അഥാമ്ലപിത്തനിദാനമ് | വിരുദ്ധദുഷ്ടാമ്ലവിദാഹിപിത്തപ്രകോപിപാനാന്നഭുജോ വിദഗ്ധമ് | പിത്തം സ്വഹേതൂപചിതം പുരാ യത്തദമ്ലപിത്തം പ്രവദന്തി സന്തഃ ||൧||
View original
अथाम्लपित्तनिदानम् | विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् | पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
കോഠഹേതൌ പിത്തശ്ലേഷ്മോല്ലേഖാത് പിത്തശ്ലേഷ്മമിലനരൂപസ്യാമ്ലപിത്തസ്യ നിദാനമ്| നിദാനപൂര്വകമമ്ലപിത്തസ്യ സ്വരൂപമാഹ– വിരുദ്ധേത്യാദി| വിരുദ്ധം ക്ഷീരമത്സ്യാദി, ദുഷ്ടം വ്യാപന്നമന്നം; വിദാഹിസ്ഥാനേ വിദഗ്ധേതി പാഠാന്തരേ വിദഗ്ധം ഭര്ജിതം; പിത്തപ്രകോപിപാനാന്നഭുജ ഇതി പിത്തപ്രകോപി പാനം തക്രസുരാദി, അന്നമാശുധാന്യമാഷാദി; പിത്തപ്രകോപിപാനാന്നഗ്രഹണേനൈവാമ്ലവിദാഹിനോ ഗ്രഹണേ സിദ്ധേ തദഭിധാനം വിശേഷാര്ഥം; ‘പിത്തപ്രകോപണാദ്യന്നഭുജ’ ഇതി പാഠാന്തരേ ആദിശബ്ദാത് കഫാദിപ്രകോപണമന്നം ഗൃഹ്യതേ| ഏവംവിധപാനാന്നമുപഭുഞ്ജാനസ്യ വിദഗ്ധം കുപിതം, സ്വഹേതൂപചിതം പുരാ യദിതി വര്ഷാസു ജലൌഷധിഗതവിദാഹാദിഭിഃ സ്വഹേതുഭിരുപചിതം സഞ്ചയമാപന്നമ്| യദുക്തമ്– “വര്ഷാസ്വമ്ലവിപാകിത്വാദദ്ഭിരൌഷധിഭിസ്തഥാ|” (ച. ചി. അ. ൩) ഇതി| വിദാഹാദ്യമ്ലഗുണോദ്രിക്തം പിത്തമമ്ലപിത്തമ്||൧||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
കോഠഹേതൌ പിത്തകഫോല്ലേഖാത് പിത്തകഫമിലിതരൂപസ്യാമ്ലപിത്തസ്യാതോऽനന്തരം നിദാനമ്| തത്ര നിദാനപൂര്വകമമ്ലപിത്തസ്യ സ്വരൂപമാഹ– വിരുദ്ധേത്യാദി| വിരുദ്ധം ക്ഷീരമത്സ്യാദി, ദുഷ്ടം വ്യാപന്നമന്നമ്| വിദാഹിസ്ഥാനേ ‘വിദഗ്ധ’ ഇതി പാഠാന്തരം, തത്ര വിദഗ്ധം ഭര്ജിതമ്| പിത്തപ്രകോപിപാനാന്നഭുജ ഇതി പിത്തപ്രകോപി പാനം തക്രസുരാദി, അന്നമാശുധാന്യമാഷാദി, ‘പിത്തപ്രകോപണാദ്യന്നഭുജഃ’ ഇതി പാഠാന്തരേ ആദിശബ്ദാത് കഫാദിപ്രകോപണമന്നം ഗൃഹ്യതേ, ഏവംവിധപാനാന്നം ഭുഞ്ജാനസ്യ വിദഗ്ധം കുപിതം, സ്വഹേതൂപചിതം പുരാ യദിതി വര്ഷാസു ജലൌഷധിഗതവിദാഹാദിഭിര്ഹേതുഭിഃ ഉപചിതം സഞ്ചയമാപന്നം, യദുക്തമ്– “വര്ഷാസ്വമ്ലവിപാകിത്വാദദ്ഭിരോഷധിഭിസ്തഥാ” ഇതി| പിത്തപ്രകോപിപാനാന്നഗ്രഹണേനൈവാമ്ലവിദാഹിനോ ഗ്രഹണേ സിദ്ധേ തദഭിധാനം വിശേഷാര്ഥമ്||൧||