Adhikarana bhagandarapUrvarUpapiDakAlakShaNam (1) · Śloka 1
அத பகந்தரநிதாநம் |
குதஸ்ய த்வ்யங்குலே க்ஷேத்ரே பார்ஶ்வதஃ பிடகாऽऽர்திகத் |
பிந்நா பகந்தரோ ஜ்ஞேயஃ ஸ ச பஞ்சவிதோ மதஃ ||௧||
View original
अथ भगन्दरनिदानम् |
गुदस्य द्व्यङ्गुले क्षेत्रे पार्श्वतः पिडकाऽऽर्तिकृत् |
भिन्ना भगन्दरो ज्ञेयः स च पञ्चविधो मतः ||१||
நாடீவிஶேஷத்வாத் ஸங்க்யாஸாம்யாச்ச பகந்தரநிதாநம்| பகந்தரபூர்வரூபபிடகாமாஹ– குதஸ்யேத்யாதி| க்ஷேத்ரே தேஶே| “ஸைவ பிந்நா பகந்தரஃ|” நிருக்திரஸ்ய ஸுஶ்ருதேந கதா| தத்யதா– “குதபகபஸ்திப்ரதேஶதாரணாத் பகந்தராஃ|” (ஸு. நி. அ. ௪) இதி| பகஶப்தோ குதாத்யுபலக்ஷணம்| போஜேऽப்யுக்தம்– “பகஂ பரிஸமந்தாச்ச குதஂ பஸ்திஂ ததைவ ச| பகவத்தாரயேத்யஸ்மாத்தஸ்மாஜ்ஜ்ஞேயோ பகந்தரஃ||” இதி| பூர்வரூபஂ த்வஸ்ய ஸுஶ்ருதே பட்யதே; யதா– “கடீகபாலவேதநா குதகண்டுர்தாஹஃ ஶோதஶ்ச குதஸ்ய பவதி|” (ஸு. நி. அ. ௪) இதி| ஏதத் ஸாமாந்யஂ பூர்வரூபம்| கடீகபாலமத்ர கடீபலகம்| பஞ்சவித இதி ஸங்க்யாகதநஂ ரக்தஜத்வந்த்வஜபகந்தரஸம்பாவநாநிராஸார்தம்||௧||
Adhikarana vAtika(shataponaka)bhagandarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (2) · Śloka 3
கஷாயரூக்ஷைஸ்த்வதிகோபிதோऽநிலஸ்த்வபாநதேஶே பிடகாஂ கரோதி யாம் |
உபேக்ஷணாத்பாகமுபைதி தாருணஂ ருஜா ச பிந்நாऽருணபேநவாஹிநீ ||௨||
தத்ராகமோ மூத்ரபுரீஷரேதஸாஂ வ்ரணைரநேகைஃ ஶதபோநகஂ வதேத் |௩|
View original
कषायरूक्षैस्त्वतिकोपितोऽनिलस्त्वपानदेशे पिडकां करोति याम् |
उपेक्षणात्पाकमुपैति दारुणं रुजा च भिन्नाऽरुणफेनवाहिनी ||२||
तत्रागमो मूत्रपुरीषरेतसां व्रणैरनेकैः शतपोनकं वदेत् |३|
ஶதபோநகமாஹ– கஷாயேத்யாதி| அபாநதேஶ இதி குததேஶே| உபேக்ஷணாதிதி விம்லாபநாத்யகரணாத்| ருஜா ச பிந்நேதி ருஜா ருஜாந்விதா, அர்ஶஆதேராகதிகணத்வாதச், பிந்நா விதீர்ணா| வ்ரணைரநேகைஃ ஶதபோநகஂ வதேதிதி ஶதபோநகதுல்யத்வாத் ஶதபோநகஃ; ஶதபோநகஶ்சாலநிகா, ஸஹஸ்ரதாரா இத்யந்யே; கிஂவா ஶதபோநகஃ ஶூகதோஷே படிதோ விகாரஃ ‘சித்ரைரணுமுகைஃ’ இத்யாதிநா, கிந்து யதி ஶூகதோஷபடிதஶதபோநகதுல்யத்வமஸ்ய ததா சித்ரைரணுமுகைரித்யாதிநிமித்தஸ்யோபயத்ர படிதத்வாத் கிஂ தத்ஸாதஶ்யப்ரவத்தேயஂ ஸஞ்ஜ்ஞா, ஸா வா ஏதத்ஸாதஶ்யப்ரவத்தேதி துர்விஜ்ஞாநாத்தத்ராபி சாலநிகாதுல்யத்வமேவ ப்ரவத்திநிமித்தமிதி மந்யமாநேந ஜேஜ்ஜடேந சாலநிகாதுல்யத்வமத்ர வர்ணிதம்| ஶதபோநகவதநேகமுகத்வே வாதிகபகந்தரஸ்வபாவ ஏவ ஹேதுஃ||௨||
Adhikarana paittika(uShTragrIva)bhagandarasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (3-4) · Śloka 4
ப்ரகோபணைஃ பித்தமதிப்ரகோபிதஂ கரோதி ரக்தாஂ பிடகாஂ குதாஶ்ரிதாம் ||௩||
ததாऽऽஶுபாகாऽஹிமபூதிவாஹிநீஂ பகந்தரஂ தூஷ்ட்ரஶிரோதரஂ வதேத் ||௪||
View original
प्रकोपणैः पित्तमतिप्रकोपितं करोति रक्तां पिडकां गुदाश्रिताम् ||३||
तदाऽऽशुपाकाऽहिमपूतिवाहिनीं भगन्दरं तूष्ट्रशिरोधरं वदेत् ||४||
உஷ்ட்ரக்ரீவலக்ஷணமாஹ– ப்ரகோபணைரித்யாதி| ததாஶுபாகாஹிமபூதிவாஹிநீமிதி ததேதி தத்காலே, பித்தஜத்வேநாஶுபாகா ச ஸா அஹிமபூதிவாஹிநீ உஷ்ணபூதிவாஹிநீ ச ஸா ஆஶுபாகாஹிமபூதிவாஹிநீ தாம்| அத்ர பிடகாவஸ்தாகதகலவக்ரத்வேந உஷ்ட்ரக்ரீவாகாரத்வஂ, தேநோஷ்ட்ரக்ரீவஸஞ்ஜ்ஞா||௩-௪||
Adhikarana shlaiShmika(parisrAvi)bhagandarasya lakShaNam (5) · Śloka 5
கண்டூயநோ கநஸ்ராவீ கடிநோ மந்தவேதநஃ |
ஶ்வேதாவபாஸஃ கபஜஃ பரிஸ்ராவீ பகந்தரஃ ||௫||
View original
कण्डूयनो घनस्रावी कठिनो मन्दवेदनः |
श्वेतावभासः कफजः परिस्रावी भगन्दरः ||५||
பரிஸ்ராவிணமாஹ– கண்டூயந இத்யாதி| பரிஸ்ராவீ கபஜஃ, ஸ ச கநஸ்ராவயோகாத் பரிஸ்ராவீ||௫||
Adhikarana sannipAtaja(shambUkAvarta)bhagandaralakShaNam (6) · Śloka 6
பஹுவர்ணருஜாஸ்ராவா பிடகா கோஸ்தநோபமா |
ஶம்பூகாவர்தவந்நாடீ ஶம்பூகாவர்தகோ மதஃ ||௬||
View original
बहुवर्णरुजास्रावा पिडका गोस्तनोपमा |
शम्बूकावर्तवन्नाडी शम्बूकावर्तको मतः ||६||
ஸந்நிபாதஜஂ ஶம்பூகாவர்தமாஹ– பஹுவர்ணருஜாஸ்ராவேத்யாதி| ப்ரத்யேகதோஷஜபகந்தரபடிதவர்ணவேதநாஃ ஸ்ராவஶ்ச| ஶம்பூகாவர்தவத் பூர்ணநத்யாஃ ஶம்பூகாவர்தவதாவர்தநஂ வேதநா தோஷகதிவிஶேஷாத்பவதீதி ஶம்பூகாவர்தஃ| ததா ச போஜஃ– “நதீநாஂ பரிபூர்ணாநாஂ ஶம்பூகாவர்தகா யதா| ஸமுத்திஷ்டந்தி வேகேந தோயவேகஸமீரிதாஃ||” இதி||௬||
Adhikarana Agantuka(unmArgi)bhagandaralakShaNam (7) · Śloka 7
க்ஷதாத்கதிஃ பாயுகதா விவர்ததே ஹ்யுபேக்ஷணாத் ஸ்யுஃ க்ரிமயோ விதார்ய தே |
ப்ரகுர்வதே மார்கமநேகதா முகைர்வ்ரணைஸ்ததுந்மார்கிபகந்தரஂ வதேத் ||௭||
View original
क्षताद्गतिः पायुगता विवर्धते ह्युपेक्षणात् स्युः क्रिमयो विदार्य ते |
प्रकुर्वते मार्गमनेकधा मुखैर्व्रणैस्तदुन्मार्गिभगन्दरं वदेत् ||७||
உந்மார்கிபகந்தரமாகந்துமாஹ– க்ஷதாத்கதிரித்யாதி| க்ஷதாதிதி கண்டகாதிகாதாத்| விதார்ய த இதி தே க்ரிமயோ விதார்ய மார்கஂ குர்வத இதி யோஜநா| அநேகதா முகைரநேகமுகைஃ| அத்ரோந்மார்கேண க்ரிமிகதவிமார்கேண புரீஷாதிகமநாதுந்மார்கிஸஞ்ஜ்ஞா ஜ்ஞேயா| தந்த்ராந்தரே த்வர்ஶோபகந்தரஃ படிதஃ| தத்யதா– “கபபித்தே து பூர்வோத்தே துர்நாமாஶ்ரித்ய குப்யதஃ| அர்ஶோமூலே ததஃ ஶோதஃ கண்டூதாஹார்திமாந் பவேத்|| ஸ ஶீக்ரஂ பக்வபிந்நோऽஸ்ய க்லேதயந் மூலமர்ஶஸஃ| ஸ்ரவத்யஜஸ்ரஂ கதிபிரயமர்ஶோபகந்தரஃ||” இதி| அயமந்யதமஸ்மிந் ஶதபோநகாதீநாஂ தோஷலக்ஷணதர்ஶநாதந்தர்பாவ்யஃ||௭||
Adhikarana bhagandarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (8) · Śloka 8
கோராஃ ஸாதயிதுஂ துஃகாஃ ஸர்வ ஏவ பகந்தராஃ |
தேஷ்வஸாத்யஸ்த்ரிதோஷோத்தஃ க்ஷதஜஶ்ச விஶேஷதஃ ||௮||
(ஸு. நி. அ. ௪) |
View original
घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः |
तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च विशेषतः ||८||
(सु. नि. अ. ४) |
ப்ரதீகாரப்ரயத்நாயாஹ– கோரா இத்யாதி| துஃகா இதி துஃகப்ரதாஃ| க்ஷதஜஶ்ச விஶேஷத இதி க்ஷதஜோऽபி விஶேஷமநேகவ்ரணயோகஂ க்ரிமிஸம்பவாதிகஂ ச வீக்ஷ்யாஸாத்யஃ, அத ஏவ சிகித்ஸிதே அஸாத்யதாஂ ப்ரதிஜ்ஞாய க்ரியாஂ வக்ஷ்யதி| விஶேஷத இதி ல்யப்லோபே பஞ்சமீ; விஶேஷதோऽதிஶயாதஸாத்ய இத்யர்தஃ, யாபநார்தஂ க்ரியாவிதிரிதி| க்வசித் “க்ஷதஜஶ்ச பகந்தரஃ” இதி பாடஃ| க்ஷதஜோ விஶேஷதஃ ஸாதயிதுஂ கோரஃ அஸாத்ய ஏவ, ஸ்ராவரூபவிஶேஷஸ்ய யுக்தத்வாதிதி கதாதரஃ||௮||
Adhikarana bhagandarasya asAdhyAvasthA (9) · Śloka 9
வாதமூத்ரபுரீஷாணி க்ரிமயஃ ஶுக்ரமேவ ச |
பகந்தராத் ஸ்ரவந்தஸ்து நாஶயந்தி தமாதுரம் ||௯||
(ஸு. ஸூ. அ. ௩௩) |
View original
वातमूत्रपुरीषाणि क्रिमयः शुक्रमेव च |
भगन्दरात् स्रवन्तस्तु नाशयन्ति तमातुरम् ||९||
(सु. सू. अ. ३३) |
அவஸ்தாயாமஸாத்யதாமாஹ– வாதமூத்ரபுரீஷாணீத்யாதி| பகந்தராத் ஸ்ரவந்த இத்யத்ர ‘அமீ விஶேஷா’ இதி ஶேஷஃ||௯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே பகந்தரநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௪௬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने भगन्दरनिदानं समाप्तम् ||४६||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ பகந்தரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௪௬||