Adhikarana arocakanidAnam (1) · Śloka 1
அதாரோசகநிதாநம் |
வாதாதிபிஃ ஶோகபயாதிலோபக்ரோதைர்மநோக்நாஶநரூபகந்தைஃ |
அரோசகாஃ ஸ்யுஃ ... |௧|
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
अथारोचकनिदानम् |
वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनरूपगन्धैः |
अरोचकाः स्युः ... |१|
(च. चि. अ. २६) |
ஊர்த்வகவிகாரஸாதர்ம்யாதரோசகமாஹ– வாதாதிபிரித்யாதி| ஏகைகஶோ வாதாதிபிஸ்த்ரயஃ, ஸந்நிபாதேநைகஃ, ஶோகாதிநா கந்தாந்தேநாகந்துரேக ஏவ கணநீயஃ, யதஃ பஞ்சாநாமேகஂ லக்ஷணஂ வக்ஷ்யதி; ஸுஶ்ருதே சோக்தம்– “பக்தோபகாதமிஹ பஞ்சவிதஂ வதந்தி|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௭) இதி| ஶோகாதிஜஸ்து யத்யபி வாதாதிஜஃ, ததாऽபி ஹேதுப்ரத்யநீகசிகித்ஸாகரணார்தஂ பதகுக்தஃ| அதிலோபோऽத்ராஹிதஸ்ய ஸததோபயோகஹேதுதயா தோஷப்ரகோபக இதி தர்ஶயதி| அரோசகாஃ ஸ்யுரிதி சேதஃ|௧|–
Adhikarana vAtikArocakalakShaNam (1) · Śloka 1
... பரிஹஷ்டதந்தஃ கஷாயவக்த்ரஶ்ச மதோऽநிலேந ||௧||
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
... परिहृष्टदन्तः कषायवक्त्रश्च मतोऽनिलेन ||१||
(च. चि. अ. २६) |
வாதிகலக்ஷணமாஹ– பரீத்யாதி| பரிஹஷ்டதந்த இதி அம்லபக்ஷணேநேவ||௧||
Adhikarana paittikArocakalakShaNam (2) · Śloka 2
கட்வம்லமுஷ்ணஂ விரஸஂ ச பூதி பித்தேந வித்யாத் ... |௨|
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
कट्वम्लमुष्णं विरसं च पूति पित्तेन विद्यात् ... |२|
(च. चि. अ. २६) |
பைத்திகலக்ஷணமாஹ– கட்வித்யாதி| கடுஶப்தோऽத்ர திக்தவாசீ| யதாஹ விதேஹஃ– “பித்தேந திக்தாஸ்யவிதாஹகத் ஸ்யாத், ஸ்வாத்வாஸ்யஹல்லாஸகரஃ கபேந|” இதி|௨|–
Adhikarana shlaiShmikArocakalakShaNam (2) · Śloka 2
... லவணஂ ச வக்த்ரம் |
மாதுர்யபைச்சில்யகுருத்வஶைத்யவிபத்தஸம்பத்தயுதஂ கபேந ||௨||
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
... लवणं च वक्त्रम् |
माधुर्यपैच्छिल्यगुरुत्वशैत्यविबद्धसम्बद्धयुतं कफेन ||२||
(च. चि. अ. २६) |
ஶ்லைஷ்மிகலக்ஷணமாஹ– லவணமித்யாதி| லவணஂ வக்த்ரமிதி விதக்தஸ்ய ஶ்லேஷ்மணோ லவணரஸத்வாத்| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே– “ஶ்லேஷ்மா விதக்தோ லவணஃ ஸ்மதஃ, பித்தஂ விதக்தமம்லம்|” (ஸு. ஸூ. அ. ௪௦) இதி| விபத்தஸம்பத்தயுதமிதி விபத்தஂ ச தத் ஸம்பத்தயுதஂ சேதி விபத்தஸம்பத்தயுதம்| அத்ர விபத்தஂ பத்தமிவ, பக்ஷணாத்யஸாமர்த்யாத்; ஸம்பத்தயுதஂ ‘கபஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ; பாவே க்தஃ, கபலிப்தமித்யர்தஃ| ‘விதக்தஸம்பத்தயுதம்’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்| ‘விபத்தஸந்நத்தயுதம்’ இதி பாடே விபத்தஃ ஸந்நத்தஃ ஸ ச ப்ரகதத்வாத் கபஸ்ய, ஸந்நத்தோ பத்தஃ; ‘ணஹ’ பந்தநே இத்யஸ்மாத்தாதோஃ பூர்வவத் க்தாதி| ‘விபத்தஸஂஸ்தம்பயுதம்’ இதி காஶ்மீராஃ||௨||
Adhikarana AgantujArocakalakShaNam (3) · Śloka 3
அரோசகே ஶோகபயாதிலோபக்ரோதாத்யஹத்யாஶுசிகந்தஜே ஸ்யாத் |
ஸ்வாபாவிகஂ சாஸ்யமதாருசிஶ்ச ... |௩|
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
अरोचके शोकभयातिलोभक्रोधाद्यहृद्याशुचिगन्धजे स्यात् |
स्वाभाविकं चास्यमथारुचिश्च ... |३|
(च. चि. अ. २६) |
ஆகந்துஜமாஹ– அரோசக இத்யாதி| அஹத்யகந்தோ க்ராணோத்வேஜகோ கந்தஃ| ஸ்வாபாவிகஂ சாஸ்யமிதி அவிகதமுகரஸத்வஂ, ந து வாதாதிவத் கஷாயத்வாதி|௩|–
Adhikarana tridoShajArocakalakShaNam (3) · Śloka 3
... த்ரிதோஷஜே நைகரஸஂ பவேத்து ||௩||
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
... त्रिदोषजे नैकरसं भवेत्तु ||३||
(च. चि. अ. २६) |
த்ரிதோஷஜமாஹ– த்ரிதோஷஜ இத்யாதி| த்ரிதோஷஜே நைகரஸமிதி வாதஜாத்யுக்தகஷாயாத்யநேகரஸத்வம்||௩||
Adhikarana vAtajAdibhedenArocakakRutA~anyadeshavikRutiH (4) · Śloka 4
ஹச்சூலபீடநயுதஂ பவநேந, பித்தாத்தட்தாஹசோஷபஹுலஂ, ஸகபப்ரஸேகம் |
ஶ்லேஷ்மாத்மகஂ, பஹுருஜஂ பஹுபிஶ்ச வித்யாத்வைகுண்யமோஹஜடதாபிரதாபரஂ ச ||௪||
(ச. சி. அ. ௨௬) |
View original
हृच्छूलपीडनयुतं पवनेन, पित्तात्तृड्दाहचोषबहुलं, सकफप्रसेकम् |
श्लेष्मात्मकं, बहुरुजं बहुभिश्च विद्याद्वैगुण्यमोहजडताभिरथापरं च ||४||
(च. चि. अ. २६) |
வாதஜாதிபேதேந முகவிகதிமபிதாயாந்யதேஶவிகதிமாஹ– ஹச்சூலேத்யாதி| ஹதி ஶூலேந பீடநம் | சோஷஶ்சூஷணவத் பீடா| பஹுபிரிதி த்ரிதோஷைஃ| வைகுண்யமோஹஜடதாபிரதாபரமிதி உபலக்ஷணே ததீயா, வைகுண்யஂ மநஸோ வ்யாகுலத்வம்| அபரமிதி தோஷஜாதந்யமாகந்துஜமித்யர்தஃ| ஸத்யாமபி புபுக்ஷாயாமப்யவஹாராஸாமர்த்யமருசிஃ, அபிலஷிதமப்யந்நஂ தீயமாநஂ நாப்யவஹரதீத்யந்நாநபிநந்தநம், அந்நஸ்ய ஶ்ரவணஸ்மரணதர்ஶநகந்தஸ்பர்ஶநைர்யத்ரோத்விஜதே ஸ பக்தத்வேஷஃ; ஏவஂ த்ரிவிதோऽபி ரோகஶ்சரகஸுஶ்ருதாப்யாமரோசகஶப்தேந ஸங்கஹீதஃ| உக்தஂ ஹி வத்தபோஜேந– “ப்ரக்ஷிப்தஂ து முகே சாந்நஂ ஜந்தோர்ந ஸ்வததே முஹுஃ| அரோசகஃ ஸ விஜ்ஞேயோ, பக்தத்வேஷமதஃ ஶணு|| சிந்தயித்வா து மநஸா தஷ்ட்வா ஶ்ருத்வாऽபி போஜநம்| த்வேஷமாயாதி யோ ஜந்துர்பக்தத்வேஷஃ ஸ உச்யதே|| குபிதஸ்ய பயார்தஸ்ய யஶ்ச பக்தநிரோதஜஃ” இதி||௪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே அரோசகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने अरोचकनिदानं समाप्तम् ||१४||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமரோசகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௪||