Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः सन्तर्पणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸਡੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਮੇਵ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਪਤਰ੍ਪਣਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਵਿਸਯੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯੋਭਿਧੀਯਤੇ ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਤਿ ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਮਧੁਰੈਰ੍ਗੁਰੁਪਿਚ੍ਛਿਲੈਃ| ਨਵਾਨ੍ਨੈਰ੍ਨਵਮਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚਾਨੂਪਵਾਰਿਜੈਃ||੩|| ਗੋਰਸੈਰ੍ਗੌਡਿਕੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕੈਸ਼੍ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼ਃ| ਚੇਸ੍ਟਾਦ੍ਵੇਸੀ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਃ||੪|| ਰੋਗਾਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ| ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਕੋਠਕਣ੍ਡੂਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਜ੍ਵਰਾਃ||੫|| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਾਮਪ੍ਰਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮਰੋਚਕਃ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਂ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ||੬|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਲੇਪੋ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮੋਹਃ ਪ੍ਰਮੀਲਕਃ| ਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਚੈਵਂਵਿਧਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵਤਃ||੭||
सन्तर्पयति यः स्निग्धैर्मधुरैर्गुरुपिच्छिलैः| नवान्नैर्नवमद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः||३|| गोरसैर्गौडिकैश्चान्नैः पैष्टिकैश्चातिमात्रशः| चेष्टाद्वेषी दिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः||४|| रोगास्तस्योपजायन्ते सन्तर्पणनिमित्तजाः| प्रमेहपिडकाकोठकण्डूपाण्ड्वामयज्वराः||५|| कुष्ठान्यामप्रदोषाश्च मूत्रकृच्छ्रमरोचकः| तन्द्रा क्लैब्यमतिस्थौल्यमालस्यं गुरुगात्रता||६|| इन्द्रियस्रोतसां लेपो बुद्धेर्मोहः प्रमीलकः| शोफाश्चैवंविधाश्चान्ये शीघ्रमप्रतिकुर्वतः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਤਿ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮਾਚਰਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭਿਰਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤੁਪ੍ਰਭਤਿਭਿਸ੍ਤਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਾਰਕਤ੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ; ਭਵਤਿ ਹਿ ਤਪ੍ਤਿਕਾਰਕੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਯਥਾਤ੍ਰੈਵ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਪ੍ਰਯੋਗੇ- “ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋ ਭਾਗਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍” ਇਤਿ| ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਚੇਸ੍ਟਾਦ੍ਵੇਸਿਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗੀਤਾਙ੍ਗਚਾਲਨਾਦਿਚੇਸ੍ਟਾਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਮਪ੍ਰਦੋਸਾ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦਯਃ| ਪ੍ਰਮੀਲਕਃ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਮ੍||੩-੭||
Adhikarana 3 (8-25) · Śloka 26
ਸ਼ਸ੍ਤਮੁਲ੍ਲੇਖਨਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਧੂਮਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਾਨਿ ਚ||੮|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭਯਾਪ੍ਰਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਸੇਵਨਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਹਾ ਯੇ ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਵਿਨਾਸ਼ਨਾਃ||੯|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਵਧਂ ਪਾਠਾਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਸਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਂ ਸਮਦਨਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਜਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੦|| ਤੇਨ ਮੇਹਾਦਯੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ||੧੧|| ਮੁਸ੍ਤਮਾਰਗ੍ਵਧਃ ਪਾਠਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਖਦਿਰੋ ਨਿਮ੍ਬੋ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਵਤ੍ਸਕਾਤ੍||੧੨|| ਰਸਮੇਸਾਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬਨ੍ਨਰਃ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੩|| ਏਭਿਸ਼੍ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਸ੍ਨਾਨਯੋਗੋਪਯੋਜਿਤੈਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤੈਃ||੧੪|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਗੋਮੇਦਕੋ ਹਿਙ੍ਗੁ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਸ੍ਥਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਵਚਾ| ਵਸਕੈਲੇ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਚ ਖਰਾਹ੍ਵਾ ਚਾਸ਼੍ਮਭੇਦਕਃ||੧੫|| ਤਕ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ ਬਦਰਾਮ੍ਲਰਸੇਨ ਵਾ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਚ ਪੀਤਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੬|| ਤਕ੍ਰਾਭਯਾਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਅਰਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਦਯਃ ਸ਼ਮਮ੍||੧੭|| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਮਜਮੋਦਕਃ| ਮਨ੍ਥੋਯਂ ਸਕ੍ਤਵਸ੍ਤੈਲਂ ਹਿਤੋ ਲੋਹੋਦਕਾਪ੍ਲੁਤਃ||੧੮|| ਵ੍ਯੋਸਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੂਣਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਬਹਤ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪਾਠਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍||੧੯|| ਹਿਙ੍ਗੁ ਕੇਬੁਕਮੂਲਾਨਿ ਯਵਾਨੀਧਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਜਾਜੀਂ ਚ ਹਪੁਸਾਂ ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੨੦|| ਚੂਰ੍ਣਤੈਲਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਭਾਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਨਤਃ ਸਮਾਃ| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋ ਭਾਗਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੨੧|| ਪ੍ਰਯੋਗਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਮੂਢਵਾਤਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕਾਮਲਾਃ||੨੨|| ਪ੍ਲੀਹਾ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਮਰੋਚਕਃ| ਹਦ੍ਰੋਗੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਚ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਗਲਗ੍ਰਹਃ||੨੩|| ਕ੍ਰਿਮਯੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਃ ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਤੀਵ ਚ| ਨਰਾਣਾਂ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੨੪|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯੋ ਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ੀ ਯਵਗੋਧੂਮਭੋਜਨਃ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੫|| ਉਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਾਨਾਮਪਤਰ੍ਪਣਮੌਸਧਮ੍|੨੬|
शस्तमुल्लेखनं तत्र विरेको रक्तमोक्षणम्| व्यायामश्चोपवासश्च धूमाश्च स्वेदनानि च||८|| सक्षौद्रश्चाभयाप्राशः प्रायो रूक्षान्नसेवनम्| चूर्णप्रदेहा ये चोक्ताः कण्डूकोठविनाशनाः||९|| त्रिफलारग्वधं पाठां सप्तपर्णं सवत्सकम्| मुस्तं समदनं निम्बं जलेनोत्क्वथितं पिबेत्||१०|| तेन मेहादयो यान्ति नाशमभ्यस्यतो ध्रुवम्| मात्राकालप्रयुक्तेन सन्तर्पणसमुत्थिताः||११|| मुस्तमारग्वधः पाठा त्रिफला देवदारु च| श्वदंष्ट्रा खदिरो निम्बो हरिद्रे त्वक्च वत्सकात्||१२|| रसमेषां यथादोषं प्रातः प्रातः पिबन्नरः| सन्तर्पणकृतैः सर्वैर्व्याधिभिः सम्प्रमुच्यते||१३|| एभिश्चोद्वर्तनोद्धर्षस्नानयोगोपयोजितैः| त्वग्दोषाः प्रशमं यान्ति तथा स्नेहोपसंहितैः||१४|| कुष्ठं गोमेदको हिङ्गु क्रौञ्चास्थि त्र्यूषणं वचा| वृषकैले श्वदंष्ट्रा च खराह्वा चाश्मभेदकः||१५|| तक्रेण दधिमण्डेन बदराम्लरसेन वा| मूत्रकृच्छ्रं प्रमेहं च पीतमेतद्व्यपोहति||१६|| तक्राभयाप्रयोगैश्च त्रिफलायास्तथैव च| अरिष्टानां प्रयोगैश्च यान्ति मेहादयः शमम्||१७|| त्र्यूषणं त्रिफला क्षौद्रं क्रिमिघ्नमजमोदकः| मन्थोऽयं सक्तवस्तैलं हितो लोहोदकाप्लुतः||१८|| व्योषं विडङ्गं शिग्रूणि त्रिफलां कटुरोहिणीम्| बृहत्यौ द्वे हरिद्रे द्वे पाठामतिविषां स्थिराम्||१९|| हिङ्गु केबुकमूलानि यवानीधान्यचित्रकान्| सौवर्चलमजाजीं च हपुषां चेति चूर्णयेत्||२०|| चूर्णतैलघृतक्षौद्रभागाः स्युर्मानतः समाः| सक्तूनां षोडशगुणो भागः सन्तर्पणं पिबेत्||२१|| प्रयोगादस्य शाम्यन्ति रोगाः सन्तर्पणोत्थिताः| प्रमेहा मूढवाताश्च कुष्ठान्यर्शांसि कामलाः||२२|| प्लीहा पाण्ड्वामयः शोफो मूत्रकृच्छ्रमरोचकः| हृद्रोगो राजयक्ष्मा च कासः श्वासो गलग्रहः||२३|| क्रिमयो ग्रहणीदोषाः श्वैत्र्यं स्थौल्यमतीव च| नराणां दीप्यते चाग्निः स्मृतिर्बुद्धिश्च वर्धते||२४|| व्यायामनित्यो जीर्णाशी यवगोधूमभोजनः| सन्तर्पणकृतैर्दोषैः स्थौल्यं मुक्त्वा विमुच्यते||२५|| उक्तं सन्तर्पणोत्थानामपतर्पणमौषधम्|२६|
🔊 Audio coming soon
ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭਯਾਪ੍ਰਾਸ਼ ਇਤਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਹਰੀਤਕੀਪ੍ਰਾਸ਼ਃ; ਕਿਂਵਾ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਾਸ਼ਃ| ਯੇ ਚੋਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਆਰਗ੍ਵਧੀਯੇ (ਸੂ. ੩)| ਤੇਨੇਤਿ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ, ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਤੋਭ੍ਯਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ; ਕਿਂਵਾ ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਯਥਾਦੋਸਮਿਤਿ ਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਗਹੀਤਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਕਮ੍, ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਸ੍ਤ੍ਵਨਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਕਃ| ਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤੈਰਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧਨੋਪਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਗੋਮੇਦਕਃ ਮਣਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਃ ਪਕ੍ਸੀ, ‘ਕੋਞ੍ਚ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ| ਖਰਾਹ੍ਵਾ ਅਜਮੋਦਾ| ਲੋਹੋਦਕਾਪ੍ਲੁਤ ਇਤਿ ਅਗੁਰੂਦਕਾਪ੍ਲੁਤਃ| ਉਦਕਕਰਣਂ ਚ ਸਡਙ੍ਗਜਲਵਿਧਾਨੇਨ| ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਾਹਚਰ੍ਯਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਦਿਮਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮਿਤਿ ਜਲਾਲੋਡਿਤਸ਼ਕ੍ਤੁਰੂਪਤਯਾ, ਤੇਨ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਪ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਤ੍ਵਂ; ‘ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾ||੮-੨੫||-
Adhikarana 4 (26-30) · Śloka 30
ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੌਸਧਾਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਪਤਰ੍ਪਣਜਾ ਗਦਾਃ||੨੬|| ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਣੌਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਂਸਪਰਿਕ੍ਸਯਃ| ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਸਾਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮਰੋਚਕਃ||੨੭|| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸ਼ੂਲਂ ਜਙ੍ਘੋਰੁਤ੍ਰਿਕਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍||੨੮|| ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਭੇਦਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਾਤਜਾ ਗਦਾਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇਪਤਰ੍ਪਣਾਤ੍||੨੯|| ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਃ ਪੁਨਰਾਖ੍ਯਾਤਮੌਸਧਮ੍| ਯਤ੍ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਸਮਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦਭ੍ਯਾਸੇ ਵਾ ਤਦਿਸ੍ਯਤੇ ||੩੦||
वक्ष्यन्ते सौषधाश्चोर्ध्वमपतर्पणजा गदाः||२६|| देहाग्निबलवर्णौजःशुक्रमांसपरिक्षयः| ज्वरः कासानुबन्धश्च पार्श्वशूलमरोचकः||२७|| श्रोत्रदौर्बल्यमुन्मादः प्रलापो हृदयव्यथा| विण्मूत्रसङ्ग्रहः शूलं जङ्घोरुत्रिकसंश्रयम्||२८|| पर्वास्थिसन्धिभेदश्च ये चान्ये वातजा गदाः| ऊर्ध्ववातादयः सर्वे जायन्ते तेऽपतर्पणात्||२९|| तेषां सन्तर्पणं तज्ज्ञैः पुनराख्यातमौषधम्| यत्तदात्वे समर्थं स्यादभ्यासे वा तदिष्यते ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਦਯ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਃ “ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਸ੍ਤਮੋ ਹਦਿ” (ਸੂ. ੨੨) ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਰ੍ਯਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਯੁਰ੍ਯਾਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੋ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸ ਏਵ, ਯਥਾ- “ਅਧਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਕੁਪਿਤੇਨ ਚ| ਕਰੋਤ੍ਯਨਿਸ਼ਮੁਦ੍ਗਾਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ||੨੬-੩੦||
Adhikarana 5 (31-38) · Śloka 38
ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸੀਣੋ ਹਿ ਸਦ੍ਯੋ ਵੈ ਤਰ੍ਪਣੇਨੋਪਚੀਯਤੇ| ਨਰ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ਚਿਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੩੧|| ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਦੋਸਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਾ| ਕਾਰ੍ਯਮਤ੍ਵਰਮਾਣੇਨ ਭੇਸਜਂ ਚਿਰਦੁਰ੍ਬਲੇ||੩੨|| ਹਿਤਾ ਮਾਂਸਰਸਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪਯਾਂਸਿ ਚ ਘਤਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਨਾਨਾਨਿ ਬਸ੍ਤਯੋਭ੍ਯਙ੍ਗਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੩੩|| ਜ੍ਵਰਕਾਸਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਿਣਾਮ੍| ਤਸ੍ਯਤਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਨਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਰ੍ਪਣਾ ਹਿਤਾਃ||੩੪|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਿਪ੍ਪਲੀਤੈਲਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ਕੈਃ| ਸਕ੍ਤੁਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤੋ ਵਸ੍ਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੫|| ਸਕ੍ਤਵੋ ਮਦਿਰਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੇਤਿ ਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਰੁਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੩੬|| ਫਾਣਿਤਂ ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਤਰ੍ਪਣਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਘ੍ਨਮੁਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੭|| ਮਨ੍ਥਃ ਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲੀਕਦਾਡਿਮੈਃ| ਪਰੂਸਕੈਃ ਸਾਮਲਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੩੮||
सद्यःक्षीणो हि सद्यो वै तर्पणेनोपचीयते| नर्ते सन्तर्पणाभ्यासाच्चिरक्षीणस्तु पुष्यति||३१|| देहाग्निदोषभैषज्यमात्राकालानुवर्तिना| कार्यमत्वरमाणेन भेषजं चिरदुर्बले||३२|| हिता मांसरसास्तस्मै पयांसि च घृतानि च| स्नानानि बस्तयोऽभ्यङ्गास्तर्पणास्तर्पणाश्च ये||३३|| ज्वरकासप्रसक्तानां कृशानां मूत्रकृच्छ्रिणाम्| तृष्यतामूर्ध्ववातानां वक्ष्यन्ते तर्पणा हिताः||३४|| शर्करापिप्पलीतैलघृतक्षौद्रैः समांशकैः| सक्तुद्विगुणितो वृष्यस्तेषां मन्थः प्रशस्यते||३५|| सक्तवो मदिरा क्षौद्रं शर्करा चेति तर्पणम्| पिबेन्मारुतविण्मूत्रकफपित्तानुलोमनम्||३६|| फाणितं सक्तवः सर्पिर्दधिमण्डोऽम्लकाञ्जिकम्| तर्पणं मूत्रकृच्छ्रघ्नमुदावर्तहरं पिबेत्||३७|| मन्थः खर्जूरमृद्वीकावृक्षाम्लाम्लीकदाडिमैः| परूषकैः सामलकैर्युक्तो मद्यविकारनुत्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਰ੍ਪਣਤਰ੍ਪਣਾਭ੍ਯਾਸਯੋਰੁਕ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਸਯਭੇਦਮਾਹ- ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਵਰਮਾਣੇਨੇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਚਿਰਦੁਰ੍ਬਲੇ ਤ੍ਵਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਤਰ੍ਪਣਮਗ੍ਨਿਵਧਾਦਿਦੋਸਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਤਰ੍ਪਣਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਾਰਕਾ ਮਨ੍ਥਾਦਯਃ; ਤੇਨ, ਇਹ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੇ ਤਰ੍ਪਣਾ ਅਪਤਰ੍ਪਣਕਾਰਕਾ ਵ੍ਯੋਸਾਦਯਸ੍ਤੇ ਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ; ਕਿਨ੍ਤੁ ‘ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਿਪ੍ਪਲੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਮਨ੍ਥੋਕ੍ਤਮਾਨੇਨਾਪਰੇਪੀਹ ਮਨ੍ਥਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ||੩੧-੩੮||
Adhikarana 6 (39) · Śloka 39
ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲੋ ਜਲਕਤਃ ਸਸ੍ਨੇਹੋ ਰੂਕ੍ਸ ਏਵ ਵਾ| ਸਦ੍ਯਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਃ||੩੯||
स्वादुरम्लो जलकृतः सस्नेहो रूक्ष एव वा| सद्यः सन्तर्पणो मन्थः स्थैर्यवर्णबलप्रदः||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਰ੍ਪਣਮਾਹ| ਅਮ੍ਲ ਇਤਿ ਅਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਦਿਯੋਗਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਰੂਕ੍ਸਸਕ੍ਤੁਕਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਸ਼ੈਤ੍ਯਦੇਹਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵੈਃ ਸਦ੍ਯਃਸਨ੍ਤਰ੍ਪਕਤ੍ਵਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਅਤ ਏਵ ‘ਸਦ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਬਂਹਣਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਤਰ੍ਪਕਤ੍ਵਮਪਿ ਭਵਤਿ||੩੯||
Adhikarana 7 (40) · Śloka 40
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਾ ਯੇ ਰੋਗਾ ਰੋਗਾ ਯੇ ਚਾਪਤਰ੍ਪਣਾਤ੍| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯੇ ਤੇਧ੍ਯਾਯੇ ਸੌਸਧਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੪੦||
तत्र श्लोकः- सन्तर्पणोत्था ये रोगा रोगा ये चापतर्पणात्| सन्तर्पणीये तेऽध्याये सौषधाः परिकीर्तिताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने सन्तर्पणीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯੋਜਨਾਚਤੁਸ੍ਕੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੩||