Adhikarana AmavAtasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-5) · Śloka 5
અથામવાતનિદાનમ્ | વિરુદ્ધાહારચેષ્ટસ્ય મન્દાગ્નેર્નિશ્ચલસ્ય ચ | સ્નિગ્ધં ભુક્તવતો હ્યન્નં વ્યાયામં કુર્વતસ્તથા ||૧|| વાયુના પ્રેરિતો હ્યામઃ શ્લેષ્મસ્થાનં પ્રધાવતિ | તેનાત્યર્થં વિદગ્ધોઽસૌ ધમનીઃ પ્રતિપદ્યતે ||૨|| વાતપિત્તકફૈર્ભૂયો દૂષિતઃ સોઽન્નજો રસઃ | સ્રોતાંસ્યભિષ્યન્દયતિ નાનાવર્ણોઽતિપિચ્છિલઃ ||૩|| જનયત્યાશુ દૌર્બલ્યં ગૌરવં હૃદયસ્ય ચ | વ્યાધીનામાશ્રયો હ્યેષ આમસઞ્જ્ઞોઽતિદારુણઃ ||૪|| યુગપત્કુપિતાવન્તસ્ત્રિકસન્ધિપ્રવેશકૌ | સ્તબ્ધં ચ કુરુતો ગાત્રમામવાતઃ સ ઉચ્યતે ||૫||
View original
अथामवातनिदानम् | विरुद्धाहारचेष्टस्य मन्दाग्नेर्निश्चलस्य च | स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नं व्यायामं कुर्वतस्तथा ||१|| वायुना प्रेरितो ह्यामः श्लेष्मस्थानं प्रधावति | तेनात्यर्थं विदग्धोऽसौ धमनीः प्रतिपद्यते ||२|| वातपित्तकफैर्भूयो दूषितः सोऽन्नजो रसः | स्रोतांस्यभिष्यन्दयति नानावर्णोऽतिपिच्छिलः ||३|| जनयत्याशु दौर्बल्यं गौरवं हृदयस्य च | व्याधीनामाश्रयो ह्येष आमसञ्ज्ञोऽतिदारुणः ||४|| युगपत्कुपितावन्तस्त्रिकसन्धिप्रवेशकौ | स्तब्धं च कुरुतो गात्रमामवातः स उच्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
ઊરુસ્તમ્ભે વાયુઃ સામ ઇત્યુક્તમ્, અતસ્તદનન્તરમામવાતનિદાનમાહ– વિરુદ્ધેત્યાદિ| વિરુદ્ધાહારઃ સંયોગાદિવિરુદ્ધઃ, વિરુદ્ધા ચ ચેષ્ટા યથા– અજીર્ણે વ્યાયામવ્યવાયજલપ્રતરણાદિ| સ્નિગ્ધં ભુક્તવતો વ્યાયામં કુર્વત ઇતિ મિલિતો હેતુઃ, ન પૃથક્ત્વેન| શ્લેષ્મસ્થાનમામાશયસન્ધ્યાદિ| તેન વાતેન વિદગ્ધો દૂષિતોઽસાવામો ધમનીઃ પ્રતિપદ્યતે, ‘ધમનીભિઃ પ્રતિપદ્યત’ ઇતિ પાઠાન્તરે શ્લેષ્મસ્થાનમિતિ યોજ્યમ્| સોઽન્નજો રસ ઇતિ આમઃ, અન્નરસસ્યૈવાપક્વસ્ય તન્ત્રાન્તરે આમવ્યપદેશાત્| યદુક્તમ્– “ઊષ્મણોઽલ્પબલત્વેન ધાતુમાદ્યમપાચિતમ્| દુષ્ટમામાશયગતં રસમામં પ્રચક્ષતે||” (વા. સૂ. અ. ૧૩) ઇત્યાદિ| અન્યૈરપ્યુક્તમ્– “આમાશયસ્થઃ કાયાગ્નેર્દૌર્બલ્યાદવિપાચિતઃ| આદ્ય આહારધાતુર્યઃ સ આમ ઇતિ કીર્તિતઃ||” ઇતિ અપરે ત્વાહુઃ– “અવિપક્વમસંયુક્તં દુર્ગન્ધં બહુ પિચ્છિલમ્| સદનં સર્વગાત્રાણામામ ઇત્યભિધીયતે||” ઇતિ| અન્યે ત્વાહુઃ– “આહારસ્ય રસઃ શેષો યો ન પક્વોઽગ્નિલાઘવાત્| સ મૂલં સર્વરોગાણામામ ઇત્યભિધીયતે||” ઇતિ| તથા ચાપરે– “આમમન્નરસં કેચિત્, કેચિત્તુ મલસઞ્ચયમ્| પ્રથમાં દોષદુષ્ટિં ચ કેચિદામં પ્રચક્ષતે||” ઇતિ| નાનાવર્ણ ઇતિ વાતાદિદૂષિતત્વાદ્બહુવર્ણઃ| યુગપદિત્યાદિ, વાતકફૌ યુગપત્કુપિતાવન્તઃ કોષ્ઠે ત્રિકસન્ધિપ્રવેશકૌ ભવતઃ, અથવા ગાત્રં સ્તબ્ધં કુરુતઃ; ત્રિકસન્ધિષુ પ્રવેશસ્તદ્ગતવેદનયા બોધ્યઃ||૧-૫||