Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஸ்ரோதஸாஂ விமாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातः स्रोतसां विमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
பூர்வஸ்மிந்நத்யாயே பரீக்ஷாமபிதாய தத்பரீக்ஷணீயஂ ஶரீரஂ துஷ்டாதுஷ்டஸ்ரோதோவிபாகேந வக்துஂ ஸ்ரோதஸாஂ விமாநமுச்யதே||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
யாவந்தஃ புருஷே மூர்திமந்தோ பாவவிஶேஷாஸ்தாவந்த ஏவாஸ்மிந் ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரகாரவிஶேஷாஃ| ஸர்வே ஹி பாவா புருஷே நாந்தரேண ஸ்ரோதாஂஸ்யபிநிர்வர்தந்தே, க்ஷயஂ வாऽப்யபிகச்சந்தி| ஸ்ரோதாஂஸி கலு பரிணாமமாபத்யமாநாநாஂ தாதூநாமபிவாஹீநி பவந்த்யயநார்தேந||௩||
यावन्तः पुरुषे मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्त एवास्मिन् स्रोतसां प्रकारविशेषाः| सर्वे हि भावा पुरुषे नान्तरेण स्रोतांस्यभिनिर्वर्तन्ते, क्षयं वाऽप्यभिगच्छन्ति| स्रोतांसि खलु परिणाममापद्यमानानां धातूनामभिवाहीनि भवन्त्ययनार्थेन||३||
🔊 Audio coming soon
மூர்திமந்த இதி அஸர்வகதத்ரவ்யபரிமாணவந்தஃ, அஸர்வகதத்ரவ்யபரிமாணஂ ஹி மூர்திருச்யதே| பாவவிஶேஷா இதி உத்பத்திமந்தோ விஶேஷாஃ| அத்ர ஹேதுமாஹ- ஸர்வ இத்யாதி| அபிநிர்வர்தந்த இதி ஸந்தாநந்யாயேந| ஸ்ரோதாஂஸீத்யாதி| கலுஶப்தோ ஹேதௌ| பரிணாமமாபத்யமாநாநாமிதி பூர்வபூர்வரஸாதிரூபதாபரித்யாகேநோத்தரோத்தரரக்தாதிரூபதாமாபத்யமாநாநாம்| அயநார்தேநேதிவசநாந்ந ஸ்திராணாஂ தாதூநாமபிவாஹீநி பவந்தி ஸ்ரோதாஂஸி, கிந்து தேஶாந்தரப்ராபணேநாபிவாஹீநி பவந்தி| ஏவஂ மந்யதே- ரக்தஸ்ய வத்திஃ ஶோணிதரூபதயா பரிணமதா ரஸேந மிலிதேந கர்தவ்யா, ஸ ச ஸ்தாநாந்தரஸ்தஸ்ய ரஸஸ்ய ருதிரேண ஸமஂ மேலகோ ந கமநமார்கஂ ஸ்ரோதஃஸஞ்ஜ்ஞகமந்தரா பவதி| அயஂ தாவதபிஸந்திஃ- ஸ்ரோதஃகாரணிகோ ஹி தாதூநாஂ ப்ராயோ ரக்தாதீநாமுத்தரதாதுபோஷகபாகபரிணாமோ பவதி, தச்சாப்யுத்தரதாதுபோஷணஂ நாந்தரேண ஸ்ரோதோ பவதி; யஶ்ச ரக்தே ந்யாயஃ, ஸ ஸர்வத்ர ஶாரீரே பாவே; ந சாந்யஸ்ரோதஸாऽந்யதாதுபுஷ்டிஃ ஸம்பவதி, ஸர்வபோஷ்யாணாஂ பிந்நதேஶத்வாத்; ந ஹ்யபிந்நேந ஸ்ரோதஸா பிந்நதேஶவக்ஷயோஃ ஸேசநமஸ்தி| மநஸ்து யத்யபி நித்யத்வேந ந போஷ்யஂ, ததாऽபி தஸ்யேந்த்ரியப்ரதேஶகமநார்தஂ ஸ்ரோதோऽஸ்த்யேவ| தச்ச மநஃப்ரபதீநாமதீந்த்ரியாணாஂ கத்ஸ்நமேவ ஶரீரஂ ஸ்ரோதோரூபஂ வக்ஷ்யதி| தோஷாணாஂ து ஸர்வஶரீரசரத்வேந யதாஸ்தூலஸ்ரோதோऽநபிதாநேऽபி ஸர்வஸ்ரோதாஂஸ்யேவ கமநார்தஂ வக்ஷ்யந்தே, ஸூக்ஷ்மஜிஜ்ஞாஸாயாஂ து வாதாதீநாமபி ப்ரதாநபூதா தமந்யஃ ஸந்த்யேவ; யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே- “தாஸாஂ வாதவாஹிந்யோ தஶ” (ஸு.ஶா.அ.௭) இத்யாதி| நச சரகே ஸுஶ்ருதே இவ தமநீஸிராஸ்ரோதஸாஂ பேதோ விவக்ஷிதஃ||௩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
அபி சைகே ஸ்ரோதஸாமேவ ஸமுதயஂ புருஷமிச்சந்தி, ஸர்வகதத்வாத் ஸர்வஸரத்வாச்ச தோஷப்ரகோபணப்ரஶமநாநாம்| ந த்வேததேவஂ, யஸ்ய ஹி ஸ்ரோதாஂஸி, யச்ச வஹந்தி, யச்சாவஹந்தி, யத்ர சாவஸ்திதாநி, ஸர்வஂ ததந்யத்தேப்யஃ||௪|| அதிபஹுத்வாத் கலு கேசிதபரிஸங்க்யேயாந்யாசக்ஷதே ஸ்ரோதாஂஸி, பரிஸங்க்யேயாநி புநரந்யே||௫||
अपि चैके स्रोतसामेव समुदयं पुरुषमिच्छन्ति, सर्वगतत्वात् सर्वसरत्वाच्च दोषप्रकोपणप्रशमनानाम्| न त्वेतदेवं, यस्य हि स्रोतांसि, यच्च वहन्ति, यच्चावहन्ति, यत्र चावस्थितानि, सर्वं तदन्यत्तेभ्यः||४|| अतिबहुत्वात् खलु केचिदपरिसङ्ख्येयान्याचक्षते स्रोतांसि, परिसङ्ख्येयानि पुनरन्ये||५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வகதத்வாதிதி ஸ்ரோதஸாஂ ஸர்வஶரீராவயவகதத்வாதித்யர்தஃ| ஸர்வஸரத்வாதித்யுத்தரேண ஸம்பத்யதே| தோஷப்ரகோபணமபத்யஂ தோஷப்ரஶமநஂ வா பத்யஂ ஸர்வஸ்மிஞ் ஶரீரப்ரதேஶே தோஷரூபஂ ஸத் ததா பேஷஜரூபஂ ஸத்கச்சதி; தேந ஸர்வத்ர ஸ்ரோதோ வித்யதே; தேந ஸ்ரோதோமயஃ புருஷ இதி பூர்வபக்ஷஃ| தஂ நிஷேததி- ந த்வித்யாதி| யஸ்ய ஹி ஸ்ரோதாஂஸி யத்கடிதாநீத்யர்தஃ, யச்ச வஹந்தீதி யத்ரஸாதி வஹந்தீத்யர்தஃ, யச்சாவஹந்தீதி யச்ச புஷ்யந்தீத்யர்தஃ, யத்ர சாவஸ்திதாநீதி யத்ர மாஂஸாதௌ ஸம்பத்தாநீத்யர்தஃ, தத் ஸர்வஂ தமநீப்யோऽந்யத்; தஸ்மாந்ந ஸ்ரோதோரூப ஏவ புருஷ இத்யர்தஃ||௪-௫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
தேஷாஂ து கலு ஸ்ரோதஸாஂ யதாஸ்தூலஂ கதிசித்ப்ரகாராந்மூலதஶ்ச ப்ரகோபவிஜ்ஞாநதஶ்சாநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; யே பவிஷ்யந்த்யலமநுக்தார்தஜ்ஞாநாய ஜ்ஞாநவதாஂ, விஜ்ஞாநாய சாஜ்ஞாநவதாம்||௬|| தத்யதா- ப்ராணோதகாந்நரஸருதிரமாஂஸமேதோஸ்திமஜ்ஜஶுக்ரமூத்ரபுரீஷஸ்வேதவஹாநீதி; வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாஂ புநஃ ஸர்வஶரீரசராணாஂ ஸர்வாணி ஸ்ரோதாஂஸ்யயநபூதாநி, தத்வததீந்த்ரியாணாஂ புநஃ ஸத்த்வாதீநாஂ கேவலஂ சேதநாவச்சரீரமயநபூதமதிஷ்டாநபூதஂ ச| ததேதத் ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரகதிபூதத்வாந்ந விகாரைருபஸஜ்யதே ஶரீரம்||௭||
तेषां तु खलु स्रोतसां यथास्थूलं कतिचित्प्रकारान्मूलतश्च प्रकोपविज्ञानतश्चानुव्याख्यास्यामः; ये भविष्यन्त्यलमनुक्तार्थज्ञानाय ज्ञानवतां, विज्ञानाय चाज्ञानवताम्||६|| तद्यथा- प्राणोदकान्नरसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रमूत्रपुरीषस्वेदवहानीति; वातपित्तश्लेष्मणां पुनः सर्वशरीरचराणां सर्वाणि स्रोतांस्ययनभूतानि, तद्वदतीन्द्रियाणां पुनः सत्त्वादीनां केवलं चेतनावच्छरीरमयनभूतमधिष्ठानभूतं च| तदेतत् स्रोतसां प्रकृतिभूतत्वान्न विकारैरुपसृज्यते शरीरम्||७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரகோபவிஜ்ஞாநதஶ்சேதி யதா ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரகோபோ விஜ்ஞாயதே ததா வ்யாக்யாஸ்யாம இதி யோஜநா| அநுக்தார்தஜ்ஞாநாயேதி அநுக்தஸ்ரோதோஜ்ஞாநாய| ஜ்ஞாநவதாமிதி அநுக்தார்தஜ்ஞாநஸமர்தாநாம்| ஜ்ஞாநவந்தோ ஹ்யநேந லிங்கேநாநுக்தமபி ஸ்ரோதோऽநுமிமதே| விஜ்ஞாநாய சாஜ்ஞாநவதாமிதி யதோக்தமாத்ரஜ்ஞாநாய ச மந்தபுத்தீநாமித்யர்தஃ| தத்வதிதி ஸர்வஶரீரசராணாம்| சேதநாவச்சரீரமித்யநேநாசேதநகேஶநகாதிப்ரதேஶஂ ஸத்த்வாதிகமநே நிஷேததி, தோஷாஸ்து தத்ராபி யாந்தீதி| அயநபூதமிதி மார்கபூதம்| அதிஷ்டாநபூதமிதி ஸ்தாநரூபம்||௬-௭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
தத்ர ப்ராணவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- அதிஸஷ்டமதிபத்தஂ குபிதமல்பால்பமபீக்ஷ்ணஂ வா ஸஶப்தஶூலமுச்ச்வஸந்தஂ தஷ்ட்வா ப்ராணவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்| உதகவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுமூலஂ க்லோம ச, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- ஜிஹ்வாதால்வோஷ்டகண்டக்லோமஶோஷஂ பிபாஸாஂ சாதிப்ரவத்தாஂ தஷ்ட்வோதகவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்| அந்நவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாமாமாஶயோ மூலஂ வாமஂ ச பார்ஶ்வஂ, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- அநந்நாபிலஷணமரோசகவிபாகௌ சர்திஂ ச தஷ்ட்வாऽந்நவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்| ரஸவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ ஹதயஂ மூலஂ தஶ ச தமந்யஃ| ஶோணிதவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ யகந்மூலஂ ப்லீஹா ச| மாஂஸவஹாநாஂ ச ஸ்ரோதஸாஂ ஸ்நாயுர்மூலஂ த்வக் ச| மேதோவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ வக்கௌ மூலஂ வபாவஹநஂ ச| அஸ்திவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மேதோ மூலஂ ஜகநஂ ச| மஜ்ஜவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாமஸ்தீநி மூலஂ ஸந்தயஶ்ச| ஶுக்ரவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ வஷணௌ மூலஂ ஶேபஶ்ச| ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாஂ ரஸாதிவஹஸ்ரோதஸாஂ விஜ்ஞாநாந்யுக்தாநி விவிதாஶிதபீதீயே; யாந்யேவ ஹி தாதூநாஂ ப்ரதோஷவிஜ்ஞாநாநி தாந்யேவ யதாஸ்வஂ ப்ரதுஷ்டாநாஂ தாதுஸ்ரோதஸாம்| மூத்ரவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ பஸ்திர்மூலஂ வங்க்ஷணௌ ச, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- அதிஸஷ்டமதிபத்தஂ ப்ரகுபிதமல்பால்பமபீக்ஷ்ணஂ வா பஹலஂ ஸஶூலஂ மூத்ரயந்தஂ தஷ்ட்வா மூத்ரவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்| புரீஷவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ பக்வாஶயோ மூலஂ ஸ்தூலகுதஂ ச, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- கச்ச்ரேணால்பால்பஂ ஸஶப்தஶூலமதித்ரவமதிக்ரதிதமதிபஹு சோபவிஶந்தஂ தஷ்ட்வா புரீஷவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்| ஸ்வேதவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மேதோ மூலஂ லோமகூபாஶ்ச, ப்ரதுஷ்டாநாஂ து கல்வேஷாமிதஂ விஶேஷவிஜ்ஞாநஂ பவதி; தத்யதா- அஸ்வேதநமதிஸ்வேதநஂ பாருஷ்யமதிஶ்லக்ஷ்ணதாமங்கஸ்ய பரிதாஹஂ லோமஹர்ஷஂ ச தஷ்ட்வா ஸ்வேதவஹாந்யஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதுஷ்டாநீதி வித்யாத்||௮||
तत्र प्राणवहानां स्रोतसां हृदयं मूलं महास्रोतश्च, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अतिसृष्टमतिबद्धं कुपितमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा सशब्दशूलमुच्छ्वसन्तं दृष्ट्वा प्राणवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्| उदकवहानां स्रोतसां तालुमूलं क्लोम च, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- जिह्वाताल्वोष्ठकण्ठक्लोमशोषं पिपासां चातिप्रवृद्धां दृष्ट्वोदकवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्| अन्नवहानां स्रोतसामामाशयो मूलं वामं च पार्श्वं, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अनन्नाभिलषणमरोचकविपाकौ छर्दिं च दृष्ट्वाऽन्नवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्| रसवहानां स्रोतसां हृदयं मूलं दश च धमन्यः| शोणितवहानां स्रोतसां यकृन्मूलं प्लीहा च| मांसवहानां च स्रोतसां स्नायुर्मूलं त्वक् च| मेदोवहानां स्रोतसां वृक्कौ मूलं वपावहनं च| अस्थिवहानां स्रोतसां मेदो मूलं जघनं च| मज्जवहानां स्रोतसामस्थीनि मूलं सन्धयश्च| शुक्रवहानां स्रोतसां वृषणौ मूलं शेफश्च| प्रदुष्टानां तु खल्वेषां रसादिवहस्रोतसां विज्ञानान्युक्तानि विविधाशितपीतीये; यान्येव हि धातूनां प्रदोषविज्ञानानि तान्येव यथास्वं प्रदुष्टानां धातुस्रोतसाम्| मूत्रवहानां स्रोतसां बस्तिर्मूलं वङ्क्षणौ च, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अतिसृष्टमतिबद्धं प्रकुपितमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा बहलं सशूलं मूत्रयन्तं दृष्ट्वा मूत्रवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्| पुरीषवहानां स्रोतसां पक्वाशयो मूलं स्थूलगुदं च, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- कृच्छ्रेणाल्पाल्पं सशब्दशूलमतिद्रवमतिग्रथितमतिबहु चोपविशन्तं दृष्ट्वा पुरीषवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्| स्वेदवहानां स्रोतसां मेदो मूलं लोमकूपाश्च, प्रदुष्टानां तु खल्वेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अस्वेदनमतिस्वेदनं पारुष्यमतिश्लक्ष्णतामङ्गस्य परिदाहं लोमहर्षं च दृष्ट्वा स्वेदवहान्यस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानीति विद्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
ப்ராணவஹாநாமிதி ப்ராணஸஞ்ஜ்ஞகவாதவஹாநாம்| ஏதச்ச ப்ராணாக்யவிஶிஷ்டஸ்ய வாயோர்விஶிஷ்டஸ்ரோதஃ, ஸாமாந்யேந து வாயோஃ ஸர்வா ஏவ தமந்ய இதி ந விரோதஃ| மூலமிதி ப்ரபவஸ்தாநம்| அதிஸஷ்டஂ வா அதிபத்தஂ வேதி விகல்பேந போத்தவ்யம், அதிஸஷ்டாதிபத்தயோரேகத்ராஸம்பவாத்| அல்பால்பஂ வா ததாऽபீக்ஷ்ணஂ வேதி ச விகல்பஃ| க்லோம ஹதயஸ்தபிபாஸாஸ்தாநம்| வபாவஹநஂ வபா உதரஸ்தா ஸ்நிக்தவர்திகா யாமாஹுர்ஜநாஸ்தைலவர்திகேதி| ஸுஶ்ருதே து “மேதோவஹாநாஂ மூலஂ வக்கௌ கடீ ச” (ஸு.ஶா.அ.) இத்யுக்தஂ; ததத்ராதீந்த்ரியார்ததர்ஶிகம்யே நாஸ்மத்விதாநாஂ புத்தயஃ ப்ரபவந்தி | அஸ்த்யபி த்ரவரூபமஸ்த்யேவ ஸ்ரோதோவாஹ்யமிதி கத்வா அஸ்திவஹாநாமித்யுக்தம்| யத்யபி விவிதாஶிதபீதீயே ரஸாதீநாஂ துஷ்டிலக்ஷணமுக்தஂ ந ரஸாதிஸ்ரோதஸாஂ, ததாऽபி ரஸாதிதுஷ்ட்யா ரஸாதிவஹதமநீநாமபி துஷ்டேஃ ஸாதாரணத்வேநோக்தஂ- ரஸாதிவஹஸ்ரோதஸாஂ விஜ்ஞாநாந்யுக்தாநீதி| யே து ப்ருவதே- ரஸாதிதுஷ்டேரபிந்நைவ தத்வஹதமநீதுஷ்டிரிதி, தேஷாஂ மதே பதக்தமநீதுஷ்ட்யபிதாநமநுபபந்நஂ, ததா தமநீதுஷ்ட்யா யத்தாதுதுஷ்டிஂ வக்ஷ்யதி “தேஷாஂ ப்ரகோபாத் ஸ்தாநஸ்தாஶ்சைவ” இத்யாதிநா ததநுபபந்நம்| தமநீதுஷ்ட்யா து தத்வாஹ்யதுஷ்டிரவஶ்யஂ பவதீதி கத்வா தாதுதுஷ்டிலக்ஷணைரேவேஹ தமநீதுஷ்டிருக்தா, ரக்தாதிதாதுதுஷ்ட்யதிரிக்தஂ து தமநீதுஷ்டிலக்ஷணம் “அதிப்ரவத்திஃ” இத்யாதிநாऽத்ரைவ வக்ஷ்யதி| அஸ்வேதநாதிகஂ ஸ்வேதவஹதுஷ்டிலக்ஷணஂ குஷ்டபூர்வரூபேऽப்யஸ்தி; தேந யத்ராந்யத்குஷ்டபூர்வரூபதர்ஶநஂ பவதி தத்ர குஷ்டபூர்வரூபதா நிஶ்சேதவ்யா, ஏதாவந்மாத்ரலக்ஷணோதயே து ஸ்வேதவஹதமநீதுஷ்டிரிதி| தமநீநாமிஹ மூலஜ்ஞாநே யத்யபி ஸாக்ஷாத் ப்ரயோஜநஂ நோக்தஂ, ததாऽபி மூலோபகாதாத்வக்ஷாணாமிவ தமநீநாஂ மஹாநுபகாதோ பவதீதி ஜ்ஞேயம், அத ஏவ ஸுஶ்ருதே ஸ்ரோதோமூலவித்தலக்ஷணாந்யுக்தாநி||௮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ஸ்ரோதாஂஸி, ஸிராஃ, தமந்யஃ, ரஸாயந்யஃ, ரஸவாஹிந்யஃ, நாட்யஃ, பந்தாநஃ, மார்காஃ, ஶரீரச்சித்ராணி, ஸஂவதாஸஂவதாநி, ஸ்தாநாநி, ஆஶயாஃ, நிகேதாஶ்சேதி ஶரீரதாத்வவகாஶாநாஂ லக்ஷ்யாலக்ஷ்யாணாஂ நாமாநி பவந்தி| தேஷாஂ ப்ரகோபாத் ஸ்தாநஸ்தாஶ்சைவ மார்ககாஶ்ச ஶரீரதாதவஃ ப்ரகோபமாபத்யந்தே, இதரேஷாஂ ப்ரகோபாதிதராணி ச| ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்ரோதாஂஸ்யேவ, தாதவஶ்ச தாதூநேவ ப்ரதூஷயந்தி ப்ரதுஷ்டாஃ| தேஷாஂ ஸர்வேஷாமேவ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணஃ ப்ரதுஷ்டா தூஷயிதாரோ பவந்தி, தோஷஸ்வபாவாதிதி||௯||
स्रोतांसि, सिराः, धमन्यः, रसायन्यः, रसवाहिन्यः, नाड्यः, पन्थानः, मार्गाः, शरीरच्छिद्राणि, संवृतासंवृतानि, स्थानानि, आशयाः, निकेताश्चेति शरीरधात्ववकाशानां लक्ष्यालक्ष्याणां नामानि भवन्ति| तेषां प्रकोपात् स्थानस्थाश्चैव मार्गगाश्च शरीरधातवः प्रकोपमापद्यन्ते, इतरेषां प्रकोपादितराणि च| स्रोतांसि स्रोतांस्येव, धातवश्च धातूनेव प्रदूषयन्ति प्रदुष्टाः| तेषां सर्वेषामेव वातपित्तश्लेष्माणः प्रदुष्टा दूषयितारो भवन्ति, दोषस्वभावादिति||९||
🔊 Audio coming soon
ஸ்ரோதஸாஂ வ்யவஹாரார்தஂ பர்யாயாநாஹ- ஸ்ரோதாஂஸீத்யாதி| ஸஂவதாஸஂவதாநீத்யேகா ஸஞ்ஜ்ஞா, தத்ராக்ரே ஸஂவதாநி மூலேऽஸஂவதாநி| ஸ்தாநாதிபர்யாயாந் கேசித்தமநீமூலஸ்ய பர்யாயாநாசக்ஷதே; அந்யே த்வேதாநபி தமநீபர்யாயாநாஹுஃ, தமந்யோऽபி ஹி ரஸாதிஸ்தாநஂ பவந்த்யேவேதி கத்வா| ஸ்தாநஸ்தா இதி ஆஶயஸ்தாஃ| மார்ககாஶ்சைவேதி தமநீபிர்கச்சந்தஃ| இதரேஷாஂ சேத்யாதிநோக்தமர்தஂ ஸ்ரோதாஂஸி சேத்யாதிநா விவணோதி| ஸ்ரோதாஂஸி தாதவஶ்ச துஷ்டாஃ ப்ரத்யாஸந்நாநி ஸ்ரோதாஂஸி தாத்வந்தராணி ச ஸ்வதோஷஸங்க்ராந்த்யா தூஷயந்தீத்யர்தஃ| தோஷஸ்வபாவாதிதி தோஷாணாமேவாயஂ ஸ்வபாவோ யத்தூஷகத்வஂ , ந தாத்வந்தராணாஂ; தேந தாதுநா துஷ்டிர்தாதுதுஷ்டிஃ தாதுகததோஷகதைவ ஜ்ஞேயா||௯||
Adhikarana 7 (10-22) · Śloka 22
பவந்தி சாத்ர- க்ஷயாத் ஸந்தாரணாத்ரௌக்ஷ்யாத்வ்யாயாமாத் க்ஷுதிதஸ்ய ச| ப்ராணவாஹீநி துஷ்யந்தி ஸ்ரோதாஂஸ்யந்யைஶ்ச தாருணைஃ||௧௦|| ஔஷ்ண்யாதாமாத்பயாத் பாநாததிஶுஷ்காந்நஸேவநாத்| அம்புவாஹீநி துஷ்யந்தி தஷ்ணாயாஶ்சாதிபீடநாத்||௧௧|| அதிமாத்ரஸ்ய சாகாலே சாஹிதஸ்ய ச போஜநாத்| அந்நவாஹீநி துஷ்யந்தி வைகுண்யாத் பாவகஸ்ய ச||௧௨|| குருஶீதமதிஸ்நிக்தமதிமாத்ரஂ ஸமஶ்நதாம்| ரஸவாஹீநி துஷ்யந்தி சிந்த்யாநாஂ சாதிசிந்தநாத்||௧௩|| விதாஹீந்யந்நபாநாநி ஸ்நிக்தோஷ்ணாநி த்ரவாணி ச| ரக்தவாஹீநி துஷ்யந்தி பஜதாஂ சாதபாநலௌ||௧௪|| அபிஷ்யந்தீநி போஜ்யாநி ஸ்தூலாநி ச குரூணி ச| மாஂஸவாஹீநி துஷ்யந்தி புக்த்வா ச ஸ்வபதாஂ திவா||௧௫|| அவ்யாயாமாத்திவாஸ்வப்நாந்மேத்யாநாஂ சாதிபக்ஷணாத்| மேதோவாஹீநி துஷ்யந்தி வாருண்யாஶ்சாதிஸேவநாத்||௧௬|| வ்யாயாமாததிஸங்க்ஷோபாதஸ்த்நாமதிவிகட்டநாத்| அஸ்திவாஹீநி துஷ்யந்தி வாதலாநாஂ ச ஸேவநாத்||௧௭|| உத்பேஷாதத்யபிஷ்யந்தாதபிகாதாத் ப்ரபீடநாத்| மஜ்ஜவாஹீநி துஷ்யந்தி விருத்தாநாஂ ச ஸேவநாத்||௧௮|| அகாலயோநிகமநாந்நிக்ரஹாததிமைதுநாத்| ஶுக்ரவாஹீநி துஷ்யந்தி ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிபிஸ்ததா||௧௯|| மூத்ரிதோதகபக்ஷ்யஸ்த்ரீஸேவநாந்மூத்ரநிக்ரஹாத்| மூத்ரவாஹீநி துஷ்யந்தி க்ஷீணஸ்யாபிக்ஷதஸ்ய ச||௨௦|| ஸந்தாரணாதத்யஶநாதஜீர்ணாத்யஶநாத்ததா| வர்சோவாஹீநி துஷ்யந்தி துர்பலாக்நேஃ கஶஸ்ய ச||௨௧|| வ்யாயாமாததிஸந்தாபாச்சீதோஷ்ணாக்ரமஸேவநாத் | ஸ்வேதவாஹீநி துஷ்யந்தி க்ரோதஶோகபயைஸ்ததா||௨௨||
भवन्ति चात्र- क्षयात् सन्धारणाद्रौक्ष्याद्व्यायामात् क्षुधितस्य च| प्राणवाहीनि दुष्यन्ति स्रोतांस्यन्यैश्च दारुणैः||१०|| औष्ण्यादामाद्भयात् पानादतिशुष्कान्नसेवनात्| अम्बुवाहीनि दुष्यन्ति तृष्णायाश्चातिपीडनात्||११|| अतिमात्रस्य चाकाले चाहितस्य च भोजनात्| अन्नवाहीनि दुष्यन्ति वैगुण्यात् पावकस्य च||१२|| गुरुशीतमतिस्निग्धमतिमात्रं समश्नताम्| रसवाहीनि दुष्यन्ति चिन्त्यानां चातिचिन्तनात्||१३|| विदाहीन्यन्नपानानि स्निग्धोष्णानि द्रवाणि च| रक्तवाहीनि दुष्यन्ति भजतां चातपानलौ||१४|| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि स्थूलानि च गुरूणि च| मांसवाहीनि दुष्यन्ति भुक्त्वा च स्वपतां दिवा||१५|| अव्यायामाद्दिवास्वप्नान्मेद्यानां चातिभक्षणात्| मेदोवाहीनि दुष्यन्ति वारुण्याश्चातिसेवनात्||१६|| व्यायामादतिसङ्क्षोभादस्थ्नामतिविघट्टनात्| अस्थिवाहीनि दुष्यन्ति वातलानां च सेवनात्||१७|| उत्पेषादत्यभिष्यन्दादभिघातात् प्रपीडनात्| मज्जवाहीनि दुष्यन्ति विरुद्धानां च सेवनात्||१८|| अकालयोनिगमनान्निग्रहादतिमैथुनात्| शुक्रवाहीनि दुष्यन्ति शस्त्रक्षाराग्निभिस्तथा||१९|| मूत्रितोदकभक्ष्यस्त्रीसेवनान्मूत्रनिग्रहात्| मूत्रवाहीनि दुष्यन्ति क्षीणस्याभिक्षतस्य च||२०|| सन्धारणादत्यशनादजीर्णाध्यशनात्तथा| वर्चोवाहीनि दुष्यन्ति दुर्बलाग्नेः कृशस्य च||२१|| व्यायामादतिसन्तापाच्छीतोष्णाक्रमसेवनात् | स्वेदवाहीनि दुष्यन्ति क्रोधशोकभयैस्तथा||२२||
🔊 Audio coming soon
யதாக்ரமஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிகாரணமாஹ- க்ஷயாதித்யாதி| தாருணைரித்யத்ர ‘கர்மபிஃ’ இதி ஶேஷஃ| குரூணி ச பஜதாமிதி பூர்வோக்தேந ஸம்பந்தஃ| மேத்யாநாஂ மேதுராணாம்| அகாலயோநிகமநாதிதி அஹர்ஷகாலகமநாத், ததாऽநுசிதயோநௌ கமநாத்| நிக்ரஹாதிதி ஶுக்ரவேகநிக்ரஹாத்| மூத்ரிதேத்யாதௌ மூத்ரவேகயுக்தஸ்ய உதகாதிஸேவநாதிதி ஜ்ஞேயம்||௧௦-௨௨||
Adhikarana 8 (23) · Śloka 23
ஆஹாரஶ்ச விஹாரஶ்ச யஃ ஸ்யாத்தோஷகுணைஃ ஸமஃ| தாதுபிர்விகுணஶ்சாபி ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ப்ரதூஷகஃ||௨௩||
आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणश्चापि स्रोतसां स प्रदूषकः||२३||
🔊 Audio coming soon
ஆஹாரஶ்சேத்யாதிநா ஸாமாந்யேந ஸர்வஸ்ரோதோதுஷ்டிமாஹ| தோஷகுணைஃ ஸம இத்யநேந தோஷாதிவர்தகத்வஂ தர்ஶயதி| க்ஷீணாஶ்ச தோஷா நாந்யதுஷ்டிஂ குர்வந்தி, கிஂ து ஸ்வயமேவ க்ஷீணஸ்வலிங்கா பவந்தீத்யாதி வேதிதவ்யம்| தாதுபிர்விகுண இதி தாதுவிரோதகஸ்வபாவ இத்யர்தஃ, நது தாதுவிபரீதகுணே விகுணஃ; திவாஸ்வப்நமேத்யாதயோ ஹி மேதஸா ஸமாநகுணா ஏவ மேதோதூஷகா உக்தாஃ||௨௩||
Adhikarana 9 (24) · Śloka 24
அதிப்ரவத்திஃ ஸங்கோ வா ஸிராணாஂ க்ரந்தயோऽபி வா| விமார்ககமநஂ சாபி ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிலக்ஷணம்||௨௪||
अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गगमनं चापि स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
அதிப்ரவத்திரித்யாதிநா ஸாமாந்யேந ஸ்ரோதோதுஷ்டிலக்ஷணமாஹ| அதிப்ரவத்திரிஹ ஸ்ரோதோவாஹ்யஸ்ய ரஸாதேர்போத்தவ்யா; ஏவஂ ஸங்கோऽபி ரஸாதேரேவ| விமார்ககமநஂ ச யதா- மலஸ்ய மூத்ரமார்ககமநமித்யாதி||௨௪||
Adhikarana 10 (25) · Śloka 25
ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநி வத்தஸ்தூலாந்யணூநி ச| ஸ்ரோதாஂஸி தீர்காண்யாகத்யா ப்ரதாநஸதஶாநி ச||௨௫||
स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्घाण्याकृत्या प्रतानसदृशानि च||२५||
🔊 Audio coming soon
ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநீதி வாஹ்யதாதுதுல்யவர்ணாநி| ப்ரதாநஃ லதாப்ரபஞ்சஃ||௨௫||
Adhikarana 11 (26-28) · Śloka 28
ப்ராணோதகாந்நவாஹாநாஂ துஷ்டாநாஂ ஶ்வாஸிகீ க்ரியா| கார்யா தஷ்ணோபஶமநீ ததைவாமப்ரதோஷிகீ||௨௬|| விவிதாஶிதபீதீயே ரஸாதீநாஂ யதௌஷதம்| ரஸாதிஸ்ரோதஸாஂ குர்யாத்தத்யதாஸ்வமுபக்ரமம்||௨௭|| மூத்ரவிட்ஸ்வேதவாஹாநாஂ சிகித்ஸா மௌத்ரகச்ச்ரிகீ| ததாऽதிஸாரிகீ கார்யா ததா ஜ்வரசிகித்ஸிகீ||௨௮||
प्राणोदकान्नवाहानां दुष्टानां श्वासिकी क्रिया| कार्या तृष्णोपशमनी तथैवामप्रदोषिकी||२६|| विविधाशितपीतीये रसादीनां यदौषधम्| रसादिस्रोतसां कुर्यात्तद्यथास्वमुपक्रमम्||२७|| मूत्रविट्स्वेदवाहानां चिकित्सा मौत्रकृच्छ्रिकी| तथाऽतिसारिकी कार्या तथा ज्वरचिकित्सिकी||२८||
🔊 Audio coming soon
ப்ராணோதகேத்யாதிநா சிகித்ஸாமாஹ| ப்ராணவஹாநாஂ ஶ்வாஸிகீ, உதகவஹாநாஂ தஷ்ணோபஶமநீ, அந்நவஹாநாமாமப்ரதோஷிகீதி போத்தவ்யம்| மூத்ராதிவஹாநாமபி த்ரயாணாஂ மௌத்ரகச்ச்ரிக்யாதயோ யதாஸங்க்யஂ திஸ்ரஶ்சிகித்ஸா ஜ்ஞேயாஃ||௨௬-௨௮||
Adhikarana 12 (29-31) · Śloka 31
தத்ர ஶ்லோகாஃ- த்ரயோதஶாநாஂ மூலாநி ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிலக்ஷணம்| ஸாமாந்யஂ நாமபர்யாயாஃ கோபநாநி பரஸ்பரம்||௨௯|| தோஷஹேதுஃ பதக்த்வேந பேஷஜோத்தேஶ ஏவ ச| ஸ்ரோதோவிமாநே நிர்திஷ்டஸ்ததா சாதௌ விநிஶ்சயஃ||௩௦|| கேவலஂ விதிதஂ யஸ்ய ஶரீரஂ ஸர்வபாவதஃ| ஶாரீராஃ ஸர்வரோகாஶ்ச ஸ கர்மஸு ந முஹ்யதி||௩௧||
तत्र श्लोकाः- त्रयोदशानां मूलानि स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्| सामान्यं नामपर्यायाः कोपनानि परस्परम्||२९|| दोषहेतुः पृथक्त्वेन भेषजोद्देश एव च| स्रोतोविमाने निर्दिष्टस्तथा चादौ विनिश्चयः||३०|| केवलं विदितं यस्य शरीरं सर्वभावतः| शारीराः सर्वरोगाश्च स कर्मसु न मुह्यति||३१||
🔊 Audio coming soon
ஸங்க்ரஹே துஷ்டிலக்ஷணஂ ஸாமாந்யஂ வாதாத்யவிஶேஷிதஂ துஷ்டிலக்ஷணமித்யர்தஃ, ஸ்ரோதோதுஷ்டிலக்ஷணாநீஹ வாதாதிதோஷபேதேந நோக்தாநீத்யர்தஃ ; வாதாதிவிஶேஷேண சேஹ விஸ்தரபயாத்துஷ்டிர்நோக்தா; தேந வாதாதிவிஶேஷலிங்காதிக்யாத்துஷ்டிர்நிர்ணேதவ்யா| ஆதௌ விநிஶ்சய இதி அத்யாயாதௌ புருஷஸ்ய தமநீமயத்வாதிவாதநிஶ்சய இத்யர்தஃ| கேவலமித்யாதிநா அத்ரோக்ததமந்யாதிபேதேந ஶரீரஜ்ஞாநஸ்யோபாதேயதாமாஹ||௨௯-௩௧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே விமாநஸ்தாநே ஸ்ரோதோவிமாநஂ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने स्रोतोविमानं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ விமாநஸ்தாநே ஸ்ரோதோவிமாநஂ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||