Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो लङ्घनबृंहणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಯೋಜನಾಪೇಕ್ಷಿಣೀಯಂ ಶರೀರಮಭಿಧಾಯ ಲಙ್ಘನಾದಿವಿಷಯತ್ವಾದ್ಯೋಜನಾಯಾ ಲಙ್ಘನಾದೀನ್ಯೇವ ವಿಷಯತಃ ಸ್ವರೂಪತಶ್ಚ ವಕ್ತುಂ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
ತಪಃಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತಾನಾತ್ರೇಯಃ ಶಿಷ್ಯಸತ್ತಮಾನ್| ಷಡಗ್ನಿವೇಶಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ತವಾನ್ ಪರಿಚೋದಯನ್||೩|| ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಕಾಲೇ ರೂಕ್ಷಣಂ ಸ್ನೇಹನಂ ತಥಾ| ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಚೈವ ಜಾನೀತೇ ಯಃ ಸ ವೈ ಭಿಷಕ್||೪|| ತಮುಕ್ತವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ ಹ||೫|| ಭಗವಲ್ಲಙ್ಘನಂ ಕಿಂಸ್ವಿಲ್ಲಙ್ಘನೀಯಾಶ್ಚ ಕೀದೃಶಾಃ| ಬೃಂಹಣಂ ಬೃಂಹಣೀಯಾಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಣೀಯಾಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಣಮ್||೬|| ಕೇ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನೇಹನೀಯಾಶ್ಚ ಸ್ವೇದಾಃ ಸ್ವೇದ್ಯಾಶ್ಚ ಕೇ ಮತಾಃ| ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಾಶ್ಚ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ತದ್ಗುರೋ!||೭|| ಲಙ್ಘನಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಚ ಷಣ್ಣಾಮೇಷಾಂ ಸಮಾಸತಃ| ಕೃತಾಕೃತಾತಿವೃತ್ತಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ||೮||
तपःस्वाध्यायनिरतानात्रेयः शिष्यसत्तमान्| षडग्निवेशप्रमुखानुक्तवान् परिचोदयन्||३|| लङ्घनं बृंहणं काले रूक्षणं स्नेहनं तथा| स्वेदनं स्तम्भनं चैव जानीते यः स वै भिषक्||४|| तमुक्तवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच ह||५|| भगवँल्लङ्घनं किंस्विल्लङ्घनीयाश्च कीदृशाः| बृंहणं बृंहणीयाश्च रूक्षणीयाश्च रूक्षणम्||६|| के स्नेहाः स्नेहनीयाश्च स्वेदाः स्वेद्याश्च के मताः| स्तम्भनं स्तम्भनीयाश्च वक्तुमर्हसि तद्गुरो!||७|| लङ्घनप्रभृतीनां च षण्णामेषां समासतः| कृताकृतातिवृत्तानां लक्षणं वक्तुमर्हसि||८||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿಚೋದಯನ್ನಿತಿ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಪ್ರೇರಯನ್| ಕೃತೇತ್ಯಾದೌ ಕೃತಂ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಮ್||೩-೮||
Adhikarana 3 (9-17) · Śloka 17
ತದಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ಗುರುರಬ್ರವೀತ್| ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲಾಘವಕರಂ ದೇಹೇ ತಲ್ಲಙ್ಘನಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೯|| ಬೃಹತ್ತ್ವಂ ಯಚ್ಛರೀರಸ್ಯ ಜನಯೇತ್ತಚ್ಚ ಬೃಂಹಣಮ್| ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಖರತ್ವಂ ವೈಶದ್ಯಂ ಯತ್ ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ಧಿ ರೂಕ್ಷಣಮ್||೧೦|| ಸ್ನೇಹನಂ ಸ್ನೇಹವಿಷ್ಯನ್ದಮಾರ್ದವಕ್ಲೇದಕಾರಕಮ್ | ಸ್ತಮ್ಭಗೌರವಶೀತಘ್ನಂ ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ವೇದಕಾರಕಮ್||೧೧|| ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಸ್ತಮ್ಭಯತಿ ಯದ್ಗತಿಮನ್ತಂ ಚಲಂ ಧ್ರುವಮ್| ಲಘೂಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣವಿಶದಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಖರಂ ಸರಮ್||೧೨|| ಕಠಿನಂ ಚೈವ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಸ್ತಲ್ಲಙ್ಘನಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಗುರು ಶೀತಂ ಮೃದು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬಹಲಂ ಸ್ಥೂಲಪಿಚ್ಛಿಲಮ್||೧೩|| ಪ್ರಾಯೋ ಮನ್ದಂ ಸ್ಥಿರಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಬೃಂಹಣಮುಚ್ಯತೇ| ರೂಕ್ಷಂ ಲಘು ಖರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಸ್ಥಿರಮಪಿಚ್ಛಿಲಮ್||೧೪|| ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಠಿನಂ ಚೈವ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತದ್ಧಿ ರೂಕ್ಷಣಮ್| ದ್ರವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್| ಪ್ರಾಯೋ ಮನ್ದಂ ಮೃದು ಚ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತತ್ಸ್ನೇಹನಂ ಮತಮ್||೧೫|| ಉಷ್ಣಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ದ್ರವಂ ಸ್ಥಿರಮ್| ದ್ರವ್ಯಂ ಗುರು ಚ ಯತ್ ಪ್ರಾಯಸ್ತದ್ಧಿ ಸ್ವೇದನಮುಚ್ಯತೇ||೧೬|| ಶೀತಂ ಮನ್ದಂ ಮೃದು ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ದ್ರವಂ ಸ್ಥಿರಮ್| ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಲಘು ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಯಸ್ತತ್ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೧೭||
तदग्निवेशस्य वचो निशम्य गुरुरब्रवीत्| यत् किञ्चिल्लाघवकरं देहे तल्लङ्घनं स्मृतम्||९|| बृहत्त्वं यच्छरीरस्य जनयेत्तच्च बृंहणम्| रौक्ष्यं खरत्वं वैशद्यं यत् कुर्यात्तद्धि रूक्षणम्||१०|| स्नेहनं स्नेहविष्यन्दमार्दवक्लेदकारकम् | स्तम्भगौरवशीतघ्नं स्वेदनं स्वेदकारकम्||११|| स्तम्भनं स्तम्भयति यद्गतिमन्तं चलं ध्रुवम्| लघूष्णतीक्ष्णविशदं रूक्षं सूक्ष्मं खरं सरम्||१२|| कठिनं चैव यद्द्रव्यं प्रायस्तल्लङ्घनं स्मृतम्| गुरु शीतं मृदु स्निग्धं बहलं स्थूलपिच्छिलम्||१३|| प्रायो मन्दं स्थिरं श्लक्ष्णं द्रव्यं बृंहणमुच्यते| रूक्षं लघु खरं तीक्ष्णमुष्णं स्थिरमपिच्छिलम्||१४|| प्रायशः कठिनं चैव यद्द्रव्यं तद्धि रूक्षणम्| द्रवं सूक्ष्मं सरं स्निग्धं पिच्छिलं गुरु शीतलम्| प्रायो मन्दं मृदु च यद्द्रव्यं तत्स्नेहनं मतम्||१५|| उष्णं तीक्ष्णं सरं स्निग्धं रूक्षं सूक्ष्मं द्रवं स्थिरम्| द्रव्यं गुरु च यत् प्रायस्तद्धि स्वेदनमुच्यते||१६|| शीतं मन्दं मृदु श्लक्ष्णं रूक्षं सूक्ष्मं द्रवं स्थिरम्| यद्द्रव्यं लघु चोद्दिष्टं प्रायस्तत् स्तम्भनं स्मृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ರೌಕ್ಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದೌ ರೌಕ್ಷ್ಯಮೇವ ಪ್ರಧಾನಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ಖರತ್ವವೈಶದ್ಯೇ ತು ತದನುಗತೇ| ವಿಷ್ಯನ್ದಃ ವಿಲಯನಮ್| ಸ್ವೇದಕಾರಕಂ ಘರ್ಮಕಾರಕಮ್| ಸ್ತಮ್ಭಯತೀತಿ ನಿರುಣದ್ಧಿ| ಚಲಮಿತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗತಿಮತ್| ಗತಿಮನ್ತಮಿತಿ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಗತಿಮನ್ತಮ್| ಏತಚ್ಚಾತಿಸಾರಶೋಣಿತಸ್ರುತಿವಿಷದಾಹವೇದನಾದಿಷು ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ನ ಕೇವಲವಾತೇ, ಗತಿಮನ್ತಂ ಪ್ರತಿ ಸ್ತಮ್ಭಕಸ್ಯ ವರ್ಧಕತ್ವಾತ್| ಗುರ್ವಿತ್ಯಾದೌ ಬಹಲಂ ಘನಮ್| ಮನ್ದಮಿತಿ ಚಿರಕಾರಿ| ಸ್ಥೂಲಂ ಸಂಹತಾವಯವಂ ಲಡ್ಡುಕಪಿಷ್ಟಕಾದಿ| ವಿರೂಕ್ಷಣದ್ರವ್ಯಕಥನೇ ಯದ್ಗುಣಮೇವ ಲಙ್ಘನದ್ರವ್ಯಮುಕ್ತಂ ತದ್ಗುಣಮೇವ ವಿರೂಕ್ಷಣಂ ಯದ್ಯಪ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ರೂಕ್ಷಗುಣಸ್ಯಾತ್ರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ, ಲಙ್ಘನೇ ತು ಲಘುಗುಣಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಂ; ತಥಾ ಲಙ್ಘನಮದ್ರವ್ಯೇಣೋಪವಾಸೇನಾಪಿ ಕ್ರಿಯತೇ, ವಿರೂಕ್ಷಣಂ ತು ದ್ರವ್ಯಕಾರ್ಯತಯೈವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದುಕ್ತಂ; ತೇನ ಲಙ್ಘನವಿರೂಕ್ಷಣಯೋರ್ನೈಕತಾ| ಯತ್ತು ವಕ್ಷ್ಯತಿ- “ಕೃತಾತಿಕೃತಲಿಙ್ಗಂ ಯಲ್ಲಙ್ಘಿತೇ ತದ್ವಿರೂಕ್ಷಿತೇ” ಇತಿ, ತತ್ ಪ್ರಾಯೋವಾದಾತ್| ವಿರೂಕ್ಷಣಸ್ಯ ಹಿ ಮುಖ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಾಭಾವಃ ಸಾಧ್ಯಃ, ಲಙ್ಘನಸ್ಯ ತು ಗೌರವಾಭಾವ ಇತಿ ಸ್ಫುಟ ಏವ ಭೇದಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ| ಸ್ವೇದನಗುಣಕಥನೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಮಿತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾ ರೂಕ್ಷಂ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಸರಸ್ಥಿರಾವಪಿ ವಿಕಲ್ಪೇನ ಜ್ಞೇಯೌ| ಪಿಪಾಸೇತಿ ಪಿಪಾಸಾನಿಗ್ರಹಃ| ಮಾರುತೋ ಯದ್ಯಪಿ ಸೋಮಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ತಥಾಲಙ್ಘನಂ ನ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಲಙ್ಘನಮೇವ| ಪಚನ್ತಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಕ್ಷಪಣೇನ ಬಲದಾನೇನ ಚ ಯತ್ ಪಾಚಯತಿ ತತ್ ಪಾಚನಂ; ತಚ್ಚ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಮ್||೯-೧೭||
Adhikarana 4 (18) · Śloka 18
ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಪಿಪಾಸಾ ಮಾರುತಾತಪೌ| ಪಾಚನಾನ್ಯುಪವಾಸಶ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚೇತಿ ಲಙ್ಘನಮ್||೧೮||
चतुष्प्रकारा संशुद्धिः पिपासा मारुतातपौ| पाचनान्युपवासश्च व्यायामश्चेति लङ्घनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾ ಸಂಶುದ್ಧಿರಿತಿ ಅನುವಾಸನಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ, ತಸ್ಯ ಬೃಂಹಣತ್ವಾತ್||೧೮||
Adhikarana 5 (19-24) · Śloka 24
ಪ್ರಭೂತಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾಸ್ರಮಲಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಮಾರುತಾಃ| ಬೃಹಚ್ಛರೀರಾ ಬಲಿನೋ ಲಙ್ಘನೀಯಾ ವಿಶುದ್ಧಿಭಿಃ||೧೯|| ಯೇಷಾಂ ಮಧ್ಯಬಲಾ ರೋಗಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಸಮುತ್ಥಿತಾಃ| ವಮ್ಯತೀಸಾರಹೃದ್ರೋಗವಿಸೂಚ್ಯಲಸಕಜ್ವರಾಃ||೨೦|| ವಿಬನ್ಧಗೌರವೋದ್ಗಾರಹೃಲ್ಲಾಸಾರೋಚಕಾದಯಃ| ಪಾಚನೈಸ್ತಾನ್ ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಯೇಣಾದಾವುಪಾಚರೇತ್||೨೧|| ಏತ ಏವ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ಯೇಷಾಮಲ್ಪಬಲಾ ಗದಾಃ| ಪಿಪಾಸಾನಿಗ್ರಹೈಸ್ತೇಷಾಮುಪವಾಸೈಶ್ಚ ತಾಞ್ಜಯೇತ್||೨೨|| ರೋಗಾಞ್ಜಯೇನ್ಮಧ್ಯಬಲಾನ್ ವ್ಯಾಯಾಮಾತಪಮಾರುತೈಃ| ಬಲಿನಾಂ ಕಿಂ ಪುನರ್ಯೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಮವರಂ ಬಲಮ್||೨೩|| ತ್ವಗ್ದೋಷಿಣಾಂ ಪ್ರಮೀಢಾನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿಬೃಂಹಿಣಾಮ್| ಶಿಶಿರೇ ಲಙ್ಘನಂ ಶಸ್ತಮಪಿ ವಾತವಿಕಾರಿಣಾಮ್||೨೪||
प्रभूतश्लेष्मपित्तास्रमलाः संसृष्टमारुताः| बृहच्छरीरा बलिनो लङ्घनीया विशुद्धिभिः||१९|| येषां मध्यबला रोगाः कफपित्तसमुत्थिताः| वम्यतीसारहृद्रोगविसूच्यलसकज्वराः||२०|| विबन्धगौरवोद्गारहृल्लासारोचकादयः| पाचनैस्तान् भिषक् प्राज्ञः प्रायेणादावुपाचरेत्||२१|| एत एव यथोद्दिष्टा येषामल्पबला गदाः| पिपासानिग्रहैस्तेषामुपवासैश्च ताञ्जयेत्||२२|| रोगाञ्जयेन्मध्यबलान् व्यायामातपमारुतैः| बलिनां किं पुनर्येषां रोगाणामवरं बलम्||२३|| त्वग्दोषिणां प्रमीढानां स्निग्धाभिष्यन्दिबृंहिणाम्| शिशिरे लङ्घनं शस्तमपि वातविकारिणाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಸ್ಯ ದಶಪ್ರಕಾರಲಙ್ಘನಸ್ಯ ಭಿನ್ನಂ ವಿಷಯಮಾಹ- ಪ್ರಭೂತೇತ್ಯಾದಿ| ಆದಾವಿತಿ ವಚನಮನ್ತೇ ಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಂ ನಿರಾಮಾಣಾಂ ಸಂಶಮನೀಯತ್ವಾತ್| ರೋಗಾನಿತಿ ಲಙ್ಘನೀಯರೋಗಾನ್| ಬಲಿನಾಮಿತಿ ಪದಂ ಬಲವತಾಮೇವ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಸೇವಾಭಿಧಾನಾರ್ಥಮ್| ಮಧ್ಯಬಲಾನಿತಿ ಮಧ್ಯಬಲಾನಪಿ; ಏತೇನಾಞ್ಜಸಾ ಅಲ್ಪಬಲಾ ಏವ ಗದಾ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿವಿಷಯಾ ಇತಿ ಭಾವಃ| ಬೃಂಹಿಣಾಂ ಬೃಂಹಣಯುಕ್ತಾನಾಮ್| ಲಙ್ಘನಂ ಶಸ್ತಮಿತಿ ದಶವಿಧಮಪಿ| ಶಿಶಿರ ಇತಿ ಶಿಶಿರಗುಣಯುಕ್ತೇ ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ಚ; ಅತ್ರ ಚ ಲಙ್ಘನಂ ಬಲವತ್ತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಕಾರ್ಯಮ್||೧೯-೨೪||
Adhikarana 6 (25-28) · Śloka 28
ಅದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಮಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ವಯಸ್ಥಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಾಮ್| ಮೃಗಮತ್ಸ್ಯವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ಮಾಂಸಂ ಬೃಂಹಣಮುಚ್ಯತೇ||೨೫|| ಕ್ಷೀಣಾಃ ಕ್ಷತಾಃ ಕೃಶಾ ವೃದ್ಧಾ ದುರ್ಬಲಾ ನಿತ್ಯಮಧ್ವಗಾಃ| ಸ್ತ್ರೀಮದ್ಯನಿತ್ಯಾ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಚ ಬೃಂಹಣೀಯಾ ನರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೨೬|| ಶೋಷಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷೈರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕರ್ಶಿತಾಶ್ಚ ಯೇ| ತೇಷಾಂ ಕ್ರವ್ಯಾದಮಾಂಸಾನಾಂ ಬೃಂಹಣಾ ಲಘವೋ ರಸಾಃ||೨೭|| ಸ್ನಾನಮುತ್ಸಾದನಂ ಸ್ವಪ್ನೋ ಮಧುರಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೀರಸರ್ಪೀಂಷಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಬೃಂಹಣಮ್||೨೮||
अदिग्धविद्धमक्लिष्टं वयस्थं सात्म्यचारिणाम्| मृगमत्स्यविहङ्गानां मांसं बृंहणमुच्यते||२५|| क्षीणाः क्षताः कृशा वृद्धा दुर्बला नित्यमध्वगाः| स्त्रीमद्यनित्या ग्रीष्मे च बृंहणीया नराः स्मृताः||२६|| शोषार्शोग्रहणीदोषैर्व्याधिभिः कर्शिताश्च ये| तेषां क्रव्यादमांसानां बृंहणा लघवो रसाः||२७|| स्नानमुत्सादनं स्वप्नो मधुराः स्नेहबस्तयः| शर्कराक्षीरसर्पींषि सर्वेषां विद्धि बृंहणम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಅದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಮಿತಿ ವಿಷಾಕ್ತಶಸ್ತ್ರಾವಿದ್ಧಮ್| ಸಾತ್ಮ್ಯೇ ದೇಶೇ ಚರನ್ತೀತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಚಾರಿಣಃ| ಲಘವ ಇತಿ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಲಘವಃ; ಕಿಂವಾ ಕ್ರವ್ಯಾದಾನಾಂ ಯೇ ಲಘವಃ ಶ್ಯೇನಾದಯಃ, ತನ್ಮಾಂಸರಸಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫-೨೮||
Adhikarana 7 (29-31) · Śloka 31
ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಂ ಸೇವನಂ ಸ್ತ್ರೀಷ್ವಸಂಯಮಃ| ಖಲಿಪಿಣ್ಯಾಕತಕ್ರಾಣಾಂ ಮಧ್ವಾದೀನಾಂ ಚ ರೂಕ್ಷಣಮ್||೨೯|| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣಾ ಮಹಾದೋಷಾ ಮರ್ಮಸ್ಥಾ ವ್ಯಾಧಯಶ್ಚ ಯೇ| ಊರುಸ್ತಮ್ಭಪ್ರಭೃತಯೋ ರೂಕ್ಷಣೀಯಾ ನಿದರ್ಶಿತಾಃ||೩೦|| ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನೇಹಯಿತವ್ಯಾಶ್ಚ ಸ್ವೇದಾಃ ಸ್ವೇದ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ನರಾಃ| ಸ್ನೇಹಾಧ್ಯಾಯೇ ಮಯೋಕ್ತಾಸ್ತೇ ಸ್ವೇದಾಖ್ಯೇ ಚ ಸವಿಸ್ತರಮ್||೩೧||
कटुतिक्तकषायाणां सेवनं स्त्रीष्वसंयमः| खलिपिण्याकतक्राणां मध्वादीनां च रूक्षणम्||२९|| अभिष्यण्णा महादोषा मर्मस्था व्याधयश्च ये| ऊरुस्तम्भप्रभृतयो रूक्षणीया निदर्शिताः||३०|| स्नेहाः स्नेहयितव्याश्च स्वेदाः स्वेद्याश्च ये नराः| स्नेहाध्याये मयोक्तास्ते स्वेदाख्ये च सविस्तरम्||३१||
🔊 Audio coming soon
ಮಧ್ವಾದೀನಾಂ ಚ ಸೇವನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಖಲಿಃ ಸರ್ಷಪಖಲಿಃ; ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ತಿಲಖಲಿಃ, ಕಿಂವಾ ಪಿಣ್ಯಾಕಶಾಕಮ್| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದಾಢ್ಯವಾತಪ್ರಮೇಹಾದಯೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ||೨೯-೩೧||
Adhikarana 8 (32-33) · Śloka 33
ದ್ರವಂ ತನ್ವಸರಂ ಯಾವಚ್ಛೀತೀಕರಣಮೌಷಧಮ್| ಸ್ವಾದು ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಚ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಸರ್ವಮೇವ ತತ್||೩೨|| ಪಿತ್ತಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾ ಯೇ ವಮ್ಯತೀಸಾರಪೀಡಿತಾಃ| ವಿಷಸ್ವೇದಾತಿಯೋಗಾರ್ತಾಃ ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಾ ನಿದರ್ಶಿತಾಃ||೩೩||
द्रवं तन्वसरं यावच्छीतीकरणमौषधम्| स्वादु तिक्तं कषायं च स्तम्भनं सर्वमेव तत्||३२|| पित्तक्षाराग्निदग्धा ये वम्यतीसारपीडिताः| विषस्वेदातियोगार्ताः स्तम्भनीया निदर्शिताः||३३||
🔊 Audio coming soon
ತನು ಅಬಹಲಮ್| ಸರತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸರಂ, ನ ಸರಮಸರಂ, ಸ್ಥಿರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೨-೩೩||
Adhikarana 9 (34-37) · Śloka 37
ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ವಿಸರ್ಗೇ ಗಾತ್ರಲಾಘವೇ| ಹೃದಯೋದ್ಗಾರಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶುದ್ಧೌ ತನ್ದ್ರಾಕ್ಲಮೇ ಗತೇ||೩೪|| ಸ್ವೇದೇ ಜಾತೇ ರುಚೌ ಚೈವ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಹೋದಯೇ| ಕೃತಂ ಲಙ್ಘನಮಾದೇಶ್ಯಂ ನಿರ್ವ್ಯಥೇ ಚಾನ್ತರಾತ್ಮನಿ||೩೫|| ಪರ್ವಭೇದೋಽಙ್ಗಮರ್ದಶ್ಚ ಕಾಸಃ ಶೋಷೋ ಮುಖಸ್ಯ ಚ| ಕ್ಷುತ್ಪ್ರಣಾಶೋಽರುಚಿಸ್ತೃಷ್ಣಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಶ್ರೋತ್ರನೇತ್ರಯೋಃ||೩೬|| ಮನಸಃ ಸಮ್ಭ್ರಮೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಮೂರ್ಧ್ವವಾತಸ್ತಮೋ ಹೃದಿ| ದೇಹಾಗ್ನಿಬಲನಾಶಶ್ಚ ಲಙ್ಘನೇಽತಿಕೃತೇ ಭವೇತ್||೩೭||
वातमूत्रपुरीषाणां विसर्गे गात्रलाघवे| हृदयोद्गारकण्ठास्यशुद्धौ तन्द्राक्लमे गते||३४|| स्वेदे जाते रुचौ चैव क्षुत्पिपासासहोदये| कृतं लङ्घनमादेश्यं निर्व्यथे चान्तरात्मनि||३५|| पर्वभेदोऽङ्गमर्दश्च कासः शोषो मुखस्य च| क्षुत्प्रणाशोऽरुचिस्तृष्णा दौर्बल्यं श्रोत्रनेत्रयोः||३६|| मनसः सम्भ्रमोऽभीक्ष्णमूर्ध्ववातस्तमो हृदि| देहाग्निबलनाशश्च लङ्घनेऽतिकृते भवेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋರಸಹಃ ಪೀಡಾಕರತ್ವೇನೋದಯಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಹೋದಯಃ, ನ ತು ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋರ್ಯುಗಪದುದಯಃ | ಅತ ಏವೋಕ್ತಂ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಸೃಷ್ಟಮಾರುತವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಹಂ ಲಘುಮ್” (ಸು. ಉ. ತಂ. ೩೯) ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತರಾತ್ಮನೀತಿ ಮನಸಿ| ಮನಸಃ ಸಮ್ಭ್ರಮೋ ಭ್ರಾನ್ತಿರೇವ| ಊರ್ಧ್ವೇ ಕಾಯೇ ವಾತ ಊರ್ಧ್ವವಾತಃ ||೩೪-೩೭||
Adhikarana 10 (38) · Śloka 39
ಬಲಂ ಪುಷ್ಟ್ಯುಪಲಮ್ಭಶ್ಚ ಕಾರ್ಶ್ಯದೋಷವಿವರ್ಜನಮ್| ಲಕ್ಷಣಂ ಬೃಂಹಿತೇ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮತಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಬೃಂಹಿತೇ||೩೮|| ಕೃತಾತಿಕೃತಲಿಙ್ಗಂ ಯಲ್ಲಙ್ಘಿತೇ ತದ್ಧಿ ರೂಕ್ಷಿತೇ |೩೯|
बलं पुष्ट्युपलम्भश्च कार्श्यदोषविवर्जनम्| लक्षणं बृंहिते स्थौल्यमति चात्यर्थबृंहिते||३८|| कृतातिकृतलिङ्गं यल्लङ्घिते तद्धि रूक्षिते |३९|
🔊 Audio coming soon
ಕಾರ್ಶ್ಯದೋಷವಿವರ್ಜನಮಿತಿ ಕಾರ್ಶ್ಯೇ ಯೇ ದೋಷಾಃ ಶೀತೋಷ್ಣಾಸಹತ್ವಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ವರ್ಜನಮ್||೩೮||-
Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40
ಸ್ತಮ್ಭಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ ಯಥೋಕ್ತೈಶ್ಚಾಮಯೈರ್ಜಿತೈಃ||೩೯|| ಶ್ಯಾವತಾ ಸ್ತಬ್ಧಗಾತ್ರತ್ವಮುದ್ವೇಗೋ ಹನುಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಹೃದ್ವರ್ಚೋನಿಗ್ರಹಶ್ಚ ಸ್ಯಾದತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಲಕ್ಷಣಮ್||೪೦||
स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तैश्चामयैर्जितैः||३९|| श्यावता स्तब्धगात्रत्वमुद्वेगो हनुसङ्ग्रहः| हृद्वर्चोनिग्रहश्च स्यादतिस्तम्भितलक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ ಇತಿ ಬಲವಾನ್ ಯದಾ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ| ಯಥೋಕ್ತೈರಿತಿ “ಪಿತ್ತಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾ ಯೇ” ಇತ್ಯಾದ್ಯಭಿಧೇಯೈಃ| ಉದ್ವೇಗ ಊರ್ಧ್ವವಾತವೇಗಃ; ಕಿಂವಾ ಭೈಷಜ್ಯಾನಭಿಲಾಷಃ||೩೯-೪೦||
Adhikarana 12 (41-42) · Śloka 42
ಲಕ್ಷಣಂ ಚಾಕೃತಾನಾಂ ಸ್ಯಾತ್ ಷಣ್ಣಾಮೇಷಾಂ ಸಮಾಸತಃ| ತದೌಷಧಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಮಶಮೋ ವೃದ್ಧಿರೇವ ಚ||೪೧|| ಇತಿ ಷಟ್ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಮ್ಯಗುಪಕ್ರಮಾಃ| ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧನೇ ಸಿದ್ಧಾ ಮಾತ್ರಾಕಾಲಾನುರೋಧಿನಃ||೪೨||
लक्षणं चाकृतानां स्यात् षण्णामेषां समासतः| तदौषधानां धातूनामशमो वृद्धिरेव च||४१|| इति षट् सर्वरोगाणां प्रोक्ताः सम्यगुपक्रमाः| साध्यानां साधने सिद्धा मात्राकालानुरोधिनः||४२||
🔊 Audio coming soon
ತದೌಷಧಾನಾಮಿತಿ ಲಙ್ಘನಾದಿಸಾಧ್ಯಾನಾಮ್| ವೃದ್ಧಿರೇವ ಚೇತಿ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಕೃತಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಿಯಯಾ ದೋಷಕ್ಷೋಭಮಾತ್ರಸ್ಯ ಕೃತತ್ವಾತ್| ಧಾತೂನಾಮಿತಿ ದೋಷಾಣಾಂ, “ದೋಷಾ ಅಪಿ ಧಾತುಶಬ್ದಂ ಲಭನ್ತೇ” ಇತಿ ವಚನಾತ್||೪೧-೪೨||
Adhikarana 13 (43) · Śloka 43
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ದೋಷಾಣಾಂ ಬಹುಸಂಸರ್ಗಾತ್ ಸಙ್ಕೀರ್ಯನ್ತೇ ಹ್ಯುಪಕ್ರಮಾಃ| ಷಟ್ತ್ವಂ ತು ನಾತಿವರ್ತನ್ತೇ ತ್ರಿತ್ವಂ ವಾತಾದಯೋ ಯಥಾ||೪೩||
भवति चात्र- दोषाणां बहुसंसर्गात् सङ्कीर्यन्ते ह्युपक्रमाः| षट्त्वं तु नातिवर्तन्ते त्रित्वं वातादयो यथा||४३||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಲಙ್ಘನಾದ್ಯುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ವಿಕಾರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಂಸರ್ಗಮಾಹ- ದೋಷಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾಣಾಂ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸಂಸರ್ಗಾ ಬಹವಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸಾಧನಾರ್ಥಮುಪಕ್ರಮಾ ಅಪಿ ಸಙ್ಕೀರ್ಯನ್ತೇ ಮಿಶ್ರತಾಂ ಯಾನ್ತಿ| ಯಥಾ- ಕ್ವಚಿಲ್ಲಙ್ಘನಸ್ವೇದನೇ, ಕ್ವಚಿದ್ಬೃಂಹಣಸ್ನೇಹನೇ , ಏವಮಾದಿ| ಷಟ್ತ್ವಂ ತು ನಾತಿವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಅಪಿ ಲಙ್ಘನಾದಿಸ್ವರೂಪಂ ನ ಜಹತಿ; ನ ಲಙ್ಘನಾದಯಃ ಪರಸ್ಪರಯುಕ್ತಾ ಮಧುಸರ್ಪಿಃಸಂಯೋಗವತ್ ಪ್ರಕೃತಿಗುಣಾನಪೇಕ್ಷಿಕಾರ್ಯಾನ್ತರಮಾರಭನ್ತ ಇತಿ ಭಾವಃ| ಅತ್ರೈವ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ- ತ್ರಿತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಚ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ಸಂಸರ್ಗಿಸಙ್ಖ್ಯಾಽಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರಕಃ||೪೩||
Adhikarana 14 (44) · Śloka 44
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಇತ್ಯಸ್ಮಿಲಙ್ಘನಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ಷಡುಪಕ್ರಮಾಃ| ಯಥಾಪ್ರಶ್ನಂ ಭಗವತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೈಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೪೪||
तत्र श्लोकाः- इत्यस्मिँलङ्घनाध्याये व्याख्याताः षडुपक्रमाः| यथाप्रश्नं भगवता चिकित्सा यैः प्रवर्तते||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने लङ्घनबृंहणीयो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯೋಜನಾಚತುಷ್ಕೇ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||