஜாயதே||௨௩||
कट्वम्ललवणक्षारमद्यक्रोधातपानलैः| पित्तं शिरसि सन्दुष्टं शिरोरोगाय कल्पते||२२|| दह्यते रुज्यते तेन शिरः शीतं सुषूयते | दह्येते चक्षुषी तृष्णा भ्रमः स्वेदश्च जायते||२३||
🔊 Audio coming soon
ஶீதஂ ஸுஷூயதே ஶீதமிச்சதி||௨௨-௨௩||
Adhikarana 8 (24-26) · Śloka 26
ஆஸ்யாஸுகைஃ ஸ்வப்நஸுகைர்குருஸ்நிக்தாதிபோஜநைஃ| ஶ்லேஷ்மா ஶிரஸி ஸந்துஷ்டஃ ஶிரோரோகாய கல்பதே||௨௪|| ஶிரோ மந்தருஜஂ தேந ஸுப்தஂ ஸ்திமிதபாரிகம்| பவத்யுத்பத்யதே தந்த்ரா ததாऽऽலஸ்யமரோசகஃ||௨௫|| வாதாச்சூலஂ ப்ரமஃ கம்பஃ பிதாத்தாஹோ மதஸ்தஷா| கபாத்குருத்வஂ தந்த்ரா ச ஶிரோரோகே த்ரிதோஷஜே||௨௬||
आस्यासुखैः स्वप्नसुखैर्गुरुस्निग्धातिभोजनैः| श्लेष्मा शिरसि सन्दुष्टः शिरोरोगाय कल्पते||२४|| शिरो मन्दरुजं तेन सुप्तं स्तिमितभारिकम्| भवत्युत्पद्यते तन्द्रा तथाऽऽलस्यमरोचकः||२५|| वाताच्छूलं भ्रमः कम्पः पिताद्दाहो मदस्तृषा| कफाद्गुरुत्वं तन्द्रा च शिरोरोगे त्रिदोषजे||२६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்வப்நஸுகமநுசிததிவாஸ்வப்நேந ஜ்ஞேயம்| ஸுப்தமிவ ஸுப்தஂ, ப்ரபோதரஹிதத்வேந| பாராக்ராந்தமிவ பாரிகம்||௨௪-௨௬||
Adhikarana 9 (27-29) · Śloka 29
திலக்ஷீரகுடாஜீர்ணபூதிஸங்கீர்ணபோஜநாத்| க்லேதோऽஸக்கபமாஂஸாநாஂ தோஷலஸ்யோபஜாயதே||௨௭|| ததஃ ஶிரஸி ஸங்க்லேதாத் க்ரிமயஃ பாபகர்மணஃ| ஜநயந்தி ஶிரோரோகஂ ஜாதா பீபத்ஸலக்ஷணம்||௨௮|| வ்யதச்சேதருஜாகண்டூஶோபதௌர்கத்யதுஃகிதம் | க்ரிமிரோகாதுரஂ வித்யாத் க்ரிமீணாஂ தர்ஶநேந ச||௨௯||
तिलक्षीरगुडाजीर्णपूतिसङ्कीर्णभोजनात्| क्लेदोऽसृक्कफमांसानां दोषलस्योपजायते||२७|| ततः शिरसि सङ्क्लेदात् क्रिमयः पापकर्मणः| जनयन्ति शिरोरोगं जाता बीभत्सलक्षणम्||२८|| व्यधच्छेदरुजाकण्डूशोफदौर्गत्यदुःखितम् | क्रिमिरोगातुरं विद्यात् क्रिमीणां दर्शनेन च||२९||
🔊 Audio coming soon
ஸங்கீர்ணபோஜநஂ விருத்தாஹரஃ| தோஷலஸ்ய பஹுதோஷஸ்ய| பாபகர்மண இத்யநேநாதர்மவத ஏவாயமதிதுஃகக்ரிமிரோகோ பவதீதி தர்ஶயதி| பீபத்ஸலக்ஷணமிதி க்ராணாதிப்யஃ பூயாதிப்ரவத்தேஃ||௨௭-௨௯||
Adhikarana 10 (30-40) · Śloka 40
ஶோகோபவாஸவ்யாயாமரூக்ஷஶுஷ்கால்பபோஜநைஃ | வாயுராவிஶ்ய ஹதயஂ ஜநயத்யுத்தமாஂ ருஜம்||௩௦|| வேபதுர்வேஷ்டநஂ ஸ்தம்பஃ ப்ரமோஹஃ ஶூந்யதா தரஃ | ஹதி வாதாதுரே ரூபஂ ஜீர்ணே சாத்யர்தவேதநா||௩௧|| உஷ்ணாம்லலவணக்ஷாரகடுகாஜீர்ணபோஜநைஃ| மத்யக்ரோதாதபைஶ்சாஶு ஹதி பித்தஂ ப்ரகுப்யதி||௩௨|| ஹத்தாஹஸ்திக்ததா வக்ரே திக்தாம்லோத்கிரணஂ க்லமஃ| தஷ்ணா மூர்ச்சா ப்ரமஃ ஸ்வேதஃ பித்தஹத்ரோகலக்ஷணம்||௩௩|| அத்யாதாநஂ குருஸ்நிக்தமசிந்தநமசேஷ்டநம்| நித்ராஸுகஂ சாப்யதிகஂ கபஹத்ரோககாரணம்||௩௪|| ஹதயஂ கபஹத்ரோகே ஸுப்தஂ ஸ்திமிதபாரிகம்| தந்த்ராருசிபரீதஸ்ய பவத்யஶ்மாவதஂ யதா||௩௫|| ஹேதுலக்ஷணஸஂஸர்காதுச்யதே ஸாந்நிபாதிகஃ| (ஹத்ரோகஃ கஷ்டதஃ கஷ்டஸாத்ய உக்தோ மஹர்ஷிபிஃ) த்ரிதோஷஜே து ஹத்ரோகே யோ துராத்மா நிஷேவதே||௩௬|| திலக்ஷீரகுடாதீநி க்ரந்திஸ்தஸ்யோபஜாயதே| மர்மைகதேஶே ஸங்க்லேதஂ ரஸஶ்சாஸ்யோபகச்சதி||௩௭|| ஸங்க்லேதாத் க்ரிமயஶ்சாஸ்ய பவந்த்யுபஹதாத்மநஃ| மர்மைகதேஶே தே ஜாதாஃ ஸர்பந்தோ பக்ஷயந்தி ச||௩௮|| துத்யமாநஂ ஸ ஹதயஂ ஸூசீபிரிவ மந்யதே| சித்யமாநஂ யதா ஶஸ்த்ரைர்ஜாதகண்டூஂ மஹாருஜம்||௩௯|| ஹத்ரோகஂ க்ரிமிஜஂ த்வேதைர்லிங்கைர்புத்த்வா ஸுதாருணம்| த்வரேத ஜேதுஂ தஂ வித்வாந் விகாரஂ ஶீக்ரகாரிணம்||௪௦||
शोकोपवासव्यायामरूक्षशुष्काल्पभोजनैः | वायुराविश्य हृदयं जनयत्युत्तमां रुजम्||३०|| वेपथुर्वेष्टनं स्तम्भः प्रमोहः शून्यता दरः | हृदि वातातुरे रूपं जीर्णे चात्यर्थवेदना||३१|| उष्णाम्ललवणक्षारकटुकाजीर्णभोजनैः| मद्यक्रोधातपैश्चाशु हृदि पित्तं प्रकुप्यति||३२|| हृद्दाहस्तिक्तता वक्रे तिक्ताम्लोद्गिरणं क्लमः| तृष्णा मूर्च्छा भ्रमः स्वेदः पित्तहृद्रोगलक्षणम्||३३|| अत्यादानं गुरुस्निग्धमचिन्तनमचेष्टनम्| निद्रासुखं चाभ्यधिकं कफहृद्रोगकारणम्||३४|| हृदयं कफहृद्रोगे सुप्तं स्तिमितभारिकम्| तन्द्रारुचिपरीतस्य भवत्यश्मावृतं यथा||३५|| हेतुलक्षणसंसर्गादुच्यते सान्निपातिकः| (हृद्रोगः कष्टदः कष्टसाध्य उक्तो महर्षिभिः) त्रिदोषजे तु हृद्रोगे यो दुरात्मा निषेवते||३६|| तिलक्षीरगुडादीनि ग्रन्थिस्तस्योपजायते| मर्मैकदेशे सङ्क्लेदं रसश्चास्योपगच्छति||३७|| सङ्क्लेदात् क्रिमयश्चास्य भवन्त्युपहतात्मनः| मर्मैकदेशे ते जाताः सर्पन्तो भक्षयन्ति च||३८|| तुद्यमानं स हृदयं सूचीभिरिव मन्यते| छिद्यमानं यथा शस्त्रैर्जातकण्डूं महारुजम्||३९|| हृद्रोगं क्रिमिजं त्वेतैर्लिङ्गैर्बुद्ध्वा सुदारुणम्| त्वरेत जेतुं तं विद्वान् विकारं शीघ्रकारिणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
ஶோகோபவாஸேத்யாதி ஹத்ரோகலக்ஷணம்| வேஷ்டநம் உத்வேஷ்டநமிவ| தரஃ தரதரிகா| அசிந்தநம் அல்பசிந்தநம்| அஶ்மாவதம் அஶ்மாக்ராந்தம்| க்ரந்திரிவ க்ரந்திஃ, ஸ ச ரஸதோஷகதஃ| மர்மைகதேஶே ஹதயைகதேஶே| த்விதீயஂ மர்மேதிபதஂ கர்மதாபந்நம்||௩௦-௪௦||
Adhikarana 11 (41-44) · Śloka 44
த்வ்யுல்பணைகோல்பணைஃ ஷட் ஸ்யுர்ஹீநமத்யாதிகைஶ்ச ஷட்| ஸமைஶ்சைகோ விகாராஸ்தே ஸந்நிபாதாஸ்த்ரயோதஶ||௪௧|| ஸஂஸர்கே நவ ஷட் தேப்ய ஏகவத்த்யா ஸமைஸ்த்ரயஃ| பதக் த்ரயஶ்ச தைர்வத்தைர்வ்யாதயஃ பஞ்சவிஂஶதிஃ||௪௨|| யதா வத்தைஸ்ததா க்ஷீணைர்தோஷேஃ ஸ்யுஃ பஞ்சவிஂஶதிஃ| வத்திக்ஷயகதஶ்சாந்யோ விகல்ப உபதேக்ஷ்யதே||௪௩|| வத்திரேகஸ்ய ஸமதா சைகஸ்யைகஸ்ய ஸங்க்ஷயஃ| த்வந்த்வவத்திஃ க்ஷயஶ்சைகஸ்யைகவத்திர்த்வயோஃ க்ஷயஃ ||௪௪||
द्व्युल्बणैकोल्बणैः षट् स्युर्हीनमध्याधिकैश्च षट्| समैश्चैको विकारास्ते सन्निपातास्त्रयोदश||४१|| संसर्गे नव षट् तेभ्य एकवृद्ध्या समैस्त्रयः| पृथक् त्रयश्च तैर्वृद्धैर्व्याधयः पञ्चविंशतिः||४२|| यथा वृद्धैस्तथा क्षीणैर्दोषेः स्युः पञ्चविंशतिः| वृद्धिक्षयकृतश्चान्यो विकल्प उपदेक्ष्यते||४३|| वृद्धिरेकस्य समता चैकस्यैकस्य सङ्क्षयः| द्वन्द्ववृद्धिः क्षयश्चैकस्यैकवृद्धिर्द्वयोः क्षयः ||४४||
🔊 Audio coming soon
‘கதி சாப்யநிலாதீநாம்’ இத்யாத்யுக்தஸ்யோத்தரஂ- த்வ்யுல்பணைரித்யாதி| ஹீநமத்யாதிகைரிதி வத்தவத்ததரவத்ததமைஃ| ஸஂஸர்கே நவேதி ச்சேதஃ| அஸ்யைவ விவரணஂ- ஷட் தேப்ய இத்யாதி| ஸமைஸ்ரய இதி வத்தைஃ ஸமைஃ| வத்திக்ஷயகத இத்யஸ்ய விவரணஂ- வத்திரேகஸ்யேத்யாதி| அத்ர ச யத்யபி ஸமதாऽபி வத்திக்ஷயவிகல்பே பட்யதே, ததாऽபி ஸமதாயாஃ ஸ்வாதந்த்ர்யேண விகாராகர்தத்வாத் ‘வத்திக்ஷயகத’ இத்யுக்தம்| வத்திரேகஸ்ய ஸமதா சைகஸ்யைகஸ்ய ஸங்க்ஷய இத்யநேந ஷட்விகாராஃ| த்வந்த்வவத்திஃ க்ஷயஶ்சைகஸ்யேத்யநேந த்ரயஃ| ஏகவத்திர்த்வயோஃ க்ஷயஃ , தேந த்ரயஃ| ஏவஂ த்விஷஷ்டிப்ரகாரா பவந்தி||௪௧-௪௪||
Adhikarana 12 (45-61) · Śloka 61
ப்ரகதிஸ்தஂ யதா பித்தஂ மாருதஃ ஶ்லேஷ்மணஃ க்ஷயே| ஸ்தாநாதாதாய காத்ரேஷு யத்ர யத்ர விஸர்பதி||௪௫|| ததா பேதஶ்ச தாஹஶ்ச தத்ர தத்ராநவஸ்திதஃ| காத்ரதேஶே பவத்யஸ்ய ஶ்ரமோ தௌர்பல்யமேவ ச||௪௬|| ப்ரகதிஸ்தஂ கபஂ வாயுஃ க்ஷீணே பித்தே யதா பலீ| கர்ஷேத் குர்யாத்ததா ஶூலஂ ஸஶைத்யஸ்தம்பகௌரவம்||௪௭|| யதாऽநிலஂ ப்ரகதிகஂ பித்தஂ கபபரிக்ஷயே| ஸஂருணத்தி ததா தாஹஃ ஶூலஂ சாஸ்யோபஜாயதே||௪௮|| ஶ்லேஷ்மாணஂ ஹி ஸமஂ பித்தஂ யதா வாதபரிக்ஷயே| ஸந்நிருந்த்யாத்ததா குர்யாத் ஸதந்த்ராகௌரவஂ ஜ்வரம்||௪௯|| ப்ரவத்தோ ஹி யதா ஶ்லேஷ்மா பித்தே க்ஷீணே ஸமீரணம்| ருந்த்யாத்ததா ப்ரகுர்வீத ஶீதகஂ கௌரவஂ ருஜம் ||௫௦|| ஸமீரணே பரிக்ஷீணே கபஃ பித்தஂ ஸமத்வகம்| குர்வீத ஸந்நிருந்தாநோ மத்வக்நித்வஂ ஶிரோக்ரஹம் ||௫௧|| நித்ராஂ தந்த்ராஂ ப்ரலாபஂ ச ஹத்ரோகஂ காத்ரகௌரவம்| நகாதீநாஂ ச பீதத்வஂ ஷ்டீவநஂ கபபித்தயோஃ||௫௨|| ஹீநவாதஸ்ய து ஶ்லேஷ்மா பித்தேந ஸஹிதஶ்சரந்| கரோத்யரோசகாபாகௌ ஸதநஂ கௌரவஂ ததா||௫௩|| ஹல்லாஸமாஸ்யஸ்ரவணஂ பாண்டுதாஂ தூயநஂ மதம்| விரேகஸ்ய ச வைஷம்யஂ வைஷம்யமநலஸ்ய ச||௫௪|| ஹீநபித்தஸ்ய து ஶ்லேஷ்மா மாருதேநோபஸஂஹிதஃ| ஸ்தம்பஂ ஶைத்யஂ ச தோதஂ ச ஜநயத்யநவஸ்திதம்||௫௫|| கௌரவஂ மதுதாமக்நேர்பக்தாஶ்ரத்தாஂ ப்ரவேபநம்| நகாதீநாஂ ச ஶுக்லத்வஂ காத்ரபாருஷ்யமேவ ச||௫௬|| மாருதஸ்து கபே ஹீநே பித்தஂ ச குபிதஂ த்வயம்| கரோதி யாநி லிங்காநி ஶணு தாநி ஸமாஸதஃ||௫௭|| ப்ரமமுத்வேஷ்டநஂ தோதஂ தாஹஂ ஸ்புடநவேபநே| அங்கமர்தஂ பரீஶோஷஂ தூயநஂ தூபநஂ ததா||௫௮|| வாதபித்தக்ஷயே ஶ்லேஷ்மா ஸ்ரோதாஂஸ்யபிததத்பஶம்| சேஷ்டாப்ரணாஶஂ மூர்ச்சாஂ ச வாக்ஸங்கஂ ச கரோதி ஹி||௫௯|| வாதஶ்லேஷ்மக்ஷயே பித்தஂ தேஹௌஜஃ ஸ்ரஂஸயச்சரேத்| க்லாநிமிந்த்ரியதௌர்பல்யஂ தஷ்ணாஂ மூர்ச்சாஂ க்ரியாக்ஷயம்||௬௦|| பித்தஶ்லேஷ்மக்ஷயே வாயுர்மர்மாண்யதிநிபீடயந்| ப்ரணாஶயதி ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ச வேபயத்யதவா நரம்||௬௧||
प्रकृतिस्थं यदा पित्तं मारुतः श्लेष्मणः क्षये| स्थानादादाय गात्रेषु यत्र यत्र विसर्पति||४५|| तदा भेदश्च दाहश्च तत्र तत्रानवस्थितः| गात्रदेशे भवत्यस्य श्रमो दौर्बल्यमेव च||४६|| प्रकृतिस्थं कफं वायुः क्षीणे पित्ते यदा बली| कर्षेत् कुर्यात्तदा शूलं सशैत्यस्तम्भगौरवम्||४७|| यदाऽनिलं प्रकृतिगं पित्तं कफपरिक्षये| संरुणद्धि तदा दाहः शूलं चास्योपजायते||४८|| श्लेष्माणं हि समं पित्तं यदा वातपरिक्षये| सन्निरुन्ध्यात्तदा कुर्यात् सतन्द्रागौरवं ज्वरम्||४९|| प्रवृद्धो हि यदा श्लेष्मा पित्ते क्षीणे समीरणम्| रुन्ध्यात्तदा प्रकुर्वीत शीतकं गौरवं रुजम् ||५०|| समीरणे परिक्षीणे कफः पित्तं समत्वगम्| कुर्वीत सन्निरुन्धानो मृद्वग्नित्वं शिरोग्रहम् ||५१|| निद्रां तन्द्रां प्रलापं च हृद्रोगं गात्रगौरवम्| नखादीनां च पीतत्वं ष्ठीवनं कफपित्तयोः||५२|| हीनवातस्य तु श्लेष्मा पित्तेन सहितश्चरन्| करोत्यरोचकापाकौ सदनं गौरवं तथा||५३|| हृल्लासमास्यस्रवणं पाण्डुतां दूयनं मदम्| विरेकस्य च वैषम्यं वैषम्यमनलस्य च||५४|| हीनपित्तस्य तु श्लेष्मा मारुतेनोपसंहितः| स्तम्भं शैत्यं च तोदं च जनयत्यनवस्थितम्||५५|| गौरवं मृदुतामग्नेर्भक्ताश्रद्धां प्रवेपनम्| नखादीनां च शुक्लत्वं गात्रपारुष्यमेव च||५६|| मारुतस्तु कफे हीने पित्तं च कुपितं द्वयम्| करोति यानि लिङ्गानि शृणु तानि समासतः||५७|| भ्रममुद्वेष्टनं तोदं दाहं स्फुटनवेपने| अङ्गमर्दं परीशोषं दूयनं धूपनं तथा||५८|| वातपित्तक्षये श्लेष्मा स्रोतांस्यपिदधद्भृशम्| चेष्टाप्रणाशं मूर्च्छां च वाक्सङ्गं च करोति हि||५९|| वातश्लेष्मक्षये पित्तं देहौजः स्रंसयच्चरेत्| ग्लानिमिन्द्रियदौर्बल्यं तृष्णां मूर्च्छां क्रियाक्षयम्||६०|| पित्तश्लेष्मक्षये वायुर्मर्माण्यतिनिपीडयन्| प्रणाशयति सञ्ज्ञां च वेपयत्यथवा नरम्||६१||
🔊 Audio coming soon
வத்திரேகஸ்யேத்யாதேருதாஹரணம்- ப்ரகதிஸ்தஂ யதா பித்தமித்யாதி| அத்ர கேசிதேததேவ பரமுதாஹரணஂ தஷ்டாந்தார்தஂ படந்தி, ஶேஷோதாஹரணஂ து கத்ஸ்நே தந்த்ரே போத்தவ்யஂ; கேசித்து வத்திக்ஷயவிகல்பஸ்ய துர்போதத்வேந ஸர்வேஷாமேவ த்வாதஶாநாமபி விகல்பாநாமாசார்யேண லக்ஷணஂ கதமிதி கத்வா ஸர்வமேவ படந்தி| நநு ப்ரகதிஸ்தே பித்தே கதஂ ததா தாஹஶ்சேதி ஸங்கதஂ பவதி, ந ஹி ப்ரகதிஸ்தோ தோஷோ விகாரகாரீ, ந ச வாயோர்தாஹஃ ஸம்பவதி| உச்யதே- யத்ர யத்ரேதி வசநாத் யத்ர குபிதேந வாயுநா பித்தஂ நீதஂ, தத்ர ஶரீராவயவே ப்ரகதிமாநஸ்திதமபி பித்தஂ வத்தமேவ, யதஸ்தஸ்மிந் ப்ரதேஶே தாவாந் பித்தஸம்பந்த உசிதோ ந பவத்யேவேத்யதிகேந தத்ர பித்தேந தாஹ உபபந்ந ஏவ, ஏவமந்யத்ராபி ப்ரகதிஸ்தஸ்யாபி தோஷஸ்ய விகாரே வ்யாக்யேயம்| அந்யே து ப்ருவதே- ப்ரகதிஸ்தாநாமபி தோஷாணாஂ துஷ்டதோஷஸம்பந்தாத்விகாரகாரித்வஂ பவதி; யதா- ரக்தாதீநாம்| ஹீநவாதஸ்யேத்யாதி ‘த்வந்த்வவத்திஃ க்ஷயஶ்சைகஸ்ய’ இத்யஸ்யோதாஹரணம்| தேஹௌஜோ தேஹஸாரஃ; கிஂவா தேஹஶ்ச ஓஜஶ்ச தேஹௌஜஃ||௪௫-௬௧||
Adhikarana 13 (62) · Śloka 62
தோஷாஃ ப்ரவத்தாஃ ஸ்வஂ லிங்கஂ தர்ஶயந்தி யதாபலம்| க்ஷீணா ஜஹதி லிங்கஂ ஸ்வஂ, ஸமாஃ ஸ்வஂ கர்ம குவேதே||௬௨||
दोषाः प्रवृद्धाः स्वं लिङ्गं दर्शयन्ति यथाबलम्| क्षीणा जहति लिङ्गं स्वं, समाः स्वं कर्म कुवेते||६२||
🔊 Audio coming soon
தோஷாணாஂ வத்திஸாம்யக்ஷயலக்ஷணாநி பதகாஹ- தோஷா இத்யாதி| ஸ்வஂ லிங்கமிதி வைகாரிகம்| யதாபலமிதி அதிவத்தைரதிவத்தஂ, மத்யவத்தைர்மத்யவத்தமித்யாதி| லிங்கஂ ஸ்வஂ ஜஹதீத்யநேந க்ஷீணாநாஂ ப்ரகதிலிங்கக்ஷயவ்யதிரிக்தஂ விகாரகர்தத்வஂ நாஸ்தீதி தர்ஶயதி; யதோ வத்தா உந்மார்ககாமிநோ தோஷா தூஷ்யஂ தூஷயந்தோ ஜ்வராதீந் குர்வந்தி ந க்ஷீணாஃ, ஸ்வயமேவ துஃஸ்திதத்வாத்| ஸ்வஂ கர்மேதி ப்ராகதஂ கர்ம| ஏதே ச த்விஷஷ்டிர்பேதா ஆவிஷ்கததமத்வேநோக்தாஃ; தேநைகதோஷக்ஷயே த்விதோஷவத்தௌ ச வத்தவத்ததரபேதாதிப்யோऽதிகத்வமுத்பாவநீயம் | நநு பவத்வேவஂ ஸங்க்யா யதி ஸந்நிபாதோ தோஷாணாஂ ஸ்யாத், ஸ து ந பவிதுமர்ஹதி, யதோ வாதாதீநாஂ பரஸ்பரஂ விருத்தாஃ ஸந்தி குணாஃ, விருத்தகுணாநாஂ து பரஸ்பரோபகாதோ பவதி, யதா- வஹ்நிதோயயோஃ| நைவஂ, விரோதோ ஹி பாவாநாஂ கார்யோந்நேயஃ, நாந்யதோ தஷ்டமாத்ரேண கல்பயிதுஂ பார்யதே; யதோऽந்யத்ர தோயதஹநயோர்பேத உபலப்தஃ, தத் கிஂ பாஞ்சபௌதிகத்ரவ்யாரம்பேऽபி தயோர்விரோதாத் பாஞ்சபௌதிகஂ த்ரவ்யஂ ந ஸ்யாத், தோயாக்நிகுணாதிரேகாத்வாऽம்லரஸோ ந ஸ்யாத் , தஸ்மாதநுபலப்தத்வாத்தோஷஸஂஸர்கே விரோதஸ்ய ஸ்வபாவபர்யநுயோகோ ந யுஜ்யதே| அத மந்யஸே- ஏவஂ விருத்தகுணாநாமபி தோஷாணாமவிரோதே “விருத்தகுணஸந்நிபாதே பூயஸாऽல்பமவஜீயதே” (வி. ௧) இதி, ததா “ஹ்ராஸஹேதுர்விஶேஷஸ்து” (ஸூ. ௧) இதி வசநே தர்ஹி நிரர்தகே| ந, அநயோஃ ப்ரபாவாத் ப்ரதிபாதிதவிஷயவ்யதிரேகே சரிதார்தத்வாத்| ப்ரபாவஸ்து தயோர்விரோதகோ பவத்யேவ; யதா- த்ரிதோஷகரநிகுசகதா குணாஃ ஸமாந் தோஷாந் குர்வந்தி பரஂ, ந து விருத்தத்வேந தோஷஹரணஂ குர்வதே த்ரிதோஷகர்தத்வப்ரபாவாத்; ததா ஆமலகேऽம்லத்வஂ வாதஂ ஹந்தி, மாதுர்யஶைத்யே து பித்தஂ, ஶ்லேஷ்மாணஂ ச கடுத்வதிக்தத்வே; நிகுசே த்வம்லத்வஂ கஷாயஶைத்யாபிபூதஂ வாதஂ ந நிஹந்தி, மாதுர்யஶைத்யே சாம்லத்வாபிபூதே பித்தஂ ந ஜயத ஏவமாதி| தஸ்மாத்தோஷாணாஂ ப்ரபாவோऽயஂ தஷ்டத்வாதவதார்யதே- யத்- ந தே பரஸ்பரமுபக்நந்தி| ஏவம்பூதப்ரபாவத்வே து தேஷாமதஷ்டமேவ காரணஂ, ப்ராணிநாஂ துஃகஜநகேந ஹ்யதஷ்டேந தேऽவிரோதேந நிவேஶ்யந்தே, அத ஏவ வக்ஷ்யதி- “விருத்தைரபி ந த்வேதே குணைர்க்நந்தி பரஸ்பரம்| தோஷாஃ ஸஹஜஸாத்ம்யத்வாத்தோரஂ விஷமஹீநிவ” (சி. ௨௬) இதி| ஸஹஜஂ தைவவஶாத் ஸ்வாபாவிகஂ ஸாத்ம்யத்வஂ ஸஹஜஸாத்ம்யத்வம்| அநேந ச வ்யாக்யாநேந ‘யதா தோஷா அந்யோந்யஂ நோபக்நந்தி, ததா ரஸரக்தாதீநபி நோபஹந்யுஃ’ இத்யாதி யதுச்யதே கைஶ்சித், தத் ஸர்வஂ நிரஸ்தம்| நநு, “காலதூஷ்யப்ரகதிபிர்தோஷஸ்துல்யோ ஹி ஸந்ததம்| நிஷ்ப்ரத்யநீகஃ குருதே” (சி. ௩) இதி சிகித்ஸிதே வக்ஷ்யதி, தேந ப்ரகதிர்தோஷஸ்ய ப்ரதிபக்ஷா பவதீத்யுக்தஂ, ப்ரகதிஶ்ச ஜந்மப்ரபதிவத்தோ வாதாதிருச்யதே, “தோஷாநுஶயிதா ஹ்யேஷாஂ தேஹப்ரகதிருச்யதே” (ஸூ. ௭) இத்யாதிவசநாத்; ததயஂ ப்ராகதேந தோஷேண தோஷஸ்ய விரோதஃ கதஂ தர்ஹ்யுபபந்நஃ? உச்யதே- தத்ர ப்ரகதேஃ ப்ரத்யநீகதா அநநுகுணத்வேந மந்தவ்யா, ஸமாநாஂ ஹி ப்ரகதிஂ ப்ராப்ய தோஷஃ ப்ரவத்தபலோ பவதி, அஸமாநாஂ து ப்ராப்ய ததா பலவாந்ந பவதி, நாஸமாநயா ப்ரகத்யா ஹந்யதே; ஏவமந்யத்ராப்யுந்நேயம்| அதிவத்தேந வாயுநாஶ்லேஷ்மணோ துர்பலஸ்ய துஷ்டத்வாத்விரோதோ பவத்யேவ க்வசித், நைதாவதா ஸஂஸர்கஸந்நிபாதாஸம்பவஃ||௬௨||
Adhikarana 14 (63-72) · Śloka 72
வாதாதீநாஂ ரஸாதீநாஂ மலாநாமோஜஸஸ்ததா| க்ஷயாஸ்தத்ராநிலாதீநாமுக்தஂ ஸங்க்ஷீணலக்ஷணம் ||௬௩|| கட்டதே ஸஹதே ஶப்தஂ நோச்சைர்த்ரவதி ஶூல்யதே| ஹதயஂ தாம்யதி ஸ்வல்பசேஷ்டஸ்யாபி ரஸக்ஷயே||௬௪|| பருஷா ஸ்புடிதா ம்லாநா த்வக்ரூக்ஷா ரக்தஸங்க்ஷயே| மாஂஸக்ஷயே விஶேஷேண ஸ்பிக்க்ரீவோதரஶுஷ்கதா||௬௫|| ஸந்தீநாஂ ஸ்புடநஂ க்லாநிரக்ஷ்ணோராயாஸ ஏவ ச| லக்ஷணஂ மேதஸி க்ஷீணே தநுத்வஂ சோதரஸ்ய ச||௬௬|| கேஶலோமநகஶ்மஶ்ருத்விஜப்ரபதநஂ ஶ்ரமஃ| ஜ்ஞேயமஸ்திக்ஷயே லிங்கஂ ஸந்திஶைதில்யமேவ ச||௬௭|| ஶீர்யந்த இவ சாஸ்தீநி துர்பலாநி லகூநி ச| ப்ரததஂ வாதரோகீணி க்ஷீணே மஜ்ஜநி தேஹிநாம்||௬௮|| தௌர்பல்யஂ முகஶோஷஶ்ச பாண்டுத்வஂ ஸதநஂ ஶ்ரமஃ| க்லைப்யஂ ஶுக்ராவிஸர்கஶ்ச க்ஷீணஶுக்ரஸ்ய லக்ஷணம்||௬௯|| க்ஷீணே ஶகதி சாந்த்ராணி பீடயந்நிவ மாருதஃ| ரூக்ஷஸ்யோந்நமயந் குக்ஷிஂ திர்யகூர்த்வஂ ச கச்சதி||௭௦|| மூத்ரக்ஷயே மூத்ரகச்ச்ரஂ மூத்ரவைவர்ண்யமேவ ச| பிபாஸா பாததே சாஸ்ய முகஂ ச பரிஶுஷ்யதி||௭௧|| மலாயநாநி சாந்யாநி ஶூந்யாநி ச லகூநி ச| விஶுஷ்காணி ச லக்ஷ்யந்தே யதாஸ்வஂ மலஸங்க்ஷயே||௭௨||
वातादीनां रसादीनां मलानामोजसस्तथा| क्षयास्तत्रानिलादीनामुक्तं सङ्क्षीणलक्षणम् ||६३|| घट्टते सहते शब्दं नोच्चैर्द्रवति शूल्यते| हृदयं ताम्यति स्वल्पचेष्टस्यापि रसक्षये||६४|| परुषा स्फुटिता म्लाना त्वग्रूक्षा रक्तसङ्क्षये| मांसक्षये विशेषेण स्फिग्ग्रीवोदरशुष्कता||६५|| सन्धीनां स्फुटनं ग्लानिरक्ष्णोरायास एव च| लक्षणं मेदसि क्षीणे तनुत्वं चोदरस्य च||६६|| केशलोमनखश्मश्रुद्विजप्रपतनं श्रमः| ज्ञेयमस्थिक्षये लिङ्गं सन्धिशैथिल्यमेव च||६७|| शीर्यन्त इव चास्थीनि दुर्बलानि लघूनि च| प्रततं वातरोगीणि क्षीणे मज्जनि देहिनाम्||६८|| दौर्बल्यं मुखशोषश्च पाण्डुत्वं सदनं श्रमः| क्लैब्यं शुक्राविसर्गश्च क्षीणशुक्रस्य लक्षणम्||६९|| क्षीणे शकृति चान्त्राणि पीडयन्निव मारुतः| रूक्षस्योन्नमयन् कुक्षिं तिर्यगूर्ध्वं च गच्छति||७०|| मूत्रक्षये मूत्रकृच्छ्रं मूत्रवैवर्ण्यमेव च| पिपासा बाधते चास्य मुखं च परिशुष्यति||७१|| मलायनानि चान्यानि शून्यानि च लघूनि च| विशुष्काणि च लक्ष्यन्ते यथास्वं मलसङ्क्षये||७२||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரத்யஷ்டாதஶக்ஷயாநாஹ- வாதாதீநாமித்யாதி| அத்ர மலாநாமித்யநேந மூத்ரபுரீஷயோஃ பஞ்சேந்த்ரியமலாநாஂ ச க்ரஹணம்| விஶேஷேணேதிவசநாதந்யகாத்ராணாமபி ஶுஷ்கதா லப்யதே| ஸந்தீநாமித்யாதி பேதஃ- க்ஷயலக்ஷணம், கேஶேத்யாதி அஸ்திக்ஷயஸ்ய| பாததே சாஸ்யேதி கர்மணி ஶேஷலக்ஷணா ஷஷ்டீ| மலாயநாநீத்யநேந பஞ்சேந்த்ரியாதிஷ்டாநாநாஂ முகநாஸிகாசக்ஷுஃகர்ணாநாஂ த்வகிந்த்ரியாதிஷ்டாநபூதாநாஂ ச லோமகூபப்ரஜநநாநாஂ யதாஸ்வஂ மலாயநாநி கஹ்யந்தே| யதுக்தஂ ஜதூகர்ணே- “தோஷாணாஂ தாதூநாமோஜோமூத்ரஶகதிந்த்ரியமலாநாம்| அஷ்டாதஶக்ஷயாஸ்தே லக்ஷ்யாஃ ஸ்வகுணக்ரியாநாஶாத்” இதி||௬௩-௭௨||
Adhikarana 15 (73-75) · Śloka 1
பிபேதி துர்பலோऽபீக்ஷ்ணஂ த்யாயதி வ்யதிதேந்த்ரியஃ| துஶ்சாயோ துர்மநா ரூக்ஷஃ க்ஷாமஶ்சைவௌஜஸஃ க்ஷயே||௭௩|| ஹதி திஷ்டதி யச்சுத்தஂ ரக்தமீஷத்ஸபீதகம்| ஓஜஃ ஶரீரே ஸங்க்யாதஂ தந்நாஶாந்நா விநஶ்யதி||௭௪|| ப்ரதமஂ ஜாயதே ஹ்யோஜஃ ஶரீரேऽஸ்மிஞ்சரீரிணாம்| ஸர்பிர்வர்ணஂ மதுரஸஂ லாஜகந்தி ப்ரஜாயதே||௭௫|| (ப்ரமரைஃ பலபுஷ்பேப்யோ யதா ஸம்ப்ரியதே மது| தத்வதோஜஃ ஸ்வகர்மப்யோ குணைஃ ஸம்ப்ரியதே நணாம்||௧||)|
बिभेति दुर्बलोऽभीक्ष्णं ध्यायति व्यथितेन्द्रियः| दुश्छायो दुर्मना रूक्षः क्षामश्चैवौजसः क्षये||७३|| हृदि तिष्ठति यच्छुद्धं रक्तमीषत्सपीतकम्| ओजः शरीरे सङ्ख्यातं तन्नाशान्ना विनश्यति||७४|| प्रथमं जायते ह्योजः शरीरेऽस्मिञ्छरीरिणाम्| सर्पिर्वर्णं मधुरसं लाजगन्धि प्रजायते||७५|| (भ्रमरैः फलपुष्पेभ्यो यथा सम्भ्रियते मधु| तद्वदोजः स्वकर्मभ्यो गुणैः सम्भ्रियते नृणाम्||१||)|
🔊 Audio coming soon
ஓஜஃக்ஷயலக்ஷணமாஹ- பிபேதீத்யாதி| துர்மநா மநோபலவிஹீநஃ| ஓஜஸோ துர்ஜ்ஞேயத்வேந லக்ஷணமாஹ- ஹதீத்யாதி| ஶுத்தமிதி ஶுக்லஂ, ரக்தமீஷதிதி கிஞ்சித்ரக்தஂ, ஸபீதகமிதி ஈஷத்பீதகஂ; தேந ஶுக்லவர்ணமோஜஃ, ரக்தபீதௌ து வர்ணாவத்ராநுகதௌ; கிஂவா, ஈஷதித்யல்பப்ரமாணஂ, தேநாஷ்டபிந்துகமோஜ இதி தர்ஶயதி| யதுக்தஂ தந்த்ராந்தரே- “ப்ராணாஶ்ரயஸ்யௌஜஸோऽஷ்டௌ பிந்தவோ ஹதயாஶ்ரயாஃ” இதி| ஏதச்சாஷ்டபிந்துகஂ பரமோஜோ ஜ்ஞேயம், அர்தாஞ்ஜலிபரிமாணஂ து யதோஜஸ்ததப்ரதாநஂ; யச்சாரீரே வக்ஷ்யதி- “தாவச்சைவ ஶ்லைஷ்மிகஸ்யௌஜஸஃ ப்ரமாணம்” (ஶா. ௭) இத்யநேந; தஸ்மாத்த்விவிதமிஹௌஜஃ| அத ஏவார்தே தஶமஹாமூலீயே வக்ஷ்யதி- “தத் பரஸ்யௌஜஸஃ ஸ்தாநஂ” (ஸூ. ௩௦) இதி; பரஸ்ய ஶ்ரேஷ்டஸ்யாஷ்டபிந்துகஸ்யேத்யர்தஃ| இஹ ச க்ஷயலக்ஷணமர்தாஞ்ஜலிமாநஸ்யைவ ஜ்ஞையம், அஷ்டபிந்துகஸ்ய த்வவயவநாஶேऽபி மத்யுர்பவதீதி ஹதீத்யாதிநா க்ரந்தேந தர்ஶயதி| ஏதச்சௌஜஃ ஸர்வதாதுஸமுதாயரூபஂ, தேந ஸப்ததாதுஷ்வேவாவருத்தமிதி நாஷ்டமதாதுத்வாதிப்ரஸக்திஃ ; அத ஏவ ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “ரஸாதீநாஂ ஶுக்ராந்தாநாஂ தாதூநாஂ யத் பரஂ தேஜஸ்தத் கல்வோஜஃ” (ஸு. ஸூ. ௧௫) இதி| அந்யத்ராப்யுக்தஂ- “ப்ரமரைஃ பலபுஷ்பேப்யோ யதா ஸஂஹ்ரியதே மது| தத்வதோஜஃ ஶரீரேப்யோ குணைஃ ஸஂஹ்ரியதே நணாம்” இதி| ‘ப்ரதமஂ ஜாயதே’ இத்யாதிபாடஸ்து நாதிப்ரஸித்தஃ| ஏதே சாஷ்டாதஶ க்ஷயா ஆவிஷ்கததமத்வேநோக்தாஃ; தேந உதகக்ஷயஸ்வரக்ஷயாத்யநபிதாநஂ நோத்பாவநீயம்; உக்தஂ ஹி- “ஸ்வரக்ஷயமுரோரோகஂ” இதி; ததோதகக்ஷயலக்ஷணஂ யதா- “ஜிஹ்வாதால்வோஷ்டகண்டக்லோமஸஂஶோஷஂ பிபாஸாஂ சாதிவத்தாஂ தஷ்ட்வா உதகவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி ஜாநீயாத்” (வி. ௫) இதி||௭௩-௭௫||
Adhikarana 16 (76-77) · Śloka 77
வ்யாயாமோऽநஶநஂ சிந்தா ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஶநம்| வாதாதபௌ பயஂ ஶோகோ ரூக்ஷபாநஂ ப்ரஜாகரஃ||௭௬|| கபஶோணிதஶுக்ராணாஂ மலாநாஂ சாதிவர்தநம்| காலோ பூதோபகாதஶ்ச ஜ்ஞாதவ்யாஃ க்ஷயஹேதவஃ||௭௭||
व्यायामोऽनशनं चिन्ता रूक्षाल्पप्रमिताशनम्| वातातपौ भयं शोको रूक्षपानं प्रजागरः||७६|| कफशोणितशुक्राणां मलानां चातिवर्तनम्| कालो भूतोपघातश्च ज्ञातव्याः क्षयहेतवः||७७||
🔊 Audio coming soon
ஸாமாந்யேந க்ஷயாணாஂ ஹேதுமாஹ- வ்யாயாம இத்யாதி| ப்ரமிதாஶநம் ஏகரஸாப்யாஸஃ| அதிவர்தநம் அதிப்ரவத்திஃ, பஹிர்கமநமிதி யாவத்| காலோ வார்தக்யமாதாநஂ ச| பூதோபகாதஃ பிஶாசாத்யுபகாதஃ| அத்ர வாதக்ஷயஹேதுர்நோக்தோ விலக்ஷணத்வாத், ஸ சாசிந்தநதிவாஸ்வபநாதிர்ஜ்ஞேயஃ; கிஂவா, அநஶநாத் கிட்டாபாவஃ, ததஶ்ச கிட்டரூபஸ்ய வாதஸ்யாப்யநுத்பாதாத் க்ஷயோ ஜ்ஞேயஃ||௭௬-௭௭||
Adhikarana 17 (78-89) · Śloka 89
குருஸ்நிக்தாம்லலவணாந்யதிமாத்ரஂ ஸமஶ்நதாம்| நவமந்நஂ ச பாநஂ ச நித்ராமாஸ்யாஸுகாநி ச||௭௮|| த்யக்தவ்யாயாமசிந்தாநாஂ ஸஂஶோதநமகுர்வதாம்| ஶ்லேஷ்மா பித்தஂ ச மேதஶ்ச மாஂஸஂ சாதிப்ரவர்ததே||௭௯|| தைராவதகதிர்வாயுரோஜ ஆதாய கச்சதி| யதா பஸ்திஂ ததா கச்ச்ரோ மதுமேஹஃ ப்ரவர்ததே||௮௦|| ஸ மாருதஸ்ய பித்தஸ்ய கபஸ்ய ச முஹுர்முஹுஃ| தர்ஶயத்யாகதிஂ கத்வா க்ஷயமாப்யாயதே புநஃ||௮௧|| உபேக்ஷயாऽஸ்ய ஜாயந்தே பிடகாஃ ஸப்த தாருணாஃ| மாஂஸலேஷ்வவகாஶேஷு மர்மஸ்வபி ச ஸந்திஷு||௮௨|| ஶராவிகா கச்சபிகா ஜாலிநீ ஸர்ஷபீ ததா| அலஜீ விநதாக்யா ச வித்ரதீ சேதி ஸப்தமீ||௮௩|| அந்தோந்நதா மத்யநிம்நா ஶ்யாவா க்லேதருகந்விதா| ஶராவிகா ஸ்யாத் பிடகா ஶராவாகதிஸஂஸ்திதா||௮௪|| அவகாடார்திநிஸ்தோதா மஹாவாஸ்துபரிக்ரஹா| ஶ்லக்ஷ்ணா கச்சபபஷ்டாபா பிடகா கச்சபீ மதா||௮௫|| ஸ்தப்தா ஸிராஜாலவதீ ஸ்நிக்தாஸ்ராவா மஹாஶயா| ருஜாநிஸ்தோதபஹுலா ஸூக்ஷ்மச்சித்ரா ச ஜாலிநீ||௮௬|| பிடகா நாதிமஹதீ க்ஷிப்ரபாகா மஹாருஜா| ஸர்ஷபீ ஸர்ஷபாபாபிஃ பிடகாபிஶ்சிதா பவேத்||௮௭|| தஹதி த்வசமுத்தாநே தஷ்ணாமோஹஜ்வரப்ரதா| விஸர்பத்யநிஶஂ துஃகாத்தஹத்யக்நிரிவாலஜீ||௮௮|| அவகாடருஜாக்லேதா பஷ்டே வாऽப்யுதரேऽபி வா| மஹதீ விநதா நீலா பிடகா விநதா மதா||௮௯||
गुरुस्निग्धाम्ललवणान्यतिमात्रं समश्नताम्| नवमन्नं च पानं च निद्रामास्यासुखानि च||७८|| त्यक्तव्यायामचिन्तानां संशोधनमकुर्वताम्| श्लेष्मा पित्तं च मेदश्च मांसं चातिप्रवर्धते||७९|| तैरावृतगतिर्वायुरोज आदाय गच्छति| यदा बस्तिं तदा कृच्छ्रो मधुमेहः प्रवर्तते||८०|| स मारुतस्य पित्तस्य कफस्य च मुहुर्मुहुः| दर्शयत्याकृतिं गत्वा क्षयमाप्यायते पुनः||८१|| उपेक्षयाऽस्य जायन्ते पिडकाः सप्त दारुणाः| मांसलेष्ववकाशेषु मर्मस्वपि च सन्धिषु||८२|| शराविका कच्छपिका जालिनी सर्षपी तथा| अलजी विनताख्या च विद्रधी चेति सप्तमी||८३|| अन्तोन्नता मध्यनिम्ना श्यावा क्लेदरुगन्विता| शराविका स्यात् पिडका शरावाकृतिसंस्थिता||८४|| अवगाढार्तिनिस्तोदा महावास्तुपरिग्रहा| श्लक्ष्णा कच्छपपृष्ठाभा पिडका कच्छपी मता||८५|| स्तब्धा सिराजालवती स्निग्धास्रावा महाशया| रुजानिस्तोदबहुला सूक्ष्मच्छिद्रा च जालिनी||८६|| पिडका नातिमहती क्षिप्रपाका महारुजा| सर्षपी सर्षपाभाभिः पिडकाभिश्चिता भवेत्||८७|| दहति त्वचमुत्थाने तृष्णामोहज्वरप्रदा| विसर्पत्यनिशं दुःखाद्दहत्यग्निरिवालजी||८८|| अवगाढरुजाक्लेदा पृष्ठे वाऽप्युदरेऽपि वा| महती विनता नीला पिडका विनता मता||८९||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி ஸப்தபிடகா வக்தவ்யாஃ, அதஸ்தாஸாஂ ப்ரதாநஹேதுத்வேந ப்ரமேஹாநேவ தாவந்நிதாநாதிக்ரமேணாஹ- குர்வித்யாதி| நவஂ பாநமிதி நவஂ மத்யம்| நித்ராமாஸ்யாஸுகாநி சேத்யத்ராந்தே ‘பஜதாஂ’ இதி ஶேஷஃ| ஓஜஃ ப்ரஸாதோ தாதூநாமிதி யாவத்| கச்ச்ர் இதி கச்ச்ரஸாத்யஃ| உபேக்ஷயா அசிகித்ஸயா| ஶராவிகாதிஸஞ்ஜ்ஞாந்வயோ விவரணே ஸ்புடஃ| அலஜீஸஞ்ஜ்ஞா ரூடா| ஏதாஶ்ச ப்ராதாந்யாதுக்தாஃ| தேந ஸுஶ்ருதேऽபி பிடகாதிக்யமுக்தஂ யத், தந்ந விரோதி| ஸிராஜாலஂ ஸிராஸமூஹஃ| சிதா அதிஷ்டிதா||௭௮-௮௯||
Adhikarana 18 (90-100) · Śloka 100
வித்ரதிஂ த்விவிதாமாஹுர்பாஹ்யாமாப்யந்தரீஂ ததா| பாஹ்யா த்வக்ஸ்நாயுமாஂஸோத்தா கண்டராபா மஹாருஜா||௯௦|| ஶீதகாந்நவிதாஹ்யுஷ்ணரூக்ஷஶுஷ்காதிபோஜநாத்| விருத்தாஜீர்ணஸங்க்லிஷ்டவிஷமாஸாத்ம்யபோஜநாத்||௯௧|| வ்யாபந்நபஹுமத்யத்வாத்வேகஸந்தாரணாச்ச்ரமாத்| ஜிஹ்மவ்யாயாமஶயநாததிபாராத்வமைதுநாத்||௯௨|| அந்தஃஶரீரே மாஂஸாஸகாவிஶந்தி யதா மலாஃ| ததா ஸஞ்ஜாயதே க்ரந்திர்கம்பீரஸ்தஃ ஸுதாருணஃ||௯௩|| ஹதயே க்லோம்நி யகதி ப்லீஹ்நி குக்ஷௌ ச வக்கயோஃ| நாப்யாஂ வங்க்ஷணயோர்வாऽபி பஸ்தௌ வா தீவ்ரவேதநஃ||௯௪|| துஷ்டரக்தாதிமாத்ரத்வாத் ஸ வை ஶீக்ரஂ விதஹ்யதே| ததஃ ஶீக்ரவிதாஹித்வாத்வித்ரதீத்யபிதீயதே||௯௫|| வ்யதச்சேதப்ரமாநாஹஶப்தஸ்புரணஸர்பணைஃ| வாதிகீஂ, பைத்திகீஂ தஷ்ணாதாஹமோஹமதஜ்வரைஃ||௯௬|| ஜம்போத்க்லேஶாருசிஸ்தம்பஶீதகைஃ ஶ்லைஷ்மிகீஂ விதுஃ| ஸர்வாஸு ச மஹச்சூலஂ வித்ரதீஷூபஜாயதே||௯௭|| ஶஸ்த்ராஸ்த்ரைர்பித்யத இவ சோல்முகைரிவ தஹ்யதே| வித்ரதீ வ்யம்லதா யாதா வஶ்சிகைரிவ தஶ்யதே||௯௮|| தநு ரூக்ஷாருணஂ ஶ்யாவஂ பேநிலஂ வாதவித்ரதீ| திலமாஷகுலத்தோதஸந்நிபஂ பித்தவித்ரதீ||௯௯|| ஶ்லைஷ்மிகீ ஸ்ரவதி ஶ்வேதஂ பிச்சிலஂ பஹலஂ பஹு| லக்ஷணஂ ஸர்வமேவைதத்பஜதே ஸாந்நிபாதிகீ||௧௦௦||
विद्रधिं द्विविधामाहुर्बाह्यामाभ्यन्तरीं तथा| बाह्या त्वक्स्नायुमांसोत्था कण्डराभा महारुजा||९०|| शीतकान्नविदाह्युष्णरूक्षशुष्कातिभोजनात्| विरुद्धाजीर्णसङ्क्लिष्टविषमासात्म्यभोजनात्||९१|| व्यापन्नबहुमद्यत्वाद्वेगसन्धारणाच्छ्रमात्| जिह्मव्यायामशयनादतिभाराध्वमैथुनात्||९२|| अन्तःशरीरे मांसासृगाविशन्ति यदा मलाः| तदा सञ्जायते ग्रन्थिर्गम्भीरस्थः सुदारुणः||९३|| हृदये क्लोम्नि यकृति प्लीह्नि कुक्षौ च वृक्कयोः| नाभ्यां वङ्क्षणयोर्वाऽपि बस्तौ वा तीव्रवेदनः||९४|| दुष्टरक्तातिमात्रत्वात् स वै शीघ्रं विदह्यते| ततः शीघ्रविदाहित्वाद्विद्रधीत्यभिधीयते||९५|| व्यधच्छेदभ्रमानाहशब्दस्फुरणसर्पणैः| वातिकीं, पैत्तिकीं तृष्णादाहमोहमदज्वरैः||९६|| जृम्भोत्क्लेशारुचिस्तम्भशीतकैः श्लैष्मिकीं विदुः| सर्वासु च महच्छूलं विद्रधीषूपजायते||९७|| शस्त्रास्त्रैर्भिद्यत इव चोल्मुकैरिव दह्यते| विद्रधी व्यम्लता याता वृश्चिकैरिव दश्यते||९८|| तनु रूक्षारुणं श्यावं फेनिलं वातविद्रधी| तिलमाषकुलत्थोदसन्निभं पित्तविद्रधी||९९|| श्लैष्मिकी स्रवति श्वेतं पिच्छिलं बहलं बहु| लक्षणं सर्वमेवैतद्भजते सान्निपातिकी||१००||
🔊 Audio coming soon
வித்ரதிஂ த்விவிதாமித்யநேநாப்யந்தரவித்ரதேரபி வித்ரதித்வேந பிடகாநாஂ ஸப்தத்வேऽவிரோத இதி தர்ஶயதி| கண்டராபா ஸ்தூலஸ்நாய்வாகாரா| அந்தர்வித்ரதேர்கரீயஸ்த்வேந நிதாநாந்யாஹ- ஶீதகேத்யாதி| ஸங்க்லிஷ்டஂ தோஷலம்| வ்யாபந்நஂ ச பஹு ச மத்யமுபயுங்க்தே யஃ ஸ வ்யாபந்நபஹுமத்யஃ| அந்தஃஶரீர இதி கோஷ்டே| மலா தோஷாஃ| க்ரந்திரிவ க்ரந்திஃ| ஸ இதி க்ரந்திஃ| வ்யதாதயோ வ்யதாப்ரகாராஃ | ஶீதமேவ ஶீதகம்| வ்யம்லதாஂ யாதா விதாஹஂ ப்ராப்தா| தமகஃ ஶ்வாஸபேதஃ||௯௦-௧௦௦||
Adhikarana 19 (101-103) · Śloka 103
அதாஸாஂ வித்ரதீநாஂ ஸாத்யாஸாத்யத்வவிஶேஷஜ்ஞாநார்தஂ ஸ்தாநகதஂ லிங்கவிஶேஷமுபதேக்ஷ்யாமஃ- தத்ர ப்ரதாநமர்மஜாயாஂ வித்ரத்யாஂ ஹத்தட்டநதமகப்ரமோஹகாஸஶ்வாஸாஃ, க்லோமஜாயாஂ பிபாஸாமுகஶோஷகலக்ரஹாஃ, யகஜ்ஜாயாஂ ஶ்வாஸஃ, ப்லீஹஜாயாமுச்ச்வாஸோபரோதஃ, குக்ஷிஜாயாஂ குக்ஷிபார்ஶ்வாந்தராஂஸஶூலஂ, வக்கஜாயாஂ பஷ்டகடிக்ரஹஃ, நாபிஜாயாஂ ஹிக்கா, வங்க்ஷணஜாயாஂ ஸக்திஸாதஃ, பஸ்திஜாயாஂ கச்ச்ரபூதிமூத்ரவர்சஸத்வஂ சேதி||௧௦௧|| பக்வப்ரபிந்நாஸூர்த்வஜாஸு முகாத் ஸ்ராவஃ ஸ்ரவதி, அதோஜாஸு குதாத், உபயதஸ்து நாபிஜாஸு||௧௦௨|| ஆஸாஂ ஹந்நாபிபஸ்திஜாஃ பரிபக்வாஃ ஸாந்நிபாதிகீ ச மரணாய; ஶேஷாஃ புநஃ குஶலமாஶுப்ரதிகாரிணஂ சிகித்ஸகமாஸாத்யோபஶாம்யந்தி| தஸ்மாதசிரோத்திதாஂ வித்ரதீஂ ஶஸ்த்ரஸர்பவித்யுதக்நிதுல்யாஂ ஸ்நேஹவிரேசநைராஶ்வேவோபக்ரமேத் ஸர்வஶோ குல்மவச்சேதி||௧௦௩||
अथासां विद्रधीनां साध्यासाध्यत्वविशेषज्ञानार्थं स्थानकृतं लिङ्गविशेषमुपदेक्ष्यामः- तत्र प्रधानमर्मजायां विद्रध्यां हृद्धट्टनतमकप्रमोहकासश्वासाः, क्लोमजायां पिपासामुखशोषगलग्रहाः, यकृज्जायां श्वासः, प्लीहजायामुच्छ्वासोपरोधः, कुक्षिजायां कुक्षिपार्श्वान्तरांसशूलं, वृक्कजायां पृष्ठकटिग्रहः, नाभिजायां हिक्का, वङ्क्षणजायां सक्थिसादः, बस्तिजायां कृच्छ्रपूतिमूत्रवर्चसत्वं चेति||१०१|| पक्वप्रभिन्नासूर्ध्वजासु मुखात् स्रावः स्रवति, अधोजासु गुदात्, उभयतस्तु नाभिजासु||१०२|| आसां हृन्नाभिबस्तिजाः परिपक्वाः सान्निपातिकी च मरणाय; शेषाः पुनः कुशलमाशुप्रतिकारिणं चिकित्सकमासाद्योपशाम्यन्ति| तस्मादचिरोत्थितां विद्रधीं शस्त्रसर्पविद्युदग्नितुल्यां स्नेहविरेचनैराश्वेवोपक्रमेत् सर्वशो गुल्मवच्चेति||१०३||
🔊 Audio coming soon
குக்ஷிபார்ஶ்வாந்தராஂஸஶூலமிதி குக்ஷிபார்ஶ்வாந்தராஂஸேஷு ஶூலம் | ஹந்நாபிபஸ்திஜாஸு ஸாந்நிபாதிகீஂ பதக் படந் ஸாந்நிபாதிகீஂ பக்வாமபக்வாஂ சாஸாத்யாஂ தர்ஶயதி| ஶஸ்த்ராதிதஷ்டாந்தத்ரயாச்சஸ்த்ரவந்மர்மச்சேதகத்வஂ, ஸர்பவதாஶுஸஞ்ஜ்ஞாஹாரித்வஂ, வித்யுதக்நிவதாஶுமாரகத்வஂ ஜ்ஞேயம்||௧௦௧-௧௦௩||
Adhikarana 20 (104-107) · Śloka 107
பவந்தி சாத்ர- விநா ப்ரமேஹமப்யேதா ஜாயந்தே துஷ்டமேதஸஃ| தாவச்சைதா ந லக்ஷ்யந்தே யாவத்வாஸ்துபரிக்ரஹஃ||௧௦௪|| ஶராவிகா கச்சபிகா ஜாலிநீ சேதி துஃஸஹாஃ| ஜாயந்தே தா ஹ்யதிபலாஃ ப்ரபூதஶ்லேஷ்மமேதஸஃ||௧௦௫|| ஸர்ஷபீ சாலஜீ சைவ விநதா வித்ரதீ ச யாஃ| ஸாத்யஃ பித்தோல்பணாஸ்தாஸ்து ஸம்பவந்த்யல்பமேதஸஃ||௧௦௬|| மர்மஸ்வஂஸே குதே பாண்யோஃ ஸ்தநே ஸந்திஷு பாதயோஃ| ஜாயந்தே யஸ்ய பிடிகாஃ ஸ ப்ரமேஹீ ந ஜீவதி||௧௦௭||
भवन्ति चात्र- विना प्रमेहमप्येता जायन्ते दुष्टमेदसः| तावच्चैता न लक्ष्यन्ते यावद्वास्तुपरिग्रहः||१०४|| शराविका कच्छपिका जालिनी चेति दुःसहाः| जायन्ते ता ह्यतिबलाः प्रभूतश्लेष्ममेदसः||१०५|| सर्षपी चालजी चैव विनता विद्रधी च याः| साध्यः पित्तोल्बणास्तास्तु सम्भवन्त्यल्पमेदसः||१०६|| मर्मस्वंसे गुदे पाण्योः स्तने सन्धिषु पादयोः| जायन्ते यस्य पिडिकाः स प्रमेही न जीवति||१०७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரமேஹஂ விநாऽப்யுக்தபிடகாஸம்பவஂ தர்ஶயதி- விநேத்யாதி| ஏதேந ச பிடகாநாஂ மாதுமேஹிகத்வஂ யத் பூர்வமுக்தஂ தத் ப்ராயிகத்வேந ஜ்ஞேயம்| வாஸ்து ஸ்தாநம்| வித்ரதீ சேதி பாஹ்யவித்ரதீ||௧௦௪-௧௦௭||
Adhikarana 21 (108-111) · Śloka 111
ததாऽந்யாஃ பிடகாஃ ஸந்தி ரக்தபீதாஸிதாருணாஃ| பாண்டுராஃ பாண்டுவர்ணாஶ்ச பஸ்மாபா மேசகப்ரபாஃ||௧௦௮|| மத்வ்யஶ்ச கடிநாஶ்சாந்யாஃ ஸ்தூலாஃ ஸூக்ஷ்மாஸ்ததாऽபராஃ| மந்தவேகா மஹாவேகாஃ ஸ்வல்பஶூலா மஹாருஜஃ||௧௦௯|| தா புத்த்வா மாருதாதீநாஂ யதாஸ்வைர்ஹேதுலக்ஷணைஃ| ப்ரூயாதுபசரேச்சாஶு ப்ராகுபத்ரவதர்ஶநாத்||௧௧௦|| தட்ஶ்வாஸமாஂஸஸங்கோதமோஹஹிக்காமதஜ்வராஃ| வீஸர்பமர்மஸஂரோதாஃ பிடகாநாமுபத்ரவாஃ||௧௧௧||
तथाऽन्याः पिडकाः सन्ति रक्तपीतासितारुणाः| पाण्डुराः पाण्डुवर्णाश्च भस्माभा मेचकप्रभाः||१०८|| मृद्व्यश्च कठिनाश्चान्याः स्थूलाः सूक्ष्मास्तथाऽपराः| मन्दवेगा महावेगाः स्वल्पशूला महारुजः||१०९|| ता बुद्ध्वा मारुतादीनां यथास्वैर्हेतुलक्षणैः| ब्रूयादुपचरेच्चाशु प्रागुपद्रवदर्शनात्||११०|| तृट्श्वासमांससङ्कोथमोहहिक्कामदज्वराः| वीसर्पमर्मसंरोधाः पिडकानामुपद्रवाः||१११||
🔊 Audio coming soon
ப்ரமேஹபிடகாப்ரஸங்கேநாந்யாஸாமபி பிடகாநாமாவிஷ்கதாநாஂ லக்ஷணஂ ப்ரூதே- ததாऽந்யா இத்யாதி| பாண்டுரா தூஸராஃ, பாண்டுவர்ணாஸ்து ரூக்ஷபாண்டுவர்ணா ஜ்ஞேயாஃ| மேசகப்ரபாஃ ஸ்நிக்தகஷ்ணவர்ணாஃ| உபசரேச்சேதி மாருதாதீநாஂ பேஷஜைரித்யர்தாத்பவதி| ப்ராகுபத்ரவதர்ஶநாதித்யநேந உபத்ரவயுக்தா பிடகா அஸாத்யேதி தர்ஶயதி| ஸங்கோதஃ பூதிபாவஃ||௧௦௮-௧௧௧||
Adhikarana 22 (112-113) · Śloka 113
க்ஷயஃ ஸ்தாநஂ ச வத்திஶ்ச தோஷாணாஂ த்ரிவிதா கதிஃ| ஊர்த்வஂ சாதஶ்ச திர்யக்ச விஜ்ஞேயா த்ரிவிதாऽபரா||௧௧௨|| த்ரிவிதா சாபரா கோஷ்டஶாகாமர்மாஸ்திஸந்திஷு| இத்யுக்தா விதிபேதேந தோஷாணாஂ த்ரிவிதா கதிஃ||௧௧௩||
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च दोषाणां त्रिविधा गतिः| ऊर्ध्वं चाधश्च तिर्यक्च विज्ञेया त्रिविधाऽपरा||११२|| त्रिविधा चापरा कोष्ठशाखामर्मास्थिसन्धिषु| इत्युक्ता विधिभेदेन दोषाणां त्रिविधा गतिः||११३||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி தோஷாணாஂ கதிஂ விவணோதி- க்ஷய இத்யாதி| ஸ்தாநஂ ஸ்வமாநவஸ்தாநம்| கதிஃ ப்ரகாரோऽவஸ்தா வா| சய இத்யத்ர ப்ரஶப்தோ லுப்தநிர்திஷ்டஃ, தேந ப்ரகஷ்டசயஃ; ஏவஂ ப்ரகஷ்டஃ கோபஃ ப்ரகோபஃ; ஏவஂ ப்ரஶமோऽபி| ஏதேந வர்ஷாதிஷு பித்தாதீநாஂ ப்ரகஷ்டஶ்சயோ பவதீதி தர்ஶ்யதே, இதரதோஷஸ்யாபி ச ஸ்தோகமாத்ரேண சயோ யதாஸம்பவஂ ஸூச்யதே; தேந ஶரத்யநுபலத்வேந கபப்ரகோபோ பவதீத்யாதி கஹீதஂ பவதி||௧௧௨-௧௧௩||
Adhikarana 23 (114) · Śloka 115
சயப்ரகோபப்ரஶமாஃ பித்தாதீநாஂ யதாக்ரமம்| பவந்த்யேகைகஶஃ ஷட்ஸு காலேஷ்வப்ராகமாதிஷு||௧௧௪|| கதிஃ காலகதா சைஷா சயாத்யா புநருச்யதே|௧௧௫|
चयप्रकोपप्रशमाः पित्तादीनां यथाक्रमम्| भवन्त्येकैकशः षट्सु कालेष्वभ्रागमादिषु||११४|| गतिः कालकृता चैषा चयाद्या पुनरुच्यते|११५|
🔊 Audio coming soon
யதாக்ரமமிதி வர்ஷாஶரத்தேமந்தவஸந்தக்ரீஷ்மப்ராவட்க்ரமேண; கிஂவா யதாக்ரமமிதி யதாயோக்யதயா| பித்தாதீநாமிதி பித்தஶ்லேஷ்மவாதாநாம்| ஏகைகஶ இதி அயௌகபத்யேந| ஏதச்ச ப்ராதாந்யேநைவ ஜ்ஞேயஂ, தேந ப்ராவஷி ஶ்லேஷ்மபித்தகோபேநாப்ரதாநேந ந வ்யபிசாரஃ| யதுக்தஂ- “வர்ஷாஸ்வக்நிபலே ஹீநே குப்யந்தி பவநாதயஃ” (ஸூ.அ.௬) இதி| அத்ர ஹி பவநாதய இதி பவநப்ரதாநாஃ; ஏவஂ வஸந்தே வாதபித்தப்ரகோபே வ்யாக்யேயம்| அத்ர ச ஷட்ஸு துஷு பித்தஶ்லேஷ்மவாதாநாஂ ப்ரபலசயாதயோ விபஜ்யமாநத்வேந; தேந பித்தசயகாலே வாதஸ்ய கோபஃ, ஶரதி பித்தஸ்ய ப்ரகோபகாலே வாதப்ரஶமஃ, ஹேமந்தே பித்தப்ரஶமஃ கபஸ்ய சயஃ, வஸந்தே து கபப்ரகோப ஏவ பரஂ, ததா கபப்ரஶமகே க்ரீஷ்மே வாதசய இதி ச ஸ்யாத்| வாதஂ பரித்யஜ்ய பித்தாதீநாமித்யபிதாநாஂ விஸர்கஸ்யாபிப்ரேதத்வேநாக்ரே வக்தவ்யத்வாத் கதஂ, விஸர்கே ச பித்தசய ஏவ பவதீதி கத்வா||௧௧௪||-
Adhikarana 24 (115-118) · Śloka 118
கதிஶ்ச த்விவிதா தஷ்டா ப்ராகதீ வைகதீ ச யா||௧௧௫|| பித்தாதேவோஷ்மணஃ பக்திர்நராணாமுபஜாயதே| தச்ச பித்தஂ ப்ரகுபிதஂ விகாராந் குருதே பஹூந்||௧௧௬|| ப்ராகதஸ்து பலஂ ஶ்லேஷ்மா விகதோ மல உச்யதே| ஸ சைவௌஜஃ ஸ்மதஃ காயே ஸ ச பாப்மோபதிஶ்யதே||௧௧௭|| ஸர்வா ஹி சேஷ்டா வாதேந ஸ ப்ராணஃ ப்ராணீநாஂ ஸ்மதஃ| தேநைவ ரோகா ஜாயந்தே தேந சைவோபருத்யதே||௧௧௮||
गतिश्च द्विविधा दृष्टा प्राकृती वैकृती च या||११५|| पित्तादेवोष्मणः पक्तिर्नराणामुपजायते| तच्च पित्तं प्रकुपितं विकारान् कुरुते बहून्||११६|| प्राकृतस्तु बलं श्लेष्मा विकृतो मल उच्यते| स चैवौजः स्मृतः काये स च पाप्मोपदिश्यते||११७|| सर्वा हि चेष्टा वातेन स प्राणः प्राणीनां स्मृतः| तेनैव रोगा जायन्ते तेन चैवोपरुध्यते||११८||
🔊 Audio coming soon
கதிபேதாந்தரமாஹ- கதிஶ்சேத்யாதி| அத்ர பித்தமாதௌ கதஂ ஶரீரஸ்திதிஹேத்வக்நிகர்தத்வேந| பக்திஃ பாகஃ| பலமிதி பலஹேதுத்வேந| மல இதி ஶரீரமலிநீகரணாத்| ஓஜ இதி ஸாரபூதஂ; யதி வா த்விதீயஶ்லைஷ்மிகௌஜோஹேதுத்வேநௌஜஃ| வக்ஷ்யதி ஹி ஶாரீரே- “தாவச்சைவ ஶ்லைஷ்மிகஸ்யௌஜஸஶ்ச ப்ரமாணம்” (ஶா.அ.௭) இதி| துஃகஹேதுத்வாத் பாப்மா| ஸர்வா ஹி சேஷ்டா இதி அவிகதகமநாத்யாஃ| உபருத்யதே ம்ரியதே||௧௧௫-௧௧௮||
Adhikarana 25 (119) · Śloka 119
நித்யஂ ஸந்நிஹிதாமித்ரஂ ஸமீக்ஷ்யாத்மாநமாத்மவாந்| நித்யஂ யுக்தஃ பரிசரேதிச்சந்நாயுரநித்வரம்||௧௧௯||
नित्यं सन्निहितामित्रं समीक्ष्यात्मानमात्मवान्| नित्यं युक्तः परिचरेदिच्छन्नायुरनित्वरम्||११९||
🔊 Audio coming soon
ஆத்மவாநிதி ப்ரஶஂஸாயாஂ மதுப்ப்ரத்யயஃ| யுக்த இத்யுத்யுக்தஃ| அநித்வரம் அகத்வரம்||௧௧௯||
Adhikarana 26 (120-121) · Śloka 121
தத்ர ஶ்லோகௌ- ஶிரோரோகாஃ ஸஹத்ரோகா ரோகா மாநவிகல்பஜாஃ| க்ஷயாஃ ஸபிடகாஶ்சோக்தா தோஷாணாஂ கதிரேவ ச||௧௨௦|| கியந்தஃஶிரஸீயேऽஸ்மிந்நத்யாயே தத்த்வதர்ஶிநா| ஜ்ஞாநார்தஂ பிஷஜாஂ சைவ ப்ரஜாநாஂ ச ஹிதைஷிணா||௧௨௧||
तत्र श्लोकौ- शिरोरोगाः सहृद्रोगा रोगा मानविकल्पजाः| क्षयाः सपिडकाश्चोक्ता दोषाणां गतिरेव च||१२०|| कियन्तःशिरसीयेऽस्मिन्नध्याये तत्त्वदर्शिना| ज्ञानार्थं भिषजां चैव प्रजानां च हितैषिणा||१२१||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ஶ்லோகாவித்யாதி||௧௨௦-௧௨௧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே கியந்தஃஶிரஸீயோ நாம ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ||௧௭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने कियन्तःशिरसीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரோகசதுஷ்கே கியந்தஃஶிரஸீயோ நாம ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ||௧௭||