Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೀಯಂ ವಿಮಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो व्याधितरूपीयं विमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಧಿಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭೇದಂ ಚಿಕಿತ್ಸೋಪಯೋಗಿತಯಾ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ತಥಾ ತತ್ಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ಕ್ರಿಮೀನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಇಹ ಖಲು ದ್ವೌ ಪುರುಷೌ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೌ ಭವತಃ- ಗುರುವ್ಯಾಧಿತಃ, ಲಘುವ್ಯಾಧಿತಶ್ಚ| ತತ್ರ- ಗುರುವ್ಯಾಧಿತ ಏಕಃ ಸತ್ತ್ವಬಲಶರೀರಸಮ್ಪದುಪೇತತ್ವಾಲ್ಲಘುವ್ಯಾಧಿತ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ, ಲಘುವ್ಯಾಧಿತೋಽಪರಃ ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಮಧಮತ್ವಾದ್ಗುರುವ್ಯಾಧಿತ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ| ತಯೋರಕುಶಲಾಃ ಕೇವಲಂ ಚಕ್ಷುಷೈವ ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಧ್ಯವಸ್ಯನ್ತೋ ವ್ಯಾಧಿಗುರುಲಾಘವೇ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ||೩||
इह खलु द्वौ पुरुषौ व्याधितरूपौ भवतः- गुरुव्याधितः, लघुव्याधितश्च| तत्र- गुरुव्याधित एकः सत्त्वबलशरीरसम्पदुपेतत्वाल्लघुव्याधित इव दृश्यते, लघुव्याधितोऽपरः सत्त्वादीनामधमत्वाद्गुरुव्याधित इव दृश्यते| तयोरकुशलाः केवलं चक्षुषैव रूपं दृष्ट्वाऽध्यवस्यन्तो व्याधिगुरुलाघवे विप्रतिपद्यन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಾವಿತ್ಯಾದೌ ವ್ಯಾಧಿಃ ಜಾತೋ ಯಸ್ಯ ಸ ವ್ಯಾಧಿತಃ, ತಸ್ಯೇವ ರೂಪಂ ಯಯೋಸ್ತೌ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೌ; ವ್ಯಾಧಿತಸದೃಶಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ, ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಾವಿತ್ಯನೇನ ಗುರುಲಘುವ್ಯಾಧಿಯುಕ್ತಸದೃಶೌ ಬೋದ್ಧವ್ಯೌ| ಯೋ ಹಿ ಗುರುವ್ಯಾಧಿಃ ಸಮ್ಪನ್ನಸತ್ತ್ವಾದಿನಾ ಲಘುವ್ಯಾಧಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ನಾಸಾವಪಿ ಲಘುನಾ ವ್ಯಾಧಿನಾ ವ್ಯಾಧಿತಃ, ಕಿಂ ತು ಗುರುವ್ಯಾಧಿತ ಏವಾಸೌ| ಸ ತು ಗುರುಣೈವ ವ್ಯಾಧಿನಾ ವ್ಯಾಧಿತೋ ಗುರುವ್ಯಾಧಿರದೂರದರ್ಶಿನಾ ಲಘುವ್ಯಾಧಿರಿವ ದೃಶ್ಯತೇ, ಏವಂ ವಿಪರ್ಯಾಸಾಲ್ಲಘುವ್ಯಾಧಿತೋಽಪರ ಇತ್ಯಾದಾವಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಅಧಮತ್ವಾದಿತಿ ಹ್ಯವರತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕ್ಷುಷೈವೇತಿ ಇತರಜ್ಞಾನಸಾಧನೋಪಲಕ್ಷಣಂ; ತೇನ ಸ್ಪರ್ಶಾದಿನಾಽಪಿ ವಿಶೇಷಾನವಗಾಹಕೇನೇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ರೂಪಮಿತಿ ವಿರೂಪಮ್| ಅಧ್ಯವಸ್ಯನ್ತ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಂ ಕುರ್ವನ್ತಃ| ಗುರುಲಾಘವೇ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಗುರುಲಘುತ್ವೇ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ನಹಿ ಜ್ಞಾನಾವಯವೇನ ಕೃತ್ಸ್ನೇ ಜ್ಞೇಯೇ ವಿಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ| ವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಾಸ್ತು ಖಲು ರೋಗಜ್ಞಾನೇ ಉಪಕ್ರಮಯುಕ್ತಿಜ್ಞಾನೇ ಚಾಪಿ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ| ತೇ ಯದಾ ಗುರುವ್ಯಾಧಿತಂ ಲಘುವ್ಯಾಧಿತರೂಪಮಾಸಾದಯನ್ತಿ, ತದಾ ತಮಲ್ಪದೋಷಂ ಮತ್ವಾ ಸಂಶೋಧನಕಾಲೇಽಸ್ಮೈ ಮೃದು ಸಂಶೋಧನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೋ ಭೂಯ ಏವಾಸ್ಯ ದೋಷಾನುದೀರಯನ್ತಿ| ಯದಾ ತು ಲಘುವ್ಯಾಧಿತಂ ಗುರುವ್ಯಾಧಿತರೂಪಮಾಸಾದಯನ್ತಿ, ತದಾ ತಂ ಮಹಾದೋಷಂ ಮತ್ವಾ ಸಂಶೋಧನಕಾಲೇಽಸ್ಮೈ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೋ ದೋಷಾನತಿನಿರ್ಹೃತ್ಯ ಶರೀರಮಸ್ಯ ಕ್ಷಿಣ್ವನ್ತಿ| ಏವಮವಯವೇನ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಜ್ಞಾನಮಭಿಮನ್ಯಮಾನಾಃ ಪರಿಸ್ಖಲನ್ತಿ| ವಿದಿತವೇದಿತವ್ಯಾಸ್ತು ಭಿಷಜಃ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಥಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಂ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಯನ್ತೋ ನ ಕ್ವಚಿದಪಿ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ, ಯಥೇಷ್ಟಮರ್ಥಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ಚೇತಿ||೪||
नहि ज्ञानावयवेन कृत्स्ने ज्ञेये विज्ञानमुत्पद्यते| विप्रतिपन्नास्तु खलु रोगज्ञाने उपक्रमयुक्तिज्ञाने चापि विप्रतिपद्यन्ते| ते यदा गुरुव्याधितं लघुव्याधितरूपमासादयन्ति, तदा तमल्पदोषं मत्वा संशोधनकालेऽस्मै मृदु संशोधनं प्रयच्छन्तो भूय एवास्य दोषानुदीरयन्ति| यदा तु लघुव्याधितं गुरुव्याधितरूपमासादयन्ति, तदा तं महादोषं मत्वा संशोधनकालेऽस्मै तीक्ष्णं संशोधनं प्रयच्छन्तो दोषानतिनिर्हृत्य शरीरमस्य क्षिण्वन्ति| एवमवयवेन ज्ञानस्य कृत्स्ने ज्ञेये ज्ञानमभिमन्यमानाः परिस्खलन्ति| विदितवेदितव्यास्तु भिषजः सर्वं सर्वथा यथासम्भवं परीक्ष्यं परीक्ष्याध्यवस्यन्तो न क्वचिदपि विप्रतिपद्यन्ते, यथेष्टमर्थमभिनिर्वर्तयन्ति चेति||४||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರೈವ ವಿರುದ್ಧಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಹೇತುಮಾಹ- ನಹೀತ್ಯಾದಿ| ಜ್ಞಾನಾವಯವೇನೇತಿ ಏಕದೇಶಜ್ಞಾನೇನ| ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಫಲಮಾಹ- ವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪಕ್ರಮಸ್ಯ ಭೇಷಜಪ್ರಯೋಗಸ್ಯ ವಿಕಾರೇಣ ಸಮಂ ಯೋಜನಾ ಉಪಕ್ರಮಯುಕ್ತಿಃ, ತಸ್ಯಾ ಜ್ಞಾನೇ ವಿರುದ್ಧಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ| ಏತದೇವ ವ್ಯಾಕರೋತಿ- ತೇ ಯದೇತ್ಯಾದಿ| ಆಸಾದಯನ್ತೀತಿ ಬುಧ್ಯನ್ತೇ| ಉದೀರಯನ್ತೀತಿ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತ್ಯೇವ ಪರಂ, ನತ್ವಲ್ಪಬಲತ್ವಾದ್ಧರನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತಿನಿರ್ಹೃತ್ಯೇತಿ ಅತಿಯೋಗೇನ ಹೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಜ್ಞಾನಸ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಸ್ಯ| ಯಥಾಸಮ್ಭವಮಿತಿ ಯಾನಿ ಯತ್ರ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತೈಸ್ತತ್ರ| ಪರೀಕ್ಷ್ಯಂ ಸತ್ತ್ವಾದಿ| ನ ಕ್ವಚಿದಪೀತಿ ಗೌರವಲಾಘವಾದೌ||೪||
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಂ ವಿಕಲ್ಪೇನ ವ್ಯಾಧಿರೂಪಮಥಾತುರೇ | ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಬಾಲಾ ವ್ಯಾಧಿಬಲಾಬಲೇ||೫|| ತೇ ಭೇಷಜಮಯೋಗೇನ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಜ್ಞಾನಮೋಹಿತಾಃ| ವ್ಯಾಧಿತಾನಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮಹತೇಽಪಿ ವಾ||೬|| ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸ್ತು ಸರ್ವಮಾಜ್ಞಾಯ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಮಿಹ ಸರ್ವಥಾ| ನ ಸ್ಖಲನ್ತಿ ಪ್ರಯೋಗೇಷು ಭೇಷಜಾನಾಂ ಕದಾಚನ||೭||
भवन्ति चात्र- सत्त्वादीनां विकल्पेन व्याधिरूपमथातुरे | दृष्ट्वा विप्रतिपद्यन्ते बाला व्याधिबलाबले||५|| ते भेषजमयोगेन कुर्वन्त्यज्ञानमोहिताः| व्याधितानां विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||६|| प्राज्ञास्तु सर्वमाज्ञाय परीक्ष्यमिह सर्वथा| न स्खलन्ति प्रयोगेषु भेषजानां कदाचन||७||
🔊 Audio coming soon
ಏತದೇವ ಸುಖಗ್ರಹಣಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೇನಾಹ- ಸತ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧಿರೂಪಮಿತಿ ವ್ಯಾಧೇರ್ಗತಿರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಮ್’ ಇತಿ ತು ಪಾಠಃ ಸುಗಮಃ| ಬಾಲಾ ಇತಿ ಅಲ್ಪಜ್ಞಾಃ| ಅತಿಯೋಗೇನೇತಿ ಅಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ; ತೇನಾತಿಯೋಗಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಯೋರ್ಗ್ರಹಣಂ ಭವತಿ||೫-೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಾಧಿಕಾರೇ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಗ್ರಸಮ್ಭವಂ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಹೇತುವಿಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಕಾರಣಂ ಸಾಪವಾದಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಚಾನಪವಾದಂ ನಿಶಮ್ಯ, ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶೋಽತಃ ಪರಂ ಸರ್ವಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಪುರೀಷಸಂಶ್ರಯಾಣಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣನಾಮಪ್ರಭಾವಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷಾನ್ ಪಪ್ರಚ್ಛೋಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪಾದೌ||೮||
इति व्याधितरूपाधिकारे व्याधितरूपसङ्ख्याग्रसम्भवं व्याधितरूपहेतुविप्रतिपत्तौ कारणं सापवादं सम्प्रतिपत्तिकारणं चानपवादं निशम्य, भगवन्तमात्रेयमग्निवेशोऽतः परं सर्वक्रिमीणां पुरीषसंश्रयाणां समुत्थानस्थानसंस्थानवर्णनामप्रभावचिकित्सितविशेषान् पप्रच्छोपसङ्गृह्य पादौ||८||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಧಿಗುರುಲಾಘವಸ್ಯ ದುರ್ಜ್ಞೇಯತಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ದುರ್ಜ್ಞೇಯಕ್ರಿಮಿಖ್ಯಾಪಕಮಪಿ ಪ್ರಕರಣಮಾರಭತೇ- ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಖ್ಯಾಗ್ರಸಮ್ಭವಮಿತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಮಾಣಸಮ್ಭವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಗ್ರಶಬ್ದೋ ಹಿ ಪರಿಮಾಣವಾಚೀ| ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಸತ್ತ್ವಾದಿಬಲವತ್ತ್ವಾಬಲವತ್ತ್ವೇ, ತತ್ಕೃತೋ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ವ್ಯಾಧಿತರೂಪಹೇತುವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ, ತತ್ರ| ಕಾರಣಮ್ ಏಕದೇಶೇನ ಜ್ಞಾನಮ್| ಸಾಪವಾದಮಿತಿ ಸದೋಷಮ್| ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಸಮ್ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ||೮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ಅಥಾಸ್ಮೈ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಇಹ ಖಲ್ವಗ್ನಿವೇಶ! ವಿಂಶತಿವಿಧಾಃ ಕ್ರಿಮಯಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ದಿಷ್ಟಾ ನಾನಾವಿಧೇನ ಪ್ರವಿಭಾಗೇನಾನ್ಯತ್ರ ಸಹಜೇಭ್ಯಃ; ತೇ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿಭಿರ್ವಿಭಜ್ಯಮಾನಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಪುರೀಷಜಾಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಃ, ಶೋಣಿತಜಾ, ಮಲಜಾಶ್ಚೇತಿ||೯||
अथास्मै प्रोवाच भगवानात्रेयः- इह खल्वग्निवेश! विंशतिविधाः क्रिमयः पूर्वमुद्दिष्टा नानाविधेन प्रविभागेनान्यत्र सहजेभ्यः; ते पुनः प्रकृतिभिर्विभज्यमानाश्चतुर्विधा भवन्ति; तद्यथा- पुरीषजाः, श्लेष्मजाः, शोणितजा, मलजाश्चेति||९||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಮುದ್ದಿಷ್ಟಾ ಇತಿ ಅಷ್ಟೋದರೀಯೇ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾತ್ರಕಥಿತಾಃ| ಅನ್ಯತ್ರ ಸಹಜೇಭ್ಯ ಇತ್ಯನೇನ ಶರೀರಸಹಜಾಸ್ತ್ವವೈಕಾರಿಕಾಃ ಕ್ರಿಮಯೋ ವಿಂಶತೇರಪ್ಯಧಿಕಾ ಭವನ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಪ್ರಕೃತಿಭಿರಿತಿ ಕಾರಣೈಃ| ಮಲಜಾ ಇತಿ ಬಾಹ್ಯಮಲಜಾಃ||೯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಮಲೋ ಬಾಹ್ಯಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಶ್ಚ| ತತ್ರ ಬಾಹ್ಯಮಲಜಾತಾನ್ ಮಲಜಾನ್ ಸಞ್ಚಕ್ಷ್ಮಹೇ | ತೇಷಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಂ- ಮೃಜಾವರ್ಜನಂ; ಸ್ಥಾನಂ- ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಪಕ್ಷ್ಮವಾಸಾಂಸಿ; ಸಂಸ್ಥಾನಮ್- ಅಣವಸ್ತಿಲಾಕೃತಯೋ ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ; ವರ್ಣಃ- ಕೃಷ್ಣಃ, ಶುಕ್ಲಶ್ಚ; ನಾಮಾನಿ- ಯೂಕಾಃ, ಪಿಪೀಲಿಕಾಶ್ಚ; ಪ್ರಭಾವಃ- ಕಣ್ಡೂಜನನಂ, ಕೋಠಪಿಡಕಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನಂ ಚ; ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ತು ಖಲ್ವೇಷಾಮಪಕರ್ಷಣಂ, ಮಲೋಪಘಾತಃ, ಮಲಕರಾಣಾಂ ಚ ಭಾವಾನಾಮನುಪಸೇವನಮಿತಿ||೧೦||
तत्र मलो बाह्यश्चाभ्यन्तरश्च| तत्र बाह्यमलजातान् मलजान् सञ्चक्ष्महे | तेषां समुत्थानं- मृजावर्जनं; स्थानं- केशश्मश्रुलोमपक्ष्मवासांसि; संस्थानम्- अणवस्तिलाकृतयो बहुपादाश्च; वर्णः- कृष्णः, शुक्लश्च; नामानि- यूकाः, पिपीलिकाश्च; प्रभावः- कण्डूजननं, कोठपिडकाभिनिर्वर्तनं च; चिकित्सितं तु खल्वेषामपकर्षणं, मलोपघातः, मलकराणां च भावानामनुपसेवनमिति||१०||
🔊 Audio coming soon
ಪಿಪೀಲಿಕಾಂ ಲಿಕ್ಷಾಂ ಕೇಚಿದಾಹುಃ| ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರವ್ಯವಹಾರಸಿದ್ಧಾ ದೇಶಾನ್ತರಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ| ಪ್ರಭಾವ ಇತಿ ಸ್ವಶಕ್ತಿಸಮ್ಪಾದ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಶೋಣಿತಜಾನಾಂ ತು ಖಲು ಕುಷ್ಠೈಃ ಸಮಾನಂ ಸಮುತ್ಥಾನಂ; ಸ್ಥಾನಂ- ರಕ್ತವಾಹಿನ್ಯೋ ಧಮನ್ಯಃ; ಸಂಸ್ಥಾನಮ್- ಅಣವೋ ವೃತ್ತಾಶ್ಚಾಪಾದಾಶ್ಚ, ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾಚ್ಚೈಕೇ ಭವನ್ತ್ಯದೃಶ್ಯಾಃ; ವರ್ಣಃ- ತಾಮ್ರಃ; ನಾಮಾನಿ- ಕೇಶಾದಾ, ಲೋಮಾದಾ, ಲೋಮದ್ವೀಪಾಃ, ಸೌರಸಾ, ಔಡುಮ್ಬರಾ, ಜನ್ತುಮಾತರಶ್ಚೇತಿ; ಪ್ರಭಾವಃ- ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುನಖಲೋಮಪಕ್ಷ್ಮಾಪಧ್ವಂಸಃ, ವ್ರಣಗತಾನಾಂ ಚ ಹರ್ಷಕಣ್ಡೂತೋದಸಂಸರ್ಪಣಾನಿ, ಅತಿವೃದ್ಧಾನಾಂ ಚ ತ್ವಕ್ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮಾಂಸತರುಣಾಸ್ಥಿಭಕ್ಷಣಮಿತಿ; ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಪ್ಯೇಷಾಂ ಕುಷ್ಠೈಃ ಸಮಾನಂ, ತದುತ್ತರಕಾಲಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೧೧||
शोणितजानां तु खलु कुष्ठैः समानं समुत्थानं; स्थानं- रक्तवाहिन्यो धमन्यः; संस्थानम्- अणवो वृत्ताश्चापादाश्च, सूक्ष्मत्वाच्चैके भवन्त्यदृश्याः; वर्णः- ताम्रः; नामानि- केशादा, लोमादा, लोमद्वीपाः, सौरसा, औडुम्बरा, जन्तुमातरश्चेति; प्रभावः- केशश्मश्रुनखलोमपक्ष्मापध्वंसः, व्रणगतानां च हर्षकण्डूतोदसंसर्पणानि, अतिवृद्धानां च त्वक्सिरास्नायुमांसतरुणास्थिभक्षणमिति; चिकित्सितमप्येषां कुष्ठैः समानं, तदुत्तरकालमुपदेक्ष्यामः||११||
🔊 Audio coming soon
ಹರ್ಷಕಣ್ಡ್ವಾದಯೋ ವ್ರಣದೇಶ ಏವ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಃ ಕ್ಷೀರಗುಡತಿಲಮತ್ಸ್ಯಾನೂಪಮಾಂಸಪಿಷ್ಟಾನ್ನಪರಮಾನ್ನಕುಸುಮ್ಭಸ್ನೇಹಾಜೀರ್ಣಪೂತಿಕ್ಲಿನ್ನಸಙ್ಕೀರ್ಣವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಸಮುತ್ಥಾನಾಃ; ತೇಷಾಮಾಮಾಶಯಃ ಸ್ಥಾನಂ, ತೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಾಸ್ತೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ವಾ ವಿಸರ್ಪನ್ತ್ಯುಭಯತೋ ವಾ; ಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣವಿಶೇಷಾಸ್ತು- ಶ್ವೇತಾಃ ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಕೇಚಿತ್, ಕೇಚಿದ್ವೃತ್ತಪರಿಣಾಹಾ ಗಣ್ಡೂಪದಾಕೃತಯಃ ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ, ಕೇಚಿದಣವೋ ದೀರ್ಘಾಸ್ತನ್ತ್ವಾಕೃತಯಃ ಶ್ವೇತಾಃ; ತೇಷಾಂ ತ್ರಿವಿಧಾನಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ನಾಮಾನಿ- ಅನ್ತ್ರಾದಾಃ, ಉದರಾದಾಃ, ಹೃದಯಚರಾಃ , ಚುರವಃ, ದರ್ಭಪುಷ್ಪಾಃ, ಸೌಗನ್ಧಿಕಾಃ, ಮಹಾಗುದಾಶ್ಚೇತಿ; ಪ್ರಭಾವೋ- ಹೃಲ್ಲಾಸಃ, ಆಸ್ಯಸಂಸ್ರವಣಮ್, ಅರೋಚಕಾವಿಪಾಕೌ, ಜ್ವರಃ, ಮೂರ್ಚ್ಛಾ, ಜೃಮ್ಭಾ, ಕ್ಷವಥುಃ, ಆನಾಹಃ, ಅಙ್ಗಮರ್ದಃ, ಛರ್ದಿಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ, ಪಾರುಷ್ಯಂ, ಚೇತಿ||೧೨||
श्लेष्मजाः क्षीरगुडतिलमत्स्यानूपमांसपिष्टान्नपरमान्नकुसुम्भस्नेहाजीर्णपूतिक्लिन्नसङ्कीर्णविरुद्धासात्म्यभोजनसमुत्थानाः; तेषामामाशयः स्थानं, ते प्रवर्धमानास्तूर्ध्वमधो वा विसर्पन्त्युभयतो वा; संस्थानवर्णविशेषास्तु- श्वेताः पृथुब्रध्नसंस्थानाः केचित्, केचिद्वृत्तपरिणाहा गण्डूपदाकृतयः श्वेतास्ताम्रावभासाश्च, केचिदणवो दीर्घास्तन्त्वाकृतयः श्वेताः; तेषां त्रिविधानां श्लेष्मनिमित्तानां क्रिमीणां नामानि- अन्त्रादाः, उदरादाः, हृदयचराः , चुरवः, दर्भपुष्पाः, सौगन्धिकाः, महागुदाश्चेति; प्रभावो- हृल्लासः, आस्यसंस्रवणम्, अरोचकाविपाकौ, ज्वरः, मूर्च्छा, जृम्भा, क्षवथुः, आनाहः, अङ्गमर्दः, छर्दिः कार्श्यं, पारुष्यं, चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
ಪರಮಾನ್ನಂ ಪಾಯಸಮ್| ಸಙ್ಕೀರ್ಣಭೋಜನಂ ಘೃಣಾವಿಷಯಮಲಾದಿಮಿಶ್ರಿತವ್ಯಞ್ಜನಾದಿಭೋಜನಮ್| ಬ್ರಧ್ನಃ ಚರ್ಮಲತಾ||೧೨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ಪುರೀಷಜಾಸ್ತುಲ್ಯಸಮುತ್ಥಾನಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೈಃ; ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪಕ್ವಾಶಯಃ, ತೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಾಸ್ತ್ವಧೋ ವಿಸರ್ಪನ್ತಿ, ಯಸ್ಯ ಪುನರಾಮಾಶಯಾಭಿಮುಖಾಃ ಸ್ಯುರ್ಯದನ್ತರಂ ತದನ್ತರಂ ತಸ್ಯೋದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸಾಃ ಪುರೀಷಗನ್ಧಿನಃ ಸ್ಯುಃ; ಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣವಿಶೇಷಾಸ್ತು- ಸೂಕ್ಷ್ಮವೃತ್ತಪರೀಣಾಹಾಃ ಶ್ವೇತಾ ದೀರ್ಘಾ ಊರ್ಣಾಂಶುಸಙ್ಕಾಶಾಃ ಕೇಚಿತ್, ಕೇಚಿತ್ ಪುನಃ ಸ್ಥೂಲವೃತ್ತಪರೀಣಾಹಾಃ ಶ್ಯಾವನೀಲಹರಿತಪೀತಾಃ; ತೇಷಾಂ ನಾಮಾನಿ ಕಕೇರುಕಾಃ, ಮಕೇರುಕಾಃ, ಲೇಲಿಹಾಃ; ಸಶೂಲಕಾಃ, ಸೌಸುರಾದಾಶ್ಚೇತಿ; ಪ್ರಭಾವಃ- ಪುರೀಷಭೇದಃ, ಕಾರ್ಶ್ಯಂ, ಪಾರುಷ್ಯಂ, ಲೋಮಹರ್ಷಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನಂ ಚ, ತ ಏವ ಚಾಸ್ಯ ಗುದಮುಖಂ ಪರಿತುದನ್ತಃ ಕಣ್ಡೂಂ ಚೋಪಜನಯನ್ತೋ ಗುದಮುಖಂ ಪರ್ಯಾಸತೇ, ತ ಏವ ಜಾತಹರ್ಷಾ ಗುದನಿಷ್ಕ್ರಮಣಮತಿವೇಲಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ; ಇತ್ಯೇಷ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನಾಂ ಪುರೀಷಜಾನಾಂ ಚ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಾದಿವಿಶೇಷಃ||೧೩||
पुरीषजास्तुल्यसमुत्थानाः श्लेष्मजैः; तेषां स्थानं पक्वाशयः, ते प्रवर्धमानास्त्वधो विसर्पन्ति, यस्य पुनरामाशयाभिमुखाः स्युर्यदन्तरं तदन्तरं तस्योद्गारनिःश्वासाः पुरीषगन्धिनः स्युः; संस्थानवर्णविशेषास्तु- सूक्ष्मवृत्तपरीणाहाः श्वेता दीर्घा ऊर्णांशुसङ्काशाः केचित्, केचित् पुनः स्थूलवृत्तपरीणाहाः श्यावनीलहरितपीताः; तेषां नामानि ककेरुकाः, मकेरुकाः, लेलिहाः; सशूलकाः, सौसुरादाश्चेति; प्रभावः- पुरीषभेदः, कार्श्यं, पारुष्यं, लोमहर्षाभिनिर्वर्तनं च, त एव चास्य गुदमुखं परितुदन्तः कण्डूं चोपजनयन्तो गुदमुखं पर्यासते, त एव जातहर्षा गुदनिष्क्रमणमतिवेलं कुर्वन्ति; इत्येष श्लेष्मजानां पुरीषजानां च क्रिमीणां समुत्थानादिविशेषः||१३||
🔊 Audio coming soon
ಯದನ್ತರಮಿತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ, ತದನ್ತರಂ ತತ್ಕಾಲಮೇವ| ಊರ್ಣಾಂಶುಸಙ್ಕಾಶಾ ಇತಿ ಮೇಷಲೋಮತುಲ್ಯಾಃ| ಪರ್ಯಾಸತ ಇತಿ ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ, ಕಿಂವಾ ಗುದಂ ಪರಿವಾರ್ಯಾಸತೇ| ಅತಿವೇಲಮಿತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ||೧೩||
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ತು ಖಲ್ವೇಷಾಂ ಸಮಾಸೇನೋಪದಿಶ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಸ್ತರೇಣೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ತತ್ರ ಸರ್ವಕ್ರಿಮೀಣಾಮಪಕರ್ಷಣಮೇವಾದಿತಃ ಕಾರ್ಯಂ, ತತಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಘಾತಃ, ಅನನ್ತರಂ ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮನುಪಸೇವನಮಿತಿ||೧೪|| ತತ್ರಾಪಕರ್ಷಣಂ- ಹಸ್ತೇನಾಭಿಗೃಹ್ಯ ವಿಮೃಶ್ಯೋಪಕರಣವತಾಽಪನಯನಮನುಪಕರಣೇನ ವಾ; ಸ್ಥಾನಗತಾನಾಂ ತು ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಭೇಷಜೇನಾಪಕರ್ಷಣಂ ನ್ಯಾಯತಃ, ತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಂ; ತದ್ಯಥಾ- ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ, ವಮನಂ, ವಿರೇಚನಮ್, ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಚ; ಇತ್ಯಪಕರ್ಷಣವಿಧಿಃ| ಪ್ರಕೃತಿವಿಘಾತಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಕ್ಷಾರೋಷ್ಣಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮುಪಯೋಗಃ, ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಪುರೀಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಭೂತಂ ತತ್ ಸ್ಯಾತ್; ಹತಿ ಪ್ರಕೃತಿವಿಘಾತಃ| ಅನನ್ತರಂ ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮನುಪಸೇವನಂ- ಯದುಕ್ತಂ ನಿದಾನವಿಧೌ ತಸ್ಯ ವಿವರ್ಜನಂ ತಥಾಪ್ರಾಯಾಣಾಂ ಚಾಪರೇಷಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮ್| ಇತಿ ಲಕ್ಷಣತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ಏತದೇವ ಪುನರ್ವಿಸ್ತರೇಣೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೧೫||
चिकित्सितं तु खल्वेषां समासेनोपदिश्य पश्चाद्विस्तरेणोपदेक्ष्यामः| तत्र सर्वक्रिमीणामपकर्षणमेवादितः कार्यं, ततः प्रकृतिविघातः, अनन्तरं निदानोक्तानां भावानामनुपसेवनमिति||१४|| तत्रापकर्षणं- हस्तेनाभिगृह्य विमृश्योपकरणवताऽपनयनमनुपकरणेन वा; स्थानगतानां तु क्रिमीणां भेषजेनापकर्षणं न्यायतः, तच्चतुर्विधं; तद्यथा- शिरोविरेचनं, वमनं, विरेचनम्, आस्थापनं च; इत्यपकर्षणविधिः| प्रकृतिविघातस्त्वेषां कटुतिक्तकषायक्षारोष्णानां द्रव्याणामुपयोगः, यच्चान्यदपि किञ्चिच्छ्लेष्मपुरीषप्रत्यनीकभूतं तत् स्यात्; हति प्रकृतिविघातः| अनन्तरं निदानोक्तानां भावानामनुपसेवनं- यदुक्तं निदानविधौ तस्य विवर्जनं तथाप्रायाणां चापरेषां द्रव्याणाम्| इति लक्षणतश्चिकित्सितमनुव्याख्यातम्| एतदेव पुनर्विस्तरेणोपदेक्ष्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಕರ್ಷಣಂ ಹಸ್ತಾದಿ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಚ| ಪ್ರಕೃತೇಃ ಕಾರಣಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿರೂಪಸ್ಯ ವಿಘಾತಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಘಾತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಪಕರಣವತೇತಿ ಸನ್ದಂಶಾದ್ಯುಪಕರಣಯುಕ್ತೇನ| ತತ್ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವಿಘಾತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮನುಪಸೇವನಮಿತಿ ವಿವರಣಾನುವಾದಃ| ಅಸ್ಯ ವಿವರಣಂ- ಯದುಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಥಾಪ್ರಾಯಾಣಾಮಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಪುರೀಷಜಕ್ರಿಮಿನಿದಾನಸದೃಶಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಲಕ್ಷಣತ ಇತಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ; ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೋ ಹಿ ವಿಸ್ತರಸ್ಯ ಗ್ರಾಹಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಅಥೈನಂ ಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠಮಾತುರಮಗ್ರೇ ಷಡ್ರಾತ್ರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ವಾ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದ್ಯ ಶ್ವೋಭೂತೇ ಏನಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಪಾಯಯಿತಾಽಸ್ಮೀತಿ ಕ್ಷೀರಗುಡದಧಿತಿಲಮತ್ಸ್ಯಾನೂಪಮಾಂಸಪಿಷ್ಟಾನ್ನಪರಮಾನ್ನಕುಸುಮ್ಭಸ್ನೇಹಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಃ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಶ್ಚೋಪಪಾದಯೇತ್ ಸಮುದೀರಣಾರ್ಥಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಕೋಷ್ಠಾಭಿಸರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಭಿಷಕ್| ಅಥ ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾಂ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಸುಖೋಷಿತಂ ಸುಪ್ರಜೀರ್ಣಭಕ್ತಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯಾಸ್ಥಾಪನವಮನವಿರೇಚನೈಸ್ತದಹರೇವೋಪಪಾದಯೇದುಪಪಾದನೀಯಶ್ಚೇತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷಾನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್||೧೬||
अथैनं क्रिमिकोष्ठमातुरमग्रे षड्रात्रं सप्तरात्रं वा स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य श्वोभूते एनं संशोधनं पाययिताऽस्मीति क्षीरगुडदधितिलमत्स्यानूपमांसपिष्टान्नपरमान्नकुसुम्भस्नेहसम्प्रयुक्तैर्भोज्यैः सायं प्रातश्चोपपादयेत् समुदीरणार्थं क्रिमीणां कोष्ठाभिसरणार्थं च भिषक्| अथ व्युष्टायां रात्र्यां सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं च विज्ञायास्थापनवमनविरेचनैस्तदहरेवोपपादयेदुपपादनीयश्चेत् स्यात् सर्वान् परीक्ष्यविशेषान् परीक्ष्य सम्यक्||१६||
🔊 Audio coming soon
ಕೋಷ್ಠಾಭಿಸರಣಾರ್ಥಮಿತಿ ಕ್ಷೀರಗುಡಾದಿಲೋಭೇನ ದೇಶಾನ್ತರಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕೋಷ್ಠಗಮನಾರ್ಥಮ್| ತದಹರೇವೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ; ಏತಚ್ಚೈಕದಿನ ಏವ ಭೂರಿಕರ್ಮಕರಣಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾದ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಏತಚ್ಚೈಕಾಹೇನ ಸರ್ವಕರಣಂ ಯದಿ ಶರೀರಬಲಾದಿಸಮ್ಪದ್ಯುಕ್ತಃ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ತದೈವ ಪರಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ನಾನ್ಯಥೇತ್ಯಾಹ- ಉಪಪಾದನೀಯಶ್ಚೇತ್ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ||೧೬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಅಥಾಹರೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಮೂಲಕಸರ್ಷಪಲಶುನಕರಞ್ಜಶಿಗ್ರುಮಧುಶಿಗ್ರುಖರಪುಷ್ಪಾಭೂಸ್ತೃಣಸುಮುಖಸುರಸಕುಠೇರಕಗಣ್ಡೀರಕಾಲಮಾಲಕಪರ್ಣಾಸಕ್ಷವಕಫಣಿಜ್ಝಕಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಥವಾ ಯಥಾಲಾಭಂ; ತಾನ್ಯಾಹೃತಾನ್ಯಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಖಣ್ಡಶಶ್ಛೇದಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪಾನೀಯೇನ ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಾಯಾಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಸಮಾವಾಪ್ಯ ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾರ್ಧೋದಕೇನಾಭಿಷಿಚ್ಯ ಸಾಧಯೇತ್ ಸತತಮವಘಟ್ಟಯನ್ ದರ್ವ್ಯಾ, ತಮುಪಯುಕ್ತಭೂಯಿಷ್ಠೇಽಮ್ಭಸಿ ಗತರಸೇಷ್ವೌಷಧೇಷು ಸ್ಥಾಲೀಮವತಾರ್ಯ ಸುಪರಿಪೂತಂ ಕಷಾಯಂ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಮದನಫಲಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಕಲ್ಕತೈಲೋಪಹಿತಂ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಲವಣಿತಮಭ್ಯಾಸಿಚ್ಯ ಬಸ್ತೌ ವಿಧಿವದಾಸ್ಥಾಪಯೇದೇನಂ; ತಥಾಽರ್ಕಾಲರ್ಕಕುಟಜಾಢಕೀಕುಷ್ಠಕೈಡರ್ಯಕಷಾಯೇಣ ವಾ, ತಥಾ ಶಿಗ್ರುಪೀಲುಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಕಟುಕಾಸರ್ಷಪಕಷಾಯೇಣ, ತಥಾಽಽಮಲಕಶೃಙ್ಗವೇರದಾರುಹರಿದ್ರಾಪಿಚುಮರ್ದಕಷಾಯೇಣ ಮದನಫಲಾದಿಸಂಯೋಗಸಮ್ಪಾದಿತೇನ, ತ್ರಿವಾರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ವಾಽಽಸ್ಥಾಪಯೇತ್||೧೭||
अथाहरेति ब्रूयात्- मूलकसर्षपलशुनकरञ्जशिग्रुमधुशिग्रुखरपुष्पाभूस्तृणसुमुखसुरसकुठेरकगण्डीरकालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झकानि सर्वाण्यथवा यथालाभं; तान्याहृतान्यभिसमीक्ष्य खण्डशश्छेदयित्वा प्रक्षाल्य पानीयेन सुप्रक्षालितायां स्थाल्यां समावाप्य गोमूत्रेणार्धोदकेनाभिषिच्य साधयेत् सततमवघट्टयन् दर्व्या, तमुपयुक्तभूयिष्ठेऽम्भसि गतरसेष्वौषधेषु स्थालीमवतार्य सुपरिपूतं कषायं सुखोष्णं मदनफलपिप्पलीविडङ्गकल्कतैलोपहितं स्वर्जिकालवणितमभ्यासिच्य बस्तौ विधिवदास्थापयेदेनं; तथाऽर्कालर्ककुटजाढकीकुष्ठकैडर्यकषायेण वा, तथा शिग्रुपीलुकुस्तुम्बुरुकटुकासर्षपकषायेण, तथाऽऽमलकशृङ्गवेरदारुहरिद्रापिचुमर्दकषायेण मदनफलादिसंयोगसम्पादितेन, त्रिवारं सप्तरात्रं वाऽऽस्थापयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಃ| ಅತ್ರ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಜಲಾದಿಮಾನಂ ಕ್ವಾಥಪರಿಭಾಷಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಉಪಯುಕ್ತಭೂಯಿಷ್ಠೇ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಭೂಯಿಷ್ಠ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗತರಸೇಷ್ವೌಷಧೇಷ್ವಿತಿ ಜಲೇ ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತರಸೇಷು| ಅನೇನ ಕಷಾಯಸಿದ್ಧಿಲಕ್ಷಣೇನ ಯಾವತಾ ಜಲೇನ ಪಾಕೇನ ಚೌಷಧಾನಿ ಗತರಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತಾವದೇವ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ತಾವಾಂಶ್ಚ ಪಾಕಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ನಾವಶ್ಯಂ ಪರಿಭಾಷಯಾ ಸರ್ವತ್ರೇತಿ ಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸುಪರಿಪೂತಮಿತಿ ವಸ್ತ್ರಗಾಲಿತಮ್| ಬಸ್ತೌ ಕಷಾಯಾದಿಮಾನಂ ಸಿದ್ಧೌ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಲರ್ಕಃ ಮನ್ದಾರಃ||೧೭||
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಚ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಬಸ್ತೌ ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ವಸ್ತಂ ತದಹರೇವೋಭಯತೋಭಾಗಹರಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಪಾಯಯೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ; ತಸ್ಯ ವಿಧಿರುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ- ಮದನಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಷಾಯಸ್ಯಾರ್ಧಾಞ್ಜಲಿಮಾತ್ರೇಣ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಾಕ್ಷಮಾತ್ರಮಾಲೋಡ್ಯ ಪಾತುಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್, ತದಸ್ಯ ದೋಷಮುಭಯತೋ ನಿರ್ಹರತಿ ಸಾಧು; ಏವಮೇವ ಕಲ್ಪೋಕ್ತಾನಿ ವಮನವಿರೇಚನಾನಿ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯ ಪಾಯಯೇದೇನಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸರ್ವವಿಶೇಷಾನವೇಕ್ಷಮಾಣೋ ಭಿಷಕ್||೧೮|| ಅಥೈನಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾಯಾಪರಾಹ್ಣೇ ಶೈಖರಿಕಕಷಾಯೇಣ ಸುಖೋಷ್ಣೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ತೇನೈವ ಚ ಕಷಾಯೇಣ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾನ್ ಸರ್ವೋದಕಾರ್ಥಾನ್ ಕಾರಯೇಚ್ಛಶ್ವತ್; ತದಭಾವೇ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಮೌಷಧಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೈರ್ಮೂತ್ರಕ್ಷಾರೈರ್ವಾ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಪರಿಷಿಕ್ತಂ ಚೈನಂ ನಿವಾತಮಾಗಾರಮನುಪ್ರವೇಶ್ಯ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಸಿದ್ಧೇನ ಯವಾಗ್ವಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣೋಪಾಚರೇತ್, ವಿಲೇಪೀಕ್ರಮಾಗತಂ ಚೈನಮನುವಾಸಯೇದ್ವಿಡಙ್ಗತೈಲೇನೈಕಾನ್ತರಂ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ||೧೯||
प्रत्यागते च पश्चिमे बस्तौ प्रत्याश्वस्तं तदहरेवोभयतोभागहरं संशोधनं पाययेद्युक्त्या; तस्य विधिरुपदेक्ष्यते- मदनफलपिप्पलीकषायस्यार्धाञ्जलिमात्रेण त्रिवृत्कल्काक्षमात्रमालोड्य पातुमस्मै प्रयच्छेत्, तदस्य दोषमुभयतो निर्हरति साधु; एवमेव कल्पोक्तानि वमनविरेचनानि प्रतिसंसृज्य पाययेदेनं बुद्ध्या सर्वविशेषानवेक्षमाणो भिषक्||१८|| अथैनं सम्यग्विरिक्तं विज्ञायापराह्णे शैखरिककषायेण सुखोष्णेन परिषेचयेत्| तेनैव च कषायेण बाह्याभ्यन्तरान् सर्वोदकार्थान् कारयेच्छश्वत्; तदभावे कटुतिक्तकषायाणामौषधानां क्वाथैर्मूत्रक्षारैर्वा परिषेचयेत्| परिषिक्तं चैनं निवातमागारमनुप्रवेश्य पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरसिद्धेन यवाग्वादिना क्रमेणोपाचरेत्, विलेपीक्रमागतं चैनमनुवासयेद्विडङ्गतैलेनैकान्तरं द्विस्त्रिर्वा||१९||
🔊 Audio coming soon
ಪಶ್ಚಿಮೇ ತೃತೀಯಪುಟಕೇ| ಸಂಸೃಜ್ಯೇತಿ ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ| ಶೈಖರಿಕಕಷಾಯೇಣೇತಿ ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇಣ, ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೋ ಹಿ ವೈದ್ಯಕವ್ಯವಹಾರಾತ್ ಶೈಖರಿಕಕಷಾಯ ಉಚ್ಯತೇ| ವಿಲೇಪ್ಯಾಃ ಕ್ರಮಾಗತಮಿತಿ ಕೃತಯವಾಗ್ವಾದಿಕ್ರಮಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮-೧೯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ಯದಿ ಪುನರಸ್ಯಾತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾಞ್ಛೀರ್ಷಾದಾನ್ ಕ್ರಿಮೀನ್ ಮನ್ಯೇತ ಶಿರಸ್ಯೈವಾಭಿಸರ್ಪತಃ ಕದಾಚಿತ್, ತತಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮಸ್ಯ ಶಿರ ಉಪಪಾದ್ಯ ವಿರೇಚಯೇದಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲಾದಿನಾ ಶಿರೋವಿರೇಚನೇನ||೨೦||
यदि पुनरस्यातिप्रवृद्धाञ्छीर्षादान् क्रिमीन् मन्येत शिरस्यैवाभिसर्पतः कदाचित्, ततः स्नेहस्वेदाभ्यामस्य शिर उपपाद्य विरेचयेदपामार्गतण्डुलादिना शिरोविरेचनेन||२०||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲಾದಿನೇತಿ ಅಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲೀಯೋಕ್ತೇನ||೨೦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ಯಸ್ತ್ವಭ್ಯವಹಾರ್ಯವಿಧಿಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಘಾತಾಯೋಕ್ತಃ ಕ್ರಿಮೀಣಾಮಥ ತಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ಮೂಲಕಪರ್ಣೀಂ ಸಮೂಲಾಗ್ರಪ್ರತಾನಾಮಾಹೃತ್ಯ ಖಣ್ಡಶಶ್ಛೇದಯಿತ್ವೋಲೂ(ದೂ)ಖಲೇ ಕ್ಷೋದಯಿತ್ವಾ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ ರಸಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್, ತೇನ ರಸೇನ ಲೋಹಿತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಪಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ಪೂಪಲಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಧೂಮೇಷ್ವಙ್ಗಾರೇಷೂಪಕುಡ್ಯ ವಿಡಙ್ಗತೈಲಲವಣೋಪಹಿತಾಂ ಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠಾಯ ಭಕ್ಷಯಿತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್, ಅನನ್ತರಂ ಚಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮುದಶ್ವಿದ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಪಞ್ಚವರ್ಗಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸಲವಣಮನುಪಾಯಯೇತ್| ಅನೇನ ಕಲ್ಪೇನ ಮಾರ್ಕವಾರ್ಕಸಹಚರನೀಪನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಸುಮುಖಸುರಸಕುಠೇರಕಗಣ್ಡೀರಕಾಲಮಾಲಕಪರ್ಣಾಸಕ್ಷವಕಫಣಿಜ್ಝಕ- ಬಕುಲಕುಟಜಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಸ್ವರಸಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾರಯೇತ್ ಪೂಪಲಿಕಾಃ; ತಥಾ ಕಿಣಿಹೀಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಸುವಹಾಮಲಕಹರೀತಕೀಬಿಭೀತಕಸ್ವರಸೇಷು ಕಾರಯೇತ್ ಪೂಪಲಿಕಾಃ; ಸ್ವರಸಾಂಶ್ಚೈತೇಷಾಮೇಕೈಕಶೋ ದ್ವನ್ದ್ವಶಃ ಸರ್ವಶೋ ವಾ ಮಧುವಿಲುಲಿತಾನ್ ಪ್ರಾತರನನ್ನಾಯ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್||೨೧||
यस्त्वभ्यवहार्यविधिः प्रकृतिविघातायोक्तः क्रिमीणामथ तमनुव्याख्यास्यामः- मूलकपर्णीं समूलाग्रप्रतानामाहृत्य खण्डशश्छेदयित्वोलू(दू)खले क्षोदयित्वा पाणिभ्यां पीडयित्वा रसं गृह्णीयात्, तेन रसेन लोहितशालितण्डुलपिष्टं समालोड्य पूपलिकां कृत्वा विधूमेष्वङ्गारेषूपकुड्य विडङ्गतैललवणोपहितां क्रिमिकोष्ठाय भक्षयितुं प्रयच्छेत्, अनन्तरं चाम्लकाञ्जिकमुदश्विद्वा पिप्पल्यादिपञ्चवर्गसंसृष्टं सलवणमनुपाययेत्| अनेन कल्पेन मार्कवार्कसहचरनीपनिर्गुण्डीसुमुखसुरसकुठेरकगण्डीरकालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झक- बकुलकुटजसुवर्णक्षीरीस्वरसानामन्यतमस्मिन् कारयेत् पूपलिकाः; तथा किणिहीकिराततिक्तकसुवहामलकहरीतकीबिभीतकस्वरसेषु कारयेत् पूपलिकाः; स्वरसांश्चैतेषामेकैकशो द्वन्द्वशः सर्वशो वा मधुविलुलितान् प्रातरनन्नाय पातुं प्रयच्छेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ಮೂಲಕಪರ್ಣೀ ಶೋಭಾಞ್ಜನಃ| ಉಪಕುಡ್ಯೇತಿ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ, ‘ಕುಡ ದಾಹೇ’, ಇತಿ ಧಾತುಃ ಪಠ್ಯತೇ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಪಞ್ಚವರ್ಗೋಽತ್ರೈವ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೋಕ್ತಪಞ್ಚಕೋಲಮ್| ಸಹಚರಃ ಝಿಣ್ಟಿಕಾ| ಮಧುವಿಲುಲಿತಾನಿತಿ ಮಧುನಾಽಽಲೋಡಿತಾನ್||೨೧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ಅಥಾಶ್ವಶಕೃದಾಹೃತ್ಯ ಮಹತಿ ಕಿಲಿಞ್ಜಕೇ ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಯಾತಪೇ ಶೋಷಯಿತ್ವೋದೂಖಲೇ ಕ್ಷೋದಯಿತ್ವಾ ದೃಷದಿ ಪುನಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇಣ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೇಣ ವಾಽಷ್ಟಕೃತ್ವೋ ದಶಕೃತ್ವೋ ವಾಽಽತಪೇ ಸುಪರಿಭಾವಿತಾನಿ ಭಾವಯಿತ್ವಾ ದೃಷದಿ ಪುನಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ನವೇ ಕಲಶೇ ಸಮಾವಾಪ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ತೇಷಾಂ ತು ಖಲು ಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಪಾಣಿತಲಂ ಯಾವದ್ವಾ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ತತ್ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠಿನೇ ಲೇಢುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್||೨೨||
अथाश्वशकृदाहृत्य महति किलिञ्जके प्रस्तीर्यातपे शोषयित्वोदूखले क्षोदयित्वा दृषदि पुनः सूक्ष्मचूर्णानि कारयित्वा विडङ्गकषायेण त्रिफलाकषायेण वाऽष्टकृत्वो दशकृत्वो वाऽऽतपे सुपरिभावितानि भावयित्वा दृषदि पुनः सूक्ष्माणि चूर्णानि कारयित्वा नवे कलशे समावाप्यानुगुप्तं निधापयेत्| तेषां तु खलु चूर्णानां पाणितलं यावद्वा साधु मन्येत तत् क्षौद्रेण संसृज्य क्रिमिकोष्ठिने लेढुं प्रयच्छेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಸುಪರೀತ್ಯಾದಿ ಯಥಾ ಸುಪರಿಭಾವಿತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಥಾ ಭಾವಯಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಗುಪ್ತಮಿತಿ ವಾತಾದ್ಯನನುಗಮನೀಯಂ ಕೃತರಕ್ಷಂ ಚ ಯಥಾ ಭವತಿ||೨೨||
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
ತಥಾ ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥೀನ್ಯಾಹೃತ್ಯ ಕಲಶಪ್ರಮಾಣೇನ ಚಾಪೋಥ್ಯ ಸ್ನೇಹಭಾವಿತೇ ದೃಢೇ ಕಲಶೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾನೇಕಚ್ಛಿದ್ರಬ್ರಧ್ನೇ ಶರೀರಮುಪವೇಷ್ಟ್ಯ ಮೃದಾವಲಿಪ್ತೇ ಸಮಾವಾಪ್ಯೋಡುಪೇನ ಪಿಧಾಯ ಭೂಮಾವಾಕಣ್ಠಂ ನಿಖಾತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಸ್ಯೈವಾನ್ಯಸ್ಯ ದೃಢಸ್ಯ ಕುಮ್ಭಸ್ಯೋಪರಿ ಸಮಾರೋಪ್ಯ ಸಮನ್ತಾದ್ಗೋಮಯೈರುಪಚಿತ್ಯ ದಾಹಯೇತ್, ಸ ಯದಾ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸಾಧು ದಗ್ಧಾನಿ ಗೋಮಯಾನಿ ವಿಗತಸ್ನೇಹಾನಿ ಚ ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥೀನೀತಿ ತತಸ್ತಂ ಕುಮ್ಭಮುದ್ಧರೇತ್| ಅಥ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿತೀಯಾತ್ ಕುಮ್ಭಾತ್ ಸ್ನೇಹಮಾದಾಯ ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಚೂರ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹಾರ್ಧಮಾತ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯಾತಪೇ ಸರ್ವಮಹಃ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ತತೋಽಸ್ಮೈ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ ಪಾನಾಯ; ತೇನ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ, ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಚಾನುಪೂರ್ವೀ ಯಥೋಕ್ತಾ| ಏವಮೇವ ಭದ್ರದಾರುಸರಲಕಾಷ್ಠಸ್ನೇಹಾನುಪಕಲ್ಪ್ಯ ಪಾತುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್||೨೩|| ಅನುವಾಸಯೇಚ್ಚೈನಮನುವಾಸನಕಾಲೇ ||೨೪||
तथा भल्लातकास्थीन्याहृत्य कलशप्रमाणेन चापोथ्य स्नेहभाविते दृढे कलशे सूक्ष्मानेकच्छिद्रब्रध्ने शरीरमुपवेष्ट्य मृदावलिप्ते समावाप्योडुपेन पिधाय भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्यैवान्यस्य दृढस्य कुम्भस्योपरि समारोप्य समन्ताद्गोमयैरुपचित्य दाहयेत्, स यदा जानीयात् साधु दग्धानि गोमयानि विगतस्नेहानि च भल्लातकास्थीनीति ततस्तं कुम्भमुद्धरेत्| अथ तस्माद्द्वितीयात् कुम्भात् स्नेहमादाय विडङ्गतण्डुलचूर्णैः स्नेहार्धमात्रैः प्रतिसंसृज्यातपे सर्वमहः स्थापयित्वा ततोऽस्मै मात्रां प्रयच्छेत् पानाय; तेन साधु विरिच्यते, विरिक्तस्य चानुपूर्वी यथोक्ता| एवमेव भद्रदारुसरलकाष्ठस्नेहानुपकल्प्य पातुं प्रयच्छेत्||२३|| अनुवासयेच्चैनमनुवासनकाले ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಬ್ರಧ್ನಃ ಗುದಃ, ಇಹ ತು ಕಲಶಾಧೋಭಾಗಃ| ಶರೀರಮುಪವೇಷ್ಟ್ಯೇತಿ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ| ಉಡುಪಃ ಪಿಧಾನಮ್| ಸ ಇತಿ ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ನೇಹಸಾಧಕಃ| ದ್ವಿತೀಯಾದಿತಿ ಅಧಃಸ್ಥಾದ್ಘಟಾತ್||೨೩-೨೪||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ಅಥಾಹರೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಶಾರದಾನ್ನವಾಂಸ್ತಿಲಾನ್ ಸಮ್ಪದುಪೇತಾನ್; ತಾನಾಹೃತ್ಯ ಸುನಿಷ್ಪೂತಾನ್ನಿಷ್ಪೂಯ, ಸುಶುದ್ಧಾನ್ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ , ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇ ಸುಖೋಷ್ಣೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ನಿರ್ವಾಪಯೇದಾದೋಷಗಮನಾತ್, ಗತದೋಷಾನಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ, ಸುಪ್ರಲೂನಾನ್ ಪ್ರಲುಞ್ಚ್ಯ, ಪುನರೇವ ಸುನಿಷ್ಪೂತಾನ್ ನಿಷ್ಪೂಯ, ಸುಶುದ್ಧಾನ್ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ, ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇಣ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಸುಪರಿಭಾವಿತಾನ್ ಭಾವಯಿತ್ವಾ, ಆತಪೇ ಶೋಷಯಿತ್ವಾ, ಉಲೂ(ದೂ)ಖಲೇ ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯ, ದೃಷದಿ ಪುನಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾನ್ ಕಾರಯಿತ್ವಾ, ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಭ್ಯವಧಾಯ, ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇಣ ಮುಹುರ್ಮುಹುರವಸಿಞ್ಚನ್ ಪಾಣಿಮರ್ದಮೇವ ಮರ್ದಯೇತ್; ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಖಲು ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಯತ್ತೈಲಮುದಿಯಾತ್ತತ್ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾದಾಯ, ಶುಚೌ ದೃಢೇ ಕಲಶೇ ನ್ಯಸ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್||೨೫||
अथाहरेति ब्रूयात्- शारदान्नवांस्तिलान् सम्पदुपेतान्; तानाहृत्य सुनिष्पूतान्निष्पूय, सुशुद्धान् शोधयित्वा , विडङ्गकषाये सुखोष्णे प्रक्षिप्य निर्वापयेदादोषगमनात्, गतदोषानभिसमीक्ष्य, सुप्रलूनान् प्रलुञ्च्य, पुनरेव सुनिष्पूतान् निष्पूय, सुशुद्धान् शोधयित्वा, विडङ्गकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः सुपरिभावितान् भावयित्वा, आतपे शोषयित्वा, उलू(दू)खले सङ्क्षुद्य, दृषदि पुनः श्लक्ष्णपिष्टान् कारयित्वा, द्रोण्यामभ्यवधाय, विडङ्गकषायेण मुहुर्मुहुरवसिञ्चन् पाणिमर्दमेव मर्दयेत्; तस्मिंस्तु खलु प्रपीड्यमाने यत्तैलमुदियात्तत् पाणिभ्यां पर्यादाय, शुचौ दृढे कलशे न्यस्यानुगुप्तं निधापयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ನಿಷ್ಪೂಯೇತಿ ಮೃತ್ತಿಕಾದ್ಯವಕರಾನ್ನಿಚಿತ್ಯ| ಶೋಧಯಿತ್ವೇತಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ| ಆದೋಷಗಮನಾದಿತ್ಯತ್ರ ತಿಲದೋಷಗಮನಂ ತಿಲತ್ವಗ್ಲಗ್ನಮಲಾದಿಗಮನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಲುಞ್ಚ್ಯ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತ್ಯ| ಅಭ್ಯವಧಾಯೇತಿ ಆರೋಪ್ಯ| ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾದಾಯೇತಿ ಪಾಣಿಲಗ್ನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪುನರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ||೨೫||
Adhikarana 20 (26-27) · Śloka 27
ಅಥಾಹರೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್- ತಿಲ್ವಕೋದ್ದಾಲಕಯೋರ್ದ್ವೌ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರೌ ಪಿಣ್ಡೌ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೌ ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯೇಣ, ತದರ್ಧಮಾತ್ರೌ ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತಯೋಃ, ಅತೋಽರ್ಧಮಾತ್ರೌ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಃ, ಅತೋಽರ್ಧಮಾತ್ರೌ ಚ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಯೋರಿತಿ| ಏತಂ ಸಮ್ಭಾರಂ ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕಮಾತ್ರೇಣ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯ, ತತ್ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಮಾವಾಪ್ಯ, ಸರ್ವಮಾಲೋಡ್ಯ, ಮಹತಿ ಪರ್ಯೋಗೇ ಸಮಾಸಿಚ್ಯಾಗ್ನಾವಧಿಶ್ರಿತ್ಯಾಸನೇ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಃ ಸರ್ವತಃ ಸ್ನೇಹಮವಲೋಕಯನ್ನಜಸ್ರಂ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಸಾಧಯೇದ್ದರ್ವ್ಯಾ ಸತತಮವಘಟ್ಟಯನ್| ಸ ಯದಾ ಜಾನೀಯಾದ್ವಿರಮತಿ ಶಬ್ದಃ, ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಚ ಫೇನಃ, ಪ್ರಸಾದಮಾಪದ್ಯತೇ ಸ್ನೇಹಃ, ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಗನ್ಧವರ್ಣರಸೋತ್ಪತ್ತಿಃ, ಸಂವರ್ತತೇ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಮೃದ್ಯಮಾನಮನತಿಮೃದ್ವನತಿದಾರುಣಮನಙ್ಗುಲಿಗ್ರಾಹಿ ಚೇತಿ, ಸ ಕಾಲಸ್ತಸ್ಯಾವತಾರಣಾಯ| ತತಸ್ತಮವತಾರ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಮಹತೇನ ವಾಸಸಾ ಪರಿಪೂಯ, ಶುಚೌ ದೃಢೇ ಕಲಶೇ ಸಮಾಸಿಚ್ಯ, ಪಿಧಾನೇನ ಪಿಧಾಯ, ಶುಕ್ಲೇನ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನಾವಚ್ಛಾದ್ಯ, ಸೂತ್ರೇಣ ಸುಬದ್ಧಂ ಸುನಿಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ತತೋಽಸ್ಮೈ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ ಪಾನಾಯ, ತೇನ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ; ಸಮ್ಯಗಪಹೃತದೋಷಸ್ಯ ಚಾನುಪೂರ್ವೀ ಯಥೋಕ್ತಾ| ತತಶ್ಚೈನಮನುವಾಸಯೇದನುವಾಸನಕಾಲೇ| ಏತೇನೈವ ಚ ಪಾಕವಿಧಿನಾ ಸರ್ಷಪಾತಸೀಕರಞ್ಜಕೋಷಾತಕೀಸ್ನೇಹಾನುಪಕಲ್ಪ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್ ಸರ್ವವಿಶೇಷಾನವೇಕ್ಷಮಾಣಃ| ತೇನಾಗದೋ ಭವತಿ||೨೬|| ಏವಂ ದ್ವಯಾನಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪುರೀಷಸಮ್ಭವಾನಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣನಾಮಪ್ರಭಾವಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರಮಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾನುಲೋಮಹರಣಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತೇಷ್ವೇವೌಷಧೇಷು ಪುರೀಷಜಾನಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ಮಾತ್ರಾಧಿಕಂ ಪುನಃ ಶಿರೋವಿರೇಚನವಮನೋಪಶಮನಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತೇಷ್ವೇವೌಷಧೇಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮ್; ಇತ್ಯೇಷ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನೋ ಭೇಷಜವಿಧಿರನುವ್ಯಾಖ್ಯಾತೋ ಭವತಿ| ತಮನುತಿಷ್ಠತಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಹೇತುವರ್ಜನೇ ಪ್ರಯತಿತವ್ಯಮ್| ಯಥೋದ್ದೇಶಮೇವಮಿದಂ ಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯಥಾವದನುವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಭವತಿ||೨೭||
अथाहरेति ब्रूयात्- तिल्वकोद्दालकयोर्द्वौ बिल्वमात्रौ पिण्डौ श्लक्ष्णपिष्टौ विडङ्गकषायेण, तदर्धमात्रौ श्यामात्रिवृतयोः, अतोऽर्धमात्रौ दन्तीद्रवन्त्योः, अतोऽर्धमात्रौ च चव्यचित्रकयोरिति| एतं सम्भारं विडङ्गकषायस्यार्धाढकमात्रेण प्रतिसंसृज्य, तत्तैलप्रस्थं समावाप्य, सर्वमालोड्य, महति पर्योगे समासिच्याग्नावधिश्रित्यासने सुखोपविष्टः सर्वतः स्नेहमवलोकयन्नजस्रं मृद्वग्निना साधयेद्दर्व्या सततमवघट्टयन्| स यदा जानीयाद्विरमति शब्दः, प्रशाम्यति च फेनः, प्रसादमापद्यते स्नेहः, यथास्वं च गन्धवर्णरसोत्पत्तिः, संवर्तते च भैषज्यमङ्गुलिभ्यां मृद्यमानमनतिमृद्वनतिदारुणमनङ्गुलिग्राहि चेति, स कालस्तस्यावतारणाय| ततस्तमवतार्य शीतीभूतमहतेन वाससा परिपूय, शुचौ दृढे कलशे समासिच्य, पिधानेन पिधाय, शुक्लेन वस्त्रपट्टेनावच्छाद्य, सूत्रेण सुबद्धं सुनिगुप्तं निधापयेत्| ततोऽस्मै मात्रां प्रयच्छेत् पानाय, तेन साधु विरिच्यते; सम्यगपहृतदोषस्य चानुपूर्वी यथोक्ता| ततश्चैनमनुवासयेदनुवासनकाले| एतेनैव च पाकविधिना सर्षपातसीकरञ्जकोषातकीस्नेहानुपकल्प्य पाययेत् सर्वविशेषानवेक्षमाणः| तेनागदो भवति||२६|| एवं द्वयानां श्लेष्मपुरीषसम्भवानां क्रिमीणां समुत्थानसंस्थानवर्णनामप्रभावचिकित्सितविशेषा व्याख्याताः सामान्यतः| विशेषतस्तु स्वल्पमात्रमास्थापनानुवासनानुलोमहरणभूयिष्ठं तेष्वेवौषधेषु पुरीषजानां क्रिमीणां चिकित्सितं कर्तव्यं, मात्राधिकं पुनः शिरोविरेचनवमनोपशमनभूयिष्ठं तेष्वेवौषधेषु श्लेष्मजानां क्रिमीणां चिकित्सितं कार्यम्; इत्येष क्रिमिघ्नो भेषजविधिरनुव्याख्यातो भवति| तमनुतिष्ठता यथास्वं हेतुवर्जने प्रयतितव्यम्| यथोद्देशमेवमिदं क्रिमिकोष्ठचिकित्सितं यथावदनुव्याख्यातं भवति||२७||
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ದಾಲಕಃ ಬಹುವಾರಃ| ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರೌ ಪಲಪ್ರಮಾಣೌ| ಪರ್ಯೋಗಃ ಕಟಾಹಃ| ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಂ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತೈಲಸಂಸ್ಕಾರಕಂ, ತದಾನುರೂಪ್ಯೇಣ ವರ್ಣಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಂವರ್ತತೇ ಇತಿ ವರ್ತಿವದ್ಭವತಿ| ಅಲ್ಪಮಾತ್ರಮಿತಿ ಆಸ್ಥಾಪನಾನುಲೋಮಹರಣದ್ರವ್ಯಾತಿರಿಕ್ತಂ ಭೇಷಜಮಲ್ಪಮಾತ್ರಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೬-೨೭||
Adhikarana 21 (28-32) · Śloka 32
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಪಕರ್ಷಣಮೇವಾದೌ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಭೇಷಜಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ತತೋ ವಿಘಾತಃ ಪ್ರಕೃತೇರ್ನಿದಾನಸ್ಯ ಚ ವರ್ಜನಮ್||೨೮|| ಅಯಮೇವ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ನಿಗ್ರಹೇ| ವಿಧಿರ್ದೃಷ್ಟಸ್ತ್ರಿಧಾ ಯೋಽಯಂ ಕ್ರಿಮೀನುದ್ದಿಶ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಃ||೨೯|| ಸಂಶೋಧನಂ ಸಂಶಮನಂ ನಿದಾನಸ್ಯ ಚ ವರ್ಜನಮ್| ಏತಾವದ್ಭಿಷಜಾ ಕಾರ್ಯಂ ರೋಗೇ ರೋಗೇ ಯಥಾವಿಧಿ||೩೦|| ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ವ್ಯಾಧಿತೌ ಪುರುಷೌ ಜ್ಞಾಜ್ಞೌ ಭಿಷಜೌ ಸಪ್ರಯೋಜನೌ| ವಿಂಶತಿಃ ಕ್ರಿಮಯಸ್ತೇಷಾಂ ಹೇತ್ವಾದಿಃ ಸಪ್ತಕೋ ಗಣಃ||೩೧|| ಉಕ್ತೋ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೀಯೇ ವಿಮಾನೇ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ| ಶಿಷ್ಯಸಮ್ಬೋಧನಾರ್ಥಾಯ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನಾಯ ಚ||೩೨||
भवन्ति चात्र- अपकर्षणमेवादौ क्रिमीणां भेषजं स्मृतम्| ततो विघातः प्रकृतेर्निदानस्य च वर्जनम्||२८|| अयमेव विकाराणां सर्वेषामपि निग्रहे| विधिर्दृष्टस्त्रिधा योऽयं क्रिमीनुद्दिश्य कीर्तितः||२९|| संशोधनं संशमनं निदानस्य च वर्जनम्| एतावद्भिषजा कार्यं रोगे रोगे यथाविधि||३०|| तत्र श्लोकौ- व्याधितौ पुरुषौ ज्ञाज्ञौ भिषजौ सप्रयोजनौ| विंशतिः क्रिमयस्तेषां हेत्वादिः सप्तको गणः||३१|| उक्तो व्याधितरूपीये विमाने परमर्षिणा| शिष्यसम्बोधनार्थाय व्याधिप्रशमनाय च||३२||
🔊 Audio coming soon
ಏತದೇವಾಪಕರ್ಷಣಾದಿತ್ರಯಂ ರೋಗಾನ್ತರೇ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣೋಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಯಮೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಸಂಶೋಧನಮಪಹರಣಂ, ಸಂಶಮನಂ ವಿಘಾತಃ, ನಿದಾನವರ್ಜನಂ ತು ಶಬ್ದೇನಾಪಿ ಸಮಾನಮ್||೨೮-೩೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನೇ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೀಯವಿಮಾನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने व्याधितरूपीयविमानं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನೇ ವ್ಯಾಧಿತರೂಪೀಯಂ ವಿಮಾನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||