Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਅਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੈਰ੍ਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਃ| ਸ੍ਵੇਦਸਾਧ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਦਾ ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ||੩|| ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵੇਦੇਨਾਵਜਿਤੇਨਿਲੇ| ਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰਰੇਤਾਂਸਿ ਨ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ||੪|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਪਿ ਹਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਨੈਃ| ਨਮਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਤੋ ਨਰਾਨ੍||੫||
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः| स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः||३|| स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजितेऽनिले| पुरीषमूत्ररेतांसि न सज्जन्ति कथञ्चन||४|| शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः| नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्||५||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾ ਅਸਂਸਸ੍ਟਵਾਤਕਫਜਾਃ, ਵਾਤਕਫਜਤ੍ਵੇਪ੍ਯੁਦਰਾਦਯਃ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਅਤ ਆਹ- ਸ੍ਵੇਦਸਾਧ੍ਯਾਃ; ਏਤੇਨੋਦਰਾਦਯੋਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਨ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਗਮਮ੍, ਏਤਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਨੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਯਦਿ ਵਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਸਹਜਂ ਨਮਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਰੋਗਰ੍ਤੁਵ੍ਯਾਧਿਤਾਪੇਕ੍ਸੋ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋਤਿਮਦੁਰ੍ਨ ਚ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਕਰੋ ਮਤਃ||੬||
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णोऽतिमृदुर्न च| द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः||६||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਗਮਤੁਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਚ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਨਾਪੇਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਰੋਗਰ੍ਤੁਵ੍ਯਾਧਿਤਾਪੇਕ੍ਸਃ| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਨਾਤਿਚਣ੍ਡਤਾਪਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨ੍| ਕਲ੍ਪਿਤ ਇਤਿ ਰੋਗਾਦੀਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥੋਚਿਤੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਦੇਸ਼ੇ ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਦੌ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ਵ੍ਯਾਧੌ ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚ ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦੋ ਮਹਾਬਲੇ| ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮਧ੍ਯਮੋ ਹਿਤਃ||੭|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਵਾਤੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਿਤਃ||੮||
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले| दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः||७|| वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते| स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः||८||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਵ੍ਯਾਧਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧੌ ਮਹਾਬਲੇ ਤਥਾ ਸ਼ੀਤੇ ਕਾਲਕਤੇ ਮਹਾਬਲੇ| ਮਹਾਨਿਤਿ ਚਣ੍ਡਤਾਪ ਏਵ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਤ੍ਵੇਨ ਮਦੁਸ੍ਵੇਦਾਪੇਕ੍ਸਯਾਧਿਕਤਾਪਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਦੁਰ੍ਬਲ ਇਤਿ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਮ ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਯੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ; ਏਤਚ੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦਿਕਥਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਕਲ੍ਪਨੋਦਾਹਰਣਂ; ਵਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸਃ||੭-੮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਤੇ ਕਫੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵੋ ਹਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤਥੈਵ ਚ||੯||
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते| रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च||९||
🔊 Audio coming soon
ਤਂ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਯਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ- ਆਮਾਸ਼ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਤੇ ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵਃ ਸ੍ਥਾਨਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤਾਪੇਕ੍ਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਏਵਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਕਫੇ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ; ਆਮਾਸ਼ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਫਸ੍ਥਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਹਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਰੂਕ੍ਸਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਸ੍ਥਾਨਂ ਜਯੇਦ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਸ੍ਯਾਵਿਰੁਦ੍ਧਤਃ” ਇਤਿ||੯||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
ਵਸਣੌ ਹਦਯਂ ਦਸ੍ਟੀ ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ਮਦੁ ਨੈਵ ਵਾ| ਮਧ੍ਯਮਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ਸ਼ੇਸਮਙ੍ਗਾਵਯਵਮਿਸ੍ਟਤਃ||੧੦||
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा| मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਮਦੁ ਨੈਵ ਵੇਤਿ ਸ੍ਵੇਦੈਕਸਾਧ੍ਯੇ ਵਸਣਾਦਿਗਤੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਮਦੁਸ੍ਵੇਦਃ, ਸ੍ਵੇਦਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋਪਾਯਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭਵੇ ਤੁ ਨ ਵੇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਇਸ੍ਟਤ ਇਤ੍ਯਾਤੁਰੇਚ੍ਛਾਤੋ ਵੈਦ੍ਯੇਚ੍ਛਾਤਸ਼੍ਚ| ਇਸ੍ਟਤ ਇਤਿ ਭਾਵਾਦਿਚ੍ਛਾਵਚਨਃ||੧੦||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧੈਰ੍ਨਕ੍ਤਕੈਃ ਪਿਣ੍ਡ੍ਯਾ ਗੋਧੂਮਾਨਾਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਪਲਾਸ਼ੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਯ ਚਕ੍ਸੁਸੀ||੧੧||
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा| पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਚਕ੍ਸੁਸਃ ਸ੍ਵੇਦਪਰਿਹਾਰੋਪਾਯਮਾਹ- ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਕ੍ਤਕਃ ਕਰ੍ਪਟਾਵਯਵਃ ||੧੧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਭਿਃ ਸ਼ੀਤਾਭਿਃ ਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ਭਾਜਨੈਰਪਿ| ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਜਲਜੈਰ੍ਹਸ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤੋ ਹਦਯਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੧੨||
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि| जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਹਦਯਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲਜਾਨਿ ਪਙ੍ਕਜਾਦੀਨਿ| ਏਵਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸਣਰਕ੍ਸਾਪ੍ਯੁਨ੍ਨੇਤਵ੍ਯਾ, ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਧਦਯਚਕ੍ਸੁਃਪਾਲਨਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧੨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਸ਼ੀਤਸ਼ੂਲਵ੍ਯੁਪਰਮੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਗੌਰਵਨਿਗ੍ਰਹੇ| ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਮਾਰ੍ਦਵੇ ਸ੍ਵੇਦੇ ਸ੍ਵੇਦਨਾਦ੍ਵਿਰਤਿਰ੍ਮਤਾ||੧੩||
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे| सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਸ਼ੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ ਸ੍ਵੇਦਭਵੇ ਘਰ੍ਮੇ| ਸ੍ਵੇਦਨਾਦ੍ਵਿਰਤਿਰ੍ਮਤੇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ ਸ਼ੀਤਾਦਿਵ੍ਯੁਪਰਮੇ ਸਤਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨੀਯਃ, ਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯਨੁਪਰਮੇ ਚ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਦ੍ਵਯਮੁਪਦਿਸ਼ਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਇਤ ਏਵ ਸ੍ਵੇਦਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਸ਼ੀਤਾਦਿਵ੍ਯੁਪਰਮੋਤ੍ਪਾਦਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਾਦਿਵ੍ਯੁਪਰਮਾਨੁਤ੍ਪਾਦਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯੋਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਨਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਾਨਭਿਧਾਨਮੁਦ੍ਭਾਵਨੀਯਮ੍||੧੩||
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਸ਼ਰੀਰਸਦਨਂ ਤਸਾ| ਦਾਹਃ ਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੪|| ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੇ ਯੋ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਿਕਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਿਧਿਃ| ਸੋਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਃ||੧੫||
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा| दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः| सोऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਉਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਿਕੋ ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਂ “ਮਦ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਨ ਵਾ ਪੇਯਂ” (ਸੂ.ਅ.੬) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਪਦਿਸ੍ਟਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ, ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ||੧੪-੧੫||
Adhikarana 11 (16-19) · Śloka 19
ਕਸਾਯਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਂ ਸਾਤਿਸਾਰਾਣਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍||੧੬|| ਵਿਦਗ੍ਧਭ੍ਰਸ੍ਟਬ੍ਰਧ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿਸਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍| ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਨਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਿਨਾਮ੍||੧੭|| ਤਸ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸੁਧਿਤਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ੋਚਤਾਮਪਿ| ਕਾਮਲ੍ਯੁਦਰਿਣਾਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸਤਾਨਾਮਾਢ੍ਯਰੋਗਿਣਾਮ੍||੧੮|| ਦੁਰ੍ਬਲਾਤਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮੁਪਕ੍ਸੀਣੌਜਸਾਂ ਤਥਾ| ਭਿਸਕ੍ ਤੈਮਿਰਿਕਾਣਾਂ ਚ ਨ ਸ੍ਵੇਦਮਵਤਾਰਯੇਤ੍||੧੯||
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्||१६|| विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम्| श्रान्तानां नष्टसञ्ज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्||१७|| तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि| कामल्युदरिणां चैव क्षतानामाढ्यरोगिणाम्||१८|| दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा| भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਸਾਯਮਦ੍ਯਂ; ਕਿਂਵਾ ਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦੋਮਧੁਰਵਚਨਃ, ਨ ਤੇਨ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਕਸਾਯਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਵਾਤਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਵਾਤੇ ਚ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਹਿਤ ਏਵ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਕਸਾਯਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵੇਦਨਿਸੇਧ ਇਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਰਸ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਕਿਂਵਾ, ਕਸਾਯਨਿਤ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਾਤਿਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਵਿਰੂਕ੍ਸਕਸ੍ਤਮ੍ਭਕਤ੍ਵੇਨ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪਰ੍ਵਭੇਦਮਾਵਹਤੀਤ੍ਯਤਃ ਕਸਾਯਨਿਤ੍ਯਨਿਸੇਧਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮਵਿਧਾਨਾਦੇਵ ਸ੍ਵੇਦੇ ਨਿਸਿਦ੍ਧੇ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਵੇਦਨਿਸੇਧੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਂ ਯਦ੍ਯਨ੍ਯੋਪਿ ਸ੍ਵੇਦਸਾਧ੍ਯੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੋ ਵਿਕਾਰੋ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ, ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਙ੍ਗਤਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਚ; ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਿਕਾਮਲ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤੀਨਾਮ੍| ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਰ੍ਵ ਏਵਂ ਮੇਹਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਮੇਹੇਸੁ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਂ, ਮੇਹੇਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ; ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਿਨਾਮਿਤਿ ਤੁ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਂ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਬ੍ਰਧ੍ਨਃ ਗੁਦਃ| ਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਾਮਿਤਿ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਤਕਫਜਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਸ੍ਵੇਦਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਢ੍ਯਰੋਗੀਹ ਵਾਤਰਕ੍ਤੀ| ਏਸੁ ਚਾਸ੍ਵੇਦਵਿਸਯੇਸੁ ਯਦਿ ਸ੍ਵੇਦੈਕਸਾਧ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾਦਿਰ੍ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਾਦਲ੍ਪਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਮੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਧੇਯ ਇਤਿ ਨ੍ਯਾਯਸਿਦ੍ਧਮੇਵ; ਯਦਾਹੁਰ੍ਨ੍ਯਾਯਵਿਦਃ- “ਭੂਯੋਵਿਰੋਧੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮ੍” ਇਤਿ||੧੬-੧੯||
Adhikarana 12 (20-24) · Śloka 24
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਚ ਕਾਸੇ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੇਸ੍ਵਲਾਘਵੇ| ਕਰ੍ਣਮਨ੍ਯਾਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲੇ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਗਲਗ੍ਰਹੇ||੨੦|| ਅਰ੍ਦਿਤੈਕਾਙ੍ਗਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪਕ੍ਸਾਘਾਤੇ ਵਿਨਾਮਕੇ| ਕੋਸ੍ਠਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ ਵਿਜਮ੍ਭਕੇ||੨੧|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕਟੀਕੁਕ੍ਸਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਗਧ੍ਰਸੀਸੁ ਚ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਮੁਸ੍ਕਯੋਰਙ੍ਗਮਰ੍ਦਕੇ||੨੨|| ਪਾਦਜਾਨੂਰੁਜਙ੍ਘਾਰ੍ਤਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ਼੍ਵਯਥਾਵਪਿ| ਖਲ੍ਲੀਸ੍ਵਾਮੇਸੁ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਵੇਪਥੌ ਵਾਤਕਣ੍ਟਕੇ||੨੩|| ਸਙ੍ਕੋਚਾਯਾਮਸ਼ੂਲੇਸੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਗੌਰਵਸੁਪ੍ਤਿਸੁ | ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੪||
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे| कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे||२०|| अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके| कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके||२१|| पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसङ्ग्रहे गृध्रसीषु च| मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके||२२|| पादजानूरुजङ्घार्तिसङ्ग्रहे श्वयथावपि| खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके||२३|| सङ्कोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु | सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਿਨਾਮਕਃ ਸ਼ਰੀਰਵਿਨਮਨਕਾਰੀ ਵਾਤਃ| ਵਿਜਮ੍ਭਕੋ ਬਹਿਰਾਯਾਮਃ, ਜਮ੍ਭਾਬਹੁਤ੍ਵਂ ਵਾ| ਪਾਦਜਾਨੂਰੁਜਙ੍ਘਾਭਿਰਰ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਖਲ੍ਲੀ ਹਸ੍ਤਪਦਾਵਮੋਟਨਮ੍| ਵਾਤਕਣ੍ਟਕੋ ਗੁਲ੍ਫਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵਾਤਃ| ਅਲਾਘਵ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤੇਪਿ ਪੁਨਰ੍ਗੌਰਵਵਚਨਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਗੁਰੁਤਰਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਲਾਘਵਵਚਨਂ ਤੁ ਲਾਘਵਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਨਾਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਤੇ, ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਞ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਯਥਾ “ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਵਾਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੧) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਹ੍ਯਰੂਕ੍ਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਰੂਕ੍ਸਤਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਾਤ੍ਰਮੇਵ||੨੦-੨੪||
Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27
ਤਿਲਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਾਮ੍ਲਘਤਤੈਲਾਮਿਸੌਦਨੈਃ| ਪਾਯਸੈਃ ਕਸ਼ਰੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੫|| ਗੋਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਵਰਾਹਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਭਿਃ ਸਤੁਸੈਰ੍ਯਵੈਃ| ਸਿਕਤਾਪਾਂਸ਼ੁਪਾਸਾਣਕਰੀਸਾਯਸਪੂਟਕੈਃ||੨੬|| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾਤਿਕਾਨ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੇਸ੍ਵਪਿ||੨੭||
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः| पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५|| गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः| सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६|| श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्| द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७||
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਦਿਸ੍ਵੇਦਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਤਿਲਮਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਣ੍ਡਰੂਪਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦਃ| ਕਰੀਸਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗੋਮਯਃ; ਆਯਸਃ ਅਯੋਵਿਕਾਰਃ, ਸ ਚੇਹ ਪੁਟਕਰਣਯੋਗ੍ਯੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਪੂਰ੍ਵੈਰਿਤਿ ਤਿਲਮਾਸਾਦਿਭਿਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤਿਲਮਾਸਾਦਯੋ ਵਾਤੇ, ਗੋਖਰਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ, ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸ੍ਵੇਦੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੨੫-੨੭||
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
ਭੂਗਹੇਸੁ ਚ ਜੇਨ੍ਤਾਕੇਸੂਸ੍ਣਗਰ੍ਭਗਹੇਸੁ ਚ| ਵਿਧੂਮਾਙ੍ਗਾਰਤਪ੍ਤੇਸੁ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍||੨੮||
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च| विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਭੂਗਹੇਸ੍ਵਿਤਿ ਭੂਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਥੇਸੁ ਗਹੇਸੁ| ਉਸ੍ਣਗਰ੍ਭਗਹੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕੁਟੀਸ੍ਵੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਭ੍ਯਕ੍ਤਃ||੨੮||
Adhikarana 15 (29-33) · Śloka 33
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਂ ਮਾਂਸਂ ਪਯੋ ਬਸ੍ਤਸ਼ਿਰਸ੍ਤਥਾ| ਵਰਾਹਮਧ੍ਯਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਤ੍ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਾਃ||੨੯|| ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਜ੍ਞੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸੋ ਭਿਸਕ੍ਤਮਃ||੩੦|| ਵਾਰੁਣਾਮਤਕੈਰਣ੍ਡਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲਕਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਵਾਸਾਵਂਸ਼ਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਪਤ੍ਰੈਰਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਚ||੩੧|| ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਸੈਰੇਯਮਾਲਤੀਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕੈਃ | ਪਤ੍ਰੈਰੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੨|| ਭੂਤੀਕਪਞ੍ਚਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਰਯਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਨਾ| ਮੂਤ੍ਰੈਰਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੩||
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा| वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः||२९|| इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः||३०|| वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः| वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च||३१|| शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः | पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३२|| भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना| मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਸ਼ਿਰਃ ਛਾਗਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਬੀਜਾਦਯਃ ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਤਣ੍ਡੁਲਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਵਤ੍ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਾਃ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਪਹੋ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦ ਉਕ੍ਤਃ, ਵਾਰੁਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਾਪਹਃ, ਭੂਤੀਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਹਃ| ਵਾਰੁਣੋ ਵਰੁਣਃ ਅਮਤਕਾ ਗੁਡੂਚੀ, ਸਰ੍ਸਪੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰੈਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਂਸ਼ੋ ਵੇਣੁਃ| ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਿਟਪਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨੋ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਸੈਰੇਯਃ ਝਿਣ੍ਟੀ||੨੯-੩੩||
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ਏਤ ਏਵ ਚ ਨਿਰ੍ਯੂਹਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਜਲਕੋਸ੍ਠਕੇ| ਸ੍ਵੇਦਨਾਰ੍ਥਂ ਘਤਕ੍ਸੀਰਤੈਲਕੋਸ੍ਠਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੩੪||
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके| स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਏਤ ਏਵੇਤਿ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਪਿ| ਜਲਕੋਸ੍ਠਃ ਅਵਗਾਹਾਰ੍ਥਂ ਕਤਂ ਮਹਜ੍ਜਲਪਾਤ੍ਰਮ੍; ਏਵਂ ਘਤਕ੍ਸੀਰਤੈਲਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੩੪||
Adhikarana 17 (35-37) · Śloka 37
ਗੋਧੂਮਸ਼ਕਲੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਯਵਾਨਾਮਮ੍ਲਸਂਯੁਤੈਃ| ਸਸ੍ਨੇਹਕਿਣ੍ਵਲਵਣੈਰੁਪਨਾਹਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੫|| ਗਨ੍ਧੈਃ ਸੁਰਾਯਾਃ ਕਿਣ੍ਵੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਯਾ| ਉਮਯਾ ਕੁਸ੍ਠਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਯਾ ਚੋਪਨਾਹਯੇਤ੍||੩੬|| ਚਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚੋਪਨਦ੍ਧਵ੍ਯਃ ਸਲੋਮਭਿਰਪੂਤਿਭਿਃ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਰਲਾਭੇ ਤੁ ਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕਸ਼ਾਟਕੈਃ||੩੭||
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः| सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते||३५|| गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया| उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्||३६|| चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः| उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः||३७||
🔊 Audio coming soon
ਗੋਧੂਮਸ਼ਕਲੈਃ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣੈਃ| ਕਿਣ੍ਵਃ ਸੁਰਾਬੀਜਮ੍| ਉਪਨਾਹਃ ਬਹਲਂ ਲੇਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਰ੍ਮਾਦਿਭਿਰਾਵਤ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਨਮ੍; ਚਰ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚੋਪਨਦ੍ਧਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਉਪਨਾਹੋਨਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਗਨ੍ਧੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਪਨਾਹੋ ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਰਿਤਿ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮਗਾਦਿਪ੍ਰਾਣਿਪ੍ਰਭਵੈਃ | ਆਵਿਕਸ਼ਾਟਕਃ ਕਮ੍ਬਲਃ||੩੫-੩੭||
Adhikarana 18 (38) · Śloka 38
ਰਾਤ੍ਰੌ ਬਦ੍ਧਂ ਦਿਵਾ ਮੁਞ੍ਚੇਨ੍ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਕਤਮ੍| ਵਿਦਾਹਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੇ||੩੮||
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम्| विदाहपरिहारार्थं, स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले||३८||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਨਾਹਸ੍ਵੇਦੇ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸਾਵਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਰਾਤ੍ਰੌ ਬਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਿਵਾਕਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਬਨ੍ਧਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਦਾਹਃ ਰਕ੍ਤਾਦਿਵਿਦਾਹਃ| ਸ਼ੀਤਲੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ “ਕਾਲੇ” ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪ੍ਰਕਰ੍ਸ ਉਕ੍ਤਾਦ੍ਬਨ੍ਧਨਕਾਲਾਦਧਿਕਕਾਲਤ੍ਵਂ ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਯ||੩੮||
Adhikarana 19 (39-40) · Śloka 40
ਸਙ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੋ ਨਾਡੀ ਪਰਿਸੇਕੋਵਗਾਹਨਮ੍| ਜੇਨ੍ਤਾਕੋਸ਼੍ਮਘਨਃ ਕਰ੍ਸੂਃ ਕੁਟੀ ਭੂਃ ਕੁਮ੍ਭਿਕੈਵ ਚ||੩੯|| ਕੂਪੋ ਹੋਲਾਕ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸ੍ਵੇਦਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਤਾਨ੍ ਯਥਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ||੪੦||
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेकोऽवगाहनम्| जेन्ताकोऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च||३९|| कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश| तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਤੁਂ ਸਙ੍ਕਰਾਦੀਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਵਦੁਦ੍ਦਿਸ਼ਤਿ- ਸਙ੍ਕਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਕਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪਰਮ੍ਪਰਾਸਿਦ੍ਧਾਃ; ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਾਦੌ ਨਾਡ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣੀਯਤ ਇਤ੍ਯਨ੍ਵਯੋਪ੍ਯਨੁਸਰਣੀਯਃ, ਜੇਨ੍ਤਾਕਾਦਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵਯਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾ ਏਵ||੩੯-੪੦||
Adhikarana 20 (41) · Śloka 41
ਤਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤੈਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤੈਰ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰੁਪਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੪੧||
तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਤਿਲਮਾਸਾਦਿਪਿਣ੍ਡੈਸ੍ਤਥਾ ਗੋਖਰਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਪੁਟਕਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡੈਃ; ਸ੍ਵੇਦਨਮੇਵੋਪਸ੍ਵੇਦਨਮ੍||੪੧||
Adhikarana 21 (42) · Śloka 42
ਸ਼ੂਕਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਪੁਲਾਕਾਨਾਂ ਵੇਸ਼ਵਾਰਪਾਯਸਕਸ਼ਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਦੀਨਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੇ ਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੇਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋਰੁਬੂਕਾਰ੍ਕਪਤ੍ਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੇ ਵਾ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯੋਪਸ੍ਵੇਦਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੪੨||
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदेपञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਲਾਕਃ ਤੁਚ੍ਛਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਮਾਸਾਦਿਕਤੋਤ੍ਕਾਰਾਕਤਿਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ | ਪ੍ਰਸ੍ਤੀਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਃ ਸ਼ਯਨਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸ੍ਵੇਦਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰੇ| ਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੇ ਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕਪਿਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲ ਏਰਣ੍ਡਭੇਦਃ||੪੨||
Adhikarana 22 (43) · Śloka 43
ਸ੍ਵੇਦਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਸ਼ੁਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਮਗਸ਼ਕੁਨਪਿਸ਼ਿਤਸ਼ਿਰਸ੍ਪਦਾਦੀਨਾਮੁਸ੍ਣਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਹਮਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਂ ਵਾ ਕੁਮ੍ਭ੍ਯਾਂ ਬਾਸ੍ਪਮਨੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਯਾਮੁਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਾਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਸ਼ਰੇਸੀਕਾਵਂਸ਼ਦਲਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਪਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਮਕਤਯਾ ਗਜਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸਂਸ੍ਥਾਨਯਾ ਵ੍ਯਾਮਦੀਰ੍ਘਯਾ ਵ੍ਯਾਮਾਰ੍ਧਦੀਰ੍ਘਯਾ ਵਾ ਵ੍ਯਾਮਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਸ੍ਟਭਾਗਮੂਲਾਗ੍ਰਪਰਿਣਾਹਸ੍ਰੋਤਸਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਾਤਹਰਪਤ੍ਰਸਂਵਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਯਾ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਵਿਨਾਮਿਤਯਾ ਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰੋ ਬਾਸ੍ਪਮੁਪਹਰੇਤ੍; ਬਾਸ੍ਪੋ ਹ੍ਯਨਜੁਗਾਮੀ ਵਿਹਤਚਣ੍ਡਵੇਗਸ੍ਤ੍ਵਚਮਵਿਦਹਨ੍ ਸੁਖਂ ਸ੍ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਃ||੪੩||
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत्; बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||४३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਮਾਹ| ਸ੍ਵੇਦਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਵੇਦੋਪਗਗਣੋਕ੍ਤਾਨਿ ਇਹ ਚ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਕ੍ਵਾਥਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਸ਼ਿਰਃਪਦਂ ਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਬਾਸ੍ਪਮਨੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਵਥਨਕਾਲੇ ਬਾਸ੍ਪੋ ਯਥਾ ਨ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਾਂ ਬਾਸ੍ਪਂ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਃ ਸਨ੍ ਨਾਡ੍ਯਾ ਉਪਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਾਡੀਕਰਣਵਿਧਿਮਾਹ- ਸ਼ਰੇਸੀਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਂਸ਼ਦਲੋ ਵਂਸ਼ਵਿਦਲਃ | ਗਜਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸਂਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਅਗ੍ਰ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਮਃ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਸ੍ਤਤਬਾਹੁਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਂ; ਵ੍ਯਾਮਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਬਹਲਸ੍ਵੇਦੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਮਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇਨ ਵ੍ਯਾਮਾਸ੍ਟਭਾਗੇਨ ਚ ਮੂਲੇ ਅਗ੍ਰੇ ਚ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮਾਨਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ; ਪਰਿਣਾਹੇਨ ਵੇਸ੍ਟਨੇਨ ਸ੍ਰੋਤੋ ਰਨ੍ਧ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾ| ਯਥੋਕ੍ਤਨਾਡੀਕਰਣੇ ਗੁਣਮਾਹ- ਬਾਸ੍ਪੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਹਤਚਣ੍ਡਵੇਗਤ੍ਵਂ ਨਾਡੀਕਾਯਾ ਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੪੩||
Adhikarana 23 (44) · Śloka 44
ਵਾਤਿਕੋਤ੍ਤਰਵਾਤਿਕਾਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਕੁਮ੍ਭੀਰ੍ਵਰ੍ਸਣਿਕਾਃ ਪ੍ਰਨਾਡੀਰ੍ਵਾ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਹਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸੇਚਯੇਦਿਤਿ ਪਰਿਸੇਕਃ||੪੪||
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनामुत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर्वर्षणिकाः प्रनाडीर्वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः||४४||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਸੇਕਵਿਧਿਮਾਹ- ਵਾਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਿਕਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ, ਉਤ੍ਤਰਵਾਤਿਕਾਨਿ ਉਤ੍ਤਰਵਾਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਤੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਹਿਤਾਨੀਹ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ| ਵਰ੍ਸਣਿਕਾ ਅਲ੍ਪਘਟੀ, ‘ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਪ੍ਰਣਾਡੀ ਵੇਣੁਨਲਨਾਡ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ||੪੪||
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
ਵਾਤਹਰੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥਕ੍ਸੀਰਤੈਲਘਤਪਿਸ਼ਿਤਰਸੋਸ੍ਣਸਲਿਲਕੋਸ੍ਠਕਾਵਗਾਹਸ੍ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤ ਏਵਾਵਗਾਹਃ||੪੫||
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਯਥੋਕ੍ਤ ਏਵੇਤਿ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ| ਅਵਗਾਹਃ ਅਵਗਾਹਸ੍ਵੇਦਃ||੪੫||
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
ਅਥ ਜੇਨ੍ਤਾਕਂ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਰ੍ਭੂਮਿਂ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ- ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਵਾ ਗੁਣਵਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਕਸ੍ਣਮਧੁਰਮਤ੍ਤਿਕੇ ਸੁਵਰ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਪਰੀਵਾਪਪੁਸ੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਜਲਾਸ਼ਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕੂਲੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਵਾ ਸੂਪਤੀਰ੍ਥੇ ਸਮਸੁਵਿਭਕ੍ਤਭੂਮਿਭਾਗੇ ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟੌ ਵਾਰਤ੍ਨੀਰੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯੋਦਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਮੁਦਙ੍ਮੁਖਂ ਵਾਭਿਮੁਖਤੀਰ੍ਥਂ ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਕਾਰਯੇਤ੍, ਉਤ੍ਸੇਧਵਿਸ੍ਤਾਰਤਃ ਪਰਮਰਤ੍ਨੀਃ ਸੋਡਸ਼, ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਸੁਵਤ੍ਤਂ ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਨੇਕਵਾਤਾਯਨਮ੍; ਅਸ੍ਯ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਿਤ੍ਤਿਮਰਤ੍ਨਿਵਿਸ੍ਤਾਰੋਤ੍ਸੇਧਾਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਦਾਕਪਾਟਾਤ੍, ਮਧ੍ਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਕਿਸ੍ਕੁਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਨ੍ਮਯਂ ਕਨ੍ਦੁਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਬਹੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਙ੍ਗਾਰਕੋਸ੍ਠਕਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸਪਿਧਾਨਂ ਕਾਰਯੇਤ੍; ਤਂ ਚ ਖਾਦਿਰਾਣਾਮਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਵਾ ਕਾਸ੍ਠਾਨਾਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦੀਪਯੇਤ੍; ਸ ਯਦਾ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਾਧੁ ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਗਤਧੂਮਾਨ੍ਯਵਤਪ੍ਤਂ ਚ ਕੇਵਲਮਗ੍ਨਿਨਾ ਤਦਗ੍ਨਿਗਹਂ ਸ੍ਵੇਦਯੋਗ੍ਯੇਨ ਚੋਸ੍ਮਣਾ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ, ਤਤ੍ਰੈਨਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਾਤਹਰਾਭ੍ਯਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਂਸ਼੍ਚੈਨਮਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯਾਤ੍- ਸੌਮ੍ਯ! ਪ੍ਰਵਿਸ਼ ਕਲ੍ਯਾਣਾਯਾਰੋਗ੍ਯਾਯ ਚੇਤਿ, ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚੈਨਾਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮਧਿਰੁਹ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸੁਖਂ ਸ਼ਯੀਥਾਃ, ਨ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤੇਨਾਪਿ ਸਤਾ ਪਿਣ੍ਡਿਕੈਸਾ ਵਿਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਪ੍ਰਾਣੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਤ੍, ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਹ੍ਯਤਃ ਪਿਣ੍ਡਿਵਕਾਵਕਾਸ਼ਾਦ੍ਦ੍ਵਾਰਮਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਤਯਾ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਜਹ੍ਯਾਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮੇਨਾਂ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਮੁਞ੍ਚੇਥਾਃ; ਤ੍ਵਂ ਯਦਾ ਜਾਨੀਯਾਃ- ਵਿਗਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਪਿਚ੍ਛਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤੋਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਲਘੂਭੂਤਮਪਗਤਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਤਮ੍ਭਸੁਪ੍ਤਿਵੇਦਨਾਗੌਰਵਮਿਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮਨੁਸਰਨ੍ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਥਾਃ, ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚ ਨ ਸਹਸਾ ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮੁਪਸ੍ਪਸ਼ੇਥਾਃ, ਅਪਗਤਸਨ੍ਤਾਪਕ੍ਲਮਸ੍ਤੁ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤੋਸ਼੍ਨੀਯਾਃ; ਇਤਿ ਜੇਨ੍ਤਾਕਸ੍ਵੇਦਃ||੪੬||
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत- तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वाऽरत्नीरुपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखमुदङ्मुखं वाऽभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत्, उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश, समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नमनेकवातायनम्; अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेदाकपाटात्, मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत्; तं च खादिराणामाश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत्; स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति, तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्, प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात्- सौम्य! प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति, प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः, न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्याऽऽप्राणोच्छ्वासात्, भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद्द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः, तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः; त्वं यदा जानीयाः- विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवमिति, ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः, निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकमुपस्पृशेथाः, अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीयाः; इति जेन्ताकस्वेदः||४६||
🔊 Audio coming soon
ਜੇਨ੍ਤਾਕਵਿਧਿਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਙ੍ਗਲੇ ਆਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਵਾ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਵੇਤਿ ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਬਾਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਗੁਣਵਤੀਤਿ ਸਸ੍ਯਪ੍ਰਰੋਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ; ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਮਿਭਾਗਤ੍ਵਂ ਤੁਸਾਙ੍ਗਾਰਾਦਿਰਹਿਤਤ੍ਵੇਨ| ਪਰੀਵਾਪਃ ਦੀਰ੍ਘਿਕਾ| ਸੁਸ੍ਠੁ ਉਪ ਸਮੀਪੇ ਤੀਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੂਪਤੀਰ੍ਥੇ| ਅਰਤ੍ਨਿਃ ਹਸ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਮਿਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ, ਉਦਙ੍ਮੁਖਮਿਤਿ ਦਕ੍ਸਿਣੇ; ਏਵਂ ਹ੍ਯਭਿਮੁਖਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਭਵਤਿ| ਕੂਟਾਗਾਰਮਿਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲਾਗਾਰਮ੍| ਆਕਪਾਟਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦ੍ਵਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ| ਕਿਸ੍ਕੁਃ ਹਸ੍ਤਃ| ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਤਃ| ਕਨ੍ਦੁਃ ਕਨ੍ਦ੍ਵਾਕਾਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਅਙ੍ਗਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕੋਸ੍ਠੋਵਕਾਸ਼ੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੋਙ੍ਗਾਰਕੋਸ੍ਠਕਃ, ਸ ਏਵ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯਙ੍ਗਾਰਕੋਸ੍ਠਕਸ੍ਤਮ੍ਭਃ| ਖਾਦਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਪੂਰਣੇ ਸਸ੍ਠੀ| ਸ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤ੍ਵਂ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਂ, ਜਾਨੀਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਿਂਵਾ, ‘ਜਾਨੀਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ; ਏਵਂ ਚ ਸੁਗਮਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯੈਵ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਭਾਗਃ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤੋਵਿਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਗਤਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਅਪਗਤਮਲਵਿਬਨ੍ਧੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਜਲਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤਜਲਪਰਾਹਤ ਊਸ੍ਮਾ ਨਯਨੋਪਘਾਤਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਜੇਨ੍ਤਾਕੇ ਭੂਮਿਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਗ੍ਰਹਜਲਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਦਯੋ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਾਃ; ਜਲਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਤੁ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਚ, ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਯ ਜਲਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਸੁਖੇਨ ਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਚ||੪੬||
Adhikarana 26 (47-49) · Śloka 50
ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਘਨਾਮਸ਼੍ਮਮਯੀਂ ਸ਼ਿਲਾਮ੍| ਤਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤਘ੍ਨੈਰ੍ਦਾਰੁਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਪਿਤੈਃ||੪੭|| ਵ੍ਯਪੋਜ੍ਝ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਨਙ੍ਗਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ੍ਯ ਚੈਵੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਤਾਂ ਸ਼ਿਲਾਮਥ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕੌਸੇਯਾਵਿਕਸਂਸ੍ਤਰਾਮ੍||੪੮|| ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾ ਸੁਖਮ੍| ਕੌਰਵਾਜਿਨਕੌਸੇਯਪ੍ਰਾਵਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸਂਵਤਃ ||੪੯|| ਇਤ੍ਯਕ੍ਤੋਸ਼੍ਮਘਨਸ੍ਵੇਦਃ,...|੫੦|
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम्| तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः||४७|| व्यपोज्झ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा| तां शिलामथ कुर्वीत कौषेयाविकसंस्तराम्||४८|| तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्| कौरवाजिनकौषेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः ||४९|| इत्यक्तोऽश्मघनस्वेदः,...|५०|
🔊 Audio coming soon
ਕੌਰਵਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਮ੍||੪੭-੪੯||-
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
...ਕਰ੍ਸੂਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਖਾਨਯੇਚ੍ਛਯਨਸ੍ਯਾਧਃ ਕਰ੍ਸੂਂ ਸ੍ਥਾਨਵਿਭਾਗਵਿਤ੍||੫੦|| ਦੀਪ੍ਤੈਰਧੂਮੈਰਙ੍ਗਾਰੈਸ੍ਤਾਂ ਕਰ੍ਸੂਂ ਪੂਰਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਤਸ੍ਯਾਮੁਪਰਿ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ੍ਵਪਨ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾ ਸੁਖਮ੍||੫੧||
...कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते| खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्||५०|| दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः| तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਸੂਃ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੁਖੋ ਗਰ੍ਤਃ||੫੦-੫੧||
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 55
ਅਨਤ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਵਿਸ੍ਤਾਰਾਂ ਵਤ੍ਤਾਕਾਰਾਮਲੋਚਨਾਮ੍| ਘਨਭਿਤ੍ਤਿਂ ਕੁਟੀਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਯੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੫੨|| ਕੁਟੀਮਧ੍ਯੇ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਕੁਥਕਮ੍ਬਲਗੋਲਕੈਃ||੫੩|| ਹਸਨ੍ਤਿਕਾਭਿਰਙ੍ਗਾਰਪੂਰ੍ਣਾਭਿਸ੍ਤਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ| ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਰੋਹੇਦਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍||੫੪|| ਯ ਏਵਾਸ਼੍ਮਘਨਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਰ੍ਭੂਮੌ ਸ ਏਵ ਤੁ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਨਿਵਾਤਾਯਾਂ ਸਮਾਯਾਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੫੫||
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम्| घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः सम्प्रलेपयेत्||५२|| कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत्| प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः||५३|| हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः| परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||५४|| य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु| प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते||५५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਤ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਵਿਸ੍ਤਾਰਾਮਿਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪ੍ਰਮਾਣੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਮ੍| ਅਲੋਚਨਾਂ ਨਿਰ੍ਜਾਲਕਾਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਾਰਵਚਨਃ, ਤੇਨੋਸ੍ਣਸੁਗਨ੍ਧਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਿਤਿ ਭਵਤਿ| ਹਸਨ੍ਤਿਕਾ ਅਙ੍ਗਾਰਧਾਨਿ(ਰਿ)ਕਾ, ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੇਤਿ ਹਸਨ੍ਤਿਕਾਭਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤਾਮਿਤਿ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਕੁਟੀਮ੍, ਆਰੋਹੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫੨-੫੫||
Adhikarana 29 (56-58) · Śloka 58
ਕੁਮ੍ਭੀਂ ਵਾਤਹਰਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਣਾਂ ਭੂਮੌ ਨਿਖਾਨਯੇਤ੍| ਅਰ੍ਧਭਾਗਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਂ ਵਾ ਸ਼ਯਨਂ ਤਤ੍ਰ ਚੋਪਰਿ||੫੬|| ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਾਸਨਂ ਵਾਪਿ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍| ਅਥ ਕੁਮ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦਯਸੋ ਗੁਡਾਨ੍||੫੭|| ਪਾਸਾਣਾਨ੍ ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾ ਸੁਖਮ੍| ਸੁਸਂਵਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰਨਿਲਨਾਸ਼ਨੈਃ||੫੮||
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत्| अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि||५६|| स्थापयेदासनं वाऽपि नातिसान्द्रपरिच्छदम्| अथ कुम्भ्यां सुसन्तप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्||५७|| पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम्| सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः||५८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਯਨਂ ਤਤ੍ਰ ਚੋਪਰੀਤਿ ਅਤ੍ਰ ਕੁਮ੍ਭੀਕੋਪਰਿ ਸ਼ਯਨਂ ਖਟ੍ਟਾਦਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭੀਕਾ ਨ ਭਜ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਸ੍ਥ ਇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਸ਼ਯਨਾਸਨਸ੍ਥਃ||੫੬-੫੮||
Adhikarana 30 (59-60) · Śloka 60
ਕੂਪਂ ਸ਼ਯਨਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚਾਪਿ ਵੇਧਤਃ| ਦੇਸ਼ੇ ਨਿਵਾਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਤਃਸੁਮਾਰ੍ਜਿਤਮ੍||੫੯|| ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਗੋਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰੀਸੈਰ੍ਦਗ੍ਧਪੂਰਿਤੇ| ਸ੍ਵਵਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਸੁਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾ ਸੁਖਮ੍||੬੦||
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः| देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्||५९|| हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते| स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णेऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६०||
🔊 Audio coming soon
ਕੂਪਮਿਤਿ ਕੂਪਮਿਵ ਕੂਪਂ ਗਭੀਰਤ੍ਵੇਨ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਿਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਵੇਧਤ ਇਤ੍ਯਧਃਖਨਨਪ੍ਰਮਾਣੇਨ| ਸੁਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਇਤਿ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤੇ, ਸ਼ਯ੍ਯਯਾ ਖਟ੍ਵੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤਯਾ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤੇ ਕੂਪੇ ਇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੫੯-੬੦||
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ਧੀਤੀਕਾਂ ਤੁ ਕਰੀਸਾਣਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਦੀਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਯਨਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮੁਪਰਿ ਤਤ੍ਰ ਚ||੬੧|| ਸੁਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਵਿਧੂਮਾਯਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਵਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵਪਂਸ੍ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾ ਸੁਖਮ੍||੬੨|| ਹੋਲਾਕਸ੍ਵੇਦ ਇਤ੍ਯੇਸ ਸੁਖਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ| ਇਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਃ ਸ੍ਵੇਦੋਗ੍ਨਿਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਃ||੬੩||
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत्| शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च||६१|| सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत्| स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६२|| होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा| इति त्रयोदशविधः स्वेदोऽग्निगुणसंश्रयः||६३||
🔊 Audio coming soon
ਧੀਤੀਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੋਲਾਕਸ੍ਵੇਦਃ| ਧੀਤੀਕਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗੋਮਯਾਦਿਕਤੋਗ੍ਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਾਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਦਿਭਵਾਨਾਮ੍| ਸ਼ਯਨਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਧੀਤੀਕਾਂ ‘ਕਤ੍ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਾਮਿਤਿ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਰਿਚ੍ਛਦਾਮ੍| ਉਪਸਂਹਰਤਿ- ਇਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਕ੍ਸਾਦਗ੍ਨੇਰ੍ਗੁਣਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਤੀਤ੍ਯਗ੍ਨਿਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਃ||੬੧-੬੩||
Adhikarana 32 (64) · Śloka 65
ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਉਸ੍ਣਸਦਨਂ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਕ੍ਸੁਧਾ| ਬਹੁਪਾਨਂ ਭਯਕ੍ਰੋਧਾਵੁਪਨਾਹਾਹਵਾਤਪਾਃ||੬੪|| ਸ੍ਵੇਦਯਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਨਰਮਗ੍ਨਿਗੁਣਾਦਤੇ|੬੫|
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा| बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः||६४|| स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते|६५|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦਾਨਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ੍ਣਸਦਨਮਿਤਿ ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਨਿਰ੍ਜਾਲਕਤਯਾ ਘਨਭਿਤ੍ਤਿਤਯਾ ਚ ਯਦ੍ਗਹਂ ਸ੍ਵੇਦਯਤਿ ਤਦ੍ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਬਹੁਪਾਨਮਿਤਿ ਬਹੁਮਦ੍ਯਪਾਨਮ੍| ਉਪਨਾਹੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਸਾਗ੍ਨਿਰਨਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ; ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਸਾਗ੍ਨਿਰੁਪਨਾਹਃ ਸ ਸਙ੍ਕਰ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ, ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਕੋਲਂ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਸੁਰਦਾਰੁਰਾਸ੍ਨਾਃ” (ਸੂ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਰਗ੍ਵਧੀਯੇ; ਯਸ੍ਤ੍ਵਨਗ੍ਨਿਰ੍ਬਹਲਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਰੀਰੋਸ੍ਮਰੋਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਯਤਿ ਸ ਇਹ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਆਤਪਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਸ੍ਣਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਗ੍ਨਿਕਤਂ ਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦ ਉਕ੍ਤਃ| ਅਗ੍ਨਿਗੁਣਾਦਤੇ ਇਤਿ ਸਾਕ੍ਸਾਦਗ੍ਨਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਕਤਾਦੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਨਾ||੬੪||-
Adhikarana 33 (65-66) · Śloka 66
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋਗ੍ਨਿਗੁਣੈਰ੍ਨ ਚ||੬੫|| ਏਕਾਙ੍ਗਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍||੬੬||
इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तोऽग्निगुणैर्न च||६५|| एकाङ्गसर्वाङ्गगतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च| इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्||६६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਸ੍ਵੇਦਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਾਙ੍ਗਗਤਾਃ ਸਙ੍ਕਰਨਾਡ੍ਯਾਦਯਃ, ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਤਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਜੇਨ੍ਤਾਕਾਦਯਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਾਤਵਿਹਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਫਵਿਹਿਤਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤੁ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਹਿਤੋਨਯੋਰ੍ਨ ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪਥਙ੍ਗੋਕ੍ਤਃ| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯੁਗ੍ਮਮ੍||੬੫-੬੬||
Adhikarana 34 (67) · Śloka 67
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਨੋ ਭਵੇਤ੍| ਤਦਹਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ||੬੭||
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत्| तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः||६७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇਨ ਯਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਨੋ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾ ਪਥ੍ਯਂ ਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਦੋਸਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪਥ੍ਯਂ ਤਦੇਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੬੭||
Adhikarana 35 (68-71) · Śloka 71
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਸ੍ਵੇਦੋ ਯਥਾ ਕਾਰ੍ਯਕਰੋ ਹਿਤੋ ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਵਿਧਃ| ਯਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਾ ਯੋਗ੍ਯੋ ਦੇਸ਼ੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯੋ ਯਥਾ||੬੮|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਰੂਪਾਣਿ ਤਥਾਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੇਸਜਮ੍| ਅਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਯੋਗ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕਲ੍ਪਨਾ||੬੯|| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਨਾ ਦਸ਼ਵਿਧੋਗ੍ਨਿਨਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣ ਚ ਸਟ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੇ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ||੭੦|| ਸ੍ਵੇਦਾਧਿਕਾਰੇ ਯਦ੍ਵਾਚ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ | ਸ਼ਿਸ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਵ੍ਯਮੁਪਦੇਸ੍ਟਾ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ||੭੧||
तत्र श्लोकाः- स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः| यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा||६८|| स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथाऽतिस्विन्नभेषजम्| अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना||६९|| त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधोऽग्निना| सङ्ग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः||७०|| स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा | शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः||७१||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯਥਾ ਕਾਰ੍ਯਕਰ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਵਿਧ ਇਤਿ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਾ ਯੋਗ੍ਯ ਇਤਿ ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਤੇ ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍||੬੮-੭੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने स्वेदाध्यायो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਃ||੧੪||