Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो विधिशोणितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਤਾਦਿਵਦ੍ਬਹੁਵਿਕਾਰਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨੇਵੋਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣਾਦੀਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤੀਯੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਇਯਮਪ੍ਯਰ੍ਥਪਰਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਜਾਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਦੇਸ਼ਕਾਲੌਕਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਧਿਰ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ||੩||
विधिना शोणितं जातं शुद्धं भवति देहिनाम्| देशकालौकसात्म्यानां विधिर्यः सम्प्रकाशितः||३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਾਚਾਰਵਿਧਿਨਾ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਭਵਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਉਤ੍ਪਾਦਸ੍ਯ ਜਾਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤ੍ਯਾਹ- ਦੇਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਵਯਃ| ਓਕਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੇ (ਸੂ.ਅ.੬), ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਅਤੋ ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਜਾਤਂ ਤਾਵਦ੍ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਦੁਸ੍ਟਂ ਸਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤੀਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਹਿ ਰੁਧਿਰਂ ਬਲਵਰ੍ਣਸੁਖਾਯੁਸਾ| ਯੁਨਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਹ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੪||
तद्विशुद्धं हि रुधिरं बलवर्णसुखायुषा| युनक्ति प्राणिनं प्राणः शोणितं ह्यनुवर्तते||४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਿਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ; ਕਿਂਵਾ ਤਦਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਹ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਦਸ਼ੈਵਾਯਤਨਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ| ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਮਰ੍ਮਤ੍ਰਯਂ ਕਣ੍ਠੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਸੀ ਗੁਦਮ੍”- (ਸੂ.ਅ.੨੯) ਇਤਿ||੪||
Adhikarana 4 (5-10) · Śloka 10
ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੈਃ| ਤਥਾਤਿਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਰਮ੍ਲੈਃ ਕਟੁਭਿਰੇਵ ਚ||੫|| ਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਤਿਲਤੈਲਨਿਸੇਵਣੈਃ| ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਮੂਲਕਾਦੀਨਾਂ ਹਰਿਤਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੬|| ਜਲਜਾਨੂਪਬੈਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਤ੍| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਮਸ੍ਤੁਸੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਸ੍ਯ ਚ||੭|| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮੁਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਪੂਤੀਨਾਂ ਭਕ੍ਸਣੇਨ ਚ| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਤਾਂ ਦ੍ਰਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੂਣਿ ਚ||੮|| ਅਤ੍ਯਾਦਾਨਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧਂ ਭਜਤਾਂ ਚਾਤਪਾਨਲੌ| ਛਰ੍ਦਿਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਚਾਨਵਸੇਚਨਾਤ੍||੯|| ਸ਼੍ਰਮਾਭਿਘਾਤਸਨ੍ਤਾਪੈਰਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨੈਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ||੧੦||
प्रदुष्टबहुतीक्ष्णोष्णैर्मद्यैरन्यैश्च तद्विधैः| तथाऽतिलवणक्षारैरम्लैः कटुभिरेव च||५|| कुलत्थमाषनिष्पावतिलतैलनिषेवणैः| पिण्डालुमूलकादीनां हरितानां च सर्वशः||६|| जलजानूपबैलानां प्रसहानां च सेवनात्| दध्यम्लमस्तुसुक्तानां सुरासौवीरकस्य च||७|| विरुद्धानामुपक्लिन्नपूतीनां भक्षणेन च| भुक्त्वा दिवा प्रस्वपतां द्रवस्निग्धगुरूणि च||८|| अत्यादानं तथा क्रोधं भजतां चातपानलौ| छर्दिवेगप्रतीघातात् काले चानवसेचनात्||९|| श्रमाभिघातसन्तापैरजीर्णाध्यशनैस्तथा| शरत्कालस्वभावाच्च शोणितं सम्प्रदुष्यति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਹੇਤੁਮਭਿਧਾਯ ਦੁਸ੍ਟਿਹੇਤੁਮਾਹ- ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੈਰਿਤਿ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਪਾਨਕਾਦਿਭਿਃ; ਕਿਂਵਾ ‘ਅਨ੍ਨੈਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਤਥਾਤਿਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕੇਚਿਦ੍ਭੇਸਜਵਿਸਯਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਤਦ੍ਵਿਧੈਰਿਤਿ ਵਚਨੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਯਾਤਿਲਵਣਾਦੇਰ੍ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਿਸ੍ਪਾਵਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ਿਮ੍ਬਿਃ| ਅਤ੍ਯਾਦਾਨਂ ਤਪ੍ਤਿਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍| ਕਾਲੇ ਚੇਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਦੁਸ੍ਟਿਯੁਕ੍ਤੇ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲੇ| ਅਜੀਰ੍ਣੇਧ੍ਯਸ਼ਨਮਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਂ; ਕਿਂਵਾ ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯਾਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਸ਼ਨਮਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨਮ੍, ਅਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਸ਼ੇਸੇ ਯਦ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ, ਯਦਾਹ- “ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਯਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ” (ਚਿ.ਅ.੧੫)||੫-੧੦||
Adhikarana 5 (11-17) · Śloka 17
ਤਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਜਾ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਃ| ਮੁਖਪਾਕੋਕ੍ਸਿਰਾਗਸ਼੍ਚ ਪੂਤਿਘ੍ਰਾਣਾਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿਤਾ||੧੧|| ਗੁਲ੍ਮੋਪਕੁਸ਼ਵੀਸਰ੍ਪਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਮੀਲਕਾਃ| ਵਿਦ੍ਰਧੀ ਰਕ੍ਤਮੇਹਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਰੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੧੨|| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਗ੍ਨਿਸਾਦਸ਼੍ਚ ਪਿਪਾਸਾ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ| ਸਨ੍ਤਾਪਸ਼੍ਚਾਤਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਰੁਚਿਃ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍||੧੩|| ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲੋਦ੍ਗਿਰਣਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਕ੍ਰੋਧਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਲਵਣਾਸ੍ਯਤਾ||੧੪|| ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਰੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਮਦਃ ਕਮ੍ਪਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਤਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਮਸਸ਼੍ਚਾਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੫|| ਕਣ੍ਡ੍ਵਰੁਃਕੋਠਪਿਡਕਾਕੁਸ੍ਠਚਰ੍ਮਦਲਾਦਯਃ| ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੧੬|| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਗਦਾਃ| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਜਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍||੧੭||
ततः शोणितजा रोगाः प्रजायन्ते पृथग्विधाः| मुखपाकोऽक्षिरागश्च पूतिघ्राणास्यगन्धिता||११|| गुल्मोपकुशवीसर्परक्तपित्तप्रमीलकाः| विद्रधी रक्तमेहश्च प्रदरो वातशोणितम्||१२|| वैवर्ण्यमग्निसादश्च पिपासा गुरुगात्रता| सन्तापश्चातिदौर्बल्यमरुचिः शिरसश्च रुक्||१३|| विदाहश्चान्नपानस्य तिक्ताम्लोद्गिरणं क्लमः| क्रोधप्रचुरता बुद्धेः सम्मोहो लवणास्यता||१४|| स्वेदः शरीरदौर्गन्ध्यं मदः कम्पः स्वरक्षयः| तन्द्रानिद्रातियोगश्च तमसश्चातिदर्शनम्||१५|| कण्ड्वरुःकोठपिडकाकुष्ठचर्मदलादयः| विकाराः सर्व एवैते विज्ञेयाः शोणिताश्रयाः||१६|| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैरुपक्रान्ताश्च ये गदाः| सम्यक् साध्या न सिध्यन्ति रक्तजांस्तान् विभावयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਕੁਸ਼ਃ ਮੁਖਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਵੇਸ੍ਟੇਸੁ ਦਾਹਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਿ ਚ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪਕੁਸ਼ੋ ਨਾਮ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਤੋ ਗਦਃ” (ਸੁ. ਨਿ. ੧੬) ਇਤਿ| ਕੁਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਚਰ੍ਮਦਲਾਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ਼੍ਰਯਾ ਇਤਿ ਭਾਸਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਰੋਗਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨਿਰਾਕਰੋਤਿ| ਅਨੁਕ੍ਤਭੂਰਿਸ਼ੋਣਿਤਰੋਗਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯੋਜਨੀਯਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਵਦ੍ਧਿਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਜਯਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਯੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਵ੍ਯਾਧੇਰਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਕ੍ਰਿਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੈਵ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਰੋਗਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੀਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰੇਵ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਭਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਭਵਤਿ; ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ਼ੋਣਿਤਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤੁ ਵਾਤਾਦਯ ਆਸ਼੍ਰਯਪ੍ਰਭਾਵਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ||੧੧-੧੭||
Adhikarana 6 (18) · Śloka 18
ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੋਣਿਤਰੋਗੇਸੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਵਿਰੇਕਮੁਪਵਾਸਂ ਚ ਸ੍ਰਾਵਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਚ||੧੮||
कुर्याच्छोणितरोगेषु रक्तपित्तहरीं क्रियाम्| विरेकमुपवासं च स्रावणं शोणितस्य च||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਣਿਤਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਕ੍ਰਿਯਾਦਯੋ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ||੧੮||
Adhikarana 7 (19) · Śloka 19
ਬਲਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਾਦ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਵਾ| ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਜ੍ਜਨ੍ਤੋਰਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਾ||੧੯||
बलदोषप्रमाणाद्वा विशुद्ध्या रुधिरस्य वा| रुधिरं स्रावयेज्जन्तोराशयं प्रसमीक्ष्य वा||१९||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਾਵਣਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਤਿ ਬਲਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਵ੍ਯਾਧਿਰੂਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ; ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹ੍ਯਯਂ ਰੋਗੇ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਯਾਵਤਾ ਸ੍ਰਾਵਣੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ| ਆਸ਼ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਸ਼(ਸ਼੍ਰ)ਯਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਯਥਾ- ਸ੍ਵਲ੍ਪੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਸ੍ਤੋਕਮੇਵ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਾਦੇਯਂ, ਮਹਤਿ ਕੁਸ੍ਠੇ ਬਹੁ ਸ੍ਰਾਵਣੀਯਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਪ੍ਰਚ੍ਛਨਮਲ੍ਪੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਮਹਤਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਮ੍” (ਚਿ. ੭) ਇਤਿ| ਏਸੁ ਚ ਪਕ੍ਸੇਸੁ ਯਦ੍ਯਤ੍ਰਾਨਤ੍ਯਯਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍||੧੯||
Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21
ਅਰੁਣਾਭਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ਦਂ ਫੇਨਿਲਂ ਤਨੁ| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪੀਤਾਸਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਯਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਚ||੨੦|| ਈਸਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਫਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਮਦ੍ਘਨਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍||੨੧||
अरुणाभं भवेद्वाताद्विशदं फेनिलं तनु| पित्तात् पीतासितं रक्तं स्त्यायत्यौष्ण्याच्चिरेण च||२०|| ईषत्पाण्डु कफाद्दुष्टं पिच्छिलं तन्तुमद्घनम्| संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਰੁਣਾਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤ੍ਯਾਯਤਿ ਘਨਂ ਭਵਤਿ||੨੦-੨੧||
Adhikarana 9 (22) · Śloka 22
ਤਪਨੀਯੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਾਭਂ ਪਦ੍ਮਾਲਕ੍ਤਕਸਨ੍ਨਿਭਮ੍| ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਸਵਰ੍ਣਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੨੨||
तपनीयेन्द्रगोपाभं पद्मालक्तकसन्निभम्| गुञ्जाफलसवर्णं च विशुद्धं विद्धि शोणितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਪਨੀਯਂ ਲੋਹਿਤਸੁਵਰ੍ਣਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਕੀਟਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗੇ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤਾ ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਕਤਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮ੍||੨੨|
Adhikarana 10 (23) · Śloka 23
ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ ਲਘੁ ਦੀਪਨੀਯਂ ਰਕ੍ਤੇਪਨੀਤੇ ਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍| ਤਦਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਨਵਸ੍ਥਿਤਾਸਗਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਃ||੨੩||
नात्युष्णशीतं लघु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थितासृगग्निर्विशेषेण च रक्षितव्यः||२३||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾਦਿਭੋਜਨੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਚ ਪ੍ਰਚਲਸ੍ਯਾਸਜੋ ਨਿਤਰਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤਾਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਮ੍| ਲਘੁ ਦੀਪਨੀਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ||੨੩||
Adhikarana 11 (24) · Śloka 24
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਮਵ੍ਯਾਹਤਪਕ੍ਤਵੇਗਮ੍| ਸੁਖਾਨ੍ਵਿਤਂ ਤੁ(ਪੁ)ਸ੍ਟਿਬਲੋਪਪਨ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੨੪||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुखान्वितं तु(पु)ष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵ੍ਯਾਹਤਾ ਪਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵੇਗਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ||੨੪||
Adhikarana 12 (25-29) · Śloka 29
ਯਦਾ ਤੁ ਰਕ੍ਤਵਾਹੀਨਿ ਰਸਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਾਨਿ ਚ| ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਕੁਪਿਤਾ ਮਲਾਃ||੨੫|| ਮਲਿਨਾਹਾਰਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਰਜੋਮੋਹਾਵਤਾਤ੍ਮਨਃ| ਪ੍ਰਤਿਹਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਦਾ||੨੬|| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਬਲਾਧਿਕ੍ਯਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸੁ||੨੭|| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚੇਤਸਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਦਾ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਮਨੋ ਵਿਕ੍ਸੋਭਯਞ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਸਮ੍ਮੋਹਯੇਤ੍ਤਦਾ||੨੮|| ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਂ ਕਫਸ਼੍ਚੈਵਂ ਮਨੋ ਵਿਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਨਣਾਮ੍| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਨਯਤ੍ਯਾਕੁਲਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੯||
यदा तु रक्तवाहीनि रससञ्ज्ञावहानि च| पृथक् पृथक् समस्ता वा स्रोतांसि कुपिता मलाः||२५|| मलिनाहारशीलस्य रजोमोहावृतात्मनः| प्रतिहत्यावतिष्ठन्ते जायन्ते व्याधयस्तदा||२६|| मदमूर्च्छायसन्न्यासास्तेषां विद्याद्विचक्षणः| यथोत्तरं बलाधिक्यं हेतुलिङ्गोपशान्तिषु||२७|| दुर्बलं चेतसः स्थानं यदा वायुः प्रपद्यते| मनो विक्षोभयञ्जन्तोः सञ्ज्ञां सम्मोहयेत्तदा||२८|| पित्तमेवं कफश्चैवं मनो विक्षोभयन्नृणाम्| सञ्ज्ञां नयत्याकुलतां विशेषश्चात्र वक्ष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਧਮਨੀਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਾਹ- ਯਦਾ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਹਾਨੀਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਹੇਤੁਮਨੋਵਹਾਨਿ, ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਮਯਨੀਭੂਤਂ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਃ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਰੀਰਮਯਨੀਭੂਤਮ੍” (ਵਿ. ੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿ; ਕਿਂਵਾ ਰਸਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਧਾਤੁਮਾਵਹਨ੍ਤੀਤਿ ਰਸਸਞ੍ਜ੍ਞਵਹਾਨਿ | ਰਸਵਹਧਮਨੀਨਾਂ ਤੁ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਤਦੁਪਘਾਤਾਚ੍ਚ ਮੋਹ ਉਪਪਨ੍ਨ ਏਵ| ਮਲਾ ਇਤਿ ਦੁਸ੍ਟਦੋਸਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਮਲਿਨੀਕਰਣਾਨ੍ਮਲਾਃ” ਇਤਿ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕ੍ਯਂ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇਸੁ ਮੋਹਰੂਪਂ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਮਦੇਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤੋਕੋ ਮੋਹੋਸ੍ਤਿ, ਉਤ੍ਤਰਯੋਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ ਮੋਹਃ||੨੫-੨੯||
Adhikarana 13 (30-32) · Śloka 33
ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪਦ੍ਰੁਤਾਭਾਸਂ ਚਲਸ੍ਖਲਿਤਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ | ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਮਦਾਵਿਸ੍ਟਂ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਕਤਿਮ੍||੩੦|| ਸਕ੍ਰੋਧਪਰੁਸਾਭਾਸਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਕਲਿਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਵਿਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਸਿਤਾਕਤਿਮ੍||੩੧|| ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਚਨਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਮਦਾਵਿਸ੍ਟਂ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਤਤ੍ਪਰਮ੍||੩੨|| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਕਤੇ ਮਦੇ|੩੩|
सक्तानल्पद्रुताभाषं चलस्खलितचेष्टितम् | विद्याद्वातमदाविष्टं रूक्षश्यावारुणाकृतिम्||३०|| सक्रोधपरुषाभाषं सम्प्रहारकलिप्रियम्| विद्यात् पित्तमदाविष्टं रक्तपीतासिताकृतिम्||३१|| स्वल्पासम्बद्धवचनं तन्द्रालस्यसमन्वितम्| विद्यात् कफमदाविष्टं पाण्डुं प्रध्यानतत्परम्||३२|| सर्वाण्येतानि रूपाणि सन्निपातकृते मदे|३३|
🔊 Audio coming soon
ਪਰੁਸਂ ਬ੍ਰੂਤ ਇਤਿ ਪਰੁਸਾਭਾਸਃ||੩੦-੩੨||-
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਮਦੋ ਮਦ੍ਯਮਦਾਕਤਿਃ||੩੩||
जायते शाम्यति क्षिप्रं मदो मद्यमदाकृतिः||३३||
🔊 Audio coming soon
ਮਦਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੩||
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
ਯਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯਕਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸਜੋ ਰੌਧਿਰਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਮਦਾ ਨਰ੍ਤੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਤ੍ਰਯਾਤ੍||੩੪||
यश्च मद्यकृतः प्रोक्तो विषजो रौधिरश्च यः| सर्व एते मदा नर्ते वातपित्तकफत्रयात्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਮਦਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਦ੍ਯਵਿਸਜਯੋਰਪਿ ਮਦਯੋਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਤ੍ਰਯਾਦਿਤਿ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਫਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਚ੍ਚ; ਏਤੇਨ ਤੇਸਾਮਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾਤਾਦਿਕਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੩੪||
Adhikarana 16 (35-41) · Śloka 41
ਨੀਲਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਕਸ੍ਣਮਾਕਾਸ਼ਮਥਵਾਰੁਣਮ੍| ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ||੩੫|| ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪੀਡਾ ਹਦਯਸ੍ਯ ਚ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਚ੍ਛਾਯਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਵਾਤਸਮ੍ਭਵੇ||੩੬|| ਰਕ੍ਤਂ ਹਰਿਤਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਵਿਯਤ੍ ਪੀਤਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ||੩੭|| ਸਪਿਪਾਸਃ ਸਸਨ੍ਤਾਪੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ| ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਾਃ ਪੀਤਾਭੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੇ||੩੮|| ਮੇਘਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਾਵਤਂ ਵਾ ਤਮੋਘਨੈਃ| ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ||੩੯|| ਗੁਰੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਵਤੈਰਙ੍ਗੈਰ੍ਯਥੈਵਾਰ੍ਦ੍ਰੇਣ ਚਰ੍ਮਣਾ| ਸਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸਹਲ੍ਲਾਸੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਕਫਸਮ੍ਭਵੇ||੪੦|| ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਗਤਃ| ਸ ਜਨ੍ਤੁਂ ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ||੪੧||
नीलं वा यदि वा कृष्णमाकाशमथवाऽरुणम्| पश्यंस्तमः प्रविशति शीघ्रं च प्रतिबुध्यते ||३५|| वेपथुश्चाङ्गमर्दश्च प्रपीडा हृदयस्य च| कार्श्यं श्यावारुणा च्छायामूर्च्छाये वातसम्भवे||३६|| रक्तं हरितवर्णं वा वियत् पीतमथापि वा| पश्यंस्तमः प्रविशति सस्वेदः प्रतिबुध्यते||३७|| सपिपासः ससन्तापो रक्तपीताकुलेक्षणः| सम्भिन्नवर्चाः पीताभो मूर्च्छाये पित्तसम्भवे||३८|| मेघसङ्काशमाकाशमावृतं वा तमोघनैः| पश्यंस्तमः प्रविशति चिराच्च प्रतिबुध्यते||३९|| गुरुभिः प्रावृतैरङ्गैर्यथैवार्द्रेण चर्मणा| सप्रसेकः सहृल्लासो मूर्च्छाये कफसम्भवे||४०|| सर्वाकृतिः सन्निपातादपस्मार इवागतः| स जन्तुं पातयत्याशु विना बीभत्सचेष्टितैः||४१||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨੀਲਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਛਾਯਾ ਰਿਸ੍ਟਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰਣਾਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਯਵ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਚੋਦ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਸਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਮਹਤੇਪਿ ਵਾ” (ਇਂ. ੭) ਇਤਿ| ਤਨ੍ਨ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਹਿ ਛਾਯਾ ਰਿਸ੍ਟਂ ਨ ਤੁ ਦਸ਼੍ਯਮਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾ, ਇਹ ਚ ਵਾਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ; ਕਿਂਵਾ “ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਮਹਤੇਪਿ ਵਾ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਦੇਵ ਵਾਯਵ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਯਾ ਮਾਰਕਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਭਿਚਰਿਤਮ੍| ਤਮੋਭਿਰ੍ਘਨੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਮੋਘਨੈਃ; ਕਿਂਵਾ ਤਮੋਭਿਰੇਵ ਘਨੈਃ| ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਰਿਤਿ ਦਨ੍ਤਖਾਦਨਾਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਣਾਦਿਕਂ ਵਿਨਾ||੩੫-੪੧||
Adhikarana 17 (42-53) · Śloka 53
ਦੋਸੇਸੁ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਕਤਵੇਗੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਨੌਸਧੈਰ੍ਵਿਨਾ||੪੨|| ਵਾਗ੍ਦੇਹਮਨਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਤਿਬਲਾ ਮਲਾਃ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਬਲਂ ਜਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ||੪੩|| ਸ ਨਾ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਕਾਸ੍ਠੀਭੂਤੋ ਮਤੋਪਮਃ| ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯਃਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ||੪੪|| ਦੁਰ੍ਗੇਮ੍ਭਸਿ ਯਥਾ ਮਜ੍ਜਦ੍ਭਾਜਨਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਬੁਧਃ| ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਤਲਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਪੀਡਿਤਮ੍||੪੫|| ਅਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਵਪੀਡਾਸ਼੍ਚ ਧੂਮਾਃ ਪ੍ਰਧਮਨਾਨਿ ਚ| ਸੂਚੀਭਿਸ੍ਤੋਦਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਦਾਹਃ ਪੀਡਾ ਨਖਾਨ੍ਤਰੇ||੪੬|| ਲੁਞ੍ਚਨਂ ਕੇਸ਼ਲੋਮ੍ਨਾਂ ਚ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ਦਸ਼ਨਮੇਵ ਚ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਵਘਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯਾਵਬੋਧਨੇ||੪੭|| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਭੂਤਕਟੁਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਗਾਲਯੇਨ੍ਮੁਹੁਃ||੪੮|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਂ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਹੌਸਧਸਮਾਯੁਤਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੪੯|| ਹਿਙ੍ਗੂਸਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍| ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਮਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਲਘੁਭਿਸ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫੦|| ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ ਸ੍ਮਾਰਣੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਰੇਵ ਚ| ਪਟੁਭਿਰ੍ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੫੧|| ਸ੍ਰਂਸਨੋਲ੍ਲੇਖਨੈਰ੍ਧੂਮੈਰਞ੍ਜਨੈਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੈਃ| ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਵਸੇਕੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਘਰ੍ਸਣੈਸ੍ਤਥਾ||੫੨|| ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਮਤਿਮਾਨਨੁਬਨ੍ਧਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਂਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਲਯਹੇਤੁਤਃ||੫੩||
दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति सन्न्यासो नौषधैर्विना||४२|| वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः| सन्न्यस्यन्त्यबलं जन्तुं प्राणायतनसंश्रिताः||४३|| स ना सन्न्याससन्न्यस्तः काष्ठीभूतो मृतोपमः| प्राणैर्वियुज्यते शीघ्रं मुक्त्वा सद्यःफलाः क्रियाः||४४|| दुर्गेऽम्भसि यथा मज्जद्भाजनं त्वरया बुधः| गृह्णीयात्तलमप्राप्तं तथा सन्न्यासपीडितम्||४५|| अञ्जनान्यवपीडाश्च धूमाः प्रधमनानि च| सूचीभिस्तोदनं शस्तं दाहः पीडा नखान्तरे||४६|| लुञ्चनं केशलोम्नां च दन्तैर्दशनमेव च| आत्मगुप्तावघर्षश्च हितं तस्यावबोधने||४७|| सम्मूर्च्छितानि तीक्ष्णानि मद्यानि विविधानि च| प्रभूतकटुयुक्तानि तस्यास्ये गालयेन्मुहुः||४८|| मातुलुङ्गरसं तद्वन्महौषधसमायुतम्| तद्वत्सौवर्चलं दद्याद्युक्तं मद्याम्लकाञ्जिकैः||४९|| हिङ्गूषणसमायुक्तं यावत् सञ्ज्ञाप्रबोधनम्| प्रबुद्धसञ्ज्ञमन्नैश्च लघुभिस्तमुपाचरेत्||५०|| विस्मापनैः स्मारणैश्च प्रियश्रुतिभिरेव च| पटुभिर्गीतवादित्रशब्दैश्चित्रैश्च दर्शनैः||५१|| स्रंसनोल्लेखनैर्धूमैरञ्जनैः कवलग्रहैः| शोणितस्यावसेकैश्च व्यायामोद्घर्षणैस्तथा||५२|| प्रबुद्धसञ्ज्ञं मतिमाननुबन्धमुपक्रमेत्| तस्य संरक्षितव्यं हि मनः प्रलयहेतुतः||५३||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਭ੍ਯੋ ਭੇਦਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਵੇਗੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਬਲੇਸੁ, ਵੇਗੋ ਹਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਬਲਕ੍ਸਯਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ- “ਕਤ੍ਵਾ ਵੇਗਂ ਗਤਬਲਾ” (ਚਿ. ੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਚੇਸ੍ਟਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ | ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਮਿਤਿ ਹਦਯਮ੍| ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ| ਸਦ੍ਯਃਫਲਾ ਇਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਬੋਧਨਕਾਰਿਕਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਦਿਕਾਃ| ਸੂਚੀਭਿਰਿਤਿ ਚ ਤੋਦਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨੀਤਿ ਮਿਲਿਤਾਨਿ| ਗਾਲਯੇਦਿਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮੁਖੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਥਾਨੇ ਕੇਚਿਤ੍ ਸੌਵੀਰਕਮਾਹੁਃ| ਅਨੁਬਨ੍ਧਂ ਸਤਤਮ੍| ਪ੍ਰਲਯਹੇਤੁਤ ਇਤਿ ਮੋਹਹੇਤੁਤਃ||੪੨-੫੩||
Adhikarana 18 (54-58) · Śloka 58
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਮਦੇਸੁ ਚ||੫੪|| ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ| ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਹਤਃ ਸਟ੍ਪਲਸ੍ਯ ਵਾ||੫੫|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਾ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਯਸੋਪਿ ਵਾ||੫੬|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਾ ਪਯਸਾ ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਕੌਮ੍ਭਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੫੭|| ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਕਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਤਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮਪਿ| ਸੇਵਨਾਨ੍ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍||੫੮||
स्नेहस्वेदोपपन्नानां यथादोषं यथाबलम्| पञ्च कर्माणि कुर्वीत मूर्च्छायेषु मदेषु च||५४|| अष्टाविंशत्यौषधस्य तथा तिक्तस्य सर्पिषः| प्रयोगः शस्यते तद्वन्महतः षट्पलस्य वा||५५|| त्रिफलायाः प्रयोगो वा सघृतक्षौद्रशर्करः| शिलाजतुप्रयोगो वा प्रयोगः पयसोऽपि वा||५६|| पिप्पलीनां प्रयोगो वा पयसा चित्रकस्य वा| रसायनानां कौम्भस्य सर्पिषो वा प्रशस्यते||५७|| रक्तावसेकाच्छास्त्राणां सतां सत्त्ववतामपि| सेवनान्मदमूर्च्छायाः प्रशाम्यन्ति शरीरिणाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯੇਤਿ ਪਾਨੀਯਕਲ੍ਯਾਣਸ੍ਯ| ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਤਸ੍ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਹਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਏਤੇ ਚ ਤਿਕ੍ਤਸਟ੍ਪਲਮਹਾਤਿਕ੍ਤਕਘਤੇ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ| ਕੌਮ੍ਭਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕਮ੍||੫੪-੫੮||
Adhikarana 19 (59-60) · Śloka 60
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ| ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਦੋਸਜਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਚੌਸਧਮ੍||੫੯|| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਭੇਸਜਮ੍| ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤਕੇਧ੍ਯਾਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍||੬੦||
तत्र श्लोकौ- विशुद्धं चाविशुद्धं च शोणितं तस्य हेतवः| रक्तप्रदोषजा रोगास्तेषु रोगेषु चौषधम्||५९|| मदमूर्च्छायसन्न्यासहेतुलक्षणभेषजम्| विधिशोणितकेऽध्याये सर्वमेतत् प्रकाशितम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪|| ਸਮਾਪ੍ਤੋ ਯੋਜਨਾਚਤੁਸ੍ਕਃ||੬||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने विधिशोणितीयो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४|| समाप्तो योजनाचतुष्कः||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯੋਜਨਾਚਤੁਸ੍ਕੇ ਵਿਧਿਸ਼ੋਣਿਤੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||