Adhikarana amlapittasya nidAnapUrvakaM svarUpam (1) · Śloka 1
ಅಥಾಮ್ಲಪಿತ್ತನಿದಾನಮ್ |
ವಿರುದ್ಧದುಷ್ಟಾಮ್ಲವಿದಾಹಿಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಿಪಾನಾನ್ನಭುಜೋ ವಿದಗ್ಧಮ್ |
ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಹೇತೂಪಚಿತಂ ಪುರಾ ಯತ್ತದಮ್ಲಪಿತ್ತಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಸನ್ತಃ ||೧||
View original
अथाम्लपित्तनिदानम् |
विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् |
पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||
ಕೋಠಹೇತೌ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಲೇಖಾತ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಮಿಲನರೂಪಸ್ಯಾಮ್ಲಪಿತ್ತಸ್ಯ ನಿದಾನಮ್| ನಿದಾನಪೂರ್ವಕಮಮ್ಲಪಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮಾಹ– ವಿರುದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರುದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮತ್ಸ್ಯಾದಿ, ದುಷ್ಟಂ ವ್ಯಾಪನ್ನಮನ್ನಂ; ವಿದಾಹಿಸ್ಥಾನೇ ವಿದಗ್ಧೇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ವಿದಗ್ಧಂ ಭರ್ಜಿತಂ; ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಿಪಾನಾನ್ನಭುಜ ಇತಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಿ ಪಾನಂ ತಕ್ರಸುರಾದಿ, ಅನ್ನಮಾಶುಧಾನ್ಯಮಾಷಾದಿ; ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಿಪಾನಾನ್ನಗ್ರಹಣೇನೈವಾಮ್ಲವಿದಾಹಿನೋ ಗ್ರಹಣೇ ಸಿದ್ಧೇ ತದಭಿಧಾನಂ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಂ; ‘ಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಣಾದ್ಯನ್ನಭುಜ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಫಾದಿಪ್ರಕೋಪಣಮನ್ನಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಏವಂವಿಧಪಾನಾನ್ನಮುಪಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ವಿದಗ್ಧಂ ಕುಪಿತಂ, ಸ್ವಹೇತೂಪಚಿತಂ ಪುರಾ ಯದಿತಿ ವರ್ಷಾಸು ಜಲೌಷಧಿಗತವಿದಾಹಾದಿಭಿಃ ಸ್ವಹೇತುಭಿರುಪಚಿತಂ ಸಞ್ಚಯಮಾಪನ್ನಮ್| ಯದುಕ್ತಮ್– “ವರ್ಷಾಸ್ವಮ್ಲವಿಪಾಕಿತ್ವಾದದ್ಭಿರೌಷಧಿಭಿಸ್ತಥಾ|” (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೩) ಇತಿ| ವಿದಾಹಾದ್ಯಮ್ಲಗುಣೋದ್ರಿಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಮಮ್ಲಪಿತ್ತಮ್||೧||
Adhikarana amlapittalakShaNam (2) · Śloka 2
ಅವಿಪಾಕಕ್ಲಮೋತ್ಕ್ಲೇಶತಿಕ್ತಾಮ್ಲೋದ್ಗಾರಗೌರವೈಃ |
ಹೃತ್ಕಣ್ಠದಾಹಾರುಚಿಭಿಶ್ಚಾಮ್ಲಪಿತ್ತಂ ವದೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೨||
View original
अविपाकक्लमोत्क्लेशतिक्ताम्लोद्गारगौरवैः |
हृत्कण्ठदाहारुचिभिश्चाम्लपित्तं वदेद्भिषक् ||२||
ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ– ಅವಿಪಾಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಿಪಾಕ ಇತ್ಯಾಹಾರಾಪಾಕಃ, ಕ್ಲಮೋಽನಾಯಾಸಜಃ ಶ್ರಮಃ| ಅಮ್ಲಪಿತ್ತೇ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಧಾನಂ, ವಾತಕಫಾವಪ್ಯತ್ರಾನುಗೌ ಗೌರವೋದ್ಗಾರಕಮ್ಪಾದಿನಾ ಜ್ಞೇಯೌ||೨||
Adhikarana adhogatasyAmlapittasya lakShaNam (3) · Śloka 3
ತೃಡ್ದಾಹಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಮೋಹಕಾರಿ ಪ್ರಯಾತ್ಯಧೋ ವಾ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಮ್ |
ಹೃಲ್ಲಾಸಕೋಠಾನಲಸಾದಹರ್ಷಸ್ವೇದಾಙ್ಗಪೀತತ್ವಕರಂ ಕದಾಚಿತ್ ||೩||
View original
तृड्दाहमूर्छाभ्रममोहकारि प्रयात्यधो वा विविधप्रकारम् |
हृल्लासकोठानलसादहर्षस्वेदाङ्गपीतत्वकरं कदाचित् ||३||
ತಸ್ಯ ಕದಾಚಿದಧ-ಊರ್ಧ್ವಗಮನಭೇದಾದ್ದ್ವಿವಿಧಸ್ಯಾಧೋಗತಿಂ ತಾವದಾಹ– ತೃಡ್ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಛಾ ಸರ್ವಥಾ ಜ್ಞಾನಶೂನ್ಯತ್ವಂ, ಮೋಹೋ ವಿಪರೀತಜ್ಞಾನಮ್| ಪ್ರಯಾತ್ಯಧೋ ವೇತ್ಯತ್ರ ವಾಶಬ್ದೋ ಭಾವ್ಯೂರ್ಧ್ವಗಮನಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಮಿತಿ ಹರಿತ್ಪೀತಕೃಷ್ಣರಕ್ತಾದಿಬಹುವರ್ಣತ್ವದುರ್ಗನ್ಧಿತ್ವಯೋಗಾನ್ನಾನಾವಿಧಮ್| ಕದಾಚಿದಿತಿ ನ ಸರ್ವಕಾಲಮ್||೩||
Adhikarana UrdhvagasyAmlapittasya lakShaNam (4-6) · Śloka 6
ವಾನ್ತಂ ಹರಿತ್ಪೀತಕನೀಲಕೃಷ್ಣಮಾರಕ್ತರಕ್ತಾಭಮತೀವ ಚಾಮ್ಲಮ್ |
ಮಾಂಸೋದಕಾಭಂ ತ್ವತಿಪಿಚ್ಛಿಲಾಚ್ಛಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಜಾತಂ ವಿವಿಧಂ ರಸೇನ ||೪||
ಭುಕ್ತೇ ವಿದಗ್ಧೇ ತ್ವಥವಾಽಪ್ಯಭುಕ್ತೇ ಕರೋತಿ ತಿಕ್ತಾಮ್ಲವಮಿಂ ಕದಾಚಿತ್ |
ಉದ್ಗಾರಮೇವಂವಿಧಮೇವ ಕಣ್ಠಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿದಾಹಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಂ ಚ ||೫||
ಕರಚರಣದಾಹಮೌಷ್ಣ್ಯಂ ಮಹತೀಮರುಚಿಂ ಜ್ವರಂ ಚ ಕಫಪಿತ್ತಮ್ |
ಜನಯತಿ ಕಣ್ಡೂಮಣ್ಡಲಪಿಡಕಾಶತನಿಚಿತಗಾತ್ರರೋಗಚಯಮ್ ||೬||
View original
वान्तं हरित्पीतकनीलकृष्णमारक्तरक्ताभमतीव चाम्लम् |
मांसोदकाभं त्वतिपिच्छिलाच्छं श्लेष्मानुजातं विविधं रसेन ||४||
भुक्ते विदग्धे त्वथवाऽप्यभुक्ते करोति तिक्ताम्लवमिं कदाचित् |
उद्गारमेवंविधमेव कण्ठहृत्कुक्षिदाहं शिरसो रुजं च ||५||
करचरणदाहमौष्ण्यं महतीमरुचिं ज्वरं च कफपित्तम् |
जनयति कण्डूमण्डलपिडकाशतनिचितगात्ररोगचयम् ||६||
ಊರ್ಧ್ವಗತಿಮಾಹ– ವಾನ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ನೀಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣಂ, ಕೃಷ್ಣಂ ಮರ್ದನಾಞ್ಜನವದ್ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣಮ್, ಆರಕ್ತಮೀಷಲ್ಲೋಹಿತಂ, ರಕ್ತಮನ್ತರ್ಲೋಹಿತಮ್| ಮಾಂಸೋದಕಾಭಮಿತಿ ಮಾಂಸಧಾವನತೋಯಾಭಂ ಕೃಷ್ಣಲೋಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿವಿಧಂ ರಸೇನೇತಿ ರಸೇನ ಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಾಖ್ಯೇನ ನಾನಾರೂಪಮ್| ಕರೋತಿ ತಿಕ್ತಾಮ್ಲವಮಿಮಿತಿ ತಿಕ್ತಸ್ಯ ಅಮ್ಲಸ್ಯ ವಾ ವಮಿಂ ವಾನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ| ಉದ್ಗಾರಮೇವಂವಿಧಮೇವೇತಿ ಅತ್ರ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಏವಂವಿಧಮಿತಿ ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಮ್| ಕಣ್ಠಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿದಾಹಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಂ ಚೇತಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕರಚರಣೇತ್ಯಾದಿ– ಕಣ್ಡೂಮಣ್ಡಲಪಿಡಕಾಶತನಿಚಿತಗಾತ್ರರೋಗಚಯಮಿತಿ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿನಿಚಿತಗಾತ್ರಂ ಚ ರೋಗಚಯಂ ಚೇತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಃ, ತೇನ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿನಿಚಿತಗಾತ್ರಂ ರೋಗಚಯಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ರೋಗಚಯೋಽವಿಪಾಕೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದಿಃ||೪-೬||
Adhikarana amlapittasya sAdhyatvAdivicAraH (7) · Śloka 7
ರೋಗೋಽಯಮಮ್ಲಪಿತ್ತಾಖ್ಯೋ ಯತ್ನಾತ್ ಸಂಸಾಧ್ಯತೇ ನವಃ |
ಚಿರೋತ್ಥಿತೋ ಭವೇದ್ಯಾಪ್ಯಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಃ ಸ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ||೭||
View original
रोगोऽयमम्लपित्ताख्यो यत्नात् संसाध्यते नवः |
चिरोत्थितो भवेद्याप्यः, कृच्छ्रसाध्यः स कस्यचित् ||७||
ಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿಕಮಾಹ– ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಃ ಸ ಕಸ್ಯಚಿದಿತಿ ಅಹಿತಾಹಾರಾಚಾರಶೀಲಿನಃ ಕಸ್ಯಚಿಚ್ಚಿರೋತ್ಥಿತೋಽಪಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಃ||೭||
Adhikarana amlapitte doShAntarasaMsargaH, doShabhedenAmlapittalakShaNAni ca (8-12) · Śloka 12
ಸಾನಿಲಂ ಸಾನಿಲಕಫಂ ಸಕಫಂ ತಚ್ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್ |
ದೋಷಲಿಙ್ಗೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಙ್ಮೋಹಕರಂ ಹಿ ತತ್ ||೮||
ಕಮ್ಪಪ್ರಲಾಪಮೂರ್ಛಾಚಿಮಿಚಿಮಿಗಾತ್ರಾವಸಾದಶೂಲಾನಿ |
ತಮಸೋ ದರ್ಶನವಿಭ್ರಮವಿಮೋಹಹರ್ಷಾಣ್ಯನಿಲಕೋಪಾತ್ ||೯||
ಕಫನಿಷ್ಠೀವನಗೌರವಜಡತಾರುಚಿಶೀತಸಾದವಮಿಲೇಪಾಃ |
ದಹನಬಲಸಾದಕಣ್ಡೂನಿದ್ರಾಶ್ಚಿಹ್ನಂ ಕಫಾನುಗತೇ ||೧೦||
ಉಭಯಮಿದಮೇವ ಚಿಹ್ನಂ ಮಾರುತಕಫಸಮ್ಭವೇ ಭವತ್ಯಮ್ಲೇ |
ತಿಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕೋದ್ಗಾರಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಕಣ್ಠದಾಹಕೃತ್ ||೧೧||
ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಛಾರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿರಾಲಸ್ಯಂ ಚ ಶಿರೋರುಜಾ |
ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೧೨||
View original
सानिलं सानिलकफं सकफं तच्च लक्षयेत् |
दोषलिङ्गेन मतिमान् भिषङ्मोहकरं हि तत् ||८||
कम्पप्रलापमूर्छाचिमिचिमिगात्रावसादशूलानि |
तमसो दर्शनविभ्रमविमोहहर्षाण्यनिलकोपात् ||९||
कफनिष्ठीवनगौरवजडतारुचिशीतसादवमिलेपाः |
दहनबलसादकण्डूनिद्राश्चिह्नं कफानुगते ||१०||
उभयमिदमेव चिह्नं मारुतकफसम्भवे भवत्यम्ले |
तिक्ताम्लकटुकोद्गारहृत्कुक्षिकण्ठदाहकृत् ||११||
भ्रमो मूर्छारुचिश्छर्दिरालस्यं च शिरोरुजा |
प्रसेको मुखमाधुर्यं श्लेष्मपित्तस्य लक्षणम् ||१२||
ತತ್ರೈವ ಕೇವಲಾನಿಲಕಫಾನಿಲಕಫಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಸಂಸರ್ಗಮಾಹ– ಸಾನಿಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭಿಷಙ್ಮೋಹಕರಮಿತಿ ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಾಧಃಪ್ರವರ್ತಮಾನತ್ವೇನ ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಕಾಶಾದ್ಭೇದಸ್ಯ ದುರ್ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ ವೈದ್ಯಮೋಹಕರತ್ವಮ್| ಕಫೇತ್ಯಾದಿ– ಸಾದವಮಿಲೇಪಾ ಇತ್ಯತ್ರ ಸಾದೋಽಙ್ಗಸಾದಃ, ಲೇಪಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಿಪ್ತಾಸ್ಯತಾ| ದಹನಬಲಸಾದೇತಿ ಸಾದಶಬ್ದೋ ದಹನಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೮-೧೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 51
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇಽಮ್ಲಪಿತ್ತನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೫೧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽम्लपित्तनिदानं समाप्तम् ||५१||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮ್ಲಪಿತ್ತನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೫೧||