Adhikarana arocakanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥਾਰੋਚਕਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਕਭਯਾਤਿਲੋਭਕ੍ਰੋਧੈਰ੍ਮਨੋਘ੍ਨਾਸ਼ਨਰੂਪਗਨ੍ਧੈਃ |
ਅਰੋਚਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ... |੧|
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
अथारोचकनिदानम् |
वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनरूपगन्धैः |
अरोचकाः स्युः ... |१|
(च. चि. अ. २६) |
ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਵਿਕਾਰਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦਰੋਚਕਮਾਹ– ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੈਕਸ਼ੋ ਵਾਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੈਕਃ, ਸ਼ੋਕਾਦਿਨਾ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਤੇਨਾਗਨ੍ਤੁਰੇਕ ਏਵ ਗਣਨੀਯਃ, ਯਤਃ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮੇਕਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ; ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍– “ਭਕ੍ਤੋਪਘਾਤਮਿਹ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਵਦਨ੍ਤਿ|” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੫੭) ਇਤਿ| ਸ਼ੋਕਾਦਿਜਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤਾਦਿਜਃ, ਤਥਾਪਿ ਹੇਤੁਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪਥਗੁਕ੍ਤਃ| ਅਤਿਲੋਭੋਤ੍ਰਾਹਿਤਸ੍ਯ ਸਤਤੋਪਯੋਗਹੇਤੁਤਯਾ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਕ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਰੋਚਕਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਛੇਦਃ|੧|–
Adhikarana vAtikArocakalakShaNam (1) · Śloka 1
... ਪਰਿਹਸ੍ਟਦਨ੍ਤਃ ਕਸਾਯਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਤੋਨਿਲੇਨ ||੧||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
... परिहृष्टदन्तः कषायवक्त्रश्च मतोऽनिलेन ||१||
(च. चि. अ. २६) |
ਵਾਤਿਕਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਪਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਹਸ੍ਟਦਨ੍ਤ ਇਤਿ ਅਮ੍ਲਭਕ੍ਸਣੇਨੇਵ||੧||
Adhikarana paittikArocakalakShaNam (2) · Śloka 2
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਂ ਵਿਰਸਂ ਚ ਪੂਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ... |੨|
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
कट्वम्लमुष्णं विरसं च पूति पित्तेन विद्यात् ... |२|
(च. चि. अ. २६) |
ਪੈਤ੍ਤਿਕਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਕਟ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਟੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਤਿਕ੍ਤਵਾਚੀ| ਯਦਾਹ ਵਿਦੇਹਃ– “ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਵਿਦਾਹਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਾਸ੍ਯਹਲ੍ਲਾਸਕਰਃ ਕਫੇਨ|” ਇਤਿ|੨|–
Adhikarana shlaiShmikArocakalakShaNam (2) · Śloka 2
... ਲਵਣਂ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍ |
ਮਾਧੁਰ੍ਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਗੁਰੁਤ੍ਵਸ਼ੈਤ੍ਯਵਿਬਦ੍ਧਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਂ ਕਫੇਨ ||੨||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
... लवणं च वक्त्रम् |
माधुर्यपैच्छिल्यगुरुत्वशैत्यविबद्धसम्बद्धयुतं कफेन ||२||
(च. चि. अ. २६) |
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਵਣਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਲਵਣਰਸਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਿਦਗ੍ਧੋ ਲਵਣਃ ਸ੍ਮਤਃ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲਮ੍|” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੪੦) ਇਤਿ| ਵਿਬਦ੍ਧਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਮਿਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਚ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਂ ਚੇਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਬਦ੍ਧਮਿਵ, ਭਕ੍ਸਣਾਦ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍; ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਂ ‘ਕਫਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਭਾਵੇ ਕ੍ਤਃ, ਕਫਲਿਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਵਿਦਗ੍ਧਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯੁਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਸੁਗਮਮ੍| ‘ਵਿਬਦ੍ਧਸਨ੍ਨਦ੍ਧਯੁਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਵਿਬਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਃ ਸ ਚ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫਸ੍ਯ, ਸਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਬਦ੍ਧਃ; ‘ਣਹ’ ਬਨ੍ਧਨੇ ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਤੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਤਾਦਿ| ‘ਵਿਬਦ੍ਧਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਯੁਤਮ੍’ ਇਤਿ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਾਃ||੨||
Adhikarana AgantujArocakalakShaNam (3) · Śloka 3
ਅਰੋਚਕੇ ਸ਼ੋਕਭਯਾਤਿਲੋਭਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਹਦ੍ਯਾਸ਼ੁਚਿਗਨ੍ਧਜੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ |
ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਚਾਸ੍ਯਮਥਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ... |੩|
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
अरोचके शोकभयातिलोभक्रोधाद्यहृद्याशुचिगन्धजे स्यात् |
स्वाभाविकं चास्यमथारुचिश्च ... |३|
(च. चि. अ. २६) |
ਆਗਨ੍ਤੁਜਮਾਹ– ਅਰੋਚਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹਦ੍ਯਗਨ੍ਧੋ ਘ੍ਰਾਣੋਦ੍ਵੇਜਕੋ ਗਨ੍ਧਃ| ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਚਾਸ੍ਯਮਿਤਿ ਅਵਿਕਤਮੁਖਰਸਤ੍ਵਂ, ਨ ਤੁ ਵਾਤਾਦਿਵਤ੍ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿ|੩|–
Adhikarana tridoShajArocakalakShaNam (3) · Śloka 3
... ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਨੈਕਰਸਂ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ||੩||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
... त्रिदोषजे नैकरसं भवेत्तु ||३||
(च. चि. अ. २६) |
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਾਹ– ਤ੍ਰਿਦੋਸਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਨੈਕਰਸਮਿਤਿ ਵਾਤਜਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਕਸਾਯਾਦ੍ਯਨੇਕਰਸਤ੍ਵਮ੍||੩||
Adhikarana vAtajAdibhedenArocakakRutA~anyadeshavikRutiH (4) · Śloka 4
ਹਚ੍ਛੂਲਪੀਡਨਯੁਤਂ ਪਵਨੇਨ, ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਡ੍ਦਾਹਚੋਸਬਹੁਲਂ, ਸਕਫਪ੍ਰਸੇਕਮ੍ |
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ, ਬਹੁਰੁਜਂ ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮੋਹਜਡਤਾਭਿਰਥਾਪਰਂ ਚ ||੪||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੬) |
View original
हृच्छूलपीडनयुतं पवनेन, पित्तात्तृड्दाहचोषबहुलं, सकफप्रसेकम् |
श्लेष्मात्मकं, बहुरुजं बहुभिश्च विद्याद्वैगुण्यमोहजडताभिरथापरं च ||४||
(च. चि. अ. २६) |
ਵਾਤਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਮੁਖਵਿਕਤਿਮਭਿਧਾਯਾਨ੍ਯਦੇਸ਼ਵਿਕਤਿਮਾਹ– ਹਚ੍ਛੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦਿ ਸ਼ੂਲੇਨ ਪੀਡਨਮ੍ | ਚੋਸਸ਼੍ਚੂਸਣਵਤ੍ ਪੀਡਾ| ਬਹੁਭਿਰਿਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸੈਃ| ਵੈਗੁਣ੍ਯਮੋਹਜਡਤਾਭਿਰਥਾਪਰਮਿਤਿ ਉਪਲਕ੍ਸਣੇ ਤਤੀਯਾ, ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਮਨਸੋ ਵ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਮ੍| ਅਪਰਮਿਤਿ ਦੋਸਜਾਦਨ੍ਯਮਾਗਨ੍ਤੁਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਤ੍ਯਾਮਪਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯਾਮਭ੍ਯਵਹਾਰਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਰੁਚਿਃ, ਅਭਿਲਸਿਤਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਦੀਯਮਾਨਂ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰਤੀਤ੍ਯਨ੍ਨਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍, ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਸ੍ਮਰਣਦਰ੍ਸ਼ਨਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਵਿਜਤੇ ਸ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਃ; ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਪਿ ਰੋਗਸ਼੍ਚਰਕਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਭ੍ਯਾਮਰੋਚਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹੀਤਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਵਦ੍ਧਭੋਜੇਨ– “ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਤੁ ਮੁਖੇ ਚਾਨ੍ਨਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਮੁਹੁਃ| ਅਰੋਚਕਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ, ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਮਤਃ ਸ਼ਣੁ|| ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਨਸਾ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਭੋਜਨਮ੍| ਦ੍ਵੇਸਮਾਯਾਤਿ ਯੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਭਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਤਨਿਰੋਧਜਃ” ਇਤਿ||੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਅਰੋਚਕਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੧੪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने अरोचकनिदानं समाप्तम् ||१४||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਰੋਚਕਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੧੪||