Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೀಯಂ ವಿಮಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो जनपदोद्ध्वंसनीयं विमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿವಿಧೋ ಹೇತುರ್ವ್ಯಾಧಿಜನಕಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಭವತಿ- ಸಾಧಾರಣಃ, ಅಸಾಧಾರಣಶ್ಚ; ತತ್ರಾಸಾಧಾರಣಂ ಪ್ರತಿಪುರುಷನಿಯತಂ ವಾತಾದಿಜನಕಮಾಹಾರಾದ್ಯಭಿಧಾಯ ಬಹುಜನಸಾಧಾರಣಂ ವಾತಜಲದೇಶಕಾಲರೂಪಂ ಸಾಧಾರಣರೋಗಕಾರಣಮಭಿಧಾತುಂ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಜನಪದಮಣ್ಡಲೇ ಪಞ್ಚಾಲಕ್ಷೇತ್ರೇ ದ್ವಿಜಾತಿವರಾಧ್ಯುಷಿತೇ ಕಾಮ್ಪಿಲ್ಯರಾಜಧಾನ್ಯಾಂ ಭಗವಾನ್ ಪುನರ್ವಸುರಾತ್ರೇಯೋಽನ್ತೇವಾಸಿಗಣಪರಿವೃತಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಘರ್ಮಮಾಸೇ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ವನವಿಚಾರಮನುವಿಚರಞ್ಛಿಷ್ಯಮಗ್ನಿವೇಶಮಬ್ರವೀತ್||೩||
जनपदमण्डले पञ्चालक्षेत्रे द्विजातिवराध्युषिते काम्पिल्यराजधान्यां भगवान् पुनर्वसुरात्रेयोऽन्तेवासिगणपरिवृतः पश्चिमे घर्ममासे गङ्गातीरे वनविचारमनुविचरञ्छिष्यमग्निवेशमब्रवीत्||३||
🔊 Audio coming soon
ಜನಪದವಸತ್ಯುಪಲಕ್ಷಿತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಜನಪದಮಣ್ಡಲಂ, ‘ಪಞ್ಚಾಲಕ್ಷೇತ್ರೇ’ ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ದ್ವಿಜಾತಿವರಾಧ್ಯುಷಿತ ಇತಿ ವಚನೇನ ಮಹಾಜನಸೇವಿತೇಽಪಿ ದೇಶೇಽಧರ್ಮವಶಾಜ್ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಪಶ್ಚಿಮೇ ಘರ್ಮಮಾಸ ಇತಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠೇ| ವನವಿಚಾರಮನುವಿಚರನ್ನಿತಿ ವನಂ ವಿಚರ್ಯ ವಿಚರ್ಯಾನುವಿಚರನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಖಲು ಸೌಮ್ಯ! ನಕ್ಷತ್ರಗ್ರಹಗಣಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾನಿಲಾನಲಾನಾಂ ದಿಶಾಂ ಚಾಪ್ರಕೃತಿಭೂತಾನಾಮೃತುವೈಕಾರಿಕಾ ಭಾವಾಃ, ಅಚಿರಾದಿತೋ ಭೂರಪಿ ಚ ನ ಯಥಾವದ್ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಮೋಷಧೀನಾಂ ಪ್ರತಿವಿಧಾಸ್ಯತಿ, ತದ್ವಿಯೋಗಾಚ್ಚಾತಙ್ಕಪ್ರಾಯತಾ ನಿಯತಾ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಗುದ್ಧ್ವಂಸಾತ್ ಪ್ರಾಕ್ ಚ ಭೂಮೇರ್ವಿರಸೀಭಾವಾದುದ್ಧರಧ್ವಂ ಸೌಮ್ಯ! ಭೈಷಜ್ಯಾನಿ ಯಾವನ್ನೋಪಹತರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಾಣಿ ಭವನ್ತಿ| ವಯಂ ಚೈಷಾಂ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಾನುಪಯೋಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ಯೇ ಚಾಸ್ಮಾನನುಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತಿ, ಯಾಂಶ್ಚ ವಯಮನುಕಾಙ್ಕ್ಷಾಮಃ| ನ ಹಿ ಸಮ್ಯಗುದ್ಧೃತೇಷು ಸೌಮ್ಯ! ಭೈಷಜ್ಯೇಷು ಸಮ್ಯಗ್ವಿಹಿತೇಷು ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾವಚಾರಿತೇಷು ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸಕರಾಣಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರತೀಕಾರಗೌರವಂ ಭವತಿ||೪||
दृश्यन्ते हि खलु सौम्य! नक्षत्रग्रहगणचन्द्रसूर्यानिलानलानां दिशां चाप्रकृतिभूतानामृतुवैकारिका भावाः, अचिरादितो भूरपि च न यथावद्रसवीर्यविपाकप्रभावमोषधीनां प्रतिविधास्यति, तद्वियोगाच्चातङ्कप्रायता नियता| तस्मात् प्रागुद्ध्वंसात् प्राक् च भूमेर्विरसीभावादुद्धरध्वं सौम्य! भैषज्यानि यावन्नोपहतरसवीर्यविपाकप्रभावाणि भवन्ति| वयं चैषां रसवीर्यविपाकप्रभावानुपयोक्ष्यामहे ये चास्माननुकाङ्क्षन्ति, यांश्च वयमनुकाङ्क्षामः| न हि सम्यगुद्धृतेषु सौम्य! भैषज्येषु सम्यग्विहितेषु सम्यक् चावचारितेषु जनपदोद्ध्वंसकराणां विकाराणां किञ्चित् प्रतीकारगौरवं भवति||४||
🔊 Audio coming soon
ಋತುವಿಕಾರಾಯ ಭೂತಾ ಋತುವೈಕಾರಿಕಾಃ; ಋತುವಿಕಾರಶ್ಚೋಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ಜಲದೇಶವಾತವಿಕಾರಾಯ ಭೂತಾ ಇತಿ ಮನ್ತವ್ಯಂ; ಯತೋ ಭೂಮ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ವಿಕೃತಿಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಕಿಂವಾ ಋತ್ವನನುರೂಪಾ ಋತುವೈಕಾರಿಕಾಃ; ತೇನ, ಋತ್ವನನುರೂಪಲಕ್ಷಣಮೇವ ನಕ್ಷತ್ರಾದೀನಾಂ ವಿಕೃತಿರಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ; ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಹಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ಮಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತಾನಿ ಯದಿ ತುಷಾರಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಭವನ್ತಿ, ತದಾ ವಿಕೃತಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಭೂರಪಿ ಚೇತ್ಯಪಿವಚನಾಜ್ಜಲಾನಿಲೌ ಚ ಗ್ರಾಹಯತಿ; ತೇನ, ಭೂಸ್ತಾವದೋಷಧೀನಾಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಂ, ಸಾ ರಸಾದೀನ್ನ ಪ್ರತಿವಿಧಾಸ್ಯತಿ; ಜಲವಾತಾವಪಿ ಚೌಷಧೀನಾಂ ರಸಾದೀನ್ನ ಪ್ರತಿವಿಧಾಸ್ಯತ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಪ್ರತಿವಿಧಾಸ್ಯತೀತಿ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ| ಉದ್ಧರಧ್ವಮಿತಿ ಬಹುವಚನಂ ಬಹ್ವನ್ತೇವಾಸಿಯುಕ್ತಾಗ್ನಿವೇಶಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ; ಅಗ್ನಿವೇಶಸ್ತು ಪ್ರಧಾನತ್ವೇನೈಕ ಏವೇತಿ ‘ಅಗ್ನಿವೇಶ’ ಇತಿಪದೇನ ತಥಾ ‘ಸೌಮ್ಯ’ ಇತಿಪದೇನ ಸಮ್ಬೋಧ್ಯತೇ; ಭೇಷಜೋದ್ಧರಣಂ ತು ಬಹುಭಿರೇವ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಬಹುವಚನಮ್| ಭವತಿ ಹಿ ಪ್ರಧಾನಂ ಸಮ್ಬೋಧ್ಯ ಗಣಸಮ್ಪಾದ್ಯಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಬಹುವಚನಂ; ಯಥಾ- ಸೇನಾಪತೇ ಯುಧ್ಯಧ್ವಮಿತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸೌಮ್ಯಪದಂ ಭೇಷಜವಿಶೇಷಣಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಯೇ ಚಾಸ್ಮಾನನುಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತಿ ಯೇ ಚಾಸ್ಮಾನ್ ಭಿಷಜೋಽನುಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಯಾಂಶ್ಚ ವಯಮನುಕಾಙ್ಕ್ಷಾಮಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವೇನ| ಏತೇನ, ಯೇ ವೈದ್ಯಮನುಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತಿ ತೇ ವೈದ್ಯಪ್ರಿಯತ್ವೇನ ಸಾಧ್ಯಾಃ, ಅಸಾಧ್ಯಾ ಹಿ ವೈದ್ಯದ್ವಿಷ ಉಕ್ತಾಃ; ವೈದ್ಯಾಶ್ಚ ಯಾನಿಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ಸಾಧ್ಯರೋಗಾ ಏವ, ಅಸಾಧ್ಯಾನ್ ಹಿ ವೈದ್ಯಾ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ಏತೇನಾನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಯೇಷಾಂ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಾ ರೋಗಾಸ್ತೇ ಆಸಾಮೋಷಧೀನಾಂ ರಸಾದೀನುಪಯೋಕ್ಷ್ಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದಿ ಚ ಯೇ ಅಸ್ಮದ್ಗತಾಃ, ಯಾಂಶ್ಚ ವಯಂ ಪ್ರಯೋಜನವಶಾದನುಗತಾಃ, ತೇ ಉಪಯೋಕ್ಷ್ಯನ್ತೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ, ತದಾ ಆತ್ರೇಯಸ್ಯ ಪಕ್ಷರಾಗಿತ್ವೇನಾಪ್ತತ್ವಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, “ಸರ್ವಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಿತೃವಚ್ಛರಣ್ಯಃ” (ಚಿ.ಅ.೫) ಇತಿ ವಚನಾಚ್ಚಾಸ್ಯ ನೀರಾಗತ್ವಮುಕ್ತಮ್||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಉದ್ಧೃತಾನಿ ಖಲು ಭಗವನ್! ಭೈಷಜ್ಯಾನಿ, ಸಮ್ಯಗ್ವಿಹಿತಾನಿ, ಸಮ್ಯಗವಚಾರಿತಾನಿ ಚ; ಅಪಿ ತು ಖಲು ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನಮೇಕೇನೈವ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಯುಗಪದಸಮಾನಪ್ರಕೃತ್ಯಾಹಾರದೇಹಬಲಸಾತ್ಮ್ಯಸತ್ತ್ವವಯಸಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಸ್ಮಾದ್ಭವತೀತಿ||೫||
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- उद्धृतानि खलु भगवन्! भैषज्यानि, सम्यग्विहितानि, सम्यगवचारितानि च; अपि तु खलु जनपदोद्ध्वंसनमेकेनैव व्याधिना युगपदसमानप्रकृत्याहारदेहबलसात्म्यसत्त्ववयसां मनुष्याणां कस्माद्भवतीति||५||
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ದ್ಧೃತಾನೀತಿ ವಚನಮಭೂತೇ ಭೂತವಚ್ಚೇತಿ ಪ್ರಯೋಗಾದ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ಯಥಾ- ಅಚಿರಕರ್ತವ್ಯೇ ಕೃತಮಿತಿ ವದನ್ತಿ; ನ ಹಿ ವಚನಕಾಲ ಏವ ಓಷಧೀನಾಮುದ್ಧರಣಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ| ಏಕೇನೇತಿ ಏಕಜಾತೀಯೇನ| ಅಸಮಾನಪ್ರಕೃತ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಮಾನಕಾರಣಾಭಾವಾನ್ನ ತುಲ್ಯರೂಪೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವಿತುಮರ್ಹತೀತಿ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಏವಮಸಾಮಾನ್ಯಾವತಾಮಪ್ಯೇಭಿರಗ್ನಿವೇಶ! ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಭಾವೈರ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಯೇಽನ್ಯೇ ಭಾವಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಸ್ತದ್ವೈಗುಣ್ಯಾತ್ ಸಮಾನಕಾಲಾಃ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಯೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತಮಾನಾ ಜನಪದಮುದ್ಧ್ವಂಸಯನ್ತಿ| ತೇ ತು ಖಲ್ವಿಮೇ ಭಾವಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾ ಜನಪದೇಷು ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ವಾಯುಃ, ಉದಕಂ, ದೇಶಃ, ಕಾಲ ಇತಿ||೬||
तमुवाच भगवानात्रेयः- एवमसामान्यावतामप्येभिरग्निवेश! प्रकृत्यादिभिर्भावैर्मनुष्याणां येऽन्ये भावाः सामान्यास्तद्वैगुण्यात् समानकालाः समानलिङ्गाश्च व्याधयोऽभिनिर्वर्तमाना जनपदमुद्ध्वंसयन्ति| ते तु खल्विमे भावाः सामान्या जनपदेषु भवन्ति; तद्यथा- वायुः, उदकं, देशः, काल इति||६||
🔊 Audio coming soon
ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಾ ಇತಿ ತುಲ್ಯಲಿಙ್ಗಾಃ||೬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ತತ್ರ ವಾತಮೇವಂವಿಧಮನಾರೋಗ್ಯಕರಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ತದ್ಯಥಾ-ಯಥರ್ತುವಿಷಮಮತಿಸ್ತಿಮಿತಮತಿಚಲಮತಿಪರುಷಮತಿಶೀತಮತ್ಯುಷ್ಣಮತಿರೂಕ್ಷಮತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಮತಿಭೈರವಾರಾವಮತಿಪ್ರತಿಹತ- ಪರಸ್ಪರಗತಿಮತಿಕುಣ್ಡಲಿನಮಸಾತ್ಮ್ಯಗನ್ಧಬಾಷ್ಪಸಿಕತಾಪಾಂಶುಧೂಮೋಪಹತಮಿತಿ (೧); ಉದಕಂ ತು ಖಲ್ವತ್ಯರ್ಥವಿಕೃತಗನ್ಧವರ್ಣರಸಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಲೇದಬಹುಲಮಪಕ್ರಾನ್ತಜಲಚರವಿಹಙ್ಗಮುಪಕ್ಷೀಣಜಲೇಶಯಮಪ್ರೀತಿಕರಮಪಗತಗುಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೨); ದೇಶಂ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತವರ್ಣಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಲೇದಬಹುಲಮುಪಸೃಷ್ಟಂ ಸರೀಸೃಪವ್ಯಾಲಮಶಕಶಲಭಮಕ್ಷಿಕಾಮೂಷಕೋಲೂಕಶ್ಮಾಶಾನಿಕಶಕುನಿಜಮ್ಬೂಕಾದಿಭಿಸ್ತೃಣೋಲೂಪೋಪವನವನ್ತಂ ಪ್ರತಾನಾದಿಬಹುಲಮಪೂರ್ವವದವಪತಿತಶುಷ್ಕನಷ್ಟಶಸ್ಯಂ ಧೂಮ್ರಪವನಂ ಪ್ರಧ್ಮಾತಪತತ್ರಿಗಣಮುತ್ಕ್ರುಷ್ಟಶ್ವಗಣಮುದ್ಭ್ರಾನ್ತವ್ಯಥಿತವಿವಿಧಮೃಗಪಕ್ಷಿಸಙ್ಘಮುತ್ಸೃಷ್ಟನಷ್ಟಧರ್ಮಸತ್ಯಲಜ್ಜಾಚಾರಶೀಲಗುಣಜನಪದಂ ಶಶ್ವತ್ಕ್ಷುಭಿತೋದೀರ್ಣಸಲಿಲಾಶಯಂ ಪ್ರತತೋಲ್ಕಾಪಾತನಿರ್ಘಾತಭೂಮಿಕಮ್ಪಮತಿಭಯಾರಾವರೂಪಂ ರೂಕ್ಷತಾಮ್ರಾರುಣಸಿತಾಭ್ರಜಾಲಸಂವೃತಾರ್ಕಚನ್ದ್ರತಾರಕಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಸಮ್ಭ್ರಮೋದ್ವೇಗಮಿವ ಸತ್ರಾಸರುದಿತಮಿವ ಸತಮಸ್ಕಮಿವ ಗುಹ್ಯಕಾಚರಿತಮಿವಾಕ್ರನ್ದಿತಶಬ್ದಬಹುಲಂ ಚಾಹಿತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೩); ಕಾಲಂ ತು ಖಲು ಯಥರ್ತುಲಿಙ್ಗಾದ್ವಿಪರೀತಲಿಙ್ಗಮತಿಲಿಙ್ಗಂ ಹೀನಲಿಙ್ಗಂ ಚಾಹಿತಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ (೪); ಇಮಾನೇವನ್ದೋಷಯುಕ್ತಾಂಶ್ಚತುರೋ ಭಾವಾಞ್ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸಕರಾನ್ ವದನ್ತಿ ಕುಶಲಾಃ; ಅತೋಽನ್ಯಥಾಭೂತಾಂಸ್ತು ಹಿತಾನಾಚಕ್ಷತೇ||೭|| ವಿಗುಣೇಷ್ವಪಿ ಖಲ್ವೇತೇಷು ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸಕರೇಷು ಭಾವೇಷು ಭೇಷಜೇನೋಪಪಾದ್ಯಮಾನಾನಾಮಭಯಂ ಭವತಿ ರೋಗೇಭ್ಯ ಇತಿ||೮||
तत्र वातमेवंविधमनारोग्यकरं विद्यात्; तद्यथा-यथर्तुविषममतिस्तिमितमतिचलमतिपरुषमतिशीतमत्युष्णमतिरूक्षमत्यभिष्यन्दिनमतिभैरवारावमतिप्रतिहत- परस्परगतिमतिकुण्डलिनमसात्म्यगन्धबाष्पसिकतापांशुधूमोपहतमिति (१); उदकं तु खल्वत्यर्थविकृतगन्धवर्णरसस्पर्शं क्लेदबहुलमपक्रान्तजलचरविहङ्गमुपक्षीणजलेशयमप्रीतिकरमपगतगुणं विद्यात् (२); देशं पुनः प्रकृतिविकृतवर्णगन्धरसस्पर्शं क्लेदबहुलमुपसृष्टं सरीसृपव्यालमशकशलभमक्षिकामूषकोलूकश्माशानिकशकुनिजम्बूकादिभिस्तृणोलूपोपवनवन्तं प्रतानादिबहुलमपूर्ववदवपतितशुष्कनष्टशस्यं धूम्रपवनं प्रध्मातपतत्रिगणमुत्क्रुष्टश्वगणमुद्भ्रान्तव्यथितविविधमृगपक्षिसङ्घमुत्सृष्टनष्टधर्मसत्यलज्जाचारशीलगुणजनपदं शश्वत्क्षुभितोदीर्णसलिलाशयं प्रततोल्कापातनिर्घातभूमिकम्पमतिभयारावरूपं रूक्षताम्रारुणसिताभ्रजालसंवृतार्कचन्द्रतारकमभीक्ष्णं ससम्भ्रमोद्वेगमिव सत्रासरुदितमिव सतमस्कमिव गुह्यकाचरितमिवाक्रन्दितशब्दबहुलं चाहितं विद्यात् (३); कालं तु खलु यथर्तुलिङ्गाद्विपरीतलिङ्गमतिलिङ्गं हीनलिङ्गं चाहितं व्यवस्येत् (४); इमानेवन्दोषयुक्तांश्चतुरो भावाञ्जनपदोद्ध्वंसकरान् वदन्ति कुशलाः; अतोऽन्यथाभूतांस्तु हितानाचक्षते||७|| विगुणेष्वपि खल्वेतेषु जनपदोद्ध्वंसकरेषु भावेषु भेषजेनोपपाद्यमानानामभयं भवति रोगेभ्य इति||८||
🔊 Audio coming soon
ಯಥರ್ತುವಿಷಮಮಿತಿ ಋತ್ವನನುರೂಪಮ್| ಅಪಗತಗುಣಮಿತಿ ಜೀವನಪಿಪಾಸಾಹರತ್ವಾದ್ಯುಕ್ತಜಲಗುಣರಹಿತಮ್| ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಾದೇರ್ವಿಕೃತಾ ವರ್ಣಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ದೇಶಸ್ಯ ತಂ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತವರ್ಣಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಮ್| ಶ್ಮಾಶಾನಿಕಶಕುನಿಃ ಗೃಧ್ರಃ| ಅಪೂರ್ವವದಿತಿ ಪರಿಚಿತಮಪ್ಯುಪಹತತ್ವೇನಾಪೂರ್ವಮಿವ ದೃಶ್ಯತೇ| ಉತ್ಸೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ನಷ್ಟಾಶ್ಚ ಧರ್ಮಸತ್ಯಲಜ್ಜಾಗುಣಾ ಜನೈರ್ಯತ್ರ ಸ ತಥಾ; ತತ್ರ ಯೇ ಧರ್ಮಾದಿಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ಉತ್ಸೃಜನ್ತಿ ಧರ್ಮಾದೀನಿ, ಯೇ ತು ಧರ್ಮಾದೀನಿ ಸರ್ವಥಾ ಅಜ್ಞಾನಾನ್ನಾಚರನ್ತಿ ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ನಷ್ಟಾನ್ಯೇವ ಧರ್ಮಾದೀನಿ| ಗುಹ್ಯಕಾಕ್ರಾನ್ತೋ ಹಿ ದೇಶೋ ಯಥಾ ಆಕ್ರನ್ದನಶಬ್ದಬಹುಲೋ ಭವತಿ ತಾದೃಶಮ್||೭-೮||
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ವೈಗುಣ್ಯಮುಪಪನ್ನಾನಾಂ ದೇಶಕಾಲಾನಿಲಾಮ್ಭಸಾಮ್| ಗರೀಯಸ್ತ್ವಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೇತುಮತ್ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೯|| ವಾತಾಜ್ಜಲಂ ಜಲಾದ್ದೇಶಂ ದೇಶಾತ್ ಕಾಲಂ ಸ್ವಭಾವತಃ| ವಿದ್ಯಾದ್ದುಷ್ಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವಾದ್ಗರೀಯಸ್ತರಮರ್ಥವಿತ್ ||೧೦|| ವಾಯ್ವಾದಿಷು ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ತು ವಿಶೇಷವಿತ್| ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯ ಸೌಕರ್ಯೇ ವಿದ್ಯಾಲ್ಲಾಘವಲಕ್ಷಣಮ್||೧೧||
भवन्ति चात्र- वैगुण्यमुपपन्नानां देशकालानिलाम्भसाम्| गरीयस्त्वं विशेषेण हेतुमत् सम्प्रवक्ष्यते||९|| वाताज्जलं जलाद्देशं देशात् कालं स्वभावतः| विद्याद्दुष्परिहार्यत्वाद्गरीयस्तरमर्थवित् ||१०|| वाय्वादिषु यथोक्तानां दोषाणां तु विशेषवित्| प्रतीकारस्य सौकर्ये विद्याल्लाघवलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ವೈಗುಣ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ದುಷ್ಟಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಯಸ್ಯ ಯ ಉತ್ಕರ್ಷೋ ಯೇನ ಚ ಹೇತುನಾ ತದಾಹ| ಸ್ವಭಾವತೋ ದುಷ್ಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವಾದಿತಿ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಾತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಜಲಂ ದುಷ್ಪರಿಹರಂ ಭವತಿ, ಜಲಾಚ್ಚ ದೇಶಃ, ದೇಶಾಚ್ಚ ಕಾಲಃ| ವಾತೋ ಹಿ ನಿವಾತದೇಶಸೇವಯಾ ದುಷ್ಟಃ ಪರಿಹ್ರಿಯತೇ, ನ ತಥಾ ಜಲಂ, ತದ್ಧಿ ದೇಹವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮವಶ್ಯಂ ಸೇವ್ಯಂ; ಜಲಮಪಿ ಚ ಯದಿ ಮಹತಾ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ತ್ಯಜ್ಯತೇ, ದೇಶಸ್ತು ಜಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದುಷ್ಪರಿಹರೋ ಭವತಿ, ತದ್ವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾವಸ್ಥಾತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್; ದೇಶೋಽಪಿ ಯದಿ ದೇಶಾನ್ತರಗಮನೇನ ತ್ಯಜ್ಯತೇ, ಕಾಲಸ್ತು ಸರ್ವಥಾ ತ್ಯಕ್ತುಮಶಕ್ಯ ಇತಿ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಗರೀಯಾನ್| ‘ಗರೀಯಃ ಪರಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ಯದ್ಯತಃ ಪರಂ, ತತ್ತತೋ ಗರೀಯೋ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಲಾಘವಮಾಹ- ವಾಯ್ವಾದಿಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯ ಸೌಕರ್ಯ ಇತಿ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಯಾ ವಾತಾದಿಪರಿತ್ಯಾಗಸ್ಯ ಸುಕರತ್ವೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೯-೧೧||
Adhikarana 8 (12-18) · Śloka 18
ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ತು ದುಷ್ಟೇಷು ಕಾಲಾನ್ತೇಷು ಯದಾ ನರಾಃ| ಭೇಷಜೇನೋಪಪಾದ್ಯನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತ್ಯಾತುರಾಸ್ತದಾ||೧೨|| ಯೇಷಾಂ ನ ಮೃತ್ಯುಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ನ ಚ ಕರ್ಮಣಾಮ್| ಕರ್ಮ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ತೇಷಾಂ ಭೇಷಜಂ ಪರಮುಚ್ಯತೇ||೧೩|| ರಸಾಯನಾನಾಂ ವಿಧಿವಚ್ಚೋಪಯೋಗಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಶಸ್ಯತೇ ದೇಹವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಭೇಷಜೈಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧೃತೈಃ||೧೪|| ಸತ್ಯಂ ಭೂತೇ ದಯಾ ದಾನಂ ಬಲಯೋ ದೇವತಾರ್ಚನಮ್| ಸದ್ಧೃತ್ತಸ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರಶಮೋ ಗುಪ್ತಿರಾತ್ಮನಃ||೧೫|| ಹಿತಂ ಜನಪದಾನಾಂ ಚ ಶಿವಾನಾಮುಪಸೇವನಮ್| ಸೇವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಯ ತಥೈವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಾಮ್||೧೬|| ಸಙ್ಕಥಾ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ಧಾರ್ಮಿಕೈಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಸಹಾಸ್ಯಾ ವೃದ್ಧಸಮ್ಮತೈಃ||೧೭|| ಇತ್ಯೇತದ್ಭೇಷಜಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾಯುಷಃ ಪರಿಪಾಲನಮ್| ಯೇಷಾಮನಿಯತೋ ಮೃತ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸುದಾರುಣೇ||೧೮||
चतुर्ष्वपि तु दुष्टेषु कालान्तेषु यदा नराः| भेषजेनोपपाद्यन्ते न भवन्त्यातुरास्तदा||१२|| येषां न मृत्युसामान्यं सामान्यं न च कर्मणाम्| कर्म पञ्चविधं तेषां भेषजं परमुच्यते||१३|| रसायनानां विधिवच्चोपयोगः प्रशस्यते| शस्यते देहवृत्तिश्च भेषजैः पूर्वमुद्धृतैः||१४|| सत्यं भूते दया दानं बलयो देवतार्चनम्| सद्धृत्तस्यानुवृत्तिश्च प्रशमो गुप्तिरात्मनः||१५|| हितं जनपदानां च शिवानामुपसेवनम्| सेवनं ब्रह्मचर्यस्य तथैव ब्रह्मचारिणाम्||१६|| सङ्कथा धर्मशास्त्राणां महर्षीणां जितात्मनाम्| धार्मिकैः सात्त्विकैर्नित्यं सहास्या वृद्धसम्मतैः||१७|| इत्येतद्भेषजं प्रोक्तमायुषः परिपालनम्| येषामनियतो मृत्युस्तस्मिन् काले सुदारुणे||१८||
🔊 Audio coming soon
ಯೇಷಾಂ ನ ಮೃತ್ಯುಸಾಮಾನ್ಯಮಿತಿ ನ ಮೃತ್ಯುಜನಕದೈವಸಾಮ್ಯಂ ಯೇಷಾಮಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾಮಾನ್ಯಂ ನ ಚ ಕರ್ಮಣಾಮಿತಿ ನಚ ಮಾರಕಕರ್ಮಸಾಮಾನ್ಯಂ ಯೇಷಾಮಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದ್ಧಿ ಸಮ್ಭೂಯೈವ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇ ಗ್ರಾಮದಾಹಾದಿಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ ಸ್ಮ, ತತ್ಕರ್ಮಬಲಾತ್ ಸಂಹತಮೃತ್ಯವ ಏವ ಭವನ್ತಿ; ಕಿಂವಾ ಪೃಥಗಪಿ ಮಾರಕಂ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದೇಕಕಾಲಂ ವಿಪಚ್ಯಮಾನಂ ಭವತಿ, ತೇಽಪಿ ಸಮಕಾಲಭೃತ್ಯವೋ ಭವನ್ತಿ| ತತ್ರ, ನ ಮೃತ್ಯುಸಾಮಾನ್ಯಮಿತ್ಯನೇನೋತ್ಪನ್ನರಿಷ್ಟತ್ವಾದೇವ ಕೇಚಿದಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ, ನ ಕರ್ಮಸಾಮಾನ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಕೇಚಿಚ್ಚಾಜಾತರಿಷ್ಟಾ ಅಪಿ ನಿಯತಮಾರಕಕರ್ಮವಶಾದಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ಕಿಂವಾ ನ ಮೃತ್ಯುಸಾಮಾನ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಚ ಮಾರಕೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸಾಧಾರಣ ಉಚ್ಯತೇ, ನ ಕರ್ಮಸಾಮಾನ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಚ ಮಾರಕವ್ಯಾಧಿಜನಕಂ ಕರ್ಮೋಚ್ಯತೇ| ಪೂರ್ವಮುದ್ಧೃತೈರಿತಿ ವ್ಯಾಪತ್ತೇಃ ಪೂರ್ವಂ ಗೃಹೀತೈಃ| ಗುಪ್ತಿಃ ಮನ್ತ್ರಾದಿನಾ ರಕ್ಷಾ| ಅನಿಯತ ಇತಿ ವಚನೇನ ದುರ್ಬಲಕರ್ಮಾರಬ್ಧೋ ಹಿ ಮೃತ್ಯುಃ ಪಾರ್ಯತ ಏವೈವಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತುಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೧೨-೧೮||
Adhikarana 9 (19-20) · Śloka 20
ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೇ ಕಾರಣಾನಿ ಪುನರಪಿ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಅಥ ಖಲು ಭಗವನ್! ಕುತೋಮೂಲಮೇಷಾಂ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ವೈಗುಣ್ಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ? ಯೇನೋಪಪನ್ನಾ ಜನಪದಮುದ್ಧ್ವಂಸಯನ್ತೀತಿ||೧೯|| ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಸರ್ವೇಷಾಮಪ್ಯಗ್ನಿವೇಶ! ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಯದ್ವೈಗುಣ್ಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಮೂಲಮಧರ್ಮಃ, ತನ್ಮೂಲಂ ವಾಽಸತ್ಕರ್ಮ ಪೂರ್ವಕೃತಂ; ತಯೋರ್ಯೋನಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧ ಏವ| ತದ್ಯಥಾ- ಯದಾ ವೈ ದೇಶನಗರನಿಗಮಜನಪದಪ್ರಧಾನಾ ಧರ್ಮಮುತ್ಕ್ರಮ್ಯಾಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರಜಾಂ ವರ್ತಯನ್ತಿ, ತದಾಶ್ರಿತೋಪಾಶ್ರಿತಾಃ ಪೌರಜನಪದಾ ವ್ಯವಹಾರೋಪಜೀವಿನಶ್ಚ ತಮಧರ್ಮಮಭಿವರ್ಧಯನ್ತಿ, ತತಃ ಸೋಽಧರ್ಮಃ ಪ್ರಸಭಂ ಧರ್ಮಮನ್ತರ್ಧತ್ತೇ, ತತಸ್ತೇಽನ್ತರ್ಹಿತಧರ್ಮಾಣೋ ದೇವತಾಭಿರಪಿ ತ್ಯಜ್ಯನ್ತೇ; ತೇಷಾಂ ತಥಾಽನ್ತರ್ಹಿತಧರ್ಮಣಾಮಧರ್ಮಪ್ರಧಾನಾನಾಮಪಕ್ರಾನ್ತದೇವತಾನಾಮೃತವೋ ವ್ಯಾಪದ್ಯನ್ತೇ; ತೇನ ನಾಪೋ ಯಥಾಕಾಲಂ ದೇವೋ ವರ್ಷತಿ ನ ವಾ ವರ್ಷತಿ ವಿಕೃತಂ ವಾ ವರ್ಷತಿ, ವಾತಾ ನ ಸಮ್ಯಗಭಿವಾನ್ತಿ, ಕ್ಷಿತಿರ್ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ, ಸಲಿಲಾನ್ಯುಪಶುಷ್ಯನ್ತಿ, ಓಷಧಯಃ ಸ್ವಭಾವಂ ಪರಿಹಾಯಾಪದ್ಯನ್ತೇ ವಿಕೃತಿಂ; ತತ ಉದ್ಧ್ವಂಸನ್ತೇ ಜನಪದಾಃ ಸ್ಪೃಶ್ಯಾಭ್ಯವಹಾರ್ಯದೋಷಾತ್ ||೨೦||
इति श्रुत्वा जनपदोद्ध्वंसने कारणानि पुनरपि भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- अथ खलु भगवन्! कुतोमूलमेषां वाय्वादीनां वैगुण्यमुत्पद्यते? येनोपपन्ना जनपदमुद्ध्वंसयन्तीति||१९|| तमुवाच भगवानात्रेयः- सर्वेषामप्यग्निवेश! वाय्वादीनां यद्वैगुण्यमुत्पद्यते तस्य मूलमधर्मः, तन्मूलं वाऽसत्कर्म पूर्वकृतं; तयोर्योनिः प्रज्ञापराध एव| तद्यथा- यदा वै देशनगरनिगमजनपदप्रधाना धर्ममुत्क्रम्याधर्मेण प्रजां वर्तयन्ति, तदाश्रितोपाश्रिताः पौरजनपदा व्यवहारोपजीविनश्च तमधर्ममभिवर्धयन्ति, ततः सोऽधर्मः प्रसभं धर्ममन्तर्धत्ते, ततस्तेऽन्तर्हितधर्माणो देवताभिरपि त्यज्यन्ते; तेषां तथाऽन्तर्हितधर्मणामधर्मप्रधानानामपक्रान्तदेवतानामृतवो व्यापद्यन्ते; तेन नापो यथाकालं देवो वर्षति न वा वर्षति विकृतं वा वर्षति, वाता न सम्यगभिवान्ति, क्षितिर्व्यापद्यते, सलिलान्युपशुष्यन्ति, ओषधयः स्वभावं परिहायापद्यन्ते विकृतिं; तत उद्ध्वंसन्ते जनपदाः स्पृश्याभ्यवहार्यदोषात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಕುತೋಮೂಲಂ ಕಿಮ್ಮೂಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಯ ಮೂಲಮಧರ್ಮ ಇತಿ ಐಹಿಕಮಧರ್ಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ತನ್ಮೂಲಂ ವೇತಿ ತಸ್ಯ ವಾತಾದಿವೈಗುಣ್ಯಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಪೂರ್ವಕೃತಂ ವಾ ಕರ್ಮ| ತೇನೈಹಿಕೋ ವಾಽಧರ್ಮೋ ಜನ್ಮಾನ್ತರಕೃತೋ ವಾಽಧರ್ಮೋ ವಾತಾದಿವೈಗುಣ್ಯಸ್ಯ ಕಾರಣಮಿತಿ ಬ್ರೂತೇ| ತದ್ಯದಾ ದೇಶೇತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ವೈಹಿಕಮೇವಾಧರ್ಮಂ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹೇತುತಯಾ ತತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವೇನ ಸ್ಫುಟಸಿದ್ಧಾನ್ತಾರ್ಥಂ, ನತು ಜನ್ಮಾನ್ತರಕೃತಾಧರ್ಮಸ್ಯಾಕಾರಣತ್ವೇನೇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತಯೋರಿತಿ ಐಹಿಕಜನ್ಮಾನ್ತರೀಯಯೋರಧರ್ಮಯೋಃ| ಯೋನಿರಿತಿ ಕಾರಣಮ್| ಸ್ಪೃಶ್ಯಾಭ್ಯವಹಾರ್ಯದೋಷಾದಿತಿ ಸ್ಪೃಶ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಜಲಾದೇರಭ್ಯವಹಾರ್ಯಸ್ಯ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ದುಷ್ಟತ್ವಾತ್| ಏತಚ್ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಜ್ಞೇಯಂ; ತೇನ ದುಷ್ಟಪವನಗನ್ಧದೋಷೋಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಃ, ಅಸಾತ್ಮ್ಯಗನ್ಧೋಽಪಿ ದುಷ್ಟವಾತೇ ಉಕ್ತಃ||೧೯-೨೦||
Adhikarana 10 (21) · Śloka 21
ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಭವಸ್ಯಾಪಿ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸಸ್ಯಾಧರ್ಮ ಏವ ಹೇತುರ್ಭವತಿ| ಯೇಽತಿಪ್ರವೃದ್ಧಲೋಭಕ್ರೋಧಮೋಹಮಾನಾಸ್ತೇ ದುರ್ಬಲಾನವಮತ್ಯಾತ್ಮಸ್ವಜನಪರೋಪಘಾತಾಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಸ್ಪರಮಭಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ, ಪರಾನ್ ವಾಽಭಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ, ಪರೈರ್ವಾಽಭಿಕ್ರಾಮ್ಯನ್ತೇ||೨೧||
तथा शस्त्रप्रभवस्यापि जनपदोद्ध्वंसस्याधर्म एव हेतुर्भवति| येऽतिप्रवृद्धलोभक्रोधमोहमानास्ते दुर्बलानवमत्यात्मस्वजनपरोपघाताय शस्त्रेण परस्परमभिक्रामन्ति, परान् वाऽभिक्रामन्ति, परैर्वाऽभिक्राम्यन्ते||२१||
🔊 Audio coming soon
ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಭವಸ್ಯಾಪೀತಿ ಬಹುಜನಮಾರಕಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಭವಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆತ್ಮಸ್ವಜನಪರೋಪಘಾತಾಯೇತಿ ಅತ್ರ ಆತ್ಮನಃ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಚೋಪಘಾತೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||
Adhikarana 11 (22) · Śloka 22
ರಕ್ಷೋಗಣಾದಿಭಿರ್ವಾ ವಿವಿಧೈರ್ಭೂತಸಙ್ಘೈಸ್ತಮಧರ್ಮಮನ್ಯದ್ವಾಽಪ್ಯಪಚಾರಾನ್ತರಮುಪಲಭ್ಯಾಭಿಹನ್ಯನ್ತೇ||೨೨||
रक्षोगणादिभिर्वा विविधैर्भूतसङ्घैस्तमधर्ममन्यद्वाऽप्यपचारान्तरमुपलभ्याभिहन्यन्ते||२२||
🔊 Audio coming soon
ರಾಕ್ಷಸಾದ್ಯುತ್ಸಾದೋಽಪಿ ಜನಾನಾಮಧರ್ಮಕೃತ ಏವ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ರಕ್ಷೋಗಣೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯದ್ವಾ ಅಪಚಾರಾನ್ತರಮಿತಿ ಯಥೋಕ್ತಾಧರ್ಮಕಾರಣಾದನ್ಯದಧರ್ಮಕಾರಣಮಶೌಚಾದೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೨||
Adhikarana 12 (23) · Śloka 23
ತಥಾಽಭಿಶಾಪಪ್ರಭವಸ್ಯಾಪ್ಯಧರ್ಮ ಏವ ಹೇತುರ್ಭವತಿ| ಯೇ ಲುಪ್ತಧರ್ಮಾಣೋ ಧರ್ಮಾದಪೇತಾಸ್ತೇ ಗುರುವೃದ್ಧಸಿದ್ಧರ್ಷಿಪೂಜ್ಯಾನವಮತ್ಯಾಹಿತಾನ್ಯಾಚರನ್ತಿ; ತತಸ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಗುರ್ವಾದಿಭಿರಭಿಶಪ್ತಾ ಭಸ್ಮತಾಮುಪಯಾನ್ತಿ ಪ್ರಾಗೇವಾನೇಕಪುರುಷಕುಲವಿನಾಶಾಯ, ನಿಯತಪ್ರತ್ಯಯೋಪಲಮ್ಭಾದನಿಯತಾಶ್ಚಾಪರೇ ||೨೩||
तथाऽभिशापप्रभवस्याप्यधर्म एव हेतुर्भवति| ये लुप्तधर्माणो धर्मादपेतास्ते गुरुवृद्धसिद्धर्षिपूज्यानवमत्याहितान्याचरन्ति; ततस्ताः प्रजा गुर्वादिभिरभिशप्ता भस्मतामुपयान्ति प्रागेवानेकपुरुषकुलविनाशाय, नियतप्रत्ययोपलम्भादनियताश्चापरे ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಗೇವೇತಿ ಝಟಿತಿ, ಅನೇಕಪುರುಷಕುಲವಿನಾಶಾಯಾಭಿಶಪ್ತಾ ಭಸ್ಮತಾಂ ಯಾನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಯತಪ್ರತ್ಯಯೋಪಲಮ್ಭಾದನಿಯತಾಶ್ಚಾಪರೇ ಭಸ್ಮತಾಂ ಯಾನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ| ಅನಿಯತಾ ಅಮಿಲಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರತಿನಿಯತಪುರುಷಾಭಿಶಾಪಾತ್ ಪ್ರತಿನಿಯತಾ ಏವ ಭಸ್ಮತಾಂ ಯಾನ್ತಿ, ನ ಸರ್ವೇ ಜನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೩||
Adhikarana 13 (24) · Śloka 24
ಪ್ರಾಗಪಿ ಚಾಧರ್ಮಾದೃತೇ ನಾಶುಭೋತ್ಪತ್ತಿರನ್ಯತೋಽಭೂತ್| ಆದಿಕಾಲೇ ಹ್ಯದಿತಿಸುತಸಮೌಜಸೋಽತಿವಿಮಲವಿಪುಲಪ್ರಭಾವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದೇವದೇವರ್ಷಿಧರ್ಮಯಜ್ಞವಿಧಿವಿಧಾನಾಃ ಶೈಲಸಾರಸಂಹತಸ್ಥಿರಶರೀರಾಃ ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ಪವನಸಮಬಲಜವಪರಾಕ್ರಮಾಶ್ಚಾರುಸ್ಫಿಚೋಽಭಿರೂಪಪ್ರಮಾಣಾಕೃತಿಪ್ರಸಾದೋಪಚಯವನ್ತಃ ಸತ್ಯಾರ್ಜವಾನೃಶಂಸ್ಯದಾನದಮನಿಯಮತಪೋಪವಾಸಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತಪರಾ ವ್ಯಪಗತಭಯರಾಗದ್ವೇಷಮೋಹಲೋಭಕ್ರೋಧಶೋಕಮಾನರೋಗನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಶ್ರಮಕ್ಲಮಾಲಸ್ಯಪರಿಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಪುರುಷಾ ಬಭೂವುರಮಿತಾಯುಷಃ| ತೇಷಾಮುದಾರಸತ್ತ್ವಗುಣಕರ್ಮಣಾಮಚಿನ್ತ್ಯರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಗುಣಸಮುದಿತಾನಿ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುಃ ಶಸ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಗುಣಸಮುದಿತತ್ವಾತ್ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಂ ಕೃತಯುಗಸ್ಯಾದೌ| ಭ್ರಶ್ಯತಿ ತು ಕೃತಯುಗೇ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದತ್ಯಾದಾನಾತ್ ಸಾಮ್ಪನ್ನಿಕಾನಾಂ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಶರೀರಗೌರವಮಾಸೀತ್, ಶರೀರಗೌರವಾಚ್ಛ್ರಮಃ, ಶ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯಮ್, ಆಲಸ್ಯಾತ್ ಸಞ್ಚಯಃ, ಸಞ್ಚಯಾತ್ ಪರಿಗ್ರಹಃ, ಪರಿಗ್ರಹಾಲ್ಲೋಭಃ ಪ್ರಾದುರಾಸೀತ್ ಕೃತೇ| ತತಸ್ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಲೋಭಾದಭಿದ್ರೋಹಃ, ಅಭಿದ್ರೋಹಾನೃತವಚನಮ್, ಅನೃತವಚನಾತ್ ಕಾಮಕ್ರೋಧಮಾನದ್ವೇಷಪಾರುಷ್ಯಾಭಿಘಾತಭಯತಾಪಶೋಕಚಿನ್ತೋದ್ವೇಗಾದಯಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ| ತತಸ್ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಧರ್ಮಪಾದೋಽನ್ತರ್ಧಾನಮಗಮತ್| ತಸ್ಯಾನ್ತರ್ಧಾನಾತ್ ಯುಗವರ್ಷಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ಪಾದಹ್ರಾಸಃ, ಪೃಥಿವ್ಯಾದೇಶ್ಚ ಗುಣಪಾದಪ್ರಣಾಶೋಽಭೂತ್| ತತ್ಪ್ರಣಾಶಕೃತಶ್ಚ ಶಸ್ಯಾನಾಂ ಸ್ನೇಹವೈಮಲ್ಯರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಗುಣಪಾದಭ್ರಾಂಶಃ| ತತಸ್ತಾನಿ ಪ್ರಜಾಶರೀರಾಣಿ ಹೀಯಮಾನಗುಣಪಾದೈರಾಹಾರವಿಹಾರೈರಯಥಾಪೂರ್ವಮುಪಷ್ಟಭ್ಯಮಾನಾನ್ಯಗ್ನಿಮಾರುತಪರೀತಾನಿ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ಜ್ವರಾದಿಭಿರಾಕ್ರಾನ್ತಾನಿ| ಅತಃ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಹ್ರಾಸಮವಾಪುರಾಯುಷಃ ಕ್ರಮಶ ಇತಿ||೨೪||
प्रागपि चाधर्मादृते नाशुभोत्पत्तिरन्यतोऽभूत्| आदिकाले ह्यदितिसुतसमौजसोऽतिविमलविपुलप्रभावाः प्रत्यक्षदेवदेवर्षिधर्मयज्ञविधिविधानाः शैलसारसंहतस्थिरशरीराः प्रसन्नवर्णेन्द्रियाः पवनसमबलजवपराक्रमाश्चारुस्फिचोऽभिरूपप्रमाणाकृतिप्रसादोपचयवन्तः सत्यार्जवानृशंस्यदानदमनियमतपोपवासब्रह्मचर्यव्रतपरा व्यपगतभयरागद्वेषमोहलोभक्रोधशोकमानरोगनिद्रातन्द्राश्रमक्लमालस्यपरिग्रहाश्च पुरुषा बभूवुरमितायुषः| तेषामुदारसत्त्वगुणकर्मणामचिन्त्यरसवीर्यविपाकप्रभावगुणसमुदितानि प्रादुर्बभूवुः शस्यानि सर्वगुणसमुदितत्वात् पृथिव्यादीनां कृतयुगस्यादौ| भ्रश्यति तु कृतयुगे केषाञ्चिदत्यादानात् साम्पन्निकानां सत्त्वानां शरीरगौरवमासीत्, शरीरगौरवाच्छ्रमः, श्रमादालस्यम्, आलस्यात् सञ्चयः, सञ्चयात् परिग्रहः, परिग्रहाल्लोभः प्रादुरासीत् कृते| ततस्त्रेतायां लोभादभिद्रोहः, अभिद्रोहानृतवचनम्, अनृतवचनात् कामक्रोधमानद्वेषपारुष्याभिघातभयतापशोकचिन्तोद्वेगादयः प्रवृत्ताः| ततस्त्रेतायां धर्मपादोऽन्तर्धानमगमत्| तस्यान्तर्धानात् युगवर्षप्रमाणस्य पादह्रासः, पृथिव्यादेश्च गुणपादप्रणाशोऽभूत्| तत्प्रणाशकृतश्च शस्यानां स्नेहवैमल्यरसवीर्यविपाकप्रभावगुणपादभ्रांशः| ततस्तानि प्रजाशरीराणि हीयमानगुणपादैराहारविहारैरयथापूर्वमुपष्टभ्यमानान्यग्निमारुतपरीतानि प्राग्व्याधिभिर्ज्वरादिभिराक्रान्तानि| अतः प्राणिनो ह्रासमवापुरायुषः क्रमश इति||२४||
🔊 Audio coming soon
ಆದ್ಯಾವಿರ್ಭಾವೇ ಚ ರೋಗಾಣಾಮಧರ್ಮ ಏವ ಕಾರಣಮಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಾಗಪಿ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಯಜ್ಞಃ ಯಜ್ಞದೇವತಾ, ವಿಧಿಃ ಯಜ್ಞವಿಧಾಯಕೋ ವೇದಃ, ವಿಧಾನಂ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ| ಜವಃ ವೇಗಃ| ಪರಿಗ್ರಹಃ ಮಮತಾ| ಅಮಿತಮಿವಾತಿಬಹುತ್ವೇನಾಯುರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಅಮಿತಾಯುಷಃ| ಸತ್ಯೇ ಹಿ ಚತುರ್ವರ್ಷಶತಮಾಯುಃ; ಯದುಕ್ತಂ ಭಗವತಾ ವ್ಯಾಸೇನ- “ಪುರುಷಾಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಶ್ಚತುರ್ವರ್ಷಶತಾಯುಷಃ| ಕೃತೇ” ಇತಿ| ಸಾಮ್ಪನ್ನಿಕಾನಾಮ್ ಈಶ್ವರಾಣಾಮ್| ಕೃತೇ ಇತಿ ಕೃತಯುಗಸ್ಯ ಶೇಷೇ| ಹೀಯಮಾನಗುಣಪಾದೈರಿತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ತ್ರೇತಾಯಾಃ ಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಆಹಾರವಿಹಾರಗುಣಪಾದಹ್ರಾಸೋ ಭವನ್ನಾಸ್ತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ವಿಹಾರೋಽಪಿ ಚಾಧರ್ಮವತಾಂ ಹೀನಗುಣೋ ಭವತಿ, ತೇನ ನ ಯಥಾವಚ್ಛರೀರೋಪಷ್ಟಮ್ಭನಂ ಕರೋತಿ| ಉಪಷ್ಟಭ್ಯಮಾನಾನೀತಿ ಧಾತುಸಾಮ್ಯೇನ ಪಾಲ್ಯಮಾನಾನಿ||೨೪||
Adhikarana 14 (25-27) · Śloka 27
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಧರ್ಮಪಾದಃ ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಹೀಯತೇ| ಗುಣಪಾದಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಮೇವಂ ಲೋಕಃ ಪ್ರಲೀಯತೇ||೨೫|| ಸಂವತ್ಸರಶತೇ ಪೂರ್ಣೇ ಯಾತಿ ಸಂವತ್ಸರಃ ಕ್ಷಯಮ್| ದೇಹಿನಾಮಾಯುಷಃ ಕಾಲೇ ಯತ್ರ ಯನ್ಮಾನಮಿಷ್ಯತೇ||೨೬|| ಇತಿ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿಹೇತುರುಕ್ತೋ ಭವತಿ||೨೭||
भवतश्चात्र- युगे युगे धर्मपादः क्रमेणानेन हीयते| गुणपादश्च भूतानामेवं लोकः प्रलीयते||२५|| संवत्सरशते पूर्णे याति संवत्सरः क्षयम्| देहिनामायुषः काले यत्र यन्मानमिष्यते||२६|| इति विकाराणां प्रागुत्पत्तिहेतुरुक्तो भवति||२७||
🔊 Audio coming soon
ಸಂವತ್ಸರಶತೇ ಪೂರ್ಣ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಶತತಮೇಂಽಶೇ ಪೂರ್ಣೇ| ಯತ್ರ ಯನ್ಮಾನಮಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಯತ್ರ ಯುಗೇ ಯನ್ಮಾನಮಿಷ್ಯತೇ, ತಸ್ಯ ಶತತಮೇಂಽಶೇ ಪೂರ್ಣೇ ವರ್ಷ ಏಕಃ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ| ತೇನ, ಕಲೌ ಶತವರ್ಷಾಯುಷಿ ಯದಾ ಶತತಮೋಂಽಶೋ ಯಾತಿ ಕ್ಷಯಂ ತದಾ ನವನವತಿಃ ಪರಮಾಯುರ್ಭವತೀತ್ಯಾದ್ಯನುಸರಣೀಯಮ್||೨೫-೨೭||
Adhikarana 15 (28-32) · Śloka 33
ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಕಿನ್ನು ಖಲು ಭಗವನ್! ನಿಯತಕಾಲಪ್ರಮಾಣಮಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ನ ವೇತಿ||೨೮|| ತಂ ಭಗವಾನುವಾಚ- ಇಹಾಗ್ನಿವೇಶ! ಭೂತಾನಾಮಾಯುರ್ಯುಕ್ತಿಮಪೇಕ್ಷತೇ| ದೈವೇ ಪುರುಷಕಾರೇ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಬಲಾಬಲಮ್||೨೯|| ದೈವಮಾತ್ಮಕೃತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕರ್ಮ ಯತ್ ಪೌರ್ವದೈಹಿಕಮ್| ಸ್ಮೃತಃ ಪುರುಷಕಾರಸ್ತು ಕ್ರಿಯತೇ ಯದಿಹಾಪರಮ್||೩೦|| ಬಲಾಬಲವಿಶೇಷೋಽಸ್ತಿ ತಯೋರಪಿ ಚ ಕರ್ಮಣೋಃ| ದೃಷ್ಟಂ ಹಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಹೀನಂ ಮಧ್ಯಮಮುತ್ತಮಮ್||೩೧|| ತಯೋರುದಾರಯೋರ್ಯುಕ್ತಿರ್ದೀರ್ಘಸ್ಯ ಚ ಸುಖಸ್ಯ ಚ| ನಿಯತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುರ್ವಿಪರೀತಸ್ಯ ಚೇತರಾ||೩೨|| ಮಧ್ಯಮಾ ಮಧ್ಯಮಸ್ಯೇಷ್ಟಾ ಕಾರಣಂ ಶೃಣು ಚಾಪರಮ್|೩೩|
एवंवादिनं भगवन्तमग्निवेश उवाच- किन्नु खलु भगवन्! नियतकालप्रमाणमायुः सर्वं न वेति||२८|| तं भगवानुवाच- इहाग्निवेश! भूतानामायुर्युक्तिमपेक्षते| दैवे पुरुषकारे च स्थितं ह्यस्य बलाबलम्||२९|| दैवमात्मकृतं विद्यात् कर्म यत् पौर्वदैहिकम्| स्मृतः पुरुषकारस्तु क्रियते यदिहापरम्||३०|| बलाबलविशेषोऽस्ति तयोरपि च कर्मणोः| दृष्टं हि त्रिविधं कर्म हीनं मध्यममुत्तमम्||३१|| तयोरुदारयोर्युक्तिर्दीर्घस्य च सुखस्य च| नियतस्यायुषो हेतुर्विपरीतस्य चेतरा||३२|| मध्यमा मध्यमस्येष्टा कारणं शृणु चापरम्|३३|
🔊 Audio coming soon
ಯುಕ್ತಿಮಪೇಕ್ಷತ ಇತಿ ದೈವಪುರುಷಕಾರಯೋರ್ಯೋಗಮಪೇಕ್ಷತೇ ನಿಯತತ್ವೇಽನಿಯತತ್ವೇ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಲಂ ಚಾಬಲಂ ಚ ಬಲಾಬಲಂ; ತತ್ರಾಯುಷೋ ನಿಯತತ್ವೇನ ಬಲಮ್, ಅನಿಯತತ್ವೇನಾಬಲಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಪೌರ್ವದೈಹಿಕಂ ಕರ್ಮಾಸ್ಥಿರತ್ವೇನ ಗತಂ, ತಥಾಽಪಿ ತಜ್ಜನಿತಾದೃಷ್ಟಸ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ತದ್ದ್ವಾರಾ ತತ್ಕರ್ಮ ಕಾರಣಂ ಭವತ್ಯೇವೇಹ ಜನ್ಮನ್ಯಪಿ| ಪುರುಷಕಾರಸ್ತ್ವಿಹ ಜನ್ಮನಿ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಬಲಿಮಙ್ಗಲಾದಿ ಅದೃಷ್ಟಜನನತ್ವಾದ್ ವ್ಯಾಪ್ರಿಯತೇ, ತಥಾ ಭೇಷಜಾದಿ ರಸರುಧಿರಾದಿದ್ವಾರಾ ||೨೮-೩೨||-
Adhikarana 16 (33-35) · Śloka 35
ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದುರ್ಬಲಂ ಹ್ಯುಪಹನ್ಯತೇ||೩೩|| ದೈವೇನ ಚೇತರತ್ ಕರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟೇನೋಪಹನ್ಯತೇ| ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯದೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನಿಯತಂ ಮಾನಮಾಯುಷಃ||೩೪|| ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ವಚಿತ್ ಕಾಲೇ ವಿಪಾಕೇ ನಿಯತಂ ಮಹತ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ವಕಾಲನಿಯತಂ ಪ್ರತ್ಯಯೈಃ ಪ್ರತಿಬೋಧ್ಯತೇ||೩೫||
दैवं पुरुषकारेण दुर्बलं ह्युपहन्यते||३३|| दैवेन चेतरत् कर्म विशिष्टेनोपहन्यते| दृष्ट्वा यदेके मन्यन्ते नियतं मानमायुषः||३४|| कर्म किञ्चित् क्वचित् काले विपाके नियतं महत्| किञ्चित्त्वकालनियतं प्रत्ययैः प्रतिबोध्यते||३५||
🔊 Audio coming soon
ಉದಾರಯೋರಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವೇನೋತ್ತಮಯೋಃ| ದೀರ್ಘಸ್ಯೇತಿ ರಸಾಯನಾದಿನಾ ಶತಾದಪಿ ದೀರ್ಘಸ್ಯ; ಸುಖಸ್ಯೇತಿ ನೀರೋಗತ್ವೇನ; ನಿಯತಸ್ಯೇತಿ ಯುಗನಿಯತಸ್ಯ, ಕಲೌ ವರ್ಷಶತಪ್ರಮಾಣಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಶತಾದರ್ವಾಙನಿನಿಯತಮಪೀಹ ನಿಯತಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ; ತೇನ ನ ತತ್ರ ತಸ್ಯ ದೈವಪುರುಷಕಾರಜನ್ಯತ್ವಂ ಘಟತೇ, ತಥಾಽಪಿ ತಸ್ಯಾಪ್ರಶಸ್ತದೈವಪುರುಷಕಾರಜನ್ಯತ್ವಾತ್ ದೈವಪುರುಷಕಾರಜನ್ಯತ್ವಂ ಭವತೀತಿ ಯುಕ್ತಂ; ಕಿಞ್ಚಾನಿಯತಾಯುಷ ಏವ ಪುರುಷಾ ರಸಾಯನಾಧಿಕಾರಿಣೋ ಭವನ್ತಿ, ನಿಯತಾಯುಷಂ ಪ್ರತಿ ರಸಾಯನಸ್ಯಾಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರತ್ವಾತ್; ರಸಾಯನಾದಿಕೃತಂ ಚಾಯುರನಿಯತಂ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವೇನ ಪ್ರಶಸ್ತದೈವಪುರುಷಕಾರಜನ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ಯುಕ್ತಮ್| ಕಿಂವಾ, ದೀರ್ಘತ್ವೇ ಸತಿ ನಿಯತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಹೇತುರಿತಿ ಯೋಜನಾ; ತೇನ ಯುಗನಿಯತಂ ಚ ಶತವರ್ಷಂ, ತಥಾ ತದಧಿಕಂ ಚಾನಿಯತಂ ಮಹತಾ ಕರ್ಮಣೈವ ಕ್ರಿಯತೇ; ಪುರುಷಕಾರೇಣ ತು ಮಹತಾಽಸ್ಯ ಸುಖಿತ್ವಂ ರೋಗಾನುಪಘಾತಾತ್ ಕ್ರಿಯತೇ; ರಸಾಯನೇನ ಚ ಜರಾದಿವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಘಾತಃ ಕ್ರಿಯತೇ; ರಸಾಯನಲಭ್ಯಮಪ್ಯಾಯುರ್ಬಲವತ್ಕರ್ಮನಿಯತಮೇವೇತಿ ಭಾವಃ| ವಿಪರೀತಸ್ಯ ದೀರ್ಘತ್ವೇನಾನಿಯತಸ್ಯ ತಥಾ ರೋಗಯುಕ್ತತ್ವೇನಾಸುಖಸ್ಯ| ಇತರೇತಿ ಹೀನಯೋರ್ದ್ದೈವಪುರುಷಕಾರಯೋರ್ಯುಕ್ತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧ್ಯಮಾಮಧ್ಯಮಸ್ಯ ದೀರ್ಘತ್ವೇನಾದೀರ್ಘತ್ವೇನಾನಿಯತಸ್ಯ, ತಥಾ ಸುಖಾಸುಖತ್ವೇನಾನಿಯತಸ್ಯಾಯುಷೋ ಮಧ್ಯಮಯೋಃ ಕರ್ಮಣೋರ್ಯುಕ್ತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾರಣಮಿತಿ ದೈವಪುರುಷಕಾರಯೋಃ ಪರಸ್ಪರಬಾಧನೇ ಉಪಪತ್ತಿಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೈವಮಿತ್ಯಾದಿ| ದುರ್ಬಲಮಾಯುರ್ಜನನಂ ದೈವಂ ಬಲವತಾ ಮಾರಕೇಣ ದೃಷ್ಟಾಪಥ್ಯಭೋಜನಾದಿನಾ ವಿಪರೀತಮರಣಕಾರ್ಯಜನನಾದುಪಹನ್ಯತೇ; ವಿಶಿಷ್ಟೇನ ಬಲವತಾ, ಇತರತ್ ಕರ್ಮ ದೃಷ್ಟಂ ಪುರುಷಕಾರಾಖ್ಯಮ್, ಉಪಹನ್ಯತೇ ಪರಾಭೂಯತೇ| ಏತದ್ದೈವಕರ್ತೃಕದೃಷ್ಟಪರಾಭವದರ್ಶನಾದ್ದೈವನಿಯತಮೇವ ಸರ್ವಮಾಯುರಿತಿ ಕೇಚಿನ್ಮನ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ - ದೃಷ್ಟ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಯದಿ ದೃಷ್ಟಮಾಯುಃ ಕಾರಣಂ ಸ್ಯಾತ್, ನ ತದಾ ಭೇಷಜೈಃ ಸಮ್ಯಗುಪಪಾದಿತಾನಾಂ ಮೃತ್ಯುಃ ಸ್ಯಾತ್; ಯತಶ್ಚ ಸತ್ಯಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಕರ್ಮವಶಾತ್ತು ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತಿ; ತೇನ, ಯತ್ರಾಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜೀವಯತೀತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತತ್ರಾಪಿ ಕರ್ಮೈವಾಸ್ತಿ ಜೀವನಕಾರಣಮಿತಿ ದೃಷ್ಟಶಕ್ತಿತ್ವಾದವಧಾರಯಾಮ ಇತಿ ಭಾವಃ| ದೈವಪುರುಷಕಾರಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಬಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನೇಕಾನ್ತೇನ ನಿಯತಾಯುಃಪಕ್ಷಂ ವ್ಯುದಸ್ಯತಿ- ಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ನ ಕ್ವಚಿತ್ ಕರ್ಮ ನ ಭವತಿ; ಯದುಚ್ಯತೇ- “ನಾಭುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ಕರ್ಮ ಕಲ್ಪಕೋಟಿಶತೈರಪಿ| ಅವಶ್ಯಮೇವ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಶುಭಾಶುಭಮ್” ಇತಿ| ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ವಕಾಲನಿಯತಮಿತಿ, ಯಥಾ- ಇದಂ ಮಾರಕಂ ಕರ್ಮ ನ ತು ಕ್ವಚಿತ್ಕಾಲೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶವರ್ಷಾದೌ ನಿಯತಂ, ತೇನ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಪುರುಷಕಾರಾಖ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾನುಗುಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸಹಕಾರಿಸಾನ್ನಿಧ್ಯೋಪಬೃಂಹಿತಬಲಂ ಮಾರಯತಿ, ಯದಾ ತು ದೃಷ್ಟಮಪಥ್ಯಸೇವಾದಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನ ತದಾ ಮಾರಯತಿ, ಪ್ರತ್ಯಯೈಃ ಪ್ರತಿಬೋಧ್ಯತ ಇತಿ ದೃಷ್ಟಕಾರಣೈರುದ್ರಿಕ್ತಂ ಕ್ರಿಯತೇ| ಯೇ ತು ಬ್ರುವತೇ- ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕರ್ಮ ಕಾಲನಿಯತಂ ಯದಾ ಪಚ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಪಚ್ಯತ ಏವೇತಿ ಕಾಲನಿಯಮಃ; ವಿಪಾಕನಿಯತಂ ತು- ಇದಂ ಕರ್ಮ ವಿಪಚ್ಯತ ಏವ, ನ ತು ವಿಪಚ್ಯತ ಇತಿ ನ; ಕಾಲವಿಪಾಕನಿಯತಂ ತು ಯಥಾ- ಇದಂ ಕರ್ಮ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ವಿಪಚ್ಯತ ಏವೇತಿ; ಏತಚ್ಚ ಕಾಲವಿಪಾಕನಿಯತತ್ವಾದ್ಬಲವದುಚ್ಯತೇ; ಏತದೇವ ದೃಷ್ಟಾಬಾಧನೀಯಮಿತಿ; ತೇಷಾಂ ಮತೇ, ಅಭುಕ್ತಮಪಿ ಕ್ಷೀಯತೇ ದುರ್ಬಲಕರ್ಮ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದಿನೇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ಪರಂ ವಿಪರ್ಯಯೇಽಪಿ ತದಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ವವಿಪಾಕಕಾಲನಿಯತಮಿತಿ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್; ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ವಕಾಲನಿಯತಮಿತಿ ವಚನಾತ್ತು ಕಾಲನಿಯತಮಪಿ||೩೩-೩೫||
Adhikarana 17 (36) · Śloka 36
ತಸ್ಮಾದುಭಯದೃಷ್ಟತ್ವಾದೇಕಾನ್ತಗ್ರಹಣಮಸಾಧು| ನಿದರ್ಶನಮಪಿ ಚಾತ್ರೋದಾಹರಿಷ್ಯಮಃ- ಯದಿ ಹಿ ನಿಯತಕಾಲಪ್ರಮಾಣಮಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾಽಽಯುಷ್ಕಾಮಾಣಾಂ ನ ಮನ್ತ್ರೌಷಧಿಮಣಿಮಙ್ಗಲಬಲ್ಯುಪಹಾರಹೋಮನಿಯಮಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪವಾಸಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಪ್ರಣಿಪಾತಗಮನಾದ್ಯಾಃ ಕ್ರಿಯಾ ಇಷ್ಟಯಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೇರನ್; ನೋದ್ಭ್ರಾನ್ತಚಣ್ಡಚಪಲಗೋಜೋಷ್ಟ್ರಖರತುರಗಮಹಿಷಾದಯಃ ಪವನಾದಯಶ್ಚ ದುಷ್ಟಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ನ ಪ್ರಪಾತಗಿರಿವಿಷಮದುರ್ಗಾಮ್ಬುವೇಗಾಃ, ತಥಾ ನ ಪ್ರಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತೋದ್ಭಾನ್ತಚಣ್ಡಚಪಲಮೋಹಲೋಭಾಕುಲಮತಯಃ, ನಾರಯಃ, ನ ಪ್ರವೃದ್ಧೋಽಗ್ನಿಃ, ಚ ವಿವಿಧವಿಷಾಶ್ರಯಾಃ ಸರೀಸೃಪೋರಗಾದಯಃ, ನ ಸಾಹಸಂ, ನಾದೇಶಕಾಲಚರ್ಯಾ, ನ ನರೇನ್ದ್ರಪ್ರಕೋಪ ಇತಿ; ಏವಮಾದಯೋ ಹಿ ಭಾವಾ ನಾಭಾವಕರಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಆಯುಷಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಪ್ರಮಾಣತ್ವಾತ್| ನ ಚಾನಭ್ಯಸ್ತಾಕಾಲಮರಣಭಯನಿವಾರಕಾಣಾಮಕಾಲಮರಣಭಯಮಾಗಚ್ಛೇತ್ ಪ್ರಣಿನಾಂ, ವ್ಯರ್ಥಾಶ್ಚಾರಮ್ಭಕಥಾಪ್ರಯೋಗಬುದ್ಧಯಃ ಸ್ಯುರ್ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ರಸಾಯನಾಧಿಕಾರೇ, ನಾಪೀನ್ದ್ರೋ ನಿಯತಾಯುಷಂ ಶತ್ರುಂ ವಜ್ರೇಣಾಭಿಹನ್ಯಾತ್, ನಾಶ್ವಿನಾವಾರ್ತಂ ಭೇಷಜೇನೋಪಪಾದಯೇತಾಂ , ನ ಮಹರ್ಷಯೋ ಯಥೇಷ್ಟಮಾಯುಸ್ತಪಸಾ ಪ್ರಾಪ್ನುಯುಃ, ನ ಚ ವಿದಿತವೇದಿತವ್ಯಾ ಮಹರ್ಷಯಃ ಸಸುರೇಶಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಶ್ಯೇಯುರುಪದಿಶೇಯುರಾಚರೇಯುರ್ವಾ| ಅಪಿ ಚ ಸರ್ವಚಕ್ಷುಷಾಮೇತತ್ ಪರಂ ಯದೈನ್ದ್ರಂ ಚಕ್ಷುಃ , ಇದಂ ಚಾಪ್ಯಸ್ಮಾಕಂ ತೇನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ; ಯಥಾ- ಪುರುಷಸಹಸ್ರಾಣಾಮುತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯಾಹವಂ ಕುರ್ವತಾಮಕುರ್ವತಾಂ ಚಾತುಲ್ಯಾಯುಷ್ಟ್ವಂ, ತಥಾ ಜಾತಮಾತ್ರಾಣಾಮಪ್ರತೀಕಾರಾತ್ ಪ್ರತೀಕಾರಾಚ್ಚ, ಅವಿಷವಿಷಪ್ರಾಶಿನಾಂ ಚಾಪ್ಯತುಲ್ಯಾಯುಷ್ಟ್ವಮೇವ, ನ ಚ ತುಲ್ಯೋ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಉದಪಾನಘಟಾನಾಂ ಚಿತ್ರಘಟಾನಾಂ ಚೋತ್ಸೀದತಾಂ; ತಸ್ಮಾದ್ಧಿತೋಪಚಾರಮೂಲಂ ಜೀವಿತಮ್, ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯಾನ್ಮೃತ್ಯುಃ| ಅಪಿ ಚ ದೇಶಕಾಲಾತ್ಮಗುಣವಿಪರೀತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮಾಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಂ ಚ ಕ್ರಮೋಪಯೋಗಃ ಸಮ್ಯಕ್, ತ್ಯಾಗಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚಾತಿಯೋಗಾಯೋಗಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಾನಾಂ, ಸರ್ವಾತಿಯೋಗಸನ್ಧಾರಣಮ್ , ಅಸನ್ಧಾರಣಮುದೀರ್ಣಾನಾಂ ಚ ಗತಿಮತಾಂ, ಸಾಹಸಾನಾಂ ಚ ವರ್ಜನಮ್, ಆರೋಗ್ಯಾನುವೃತ್ತೌ ಹೇತುಮುಪಲಭಾಮಹೇ ಸಮ್ಯಗುಪದಿಶಾಮಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಶ್ಯಾಮಶ್ಚೇತಿ||೩೬||
तस्मादुभयदृष्टत्वादेकान्तग्रहणमसाधु| निदर्शनमपि चात्रोदाहरिष्यमः- यदि हि नियतकालप्रमाणमायुः सर्वं स्यात्, तदाऽऽयुष्कामाणां न मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासस्वस्त्ययनप्रणिपातगमनाद्याः क्रिया इष्टयश्च प्रयोज्येरन्; नोद्भ्रान्तचण्डचपलगोजोष्ट्रखरतुरगमहिषादयः पवनादयश्च दुष्टाः परिहार्याः स्युः, न प्रपातगिरिविषमदुर्गाम्बुवेगाः, तथा न प्रमत्तोन्मत्तोद्भान्तचण्डचपलमोहलोभाकुलमतयः, नारयः, न प्रवृद्धोऽग्निः, च विविधविषाश्रयाः सरीसृपोरगादयः, न साहसं, नादेशकालचर्या, न नरेन्द्रप्रकोप इति; एवमादयो हि भावा नाभावकराः स्युः, आयुषः सर्वस्य नियतकालप्रमाणत्वात्| न चानभ्यस्ताकालमरणभयनिवारकाणामकालमरणभयमागच्छेत् प्रणिनां, व्यर्थाश्चारम्भकथाप्रयोगबुद्धयः स्युर्महर्षीणां रसायनाधिकारे, नापीन्द्रो नियतायुषं शत्रुं वज्रेणाभिहन्यात्, नाश्विनावार्तं भेषजेनोपपादयेतां , न महर्षयो यथेष्टमायुस्तपसा प्राप्नुयुः, न च विदितवेदितव्या महर्षयः ससुरेशाः सम्यक् पश्येयुरुपदिशेयुराचरेयुर्वा| अपि च सर्वचक्षुषामेतत् परं यदैन्द्रं चक्षुः , इदं चाप्यस्माकं तेन प्रत्यक्षं; यथा- पुरुषसहस्राणामुत्थायोत्थायाहवं कुर्वतामकुर्वतां चातुल्यायुष्ट्वं, तथा जातमात्राणामप्रतीकारात् प्रतीकाराच्च, अविषविषप्राशिनां चाप्यतुल्यायुष्ट्वमेव, न च तुल्यो योगक्षेम उदपानघटानां चित्रघटानां चोत्सीदतां; तस्माद्धितोपचारमूलं जीवितम्, अतो विपर्ययान्मृत्युः| अपि च देशकालात्मगुणविपरीतानां कर्मणामाहारविकाराणां च क्रमोपयोगः सम्यक्, त्यागः सर्वस्य चातियोगायोगमिथ्यायोगानां, सर्वातियोगसन्धारणम् , असन्धारणमुदीर्णानां च गतिमतां, साहसानां च वर्जनम्, आरोग्यानुवृत्तौ हेतुमुपलभामहे सम्यगुपदिशामः सम्यक् पश्यामश्चेति||३६||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಮುತ್ತರಮುಪಸಂಹರತಿ - ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಉಭಯದೃಷ್ಟತ್ವಾದಿತಿ ದೈವಸ್ಯ ಪುರುಷಕಾರೇಣ, ತಥಾ ಪುರುಷಕಾರಸ್ಯ ದೈವೇನ ಬಾಧದರ್ಶನಾತ್| ಏಕಾನ್ತಗ್ರಹಣಮಿತಿ ನಿಯತಮೇವಾಯುರಿತಿ ತಥಾ ಅನಿಯತಮೇವಾಯುಃ ಸರ್ವಮಿತಿ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿದೃಶ್ಯತೇಽಭಿಮತಃ ಪಕ್ಷಃ ಸಾಧ್ಯತೇಽನೇನೇತಿ ನಿದರ್ಶನಂ ಯುಕ್ತರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರೇತಿ ಅನೈಕಾನ್ತಿಕಪಕ್ಷೇ| ಯದೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಕರಣೇನಾಯುರ್ಜನಕಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಸೇವಾ ತಥಾ ಆಯುರ್ವಿಘಾತಕಸ್ಯ ಹೇತೋರಸೇವಾ ಸರ್ವಪ್ರಾಮಾಣಿಕಜನಾವಿವಾದಸಿದ್ಧಾ ದರ್ಶ್ಯತೇ| ಸಾ ಚ ಸರ್ವಾ ಯದಿ ನಿಯತಮಾಯುಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಅಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರೀ ಸ್ಯಾತ್, ಅನಿಯತೇ ಚಾಯುಷಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರೀ ಸ್ಯಾತ್; ತಸ್ಮಾದನಿಯತಮಪ್ಯಾಯುರ್ಭವತೀತಿ ಭಾವಃ| ನ ಚ ಸರ್ವತ್ರೈವಾದೃಷ್ಟಮೇವ ಕಾರಣಂ ದೃಷ್ಟಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮೇವೇತಿ ವದತೋ ದೃಷ್ಟಸ್ಯಾಪಿ ತ್ರಿವೃತಾದೇರ್ವಿರೇಕಾದಿಕರ್ತೃತ್ವಂ ವ್ಯಕ್ತಮೇವ; ಅದೃಷ್ಟಸ್ಯೈವ ತು ಕಾರಣತ್ವಂ ದೃಷ್ಟೇಕಾರ್ಯಾನುಪಪತ್ತೇಃ ಕಲ್ಪನೀಯಂ; ತೇನಾದೃಷ್ಟಸ್ಯ ಕಾರಣತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಕಾರಣಮೂಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ನ ಚ ದೃಷ್ಟಕಾರಣೋಚ್ಛೇದಃ ಕಲ್ಪಯಿತುಮಪಿ ಪಾರ್ಯತೇ| ಇಷ್ಟಯಃ ಯಜ್ಞಾಃ| ಅತ್ಯರ್ಥಸರ್ಪಣಶೀಲಾ ಉರಗಾಃ ಸರೀಸೃಪೋರಗಾಃ| ಆಚರೇಯುರ್ವಾ ‘ಭೇಷಜಮ್ ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಚಕ್ಷುಷಾಂ ಪರಮಿತಿ ಅತ್ಯರ್ಥಾಭ್ರಾನ್ತತ್ವೇನ| ಅತುಲ್ಯಾಯುಷ್ಟ್ವಮಿತಿ ಯೇ ಆಹವಂ ಕುರ್ವತೇ ತೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ, ಯೇ ತು ನ ಕುರ್ವತೇ ತೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಪ್ರಾಯೋ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ| ಪ್ರತೀಕಾರಾದಪ್ರತೀಕಾರಾಚ್ಚಾತುಲ್ಯಾಯುಷ್ಟ್ವಮಿತಿ ಯೋಜನಾ| ನ ಚ ತುಲ್ಯ ಇತ್ಯಾದೌ ಚಿತ್ರಘಟೋ ಯಶ್ಚಿತ್ರಿತ ಇವ ಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ, ಸ ಹಿ ಪಾನೀಯವಹನಾದಿಪ್ರತ್ಯವಾಯಹೇತ್ವಭಾವಾಚ್ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠತಿ; ಉದಪಾನಘಟಸ್ತು ಜಲಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ ತಥಾ ವಹನಸಮಯೇ ಪತನಾದಿನಾ ಚ ಶೀಘ್ರಮುತ್ಸೀದತಿ| ಹಿತೋಪಚಾರಮೂಲಮಿತಿ ಹಿತೋಪಚಾರಮೂಲಮಪಿ| ಕ್ರಮೋಪಯೋಗಃ ಸಮ್ಯಗಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಸರ್ವಾತಿಯೋಗಸನ್ಧಾರಣಂ ಸರ್ವಾತಿಯೋಗಾನಾಂ ವರ್ಜನಮ್||೩೬||
Adhikarana 18 (37) · Śloka 37
ಅತಃ ಪರಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಏವಂ ಸತ್ಯನಿಯತಕಾಲಪ್ರಮಾಣಾಯುಷಾಂ ಭಗವನ್! ಕಥಂ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರಕಾಲಮೃತ್ಯುರ್ವಾಭವತೀತಿ||೩೭||
अतः परमग्निवेश उवाच- एवं सत्यनियतकालप्रमाणायुषां भगवन्! कथं कालमृत्युरकालमृत्युर्वाभवतीति||३७||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಸತೀತ್ಯಾದಿ| ಯತ್ತಾವತ್ ಕಾಲನಿಯತಂ ತಸ್ಯಾಕಾಲೇ ಮರಣಾಭಾವಾದೇವ ನಾಕಾಲಮೃತ್ಯುರಸ್ತಿ, ಯತ್ತ್ವಕಾಲನಿಯತಂ ತಸ್ಯಾಪ್ಯನಿಯತತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರಕಾಲಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಭವತಿ? ಅನಿಯತೇ ಹ್ಯಾಯುಷಿ ಕಾಲನಿಯಮೋ ನಾಸ್ತಿ, ನಿಯತಕಾಲಾಚ್ಚಾರ್ವಾಗಕಾಲಮೃತ್ಯುರುಚ್ಯತ ಇತಿ ಪೃಚ್ಛಾರ್ಥಃ||೩೭||
Adhikarana 19 (38) · Śloka 38
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಶ್ರೂಯತಾಮಗ್ನಿವೇಶ! ಯಥಾ ಯಾನಸಮಾಯುಕ್ತೋಽಕ್ಷಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವಾಕ್ಷಗುಣೈರುಪೇತಃ ಸ ಚ ಸರ್ವಗುಣೋಪಪನ್ನೋ ವಾಹ್ಯಮಾನೋ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಕ್ಷಯಾದೇವಾವಸಾನಂ ಗಚ್ಛೇತ್, ತಥಾಽಽಯುಃ ಶರೀರೋಪಗತಂ ಬಲವತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಯಥಾವದುಪಚರ್ಯಮಾಣಂ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಕ್ಷಯಾದೇವಾವಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಸ ಮೃತ್ಯುಃ ಕಾಲೇ| ಯಥಾ ಚ ಸ ಏವಾಕ್ಷೋಽತಿಭಾರಾಧಿಷ್ಠಿತತ್ವಾದ್ವಿಷಮಪಥಾದಪಥಾದಕ್ಷಚಕ್ರಭಙ್ಗಾದ್ವಾಹ್ಯವಾಹಕದೋಷಾದಣಿಮೋಕ್ಷಾದನುಪಾಙ್ಗಾತ್ ಪರ್ಯಸನಾಚ್ಚಾನ್ತರಾಽವಸಾನಮಾಪದ್ಯತೇ, ತಥಾಽಽಯುರಪ್ಯಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಾದಯಥಾಗ್ನ್ಯಭ್ಯವಹರಣಾದ್ವಿಷಮಾಭ್ಯಾವಹರಣಾದ್ವಿಷಮಶರೀರನ್ಯಾಸಾದತಿಮೈಥುನಾದಸತ್ಸಂಶ್ರಯಾದುದೀರ್ಣ- ವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಾದ್ವಿಧಾರ್ಯವೇಗಾವಿಧಾರಣಾದ್ಭೂತವಿಷವಾಯ್ವಗ್ನ್ಯುಪತಾಪಾದಭಿಘಾತಾದಾಹಾರಪ್ರತೀಕಾರವಿವರ್ಜನಾಚ್ಚಾನ್ತರಾಽವಸಾನಮಾಪದ್ಯತೇ, ಸ ಮೃತ್ಯುರಕಾಲೇ; ತಥಾ ಜ್ವರಾದೀನಪ್ಯಾತಙ್ಕಾನ್ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತಾನಕಾಲಮೃತ್ಯೂನ್ ಪಶ್ಯಾಮ ಇತಿ||೩೮||
तमुवाच भगवानात्रेयः- श्रूयतामग्निवेश! यथा यानसमायुक्तोऽक्षः प्रकृत्यैवाक्षगुणैरुपेतः स च सर्वगुणोपपन्नो वाह्यमानो यथाकालं स्वप्रमाणक्षयादेवावसानं गच्छेत्, तथाऽऽयुः शरीरोपगतं बलवत्प्रकृत्या यथावदुपचर्यमाणं स्वप्रमाणक्षयादेवावसानं गच्छति; स मृत्युः काले| यथा च स एवाक्षोऽतिभाराधिष्ठितत्वाद्विषमपथादपथादक्षचक्रभङ्गाद्वाह्यवाहकदोषादणिमोक्षादनुपाङ्गात् पर्यसनाच्चान्तराऽवसानमापद्यते, तथाऽऽयुरप्ययथाबलमारम्भादयथाग्न्यभ्यवहरणाद्विषमाभ्यावहरणाद्विषमशरीरन्यासादतिमैथुनादसत्संश्रयादुदीर्ण- वेगविनिग्रहाद्विधार्यवेगाविधारणाद्भूतविषवाय्वग्न्युपतापादभिघातादाहारप्रतीकारविवर्जनाच्चान्तराऽवसानमापद्यते, स मृत्युरकाले; तथा ज्वरादीनप्यातङ्कान्मिथ्योपचरितानकालमृत्यून् पश्याम इति||३८||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾಕಾಲಮಿತಿ ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಶೂನ್ಯಸ್ಯಾಕ್ಷಸ್ಯ ಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಕ್ಷಯಾದೇವೇತಿ ಯುಗಾನುರೂಪವರ್ಷಶತಾದಿಪ್ರಮಾಣಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಥಾದಿತಿ ಸರ್ವಥಾ ಅಮಾರ್ಗಗಮನಾತ್| ಅಣಿಮೋಕ್ಷಾದಿತಿ ಕೀಲಮೋಕ್ಷಾತ್| ಅನುಪಾಙ್ಗಾದಿತಿ ಸ್ನೇಹಾದಾನಾತ್| ಪರ್ಯಸನಾತ್ ಪರಿಕ್ಷೇಪಾತ್| ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತಾನಿತಿ ಅಸಮ್ಯಕ್ಚಿಕಿತ್ಸತಾನ್| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯೂನಿತಿ ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುಕರಾನ್||೩೮||
Adhikarana 20 (39) · Śloka 39
ಅಥಾಗ್ನಿವೇಶಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ- ಕಿನ್ನು ಖಲು ಭಗವನ್! ಜ್ವರಿತೇಭ್ಯಃ ಪಾನೀಯಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ಭಿಷಜೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ನ ತಥಾ ಶೀತಮ್, ಅಸ್ತಿ ಚ ಶೀತಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ಧಾತುರ್ಜ್ವರಕರ ಇತಿ||೩೯||
अथाग्निवेशः पप्रच्छ- किन्नु खलु भगवन्! ज्वरितेभ्यः पानीयमुष्णं प्रयच्छन्ति भिषजो भूयिष्ठं न तथा शीतम्, अस्ति च शीतसाध्योऽपि धातुर्ज्वरकर इति||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಶ್ರುತ್ಯಾ ಉಷ್ಣತೋಯಂ ಜ್ವರೇಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯೇ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ಕಿನ್ನ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಸಾಧ್ಯೋಽಪಿಧಾತುಃ ಪಿತ್ತಮುಷ್ಣರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾನೀಯಂ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಜ್ವರಿತೇಭ್ಯೋ ದೀಯತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ ಪಾನೀಯಮೇವಾತ್ರ ಪೃಚ್ಛತಿ||೩೯||
Adhikarana 21 (40) · Śloka 40
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ಕಾಯಸಮುತ್ಥಾನದೇಶಕಾಲಾನಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಪಾನೀಯಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ಭಿಷಜಃ| ಜ್ವರೋ ಹ್ಯಾಮಾಶಯಸಮುತ್ಥಃ, ಪ್ರಾಯೋ ಭೇಷಜಾನಿ ಚಾಮಾಶಯಸಮುತ್ಥಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪಾಚನವಮನಾಪತರ್ಪಣಸಮರ್ಥಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಚ ಪಾನೀಯಮುಷ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾದೇತಜ್ಜ್ವರಿತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ಭಿಷಜೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಮ್| ತದ್ಧಿ ತೇಷಾಂ ಪೀತಂ ವಾತಮನುಲೋಮಯತಿ, ಅಗ್ನಿಂ ಚೋದರ್ಯಮುದೀರಯತಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಪರಿಶೋಷಯತಿ, ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ಚ ಪೀತಂ ತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ; ತಥಾಯುಕ್ತಮಪಿ ಚೈತನ್ನಾತ್ಯರ್ಥೋತ್ಸನ್ನಪಿತ್ತೇ ಜ್ವರೇ ಸದಾಹಭ್ರಮಪ್ರಲಾಪಾತಿಸಾರೇ ವಾ ಪ್ರದೇಯಮ್, ಉಷ್ಣೇನ ಹಿ ದಾಹಭ್ರಮಪ್ರಲಾಪಾತಿಸಾರಾ ಭೂಯೋಽಭಿವರ್ಧನ್ತೇ, ಶೀತೇನ ಚೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತೀತಿ||೪೦||
तमुवाच भगवानात्रेयः- ज्वरितस्य कायसमुत्थानदेशकालानभिसमीक्ष्य पाचनार्थं पानीयमुष्णं प्रयच्छन्ति भिषजः| ज्वरो ह्यामाशयसमुत्थः, प्रायो भेषजानि चामाशयसमुत्थानां विकाराणां पाचनवमनापतर्पणसमर्थानि भवन्ति; पाचनार्थं च पानीयमुष्णं, तस्मादेतज्ज्वरितेभ्यः प्रयच्छन्ति भिषजो भूयिष्ठम्| तद्धि तेषां पीतं वातमनुलोमयति, अग्निं चोदर्यमुदीरयति, क्षिप्रं जरां गच्छति, श्लेष्माणं परिशोषयति, स्वल्पमपि च पीतं तृष्णाप्रशमनायोपकल्पते; तथायुक्तमपि चैतन्नात्यर्थोत्सन्नपित्ते ज्वरे सदाहभ्रमप्रलापातिसारे वा प्रदेयम्, उष्णेन हि दाहभ्रमप्रलापातिसारा भूयोऽभिवर्धन्ते, शीतेन चोपशाम्यन्तीति||४०||
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ಸನ್ನಪಿತ್ತೇ ಪ್ರವೃದ್ಧಪಿತ್ತೇ||೪೦||
Adhikarana 22 (41) · Śloka 41
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೀತೇನೋಷ್ಣಕೃತಾನ್ ರೋಗಾಞ್ಛಮಯನ್ತಿ ಭಿಷಗ್ವಿದಃ| ಯೇ ತು ಶೀತಕೃತಾ ರೋಗಾಸ್ತೇಷಾಮುಷ್ಣಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೪೧||
भवति चात्र- शीतेनोष्णकृतान् रोगाञ्छमयन्ति भिषग्विदः| ये तु शीतकृता रोगास्तेषामुष्णं भिषग्जितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ನ ಕೇವಲಂ ಜ್ವರೇ ಏವ ಶೀತೋಷ್ಣಸಮುತ್ಥತ್ವಭೇದೇನ ಉಷ್ಣಶೀತೋಪಚಾರಃ, ಕಿನ್ತು ಸರ್ವತ್ರೈವ ವ್ಯಾಧಾವೇವಮಿತ್ಯಾಹ- ಶೀತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಭಿಷಜಶ್ಚ ತೇ ಜ್ಞಾನವನ್ತಶ್ಚೇತಿ ಭಿಷಗ್ವಿದಃ||೪೧||
Adhikarana 23 (42-44) · Śloka 44
ಏವಮಿತರೇಷಾಮಪಿ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಿದಾನವಿಪರೀತಂ ಭೇಷಜಂ ಭವತಿ; ಯಥಾ- ಅಪತರ್ಪಣನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಾನ್ತರೇಣ ಪೂರಣಮಸ್ತಿ ಶಾನ್ತಿಃ, ತಥಾ ಪೂರಣನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಾನ್ತರೇಣಾಪತರ್ಪಣಮ್||೪೨|| ಅಪತರ್ಪಣಮಪಿ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ- ಲಙ್ಘನಂ, ಲಙ್ಘನಪಾಚನಂ, ದೋಷಾವಸೇಚನಂ ಚೇತಿ||೪೩|| ತತ್ರ ಲಙ್ಘನಮಲ್ಪಬಲದೋಷಾಣಾಂ , ಲಙ್ಘನೇನ ಹ್ಯಗ್ನಿಮಾರುತವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಾತಾತಪಪರೀತಮಿವಾಲ್ಪಮುದಕಮಲ್ಪೋ ದೋಷಃ ಪ್ರಶೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ; ಲಙ್ಘನಪಾಚನೇ ತು ಮಧ್ಯಬಲದೋಷಾಣಾಂ, ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಸೂರ್ಯಸನ್ತಾಪಮಾರುತಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಂಶುಭಸ್ಮಾವಕಿರಣೈರಿವ ಚಾನತಿಬಹೂದಕಂ ಮಧ್ಯಬಲೋ ದೋಷಃ ಪ್ರಶೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ; ಬಹುದೋಷಾಣಾಂ ಪುನರ್ದೋಷಾವಸೇಚನಮೇವ ಕಾರ್ಯಂ, ನ ಹ್ಯಭಿನ್ನೇ ಕೇದಾರಸೇತೌ ಪಲ್ವಲಾಪ್ರಸೇಕೋಽಸ್ತಿ, ತದ್ವದ್ದೋಷಾವಸೇಚನಮ್||೪೪||
एवमितरेषामपि व्याधीनां निदानविपरीतं भेषजं भवति; यथा- अपतर्पणनिमित्तानां व्याधीनां नान्तरेण पूरणमस्ति शान्तिः, तथा पूरणनिमित्तानां व्याधीनां नान्तरेणापतर्पणम्||४२|| अपतर्पणमपि च त्रिविधं- लङ्घनं, लङ्घनपाचनं, दोषावसेचनं चेति||४३|| तत्र लङ्घनमल्पबलदोषाणां , लङ्घनेन ह्यग्निमारुतवृद्ध्या वातातपपरीतमिवाल्पमुदकमल्पो दोषः प्रशोषमापद्यते; लङ्घनपाचने तु मध्यबलदोषाणां, लङ्घनपाचनाभ्यां हि सूर्यसन्तापमारुताभ्यां पांशुभस्मावकिरणैरिव चानतिबहूदकं मध्यबलो दोषः प्रशोषमापद्यते; बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यं, न ह्यभिन्ने केदारसेतौ पल्वलाप्रसेकोऽस्ति, तद्वद्दोषावसेचनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
ನ ಕೇವಲಂ ಶೀತೋಷ್ಣಸಮುತ್ಥಯೋರೇವ ಪರಂ ಹೇತುವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ, ಕಿನ್ತ್ವಪತರ್ಪಣಾದಿಜೇಽಪಿ ಹೇತುವಿಪರೀತೇನೇತ್ಯಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಪತರ್ಪಣಸನ್ತರ್ಪಣಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಗೃಹೀತಂ, ನ ಹ್ಯಪತರ್ಪಣಸನ್ತರ್ಪಣಾಭ್ಯಾಂ ವಿನಾಽನ್ಯದ್ವಿಧಾನಾನ್ತರಮಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ; ಯೇನ ಸರ್ವ ಏವೋಪಕ್ರಮಾಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಾಪತರ್ಪಣಭೇದಾ ಏವ| ಅತ ಏವ ವಿಶೇಷಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಪತರ್ಪಣಭೇದಾನಾಹ- ಅಪತರ್ಪಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲಙ್ಘನಪಾಚನಮಿತಿವಚನೇನ ಯತ್ರ ಪಾಚನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ರಾವಶ್ಯಂ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಯಾ ಲಙ್ಘನಮಪಿಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ, ಪಾಚನಕಾಲೇ ಹಿ ಯದಿ ಬೃಂಹಣಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದಾ ಬೃಂಹಣೇನಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರತಿಕೂಲೇನ ಪಾಚನಂ ನ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಕಿರಣೈರಿವೇತ್ಯತ್ರ ಇವಶಬ್ದೋಽನತಿಬಹೂದಕಮಿವೇತ್ಯೇವಂರೂಪೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಅನ್ಯದ್ವೇತಿ ಲಙ್ಘನಾದಿ ಬೃಂಹಣಾದಿ ಚ||೪೨-೪೪||
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
ದೋಷಾವಸೇಚನಮನ್ಯದ್ವಾ ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮಪ್ಯಾತುರಸ್ಯ ನೈವಂವಿಧಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್| ತದ್ಯಥಾ- ಅನಪವಾದಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯಾಧನಸ್ಯಾಪರಿಚಾರಕಸ್ಯ ವೈದ್ಯಮಾನಿನಶ್ಚಣ್ಡಸ್ಯಾಸೂಯಕಸ್ಯ ತೀವ್ರಾಧರ್ಮಾರುಚೇರತಿಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಶೋಣಿತಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯರೋಗೋಪಹತಸ್ಯ ಮುಮೂರ್ಷುಲಿಙ್ಗಾನ್ವಿತಸ್ಯ ಚೇತಿ| ಏವಂವಿಧಂ ಹ್ಯಾತುರಮುಪಚರನ್ ಭಿಷಕ್ ಪಾಪೀಯಸಾಽಯಶಸಾ ಯೋಗಮೃಚ್ಛತೀತಿ||೪೫||
दोषावसेचनमन्यद्वा भेषजं प्राप्तकालमप्यातुरस्य नैवंविधस्य कुर्यात्| तद्यथा- अनपवादप्रतीकारस्याधनस्यापरिचारकस्य वैद्यमानिनश्चण्डस्यासूयकस्य तीव्राधर्मारुचेरतिक्षीणबलमांसशोणितस्यासाध्यरोगोपहतस्य मुमूर्षुलिङ्गान्वितस्य चेति| एवंविधं ह्यातुरमुपचरन् भिषक् पापीयसाऽयशसा योगमृच्छतीति||४५||
🔊 Audio coming soon
ಅನಪವಾದಪ್ರತೀಕಾರೋ ವಾಚ್ಯಪ್ರತೀಕಾರಃ| ಅಧನಸ್ಯಾನುಪಕರಣತ್ವೇನ ನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪಾರ್ಯತೇ ಕರ್ತುಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೈದ್ಯಮಾನೀ ದುರಭಿಮಾನಾದ್ವೈದ್ಯೋಪದೇಶಂ ನ ಕರೋತಿ| ತೀವ್ರಾಧರ್ಮರುಚೇಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಯಾಮಧರ್ಮೋ ಭವತಿ, ನ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಿಧ್ಯತ್ಯಧರ್ಮಪ್ರತಿಬನ್ಧಾತ್| ಮುಮೂರ್ಷುಲಿಙ್ಗಾನ್ವಿತಸ್ಯೇತಿ ರಿಷ್ಟಯುಕ್ತಸ್ಯ| ಪಾಪೀಯಸೇತಿ ಪಾಪಹೇತುನಾ ಪಾಪಜನಕೇನಾಯಶಸಾ||೪೫||
Adhikarana 25 (46-48) · Śloka 48
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ತದಾತ್ವೇ ಚಾನುಬನ್ಧೇ ವಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಶುಭಂ ಫಲಮ್| ಕರ್ಮಣಸ್ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಮೇತದ್ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ಮತಮ್||೪೬|| (ಅಲ್ಪೋದಕದ್ರುಮೋ ಯಸ್ತು ಪ್ರವಾತಃ ಪ್ರಚುರಾತಪಃ| ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಜಾಙ್ಗಲೋ ದೇಶಃ ಸ್ವಲ್ಪರೋಗತಮೋಽಪಿ ಚ||೪೭|| ಪ್ರಚುರೋದಕವೃಕ್ಷೋ ಯೋ ನಿವಾತೋ ದುರ್ಲಭಾತಪಃ| ಅನೂಪೋ ಬಹುದೋಷಶ್ಚ, ಸಮಃ ಸಾಧಾರಣೋ ಮತಃ)||೪೮||
भवति चात्र- तदात्वे चानुबन्धे वा यस्य स्यादशुभं फलम्| कर्मणस्तन्न कर्तव्यमेतद्बुद्धिमतां मतम्||४६|| (अल्पोदकद्रुमो यस्तु प्रवातः प्रचुरातपः| ज्ञेयः स जाङ्गलो देशः स्वल्परोगतमोऽपि च||४७|| प्रचुरोदकवृक्षो यो निवातो दुर्लभातपः| अनूपो बहुदोषश्च, समः साधारणो मतः)||४८||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಬನ್ಧೇ ವೇತಿ ಉತ್ತರಕಾಲಮ್| ಕೇಚಿದಲ್ಪೋದಕದ್ರುಮೋ ಯಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥಂ ಜಾಙ್ಗಲಾದಿದೇಶಲಕ್ಷಣಮತ್ರ ಪಠನ್ತಿ||೪೬-೪೮||
Adhikarana 26 (49-52) · Śloka 52
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾ ಹೇತವಃ ಸಸ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ| ದೇಶೋದ್ಧ್ವಂಸಸ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಹೇತೂನಾಂ ಮೂಲಮೇವ ಚ||೪೯|| ಪ್ರಾಗ್ವಿಕಾರಸಮುತ್ಪತ್ತಿರಾಯುಷಶ್ಚ ಕ್ಷಯಕ್ರಮಃ| ಮರಣಂ ಪ್ರತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಕಾಲಾಕಾಲವಿನಿಶ್ಚಯಃ||೫೦|| ಯಥಾ ಚಾಕಾಲಮರಣಂ ಯಥಾಯುಕ್ತಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್| ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಾತ್ಯೌಷಧಂ ಯೇಷಾಂ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೇನ ಹೇತುನಾ||೫೧|| ತದಾತ್ರೇಯೋಽಗ್ನಿವೇಶಾಯ ನಿಖಿಲಂ ಸರ್ವಮುಕ್ತವಾನ್| ದೇಶೋದ್ಧ್ವಂಸನಿಮಿತ್ತೀಯೇ ವಿಮಾನೇ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ||೫೨||
तत्र श्लोकाः- पूर्वरूपाणि सामान्या हेतवः सस्वलक्षणाः| देशोद्ध्वंसस्य भैषज्यं हेतूनां मूलमेव च||४९|| प्राग्विकारसमुत्पत्तिरायुषश्च क्षयक्रमः| मरणं प्रति भूतानां कालाकालविनिश्चयः||५०|| यथा चाकालमरणं यथायुक्तं च भेषजम्| सिद्धिं यात्यौषधं येषां न कुर्याद्येन हेतुना||५१|| तदात्रेयोऽग्निवेशाय निखिलं सर्वमुक्तवान्| देशोद्ध्वंसनिमित्तीये विमाने मुनिसत्तमः||५२||
🔊 Audio coming soon
ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣೀತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾದಿವಿಕಾರಾಃ| ಸಸ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ ಸಸ್ವವಿಕೃತಿಲಕ್ಷಣಾಃ, ತಚ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ತತ್ರ ವಾತಮೇವಂವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮ್| ಯಥಾಯುಕ್ತಂ ಚ ಭೇಷಜಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಾತೀತಿ ಅನೇನೋಷ್ಣಪಾನೀಯದಾನೋಪಪತ್ತ್ಯಾ ಸರ್ವಂ ಸಙ್ಗೃಹೀತಮ್||೪೯-೫೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನೇ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೀಯವಿಮಾನಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने जनपदोद्ध्वंसनीयविमानं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನೇ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೀಯವಿಮಾನಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||