Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાત ઉપકલ્પનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
अथात उपकल्पनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
સ્નેહસ્વેદોપપન્નસ્ય સંશોધનમનન્તરમિત્યનેનૈવોક્તાત્ સમ્બન્ધાત્ સ્વેદાધ્યાયાનન્તરં શોધનવિધેરભિધાયકમુપકલ્પનીયમાહ| ઉપકલ્પનીયમિતિ શોધનોપકલ્પનામધિકૃત્ય કૃતોઽધ્યાય ઉપકલ્પનીયઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ઇહ ખલુ રાજાનં રાજમાત્રમન્યં વા વિપુલદ્રવ્યં વમનં વિરેચનં વા પાયયિતુકામેન ભિષજા પ્રાગેવૌષધપાનાત્ સમ્ભારા ઉપકલ્પનીયા ભવન્તિ સમ્યક્ચૈવ હિ ગચ્છત્યૌષધે પ્રતિભોગાર્થાઃ, વ્યાપન્ને ચૌષધે વ્યાપદઃ પરિસઙ્ખ્યાય પ્રતીકારાર્થાઃ; ન હિ સન્નિકૃષ્ટે કાલે પ્રાદુર્ભૂતાયામાપદિ સત્યપિ ક્રયાક્રયે સુકરમાશુ સમ્ભરણમૌષધાનાં યથાવદિતિ||૩|| એવંવાદિનં ભગવન્તમાત્રેયમગ્નિવેશ ઉવાચ- નનુ ભગવન્! આદાવેવ જ્ઞાનવતા તથા પ્રતિવિધાતવ્યં યથા પ્રતિવિહિતે સિધ્યેદેવૌષધમેકાન્તેન, સમ્યક્પ્રયોગનિમિત્તા હિ સર્વકર્મણાં સિદ્ધિરિષ્ટા, વ્યાપચ્ચાસમ્યક્પ્રયોગનિમિત્તા; અથ સમ્યગસમ્યક્ ચ સમારબ્ધં કર્મ સિદ્ધ્યતિ વ્યાપદ્યતે વાઽનિયમેન, તુલ્યં ભવતિ જ્ઞાનમજ્ઞાનેનેતિ||૪||
इह खलु राजानं राजमात्रमन्यं वा विपुलद्रव्यं वमनं विरेचनं वा पाययितुकामेन भिषजा प्रागेवौषधपानात् सम्भारा उपकल्पनीया भवन्ति सम्यक्चैव हि गच्छत्यौषधे प्रतिभोगार्थाः, व्यापन्ने चौषधे व्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थाः; न हि सन्निकृष्टे काले प्रादुर्भूतायामापदि सत्यपि क्रयाक्रये सुकरमाशु सम्भरणमौषधानां यथावदिति||३|| एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- ननु भगवन्! आदावेव ज्ञानवता तथा प्रतिविधातव्यं यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, सम्यक्प्रयोगनिमित्ता हि सर्वकर्मणां सिद्धिरिष्टा, व्यापच्चासम्यक्प्रयोगनिमित्ता; अथ सम्यगसम्यक् च समारब्धं कर्म सिद्ध्यति व्यापद्यते वाऽनियमेन, तुल्यं भवति ज्ञानमज्ञानेनेति||४||
🔊 Audio coming soon
રાજ્ઞ ઇવ માત્રા પરિચ્છદો યસ્ય સ રાજમાત્રઃ| વિપુલદ્રવ્યસ્તુ વણિગાદિઃ| પરિસઙ્ખ્યાયેતિ જ્ઞાત્વા| ક્રયઃ પણ્યમ્, આક્રયો મૂલ્યમ્| અનિયમેનેતિ સમ્યગારબ્ધં સિધ્યતિ વ્યાપદ્યતે ચ||૩-૪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
તમુવાચ ભગવાનાત્રેયઃ- શક્યં તથા પ્રતિવિધાતુમસ્માભિરસ્મદ્વિધૈર્વાઽપ્યગ્નિવેશ! યથા પ્રતિવિહિતે સિધ્યેદેવૌષધમેકાન્તેન, તચ્ચ પ્રયોગસૌષ્ઠવમુપદેષ્ટું યથાવત્; નહિ કશ્ચિદસ્તિ ય એતદેવમુપદિષ્ટમુપધારયિતુમુત્સહેત, ઉપધાર્ય વા તથા પ્રતિપત્તું પ્રયોક્તું વા; સૂક્ષ્માણિ હિ દોષભેષજદેશકાલબલશરીરાહારસાત્મ્યસત્ત્વપ્રકૃતિવયસામવસ્થાન્તરાણિ, યાન્યનુચિન્ત્યમાનાનિ વિમલવિપુલબુદ્ધેરપિ બુદ્ધિમાકુલીકુર્યુઃ કિં પુનરલ્પબુદ્ધેઃ; તસ્માદુભયમેતદ્યથાવદુપદેક્ષ્યામઃ- સમ્યક્પ્રયોગં ચૌષધાનાં, વ્યાપન્નાનાં ચ વ્યાપત્સાધનાનિ સિદ્ધિષૂત્તરકાલમ્||૫||
तमुवाच भगवानात्रेयः- शक्यं तथा प्रतिविधातुमस्माभिरस्मद्विधैर्वाऽप्यग्निवेश! यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, तच्च प्रयोगसौष्ठवमुपदेष्टुं यथावत्; नहि कश्चिदस्ति य एतदेवमुपदिष्टमुपधारयितुमुत्सहेत, उपधार्य वा तथा प्रतिपत्तुं प्रयोक्तुं वा; सूक्ष्माणि हि दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि, यान्यनुचिन्त्यमानानि विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः; तस्मादुभयमेतद्यथावदुपदेक्ष्यामः- सम्यक्प्रयोगं चौषधानां, व्यापन्नानां च व्यापत्साधनानि सिद्धिषूत्तरकालम्||५||
🔊 Audio coming soon
પ્રયોગસૌષ્ઠવં પ્રયોગસુષ્ઠુત્વં, યથાવદુપદેષ્ટું શક્યમસ્માભિરસ્મદ્વિધૈર્વેતિ યોજના| એતદિતિ પ્રયોગસૌષ્ઠવમ્| એવમિતિ યથાવદ્| ઉપધારયિતુમિતિ ગ્રન્થેન ધારયિતુમ્| પ્રતિપત્તુમિતિ અર્થતો ગ્રહીતુમ્| સૂક્ષ્માણીત્યાદિ સૂક્ષ્માણીવ સૂક્ષ્માણિ દુર્બોધત્વેન; તત્ર દોષસ્યાવસ્થાન્તરાણિ- ક્ષયસ્તથા વૃદ્ધિસ્તથા સમત્વં, એવમૂર્ધ્વદેહગમનં તથાઽધોદેહગમનં તિર્યગ્ગમનં વા, તથા શાખાશ્રયિત્વં કોષ્ઠાશ્રયિત્વં મધ્યમાર્ગાશ્રયિત્વં, તથા સ્વદેશગમનં પરદેશગમનં, તથા સ્વતન્ત્રત્વં પરતન્ત્રત્વં, તથાંઽશાંશવિકલ્પઃ, તથા ધાતુવિશેષાશ્રયિત્વં, તથા કાલપ્રકૃતિદૂષ્યાનુગુણત્વાદિકૃત્સ્નતન્ત્રપ્રતિપાદિતાનિ જ્ઞેયાનિ; એવં ભેષજસ્યાવસ્થાન્તરાણિ- તરુણત્વં, વૃદ્ધત્વમ્, આર્દ્રત્વં, શુષ્કત્વં, દ્રવ્યાન્તરસંયુક્તત્વં, સ્વરસાદિકલ્પનાયોગિત્વં, રસવીર્યવિપાકૈઃ પ્રભાવૈશ્ચ તસ્મિન્ દેહે દોષાદૌ તત્તત્કાર્યકર્તૃત્વમેવમાદીનિ; દેશસ્ત્વાનૂપજાઙ્ગલસાધારણપ્રશસ્તાદિભેદભિન્નઃ; કાલાવસ્થાન્તરાણિ તુ ઋતુભેદાઃ, પૂર્વાહ્ણાદિશ્ચ તથા વ્યાધ્યવસ્થા જ્વરાષ્ટાહાદય ઇત્યેવમાદીનિ; બલં તુ સહજં યુક્તિકૃતં તથા કાલકૃતમુત્કૃષ્ટાપકૃષ્ટમધ્યાદિભેદભિન્નં; શરીરં તુ સ્થૂલત્વકૃશત્વસારવત્ત્વનિઃસારવત્ત્વાદિ, તથા પરિપાલનીયદૃષ્ટિમર્માદ્યવયવવિશેષાદિભિશ્ચ ભિન્નમ્; આહારસ્તુ પ્રકૃતિકરણસંયોગરાશિભેદાદિભિર્ભિન્નઃ; સાત્મ્યં તુ દેશતઃ કાલતો વ્યાધિતઃ પ્રકૃતિતઃ સ્વભાવતોઽભ્યાસતશ્ચ ભિન્નં ભવતિ; સત્ત્વં તુ ભયશૌર્યવિષાદહર્ષાદિયોગભિન્નં ભવતિ; પ્રકૃતિભેદાસ્ત્વનેકપ્રકારભિન્નવાતાદ્યારબ્ધત્વેન બોદ્ધવ્યાઃ; વયોભેદાસ્તુ બાલ્યયૌવનવાર્ધક્યતદવાન્તરભેદાઃ ; એતાનિ દોષાદ્યવસ્થાન્તરાણિ ચિકિત્સાપ્રયોગે યથાયથાઽપેક્ષ્યન્તે, તદુદાહરણં શાસ્ત્રેઽનુસરણીયમ્, ઇહ લિખ્યમાનં તુ વિસ્તરત્વં ગ્રન્થસ્યાવહતીતિ નોક્તમ્| ઉભયમેતદુત્તરકાલં સિદ્ધિષૂપદેક્ષ્યામ ઇતિ યોજના||૫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ઇદાનીં તાવત્ સમ્ભારાન્ વિવિધાનપિ સમાસેનોપદેક્ષ્યામઃ; તદ્યથા- દૃઢં નિવાતં પ્રવાતૈકદેશં સુખપ્રવિચારમનુપત્યકં ધૂમાતપજલરજસામનભિગમનીયમનિષ્ઠાનાં ચ શબ્દસ્પર્શરસરૂપગન્ધાનાં સોદપાનોદૂખલમુસલવર્ચઃસ્થાનસ્નાનભૂમિમહાનસં વાસ્તુવિદ્યાકુશલઃ પ્રશસ્તં ગૃહમેવ તાવત્ પૂર્વમુપકલ્પયેત્||૬||
इदानीं तावत् सम्भारान् विविधानपि समासेनोपदेक्ष्यामः; तद्यथा- दृढं निवातं प्रवातैकदेशं सुखप्रविचारमनुपत्यकं धूमातपजलरजसामनभिगमनीयमनिष्ठानां च शब्दस्पर्शरसरूपगन्धानां सोदपानोदूखलमुसलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसं वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं गृहमेव तावत् पूर्वमुपकल्पयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
વિવિધાનપીતિ અપિશબ્દઃ સમાસેનાપીત્યેવંરૂપો જ્ઞેયઃ; તેન ગૃહાદયોઽપિ વિસ્તરેણોચ્યન્તે, સઙ્ગ્રહણીયાદયશ્ચ સમાસેનેતિ દ્વયમપિ સુસ્થં સ્યાત્; યદિ વા ‘દ્વિવિધાનપિ’ ઇતિ પાઠઃ, તેન ભોગાર્થાનિ તથા વ્યાપત્સાધનાનિ ગૃહ્યન્તે| અનુપત્યકં યદ્ વિદૂરમન્યસ્ય મહતો ગૃહસ્ય| ઉદકં પીયતે યેન તદુદપાનમ્||૬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
તતઃ શીલશૌચાચારાનુરાગદાક્ષ્યપ્રાદક્ષિણ્યોપપન્નાનુપચારકુશલાન્ સર્વકર્મસુ પર્યવદાતાન્ સૂપૌદનપાચકસ્નાપકસંવાહકોત્થાપકસંવેશકૌષધપેષકાંશ્ચ પરિચારકાન્ સર્વકર્મસ્વપ્રતિકૂલાન્, તથા ગીતવાદિત્રોલ્લાપકશ્લોકગાથાખ્યાયિકેતિહાસપુરાણકુશલાનભિપ્રાયજ્ઞાનનુમતાંશ્ચ દેશકાલવિદઃ પારિષદ્યાંશ્ચ, તથા લાવકપિઞ્જિલશશહરિણૈણકાલપુચ્છકમૃગમાતૃકોરભ્રાન્, ગાં દોગ્ધ્રીં શીલવતીમનાતુરાં જીવદ્વત્સાં સુપ્રતિવિહિતતૃણશરણપાનીયાં, પાત્ર્યાચમનીયોદકોષ્ઠમણિકઘટપિઠરપર્યોગકુમ્ભીકુમ્ભકુણ્ડશરાવ- દર્વીકટોદઞ્ચનપરિપચનમન્થાનચર્મચેલસૂત્રકાર્પાસોર્ણાદીનિ ચ, શયનાસનાદીનિ ચોપન્યસ્તભૃઙ્ગારપ્રતિગ્રહાણિ સુપ્રયુક્તાસ્તરણોત્તરપ્રચ્છદોપધાનાનિ સોપાશ્રયાણિ સંવેશનોપવેશનસ્નેહસ્વેદાભ્યઙ્ગપ્રદેહપરિષેકાનુલેપનવમનવિરેચનાસ્થાપનાનુવાસન- શિરોવિરેચનમૂત્રોચ્ચારકર્મણામુપચારસુખાનિ, સુપ્રક્ષાલિતોપધાનાશ્ચ સુશ્લક્ષ્ણખરમધ્યમા દૃષદઃ, શસ્ત્રાણિ ચોપકરણાર્થાનિ, ધૂમનેત્રં ચ, બસ્તિનેત્રં ચોત્તરબસ્તિકં ચ, કુશહસ્તકં ચ, તુલાં ચ, માનભાણ્ડં ચ, ઘૃતતૈલવસામજ્જક્ષૌદ્રફાણિતલવણેન્ધનોદકમધુસીધુસુરાસૌવીરકતુષોદક- મૈરેયમેદકદધિદધિમણ્ડોદસ્વિદ્ધાન્યામ્લમૂત્રાણિ ચ, તથા શાલિષષ્ટિકમુદ્ગમાષયવતિલકુલત્થબદરમૃદ્વીકાકાશ્મર્યપરૂષકાભયામલકબિભીતકાનિ, નાનાવિધાનિ ચ સ્નેહસ્વેદોપકરણાનિ દ્રવ્યાણિ, તથૈવોર્ધ્વહરાનુલોમિકોભયભાઞ્જિ, સઙ્ગ્રહણીયદીપનીયપાચનીયોપશમનીયવાતહરાદિસમાખ્યાતાનિ ચૌષધાનિ; યચ્ચાન્યદપિ કિઞ્ચિહ્યાપદઃ પરિસઙ્ખ્યાય પ્રતીકારાર્થમુપકરણં વિદ્યાત્, યચ્ચ પ્રતિભોગાર્થં, તત્તદુપકલ્પયેત્||૭||
ततः शीलशौचाचारानुरागदाक्ष्यप्रादक्षिण्योपपन्नानुपचारकुशलान् सर्वकर्मसु पर्यवदातान् सूपौदनपाचकस्नापकसंवाहकोत्थापकसंवेशकौषधपेषकांश्च परिचारकान् सर्वकर्मस्वप्रतिकूलान्, तथा गीतवादित्रोल्लापकश्लोकगाथाख्यायिकेतिहासपुराणकुशलानभिप्रायज्ञाननुमतांश्च देशकालविदः पारिषद्यांश्च, तथा लावकपिञ्जिलशशहरिणैणकालपुच्छकमृगमातृकोरभ्रान्, गां दोग्ध्रीं शीलवतीमनातुरां जीवद्वत्सां सुप्रतिविहिततृणशरणपानीयां, पात्र्याचमनीयोदकोष्ठमणिकघटपिठरपर्योगकुम्भीकुम्भकुण्डशराव- दर्वीकटोदञ्चनपरिपचनमन्थानचर्मचेलसूत्रकार्पासोर्णादीनि च, शयनासनादीनि चोपन्यस्तभृङ्गारप्रतिग्रहाणि सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानानि सोपाश्रयाणि संवेशनोपवेशनस्नेहस्वेदाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासन- शिरोविरेचनमूत्रोच्चारकर्मणामुपचारसुखानि, सुप्रक्षालितोपधानाश्च सुश्लक्ष्णखरमध्यमा दृषदः, शस्त्राणि चोपकरणार्थानि, धूमनेत्रं च, बस्तिनेत्रं चोत्तरबस्तिकं च, कुशहस्तकं च, तुलां च, मानभाण्डं च, घृततैलवसामज्जक्षौद्रफाणितलवणेन्धनोदकमधुसीधुसुरासौवीरकतुषोदक- मैरेयमेदकदधिदधिमण्डोदस्विद्धान्याम्लमूत्राणि च, तथा शालिषष्टिकमुद्गमाषयवतिलकुलत्थबदरमृद्वीकाकाश्मर्यपरूषकाभयामलकबिभीतकानि, नानाविधानि च स्नेहस्वेदोपकरणानि द्रव्याणि, तथैवोर्ध्वहरानुलोमिकोभयभाञ्जि, सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयोपशमनीयवातहरादिसमाख्यातानि चौषधानि; यच्चान्यदपि किञ्चिह्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थमुपकरणं विद्यात्, यच्च प्रतिभोगार्थं, तत्तदुपकल्पयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
પ્રાદક્ષિણ્યમ્ આનુકૂલ્યમ્| ઉલ્લાપકં સ્તોત્રમ્, ઇતિહાસઃ અજ્ઞાયમાનકર્તૃકાપ્તોપદેશઃ| મૃગમાતૃકા પૃથૂદરો હરિણઃ| શરણં ગૃહમ્| આચમનીયોદકોષ્ઠમ્ આચમાનાર્થમુદકકોષ્ઠં; કિંવા આચમ્યતે યેન પાત્રેણ તદાચમનં; મણિકો ગોલકઃ , પિઠરઃ સ્થાલી, પર્યોગઃ કટાહઃ, કુમ્ભો દૃઢાવયવોઽલ્પમુખો ઘટઃ, કટઃ તૃણાદિરચિતમાસનમ્, ઉદઞ્ચનં પિધાનશરાવઃ, પરિપચનં તૈલપાચનિકા| ઊર્ણા ગડ્ડરરોમાણિ| સુપ્રક્ષાલિતેત્યાદૌ ઉપધાનઃ શિલાપુત્ર ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ, દૃષદઃ પાષાણપટ્ટકાઃ| શસ્ત્રાણિ ચોપકરણાર્થાનીતિ કુદ્દાલકર્તરીપ્રભૃતીનિ| કુશહસ્તકં સમ્માર્જની; અન્યે તુ આર્દ્રદ્રવ્યપરિપચનમભિદધતિ| માનભાણ્ડં પ્રતિમાનમ્||૭||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
તતસ્તં પુરુષં યથોક્તાભ્યાં સ્નેહસ્વેદાભ્યાં યથાર્હમુપપાદયેત્, તં ચેદસ્મિન્નન્તરે માનસઃ શારીરો વા વ્યાધિઃ કશ્ચિત્તીવ્રતરઃ સહસાઽભ્યાગચ્છેત્તમેવ તાવદસ્યોપાવર્તયિતું યતેત, તતસ્તમુપાવર્ત્ય તાવન્તમેવૈનં કાલં તથાવિધેનૈવ કર્મણોપાચરેત્||૮|| તતસ્તં પુરુષં સ્નેહસ્વેદોપપન્નમનુપહતમનસમભિસમીક્ષ્ય સુખોષિતં સુપ્રજીર્ણભક્તં શિરઃસ્નાતમનુલિપ્તગાત્રં સ્રગ્વિણમનુપહતવસ્ત્રસંવીતં દેવતાગ્નિદ્વિજગુરુવૃદ્ધવૈદ્યાનર્ચિતવન્તમિષ્ટે નક્ષત્રતિથિકરણમુહૂર્તે કારયિત્વા બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિવાચનં પ્રયુક્તાભિરાશીર્ભિરભિમન્ત્રિતાં મધુમધુકસૈન્ધવફાણિતોપહિતાં મદનફલકષાયમાત્રાં પાયયેત્||૯||
ततस्तं पुरुषं यथोक्ताभ्यां स्नेहस्वेदाभ्यां यथार्हमुपपादयेत्, तं चेदस्मिन्नन्तरे मानसः शारीरो वा व्याधिः कश्चित्तीव्रतरः सहसाऽभ्यागच्छेत्तमेव तावदस्योपावर्तयितुं यतेत, ततस्तमुपावर्त्य तावन्तमेवैनं कालं तथाविधेनैव कर्मणोपाचरेत्||८|| ततस्तं पुरुषं स्नेहस्वेदोपपन्नमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतं देवताग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चितवन्तमिष्टे नक्षत्रतिथिकरणमुहूर्ते कारयित्वा ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचनं प्रयुक्ताभिराशीर्भिरभिमन्त्रितां मधुमधुकसैन्धवफाणितोपहितां मदनफलकषायमात्रां पाययेत्||९||
🔊 Audio coming soon
તં ચેત્યાદૌ અસ્મિન્નન્તર ઇતિ સ્નેહસ્વેદકરણસમયે| તાવન્તમેવ કાલમિતિ યાવતા કાલેનાગતવ્યાધિપ્રશમઃ કૃતસ્તાવન્તમ્| ઇષ્ટ ઇતિ શોધનકર્તૃપુરુષનક્ષત્રાદ્યનુગુણે ઔષધપ્રયોગાર્થં વિહિત ઇત્યર્થઃ; યદુક્તં જ્યોતિષ- “પુષ્યો હસ્તસ્તથા જ્યેષ્ઠા રોહિણી શ્રવણાશ્વિનૌ| સ્વાતિ સૌમ્યં ચ ભૈષજ્યે કુર્યાદન્યત્ર વર્જયેત્” ઇત્યાદિ| કારયિત્વેતિ સ્વસ્તિવાચનં કારયિત્વા||૮-૯||
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
મદનફલકષાયમાત્રાપ્રમાણં તુ ખલુ સર્વસંશોધનમાત્રાપ્રમાણાનિ ચ પ્રતિપુરુષમપેક્ષિતવ્યાનિ ભવન્તિ; યાવદ્ધિ યસ્ય સંશોધનં પીતં વૈકારિકદોષહરણાયોપપદ્યતે ન ચાતિયોગાયોગાય, તાવદસ્ય માત્રાપ્રમાણં વેદિતવ્યં ભવતિ||૧૦|| પીતવન્તં તુ ખલ્વેનં મુહૂર્તમનુકાઙ્ક્ષેત, તસ્ય યદા જાનીયાત્ સ્વેદપ્રાદુર્ભાવેણ દોષં પ્રવિલયનમાપદ્યમાનં, લોમહર્ષેણ ચ સ્થાનેભ્યઃ પ્રચલિતં, કુક્ષિસમાધ્માપનેન ચ કુક્ષિમનુગતં, હૃલ્લાસાસ્યસ્રવણાભ્યામપિ ચોર્ધ્વમુખીભૂતમ્, અથાસ્મૈ જાનુસમમસમ્બાધં સુપ્રયુક્તાસ્તરણોત્તરપ્રચ્છદોપધાનં સોપાશ્રયમાસનમુપવેષ્ટું પ્રયચ્છેત્, પ્રતિગ્રહાંશ્ચોપચારયેત્, લાલાટપ્રતિગ્રહે પાર્શ્વોપગ્રહણે નાભિપ્રપીડને પૃષ્ઠોન્મર્દને ચાનપત્રપણીયાઃ સુહૃદોઽનુમતાઃ પ્રયતેરન્||૧૧||
मदनफलकषायमात्राप्रमाणं तु खलु सर्वसंशोधनमात्राप्रमाणानि च प्रतिपुरुषमपेक्षितव्यानि भवन्ति; यावद्धि यस्य संशोधनं पीतं वैकारिकदोषहरणायोपपद्यते न चातियोगायोगाय, तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||१०|| पीतवन्तं तु खल्वेनं मुहूर्तमनुकाङ्क्षेत, तस्य यदा जानीयात् स्वेदप्रादुर्भावेण दोषं प्रविलयनमापद्यमानं, लोमहर्षेण च स्थानेभ्यः प्रचलितं, कुक्षिसमाध्मापनेन च कुक्षिमनुगतं, हृल्लासास्यस्रवणाभ्यामपि चोर्ध्वमुखीभूतम्, अथास्मै जानुसममसम्बाधं सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानं सोपाश्रयमासनमुपवेष्टुं प्रयच्छेत्, प्रतिग्रहांश्चोपचारयेत्, लालाटप्रतिग्रहे पार्श्वोपग्रहणे नाभिप्रपीडने पृष्ठोन्मर्दने चानपत्रपणीयाः सुहृदोऽनुमताः प्रयतेरन्||११||
🔊 Audio coming soon
પ્રતિપુરુષમપેક્ષિતવ્યાનીત્યનેન પ્રતિપુરુષં શોધનમાત્રાભેદં દર્શયતિ| યાવદ્ધીત્યાદિ માત્રાશિતીયોક્તઃ ‘યાવદ્ધ્યસ્યાશનં’ (સૂ.અ.૫) ઇત્યાદિગ્રન્થવ્યાખ્યાનાનુસારેણ વ્યાખ્યેયમ્| અનુકાઙ્ક્ષેતેતિ પરીક્ષયન્ ધારયેત્| અસમ્બાધમિતિ અસઙ્કીર્ણમ્| પ્રતિગૃહ્ણન્તીતિ પ્રતિગ્રહઃ પતદ્ગ્રહાઃ| લલાટપ્રતિગ્રહાદય અનપત્રપણીયા અલજ્જાવિષયાઃ||૧૦-૧૧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
અથૈનમનુશિષ્યાત્- વિવૃતોષ્ઠતાલુકણ્ઠો નાતિમહતા વ્યાયામેન વેગાનુદીર્ણાનુદીરયન્ કિઞ્ચિદવનમ્ય ગ્રીવામૂર્ધ્વશરીરમુપવેગમપ્રવૃત્તાન્ પ્રવર્તયન્ સુપરિલિખિતનખાભ્યામઙ્ગુલિભ્યામુત્પલકુમુદસૌગન્ધિકનાલૈર્વા કણ્ઠમભિસ્પૃશન્ સુખં પ્રવર્તયસ્વેતિ, સ તથાવિધં કુર્યાત્; તતોઽસ્ય વેગાન્ પ્રતિગ્રહગતાનવેક્ષેતાવહિતઃ, વેગવિશેષદર્શનાદ્ધિ કુશલો યોગાયોગાતિયોગવિશેષાનુપલભેત, વેગવિશેષદર્શી પુનઃ કૃત્યં યથાર્હમવબુધ્યેત લક્ષણેન; તસ્માદ્વેગાનવેક્ષેતાવહિતઃ||૧૨||
अथैनमनुशिष्यात्- विवृतोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगानुदीर्णानुदीरयन् किञ्चिदवनम्य ग्रीवामूर्ध्वशरीरमुपवेगमप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् सुपरिलिखितनखाभ्यामङ्गुलिभ्यामुत्पलकुमुदसौगन्धिकनालैर्वा कण्ठमभिस्पृशन् सुखं प्रवर्तयस्वेति, स तथाविधं कुर्यात्; ततोऽस्य वेगान् प्रतिग्रहगतानवेक्षेतावहितः, वेगविशेषदर्शनाद्धि कुशलो योगायोगातियोगविशेषानुपलभेत, वेगविशेषदर्शी पुनः कृत्यं यथार्हमवबुध्येत लक्षणेन; तस्माद्वेगानवेक्षेतावहितः||१२||
🔊 Audio coming soon
ઉપવેગં વેગસમીપમ્; એતેન સર્વથાઽપ્રવૃત્તે વેગે પ્રવર્તનં નિષેધયતિ| વેગવિશેષદર્શનાદ્ધીત્યાદિગ્રન્થસ્ય ભાવિનો યોગાયોગાદીન્ વેગવિષયાનુપલભ્ય તર્કયતીત્યર્થઃ; કિંવા, સિદ્ધૌ વૈગિકી શુદ્ધિરભિધાતવ્યા “જઘન્યમધ્યપ્રવરે તુ વેગાશ્ચત્વાર ઇષ્ટા વમને ષડષ્ટૌ” (સિ.અ.૧) ઇત્યાદિના, તામનેન દર્શયતિ||૧૨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
તત્રામૂન્યયોગયોગાતિયોગવિશેષજ્ઞાનાનિ ભવન્તિ; તદ્યથા- અપ્રવૃત્તિઃ કુતશ્ચિત્ કેવલસ્ય વાઽપ્યૌષધસ્ય વિભ્રંશો વિબન્ધો વેગાનામયોગલક્ષણાનિ ભવન્તિ; કાલે પ્રવૃત્તિરનતિમહતી વ્યથા યથાક્રમં દોષહરણં સ્વયં ચાવસ્થાનમિતિ યોગલક્ષણાનિ ભવન્તિ, યોગેન તુ દોષપ્રમાણવિશેષેણ તીક્ષ્ણમૃદુમધ્યવિભાગો જ્ઞેયઃ; યોગાધિક્યેન તુ ફેનિલરક્તચન્દ્રિકોપગમનમિત્યતિયોગલક્ષણાનિ ભવન્તિ| તત્રાતિયોગાયોગનિમિત્તાનિમાનુપદ્રવાન્ વિદ્યાત્- આધ્માનં પરિકર્તિકા પરિસ્રાવો હૃદયોપસરણમઙ્ગગ્રહો જીવાદાનં વિભ્રંશઃ સ્તમ્ભઃ ક્લમશ્ચેત્યુપદ્રવાઃ||૧૩||
तत्रामून्ययोगयोगातियोगविशेषज्ञानानि भवन्ति; तद्यथा- अप्रवृत्तिः कुतश्चित् केवलस्य वाऽप्यौषधस्य विभ्रंशो विबन्धो वेगानामयोगलक्षणानि भवन्ति; काले प्रवृत्तिरनतिमहती व्यथा यथाक्रमं दोषहरणं स्वयं चावस्थानमिति योगलक्षणानि भवन्ति, योगेन तु दोषप्रमाणविशेषेण तीक्ष्णमृदुमध्यविभागो ज्ञेयः; योगाधिक्येन तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोपगमनमित्यतियोगलक्षणानि भवन्ति| तत्रातियोगायोगनिमित्तानिमानुपद्रवान् विद्यात्- आध्मानं परिकर्तिका परिस्रावो हृदयोपसरणमङ्गग्रहो जीवादानं विभ्रंशः स्तम्भः क्लमश्चेत्युपद्रवाः||१३||
🔊 Audio coming soon
અપ્રવૃત્તિઃ કુતશ્ચિદિતિ સર્વસ્યૈવાપ્રવૃત્તિઃ; તથા કેવલસ્ય કૃત્સ્નસ્ય શોધનીયદોષસ્યાપ્રવૃત્તિઃ; તથૌષધસ્ય વિભ્રંશઃ પ્રાતિલોમ્યેન ગમનં; યથા- વમનસ્યાધ ઊર્ધ્વં ચ વિરેચનસ્ય, એતદેવ સિદ્ધાવુક્તં- “અયોગઃ પ્રાતિલોમ્યેન નચાઽલ્પં વા પ્રવર્તનમ્” (સિ. અ.૬) ઇતિ| કિંવા, કુતશ્ચિદ્ધાઽપ્રવૃત્તિઃ સ્તોકદોષપ્રવૃત્તિરિત્યર્થઃ, તથા કેવલસ્ય ચાપ્યૌષધસ્ય પ્રવૃત્તિરિતિ યોજના| યથાક્રમમિતિ વમને પ્રથમં શ્લેષ્મા, તદનુ પિત્તં, તદનુ વાયુઃ; યદુક્તં- “ક્રમાત્ કફઃ પિત્તમથાનિલશ્ચ યસ્યૈતિ સમ્યગ્વમિતઃ સ ઇષ્ટઃ” (સિ. અ.૧) ઇતિ| સમ્યગ્યોગોઽપિ હર્તવ્યદોષસ્યાલ્પત્વમધ્યત્વોત્કૃષ્ટત્વેન ત્રિવિધો ભવતીતિ દર્શયન્નાહ- યોગેન ત્વિત્યાદિ| તુશબ્દોઽવધારણે, તેન યોગેનૈવ યઃ પ્રમાણવિશેષોઽલ્પાદિસ્તેન, ન ત્વયોગાતિયોગાભ્યામિત્યર્થઃ; અયં ચ તીક્ષ્ણાદિયોગવિભાગઃ પેયાક્રમોત્કર્ષાર્થઃ, તથાહિ વક્ષ્યતિ સિદ્ધૌ- “પેયાં વિલેપીં” (સિ. અ.૧.) ઇત્યાદિ| તત્રાતિયોગેત્યાદૌ આધ્માનાદયઃ શોધનસિદ્ધૌ “બહુદોષસ્ય રૂક્ષસ્ય” (સિ. અ.૬) ઇત્યાદિના ગ્રન્થેન પ્રપઞ્ચેન વક્તવ્યાઃ, અતસ્તત્રૈષાં યોગાતિયોગજન્યો યશ્ચાયોગજન્યઃ સ સ્ફુટો જ્ઞેયઃ||૧૩||
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
યોગેન તુ ખલ્વેનં છર્દિતવન્તમભિસમીક્ષ્ય સુપ્રક્ષાલિતપાણિપાદાસ્યં મુહૂર્તમાશ્વાસ્ય, સ્નૈહિકવૈરેચનિકોપશમનીયાનાં ધૂમાનામન્યતમં સામર્થ્યતઃ પાયયિત્વા, પુનરેવોદકમુપસ્પર્શયેત્||૧૪|| ઉપસ્પૃષ્ટોદકં ચૈનં નિવાતમાગારમનુપ્રવેશ્ય સંવેશ્ય ચાનુશિષ્યાત્- ઉચ્ચૈર્ભાષ્યમત્યાશનમતિસ્થાનમતિચઙ્ક્રમણં ક્રોધશોકહિમાતપાવશ્યાયાતિપ્રવાતાન્ યાનયાનં ગ્રામ્યધર્મમસ્વપનં નિશિ દિવા સ્વપ્નં વિરુદ્ધાજીર્ણાસાત્મ્યાકાલપ્રમિતાતિહીનગુરુવિષમભોજનવેગસન્ધારણોદીરણમિતિ ભાવાનેતાન્મનસાઽપ્યસેવમાનઃ સર્વમહો ગમયસ્વેતિ | સ તથા કુર્યાત્||૧૫||
योगेन तु खल्वेनं छर्दितवन्तमभिसमीक्ष्य सुप्रक्षालितपाणिपादास्यं मुहूर्तमाश्वास्य, स्नैहिकवैरेचनिकोपशमनीयानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वा, पुनरेवोदकमुपस्पर्शयेत्||१४|| उपस्पृष्टोदकं चैनं निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य चानुशिष्यात्- उच्चैर्भाष्यमत्याशनमतिस्थानमतिचङ्क्रमणं क्रोधशोकहिमातपावश्यायातिप्रवातान् यानयानं ग्राम्यधर्ममस्वपनं निशि दिवा स्वप्नं विरुद्धाजीर्णासात्म्याकालप्रमितातिहीनगुरुविषमभोजनवेगसन्धारणोदीरणमिति भावानेतान्मनसाऽप्यसेवमानः सर्वमहो गमयस्वेति | स तथा कुर्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
સ્નૈહિકાદિધૂમપાનવિકલ્પઃ પુરુષપ્રકૃત્યપેક્ષઃ; અત એવ સામર્થ્યત ઇત્યુક્તં, યદ્યસ્ય યુજ્યત ઇત્યર્થઃ| અતિસ્થાનમિતિ અત્યર્થં દણ્ડાયમાનત્વેનાવસ્થિતિઃ| પ્રમિતભોજનમ્ એકરસાભ્યાસઃ| અતિહીનં નષ્ટશક્તિકં ધાન્યાદિ| ગુરુશબ્દેન સ્વભાવગુરુલટ્ટુકચિપિટકાદેર્યથોક્તમાત્રયાઽપિ ભોજનનિષેધઃ||૧૪-૧૫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
અથૈનં સાયાહ્ને પરે વાઽહ્નિ સુખોદકપરિષિક્તં પુરાણાનાં લોહિતશાલિતણ્ડુલાનાં સ્વવક્લિન્નાં મણ્ડપૂર્વાં સુખોષ્ણાં યવાગૂં પાયયેદગ્નિબલમભિસમીક્ષ્ય, એવં દ્વિતીયે તૃતીયે ચાન્નકાલે, ચતુર્થે ત્વન્નકાલે તથાવિધાનામેવ શાલિતણ્ડુલાનામુત્સ્વિન્નાં વિલેપીમુષ્ણોદકદ્વિતીયામસ્નેહલવણામલ્પસ્નેહલવણાં વા ભોજયેત્, એવં પઞ્ચમે ષષ્ઠે ચાન્નકાલે, સપ્તમે ત્વન્નકાલે તથાવિધાનામેવ શાલીનાં દ્વિપ્રસૃતં સુસ્વિન્નમોદનમુષ્ણોદકાનુપાનં તનુના તનુસ્નેહલવણોપપન્નેન મુદ્ગયૂષેણ ભોજયેત્, એવમષ્ટમે નવમે ચાન્નકાલે, દશમે ત્વન્નકલે લાવકપિઞ્જલાદીનામન્યતમસ્ય માંસરસેનૌદકલાવણિકેન નાતિસારવતા ભોજયેદુષ્ણોદકાનુપાનમ્; એવમેકાદશે દ્વાદશે ચાન્નકાલે; અત ઊર્ધ્વમન્નગુણાન્ ક્રમેણોપભુઞ્જાનઃ સપ્તરાત્રેણ પ્રકૃતિભોજનમાગચ્છેત્||૧૬||
अथैनं सायाह्ने परे वाऽह्नि सुखोदकपरिषिक्तं पुराणानां लोहितशालितण्डुलानां स्ववक्लिन्नां मण्डपूर्वां सुखोष्णां यवागूं पाययेदग्निबलमभिसमीक्ष्य, एवं द्वितीये तृतीये चान्नकाले, चतुर्थे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालितण्डुलानामुत्स्विन्नां विलेपीमुष्णोदकद्वितीयामस्नेहलवणामल्पस्नेहलवणां वा भोजयेत्, एवं पञ्चमे षष्ठे चान्नकाले, सप्तमे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालीनां द्विप्रसृतं सुस्विन्नमोदनमुष्णोदकानुपानं तनुना तनुस्नेहलवणोपपन्नेन मुद्गयूषेण भोजयेत्, एवमष्टमे नवमे चान्नकाले, दशमे त्वन्नकले लावकपिञ्जलादीनामन्यतमस्य मांसरसेनौदकलावणिकेन नातिसारवता भोजयेदुष्णोदकानुपानम्; एवमेकादशे द्वादशे चान्नकाले; अत ऊर्ध्वमन्नगुणान् क्रमेणोपभुञ्जानः सप्तरात्रेण प्रकृतिभोजनमागच्छेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
સાયાહ્ન ઇત્યાદૌ સમ્યગગ્નિશુદ્ધિલક્ષણભૂતે સાયાહ્ને, કિઞ્ચિત્ત્વવિશુદ્ધાવપરેઽહ્નિ| યદુક્તં સિદ્ધૌ- “વમિતં લઙ્ઘયેત્ સમ્યગ્જીર્ણલિઙ્ગાન્યવેક્ષયન્| તાનિ દૃષ્ટ્વા તુ પેયાદિક્રમં કુર્યાન્ન લઙ્ઘનમ્” (સિ. અ.૬) ઇતિ| મણ્ડપૂર્વાં મણ્ડપ્રધાનામ્| અયં ચ દ્વાદશકાલનિવર્તનીયઃ ક્રમઃ પ્રધાનશુદ્ધિશુદ્ધે જ્ઞેયઃ, મધ્યે ત્વષ્ટાનુકાલિકઃ, તથાઽલ્પે ચતુરનુકાલિકઃ; ઉક્તં હિ- “પેયાં વિલેપીં” (સિ. અ.૧) ઇત્યાદિ| અન્નગુણાન્ મધુરાદીન્ ગુરુકઠિનાદીંશ્ચ| એતચ્ચ સંસર્જનક્રમાદૂર્ધ્વં સપ્તરાત્રેણ પ્રકૃતિભોજનગમનં તદા કર્તવ્યં યદિ વમનાનન્તરં વિરેચનં ન કર્તવ્યં ભવતિ, તત્કરણે તુ સંસર્જનક્રમાદૂર્ધ્વમેવ સ્નેહપાનં; યદુક્તં- “સંસૃષ્ટભક્તં નવમેઽહ્નિ સર્પિસ્તં પાયયેદ્વાઽપ્યનુવાસયેદ્વા” (સિ. અ.૧) ઇતિ| તથા સુશ્રુતેઽપ્યુક્તં- “પક્ષાદ્વિરેકો વાન્તસ્ય” (સુ.ચિ. અ.૩૬) ઇતિ| યદિ સંસર્જનક્રમં તથાઽનુગુણાભ્યાસં ચ કૃત્વા સ્નેહઃ ક્રિયતે, તદા પક્ષાદ્વિરેકો વાન્તસ્ય ન સ્યાત્||૧૬||
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18
અથૈનં પુનરેવ સ્નેહસ્વેદાભ્યામુપપાદ્યાનુપહતમનસમભિસમીક્ષ્ય સુખોષિતં સુપ્રજીર્ણભક્તં કૃતહોમબલિમઙ્ગલજપપ્રાયશ્ચિત્તમિષ્ટે તિથિનક્ષત્રકરણમુહૂર્તે બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિ વાચયિત્વા ત્રિવૃત્કલ્કમક્ષમાત્રં યથાર્હાલોડનપ્રતિવિનીતં પાયયેત્ પ્રસમીક્ષ્ય દોષભેષજદેશકાલબલશરીરાહારસાત્મ્યસત્ત્વપ્રકૃતિવયસામવસ્થાન્તરાણિ વિકારાંશ્ચ, સમ્યક્ વિરિક્તં ચૈનં વમનોક્તેન ધૂમવર્જેન વિધિનોપપાદયેદાબલવર્ણપ્રકૃતિલાભાત્, બલવર્ણોપપન્નં ચૈનમનુપહતમનસમભિસમીક્ષ્ય સુખોષિતં સુપ્રજીર્ણભક્તં શિરઃસ્નાતમનુલિપ્તગાત્રં સ્રગ્વિણમનુપહતવસ્ત્રસંવીતમનુરૂપાલઙ્કારાલઙ્કૃતં સુહૃદાં દર્શયિત્વા જ્ઞાતીનાં દર્શયેત્, અથૈનં કામેષ્વવસૃજેત્||૧૭|| ભવન્તિ ચાત્ર- અનેન વિધિના રાજા રાજમાત્રોઽથવા પુનઃ| યસ્ય વા વિપુલં દ્રવ્યં સ સંશોધનમર્હતિ||૧૮||
अथैनं पुनरेव स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्यानुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं कृतहोमबलिमङ्गलजपप्रायश्चित्तमिष्टे तिथिनक्षत्रकरणमुहूर्ते ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा त्रिवृत्कल्कमक्षमात्रं यथार्हालोडनप्रतिविनीतं पाययेत् प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि विकारांश्च, सम्यक् विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्जेन विधिनोपपादयेदाबलवर्णप्रकृतिलाभात्, बलवर्णोपपन्नं चैनमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतमनुरूपालङ्कारालङ्कृतं सुहृदां दर्शयित्वा ज्ञातीनां दर्शयेत्, अथैनं कामेष्ववसृजेत्||१७|| भवन्ति चात्र- अनेन विधिना राजा राजमात्रोऽथवा पुनः| यस्य वा विपुलं द्रव्यं स संशोधनमर्हति||१८||
🔊 Audio coming soon
અથૈનમિતિ કૃતસંસર્જનક્રમમ્| પ્રતિવિનીતમ્ આલોડિતમ્| દોષાદયઃ પૂર્વવદ્વ્યાખ્યેયાઃ| વિકારાંશ્ચેતિ કુષ્ઠજ્વરાદીન્ વિરેચનસાધ્યાન્; પૂર્વં તુ “સૂક્ષ્માણિ હિ” ઇત્યાદૌ વિકારો નોક્તઃ, તસ્ય પરીક્ષ્યત્વેનૈવ ગ્રહણાત્; કિંવા દોષગ્રહણેનૈવ તત્ર વિકારગ્રહણમ્| કામેષુ ઈપ્સિતેષુ, અવસૃજેત્ નિર્યન્ત્રણં કુર્યાત્||૧૭-૧૮||
Adhikarana 13 (19-21) · Śloka 21
દરિદ્રસ્ત્વાપદં પ્રાપ્ય પ્રાપ્તકાલં વિશોધનમ્| પિબેત્ કામમસમ્ભૃત્ય સમ્ભારાનપિ દુર્લભાન્||૧૯|| ન હિ સર્વમનુષ્યાણાં સન્તિ સર્વે પરિચ્છદાઃ| ન ચ રોગા ન બાધન્તે દરિદ્રાનપિ દારુણાઃ||૨૦|| યદ્યચ્છક્યં મનુષ્યેણ કર્તુમૌષધમાપદિ| તત્તત્ સેવ્યં યથાશક્તિ વસનાન્યશનાનિ ચ||૨૧||
दरिद्रस्त्वापदं प्राप्य प्राप्तकालं विशोधनम्| पिबेत् काममसम्भृत्य सम्भारानपि दुर्लभान्||१९|| न हि सर्वमनुष्याणां सन्ति सर्वे परिच्छदाः| न च रोगा न बाधन्ते दरिद्रानपि दारुणाः||२०|| यद्यच्छक्यं मनुष्येण कर्तुमौषधमापदि| तत्तत् सेव्यं यथाशक्ति वसनान्यशनानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
સમ્પ્રતિ દરિદ્રસ્ય યથોક્તં સમ્ભારમકૃત્વાઽપિ સંશોધનકરણમાહ- દરિદ્ર ઇત્યાદિ| દુર્લભાનિતિ વચનેન સુલભાનિ દરિદ્રેણાઽપ્યુત્પાદનીયાનિ||૧૯-૨૧||
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
મલાપહં રોગહરં બલવર્ણપ્રસાદનમ્| પીત્વા સંશોધન સમ્યગાયુષા યુજ્યતે ચિરમ્||૨૨||
मलापहं रोगहरं बलवर्णप्रसादनम्| पीत्वा संशोधन सम्यगायुषा युज्यते चिरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
સંશોધનકરણગુણમાહ- મલાપહમિત્યાદિ||૨૨||
Adhikarana 15 (23-25) · Śloka 25
તત્ર શ્લોકાઃ- ઈશ્વરાણાં વસુમતાં વમનં સવિરેચનમ્| સમ્ભારા યે યદર્થં ચ સમાનીય પ્રયોજયેત્||૨૩|| યથા પ્રયોજ્યા માત્રા યા યદયોગસ્ય લક્ષણમ્| યોગાતિયોગયોર્યચ્ચ દોષા યે ચાપ્યુપદ્રવાઃ||૨૪|| યદસેવ્યં વિશુદ્ધેન યશ્ચ સંસર્જનક્રમઃ| તત્ સર્વં કલ્પનાધ્યાયે વ્યાજહાર પુનર્વસુઃ||૨૫||
तत्र श्लोकाः- ईश्वराणां वसुमतां वमनं सविरेचनम्| सम्भारा ये यदर्थं च समानीय प्रयोजयेत्||२३|| यथा प्रयोज्या मात्रा या यदयोगस्य लक्षणम्| योगातियोगयोर्यच्च दोषा ये चाप्युपद्रवाः||२४|| यदसेव्यं विशुद्धेन यश्च संसर्जनक्रमः| तत् सर्वं कल्पनाध्याये व्याजहार पुनर्वसुः||२५||
🔊 Audio coming soon
સઙ્ગ્રહે- ઈશ્વરાઃ સવિલાસાઃ; તેન રાજ્ઞો રાજમાત્રસ્ય ચ ગ્રહણમ્| પ્રયોજયેદિતિ ‘સમ્ભારાન્’ ઇતિ શેષઃ||૨૩-૨૫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે શ્લોકસ્થાને ઉપકલ્પનીયો નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ||૧૫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने उपकल्पनीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીચક્રપાણિદત્તવિરચિતાયાં ચરકતાત્પર્યટીકાયામાયુર્વેદદીપિકાયાં સૂત્રસ્થાને નિર્દેશચતુષ્કે પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ||૧૫||