அத பகந்தரநிதாநம் | குதஸ்ய த்வ்யங்குலே க்ஷேத்ரே பார்ஶ்வதஃ பிடகாऽऽர்திகத் | பிந்நா பகந்தரோ ஜ்ஞேயஃ ஸ ச பஞ்சவிதோ மதஃ ||௧||
View original
अथ भगन्दरनिदानम् | गुदस्य द्व्यङ्गुले क्षेत्रे पार्श्वतः पिडकाऽऽर्तिकृत् | भिन्ना भगन्दरो ज्ञेयः स च पञ्चविधो मतः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
நாடீவிஶேஷத்வாத் ஸங்க்யாஸாம்யாச்ச பகந்தரநிதாநம்| பகந்தரபூர்வரூபபிடகாமாஹ– குதஸ்யேத்யாதி| க்ஷேத்ரே தேஶே| “ஸைவ பிந்நா பகந்தரஃ|” நிருக்திரஸ்ய ஸுஶ்ருதேந கதா| தத்யதா– “குதபகபஸ்திப்ரதேஶதாரணாத் பகந்தராஃ|” (ஸு. நி. அ. ௪) இதி| பகஶப்தோ குதாத்யுபலக்ஷணம்| போஜேऽப்யுக்தம்– “பகஂ பரிஸமந்தாச்ச குதஂ பஸ்திஂ ததைவ ச| பகவத்தாரயேத்யஸ்மாத்தஸ்மாஜ்ஜ்ஞேயோ பகந்தரஃ||” இதி| பூர்வரூபஂ த்வஸ்ய ஸுஶ்ருதே பட்யதே; யதா– “கடீகபாலவேதநா குதகண்டுர்தாஹஃ ஶோதஶ்ச குதஸ்ய பவதி|” (ஸு. நி. அ. ௪) இதி| ஏதத் ஸாமாந்யஂ பூர்வரூபம்| கடீகபாலமத்ர கடீபலகம்| பஞ்சவித இதி ஸங்க்யாகதநஂ ரக்தஜத்வந்த்வஜபகந்தரஸம்பாவநாநிராஸார்தம்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
நாடீவிஶேஷஸங்க்யாஸாமாந்யாத் வ்ரணவதுபக்ரமாத்வாऽதோऽநந்தரஂ பகந்தரநிதாநம்| தஸ்யாவஸ்தாநஸஂஶ்ரயத்வேந லக்ஷணமாஹ– குதஸ்யேத்யாதி| க்ஷேத்ரே தேஶே, பார்ஶ்வதஃ ஸமீபதஃ, பிடகா, ஸைவ பிந்நா பகந்தரார்திகத், தஸ்ய ச நிருக்திஃ ஸுஶ்ருதேந கதா– “குதபகபஸ்திப்ரதேஶதாரணாத்பகந்தரஃ” இதி| பகந்தரஶப்தே பகஶப்தோ குதாத்யுபலக்ஷணஃ, போஜேऽப்யுக்தம்– “பகஂ பரிஸமந்தாச்ச குதஂ பஸ்தி ததைவ ச| பகவத்தாரயேத்யஸ்மாத்தஸ்மாஜ்ஜ்ஞேயோ பகந்தரஃ||” இதி| பூர்வரூபஂ த்வஸ்ய ஸுஶ்ருதே படிதம், யதா– “கடீகபாலவேதநா குதகண்டுர்தாஹஃ ஶோதஶ்ச குதஸ்ய பவதி” இதி| ஏதத்ஸாமாந்யஂ பூர்வரூபமிதி| கடீகபாலமத்ர கடீபலகம்| ஸ ச பஞ்சவிதஃ– தோஷைஸ்த்ரயஃ, ஸந்நிபாதேநைகஃ, ஶல்யேந சாபரஃ, ஏவஂ பஞ்சவிதஸங்க்யாகதநஂ ரக்தஜத்வந்த்வஜபகந்தரஸம்பாவநாநிராஸார்தம்||௧||