అథామ్లపిత్తనిదానం | విరుద్ధదుష్టామ్లవిదాహిపిత్తప్రకోపిపానాన్నభుజో విదగ్ధం | పిత్తం స్వహేతూపచితం పురా యత్తదమ్లపిత్తం ప్రవదంతి సంతః ||1||
View original
अथाम्लपित्तनिदानम् | विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् | पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
కోఠహేతౌ పిత్తశ్లేష్మోల్లేఖాత్ పిత్తశ్లేష్మమిలనరూపస్యామ్లపిత్తస్య నిదానం| నిదానపూర్వకమమ్లపిత్తస్య స్వరూపమాహ– విరుద్ధేత్యాది| విరుద్ధం క్షీరమత్స్యాది, దుష్టం వ్యాపన్నమన్నం; విదాహిస్థానే విదగ్ధేతి పాఠాంతరే విదగ్ధం భర్జితం; పిత్తప్రకోపిపానాన్నభుజ ఇతి పిత్తప్రకోపి పానం తక్రసురాది, అన్నమాశుధాన్యమాషాది; పిత్తప్రకోపిపానాన్నగ్రహణేనైవామ్లవిదాహినో గ్రహణే సిద్ధే తదభిధానం విశేషార్థం; ‘పిత్తప్రకోపణాద్యన్నభుజ’ ఇతి పాఠాంతరే ఆదిశబ్దాత్ కఫాదిప్రకోపణమన్నం గృహ్యతే| ఏవంవిధపానాన్నముపభుంజానస్య విదగ్ధం కుపితం, స్వహేతూపచితం పురా యదితి వర్షాసు జలౌషధిగతవిదాహాదిభిః స్వహేతుభిరుపచితం సంచయమాపన్నం| యదుక్తం– “వర్షాస్వమ్లవిపాకిత్వాదద్భిరౌషధిభిస్తథా|” (చ. చి. అ. 3) ఇతి| విదాహాద్యమ్లగుణోద్రిక్తం పిత్తమమ్లపిత్తం||1||
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
కోఠహేతౌ పిత్తకఫోల్లేఖాత్ పిత్తకఫమిలితరూపస్యామ్లపిత్తస్యాతోऽనంతరం నిదానం| తత్ర నిదానపూర్వకమమ్లపిత్తస్య స్వరూపమాహ– విరుద్ధేత్యాది| విరుద్ధం క్షీరమత్స్యాది, దుష్టం వ్యాపన్నమన్నం| విదాహిస్థానే ‘విదగ్ధ’ ఇతి పాఠాంతరం, తత్ర విదగ్ధం భర్జితం| పిత్తప్రకోపిపానాన్నభుజ ఇతి పిత్తప్రకోపి పానం తక్రసురాది, అన్నమాశుధాన్యమాషాది, ‘పిత్తప్రకోపణాద్యన్నభుజః’ ఇతి పాఠాంతరే ఆదిశబ్దాత్ కఫాదిప్రకోపణమన్నం గృహ్యతే, ఏవంవిధపానాన్నం భుంజానస్య విదగ్ధం కుపితం, స్వహేతూపచితం పురా యదితి వర్షాసు జలౌషధిగతవిదాహాదిభిర్హేతుభిః ఉపచితం సంచయమాపన్నం, యదుక్తం– “వర్షాస్వమ్లవిపాకిత్వాదద్భిరోషధిభిస్తథా” ఇతి| పిత్తప్రకోపిపానాన్నగ్రహణేనైవామ్లవిదాహినో గ్రహణే సిద్ధే తదభిధానం విశేషార్థం||1||