அதாம்லபித்தநிதாநம் | விருத்ததுஷ்டாம்லவிதாஹிபித்தப்ரகோபிபாநாந்நபுஜோ விதக்தம் | பித்தஂ ஸ்வஹேதூபசிதஂ புரா யத்ததம்லபித்தஂ ப்ரவதந்தி ஸந்தஃ ||௧||
View original
अथाम्लपित्तनिदानम् | विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् | पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கோடஹேதௌ பித்தஶ்லேஷ்மோல்லேகாத் பித்தஶ்லேஷ்மமிலநரூபஸ்யாம்லபித்தஸ்ய நிதாநம்| நிதாநபூர்வகமம்லபித்தஸ்ய ஸ்வரூபமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதி, துஷ்டஂ வ்யாபந்நமந்நஂ; விதாஹிஸ்தாநே விதக்தேதி பாடாந்தரே விதக்தஂ பர்ஜிதஂ; பித்தப்ரகோபிபாநாந்நபுஜ இதி பித்தப்ரகோபி பாநஂ தக்ரஸுராதி, அந்நமாஶுதாந்யமாஷாதி; பித்தப்ரகோபிபாநாந்நக்ரஹணேநைவாம்லவிதாஹிநோ க்ரஹணே ஸித்தே ததபிதாநஂ விஶேஷார்தஂ; ‘பித்தப்ரகோபணாத்யந்நபுஜ’ இதி பாடாந்தரே ஆதிஶப்தாத் கபாதிப்ரகோபணமந்நஂ கஹ்யதே| ஏவஂவிதபாநாந்நமுபபுஞ்ஜாநஸ்ய விதக்தஂ குபிதஂ, ஸ்வஹேதூபசிதஂ புரா யதிதி வர்ஷாஸு ஜலௌஷதிகதவிதாஹாதிபிஃ ஸ்வஹேதுபிருபசிதஂ ஸஞ்சயமாபந்நம்| யதுக்தம்– “வர்ஷாஸ்வம்லவிபாகித்வாதத்பிரௌஷதிபிஸ்ததா|” (ச. சி. அ. ௩) இதி| விதாஹாத்யம்லகுணோத்ரிக்தஂ பித்தமம்லபித்தம்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கோடஹேதௌ பித்தகபோல்லேகாத் பித்தகபமிலிதரூபஸ்யாம்லபித்தஸ்யாதோऽநந்தரஂ நிதாநம்| தத்ர நிதாநபூர்வகமம்லபித்தஸ்ய ஸ்வரூபமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதி, துஷ்டஂ வ்யாபந்நமந்நம்| விதாஹிஸ்தாநே ‘விதக்த’ இதி பாடாந்தரஂ, தத்ர விதக்தஂ பர்ஜிதம்| பித்தப்ரகோபிபாநாந்நபுஜ இதி பித்தப்ரகோபி பாநஂ தக்ரஸுராதி, அந்நமாஶுதாந்யமாஷாதி, ‘பித்தப்ரகோபணாத்யந்நபுஜஃ’ இதி பாடாந்தரே ஆதிஶப்தாத் கபாதிப்ரகோபணமந்நஂ கஹ்யதே, ஏவஂவிதபாநாந்நஂ புஞ்ஜாநஸ்ய விதக்தஂ குபிதஂ, ஸ்வஹேதூபசிதஂ புரா யதிதி வர்ஷாஸு ஜலௌஷதிகதவிதாஹாதிபிர்ஹேதுபிஃ உபசிதஂ ஸஞ்சயமாபந்நஂ, யதுக்தம்– “வர்ஷாஸ்வம்லவிபாகித்வாதத்பிரோஷதிபிஸ்ததா” இதி| பித்தப்ரகோபிபாநாந்நக்ரஹணேநைவாம்லவிதாஹிநோ க்ரஹணே ஸித்தே ததபிதாநஂ விஶேஷார்தம்||௧||