Adhikarana chardyA nidAnaM niruktishca (1-4) · Śloka 4
ਅਥ ਛਰ੍ਦਿਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਬੀਭਤ੍ਸਾਲੋਚਨਾਦਿਭਿਃ |
ਛਰ੍ਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧||
ਅਤਿਦ੍ਰਵੈਰਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਹਦ੍ਯੈਰ੍ਲਵਣੈਰਤਿ |
ਅਕਾਲੇ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ ||੨||
ਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ਭਯਾਤ੍ਤਥੋਦ੍ਵੇਗਾਦਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਿਦੋਸਤਃ |
ਨਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਨ੍ਨਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾਸ੍ਤਥਾਤਿਦ੍ਰੁਤਮਸ਼੍ਨਤਃ ||੩||
ਬੀਭਤ੍ਸੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰੁਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤੋ ਬਲਾਤ੍ |
ਛਾਦਯਨ੍ਨਾਨਨਂ ਵੇਗੈਰਰ੍ਦਯੇਨ੍ਨਙ੍ਗਭਞ੍ਜਨੈਃ |
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮਪਰੀਤਸ੍ਯ ਚ੍ਛਰ੍ਦੇਰ੍ਵੈ ਸਮ੍ਭਵੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ |
ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਛਰ੍ਦਿਰਿਤਿ ਦੋਸੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਧਾਵਿਤਃ ||੪||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੯) |
View original
अथ छर्दिनिदानम् |
दुष्टैर्दोषैः पृथक् सर्वैर्बीभत्सालोचनादिभिः |
छर्दयः पञ्च विज्ञेयास्तासां लक्षणमुच्यते ||१||
अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति |
अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||२||
श्रमाद्भयात्तथोद्वेगादजीर्णात् क्रिमिदोषतः |
नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||३||
बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् |
छादयन्नाननं वेगैरर्दयेन्नङ्गभञ्जनैः |
अत्यन्तमपरीतस्य च्छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् |
निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्रं प्रधावितः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਪ੍ਯਰੁਚੇਰ੍ਭਾਵਾਤ੍ਤਥਾਰੋਚਕਵਤ੍ਪਞ੍ਚਵਿਧਤ੍ਵਾਦਰੋਚਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਛਰ੍ਦਿਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਦਾਨਂ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਚਾਹ– ਦੁਸ੍ਟੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੀਭਤ੍ਸਾਲੋਚਨਂ ਵਿਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍; ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਭਕ੍ਸਣਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਨਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਨ੍ਨਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪੀਡਨੇਨ ਵਾਤਵੈਗੁਣ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਃ| ਛਾਦਯਨ੍ਨਾਨਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵੇਗੈਰ੍ਮੁਖਂ ਛਾਦਯਨ੍ ਪੂਰਯਨ੍, ਅਰ੍ਦਯਨ੍ ਪੀਡਯਨ੍, ਅਙ੍ਗਭਞ੍ਜਨੈਃ ਅਙ੍ਗਭੇਦੈਃ| ਛਾਦਯਤਿ ਮੁਖਮ੍, ਅਰ੍ਦਯਤਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਛਰ੍ਦਿਃ; ‘ਛਦ ਅਪਵਾਰਣੇ’, ‘ਅਰ੍ਦ ਹਿਂਸਾਯਾਂ’, ਅਨਯੋਃ ਪਸੋਦਰਾਦਿਤ੍ਵੇਨ ਰੂਪਸਿਦ੍ਧਿਃ||੧-੪||
Adhikarana chardipUrvarUpam (5) · Śloka 5
ਹਲ੍ਲਾਸੋਦ੍ਗਾਰਰੋਧੌ ਚ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਲਵਣਸ੍ਤਨੁਃ |
ਦ੍ਵੇਸੋਨ੍ਨਪਾਨੇ ਚ ਭਸ਼ਂ ਵਮੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੫||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੯) |
View original
हृल्लासोद्गाररोधौ च प्रसेको लवणस्तनुः |
द्वेषोऽन्नपाने च भृशं वमीनां पूर्वलक्षणम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ– ਹਲ੍ਲਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਗਾਰਰੋਧ ਉਦ੍ਗਾਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਪ੍ਰਸੇਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਲਵਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍, ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਤ੍ਵੇਨ ਕਫਵਿਦਾਹਾਦ੍ਵਾ; ਤਨੁਰਘਨੋਲ੍ਪੋ ਵਾ||੫||
Adhikarana vAtajacchardilakShaNam (6) · Śloka 6
ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਾਮੁਖਸ਼ੋਸਸ਼ੀਰ੍ਸਨਾਭ੍ਯਰ੍ਤਿਕਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਤੋਦੈਃ |
ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਬਲਂ ਸਫੇਨਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਸ੍ਣਂ ਤਨੁਕਂ ਕਸਾਯਮ੍ |
ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਚਾਲ੍ਪਂ ਮਹਤਾ ਚ ਵੇਗੇਨਾਰ੍ਤੋਨਿਲਾਚ੍ਛਰ੍ਦਯਤੀਹ ਦੁਃਖਮ੍ ||੬||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
हृत्पार्श्वपीडामुखशोषशीर्षनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः |
उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम् |
कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम् ||६||
(च. चि. अ. २३) |
ਵਾਤਜਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਸਨਾਭ੍ਯਰ੍ਤਿਃ ਮਸ੍ਤਕੇ ਨਾਭੌ ਚ ਸ਼ੂਲਂ; ਤੋਦੈਰਿਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ‘ਯੁਕ੍ਤ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਉਪਲਕ੍ਸਣੇ ਵਾ ਤਤੀਯਾ| ਆਰ੍ਤੋ ਨਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਛਰ੍ਦਯਤੀਤ੍ਯਾਹ– ਉਦ੍ਗਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਬਲਮੁਦ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਬਲਮ੍| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸਾਨ੍ਤਰਵੇਗਮਲ੍ਪਦ੍ਰਵਂ ਵਾ, ਵਾਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਤੋ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍| ਤਨੁਕਮਘਨਮ੍| ਕਸਾਯਂ ਕਸਾਯਰਸਂ, ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਵਾਤਕਤਤ੍ਵਾਤ੍||੬||
Adhikarana pittajacchardilakShaNam (7) · Śloka 7
ਮੂਰ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਮੁਖਸ਼ੋਸਮੂਰ੍ਧਤਾਲ੍ਵਕ੍ਸਿਸਨ੍ਤਾਪਤਮੋਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਃ |
ਪੀਤਂ ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਂ ਹਰਿਤਂ ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਧੂਮ੍ਰਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਮੇਤ੍ ਸਦਾਹਮ੍ ||੭||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
मूर्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः |
पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम् ||७||
(च. चि. अ. २३) |
ਪਿਤ੍ਤਜਾਮਾਹ– ਮੂਰ੍ਛੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮੋਨ੍ਧਕਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਵ| ਧ੍ਰੂਮ੍ਰਂ ਕਸ੍ਣਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣਮ੍||੭||
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (8) · Śloka 8
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਕਫਪ੍ਰਸੇਕਸਨ੍ਤੋਸਨਿਦ੍ਰਾਰੁਚਿਗੌਰਵਾਰ੍ਤਃ |
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਘਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਫਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਰੋਮਹਰ੍ਸੋਲ੍ਪਰੁਜਂ ਵਮੇਤ੍ਤੁ ||੮||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः |
स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सरोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु ||८||
(च. चि. अ. २३) |
ਕਫਜਾਮਾਹ– ਤਨ੍ਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮੁਖਸ੍ਯ ਮਧੁਰਰਸਤ੍ਵਮ੍| ਸਨ੍ਤੋਸ ਇਤਿ ਸਨ੍ਤੋਸ ਇਵ ਸਨ੍ਤੋਸਃ, ਅਨ੍ਨਾਨਭਿਲਾਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਪ੍ਤੋ ਹਿ ਨਾਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ| ਅਰੁਚਿਰਭ੍ਯਵਹਾਰਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁ ਮਧੁਰਮ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਤਿਸ਼ੁਭ੍ਰਂ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ “ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਹਿਮਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਕਫਂ ਕਫੇਨ|” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੯) ਇਤਿ ਪਾਠਾਤ੍||੮||
Adhikarana tridoShajacchardilakShaNam (9) · Śloka 9
ਸ਼ੂਲਾਵਿਪਾਕਾਰੁਚਿਦਾਹਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਮੋਹਪ੍ਰਬਲਾ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮ੍ |
ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਲ੍ਲਵਣਾਮ੍ਲਨੀਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋਸ੍ਣਰਕ੍ਤਂ ਵਮਤਾਂ ਨਣਾਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੯||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम् |
छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात् ||९||
(च. चि. अ. २३) |
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਮਾਹ– ਸ਼ੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਲਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਮੋਹਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਬਲਾ ਸ਼ੂਲਾਦਿਪ੍ਰਬਲਾ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤ੍ਰਿਦੋਸਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯||
Adhikarana tridoShajacchardyA asAdhyalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਵਿਟ੍ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਵਹਾਨਿ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਯਦੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤਿ |
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਦੋਸਸ੍ਯ ਸਮਾਚਿਤਂ ਤਂ ਦੋਸਂ ਸਮੁਦ੍ਧੂਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਤ੍ ||੧੦||
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਸ੍ਤਤ੍ਸਮਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਂ ਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਤਿਯੁਤਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਮ੍ |
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਮਿਹਾਤਿਵੇਗਾਤ੍ਤਯਾਰ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਨਾਸ਼ਮੇਤਿ ||੧੧||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति |
उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात् ||१०||
विण्मूत्रयोस्तत्समगन्धवर्णं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम् |
प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति ||११||
(च. चि. अ. २३) |
ਅਸਾਧ੍ਯਾਮਾਹ– ਵਿਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਦੋਸਸ੍ਯ ਉਦ੍ਗਤਦੋਸਸ੍ਯ | ਦੋਸਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਂ ਵਾ, ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਾਨ੍ ਵਾ ਤਦ੍ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਨ੍| ਤਦਿਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਡਾਦਿਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟਿਸ੍ਤਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਸਮਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਂ ਛਰ੍ਦਯਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਇਯਂ ਤੁ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਵਿਕਤਿਵਿਸਮਸਮਵਾਯਾਰਬ੍ਧਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਛਰ੍ਦਯਃ ਪ੍ਰਬਲਾ ਏਵਂਵਿਧਾਃ ਸਤ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ||੧੦-੧੧||
Adhikarana AgantucchardilakShaNam (12) · Śloka 12
ਬੀਭਤ੍ਸਜਾ ਦੌਰ੍ਹਦਜਾਮਜਾ ਚ ਹ੍ਯਸਾਤ੍ਮਜਾ ਚ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾ ਚ ਯਾ ਹਿ |
ਸਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਾਂ ਚ ਵਿਭਾਵਯੇਚ੍ਚ ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯੇਣੈਵ ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਦੌ ||੧੨||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੯) |
View original
बीभत्सजा दौर्हृदजाऽऽमजा च ह्यसात्मजा च क्रिमिजा च या हि |
सा पञ्चमी तां च विभावयेच्च दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
ਆਗਨ੍ਤੁਜਾਮਾਹ– ਬੀਭਤ੍ਸਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੌਰ੍ਹਦਜਾ ਦੌਰ੍ਹਦਾਲਾਭਜਾ, ਆਮਜਾ ਅਜੀਰ੍ਣਜਾ, ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭਕ੍ਸਣਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਕ੍ਰਿਮਿਜਾ ਕੋਸ੍ਠਕ੍ਰਿਮਿਸਮ੍ਭਵਾ; ਬੀਭਤ੍ਸਜੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾਨ੍ਤੇਨੈਕਤ੍ਵੇਨੈਵ ਗਣਨੀਯਾ, ਆਗਨ੍ਤੁਜਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਗਨ੍ਤੁਜੈਵ, ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰਵਤ੍; ਯਦਿ ਤੁ ਬੀਭਤ੍ਸਜਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾ ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਗਣ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਤਾਂ ਚ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯੇਣੈਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾਯਾ ਏਵ ਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚ ਬੀਭਤ੍ਸਜਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਯੋਗਿਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਦ੍ਦੋਸਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ’ ‘ਸਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਾਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਬਹੁਵਚਨਾਨ੍ਤਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਣਨਯਾ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਣਨਾਂ ਨਾਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ| ਕਥਮਤ੍ਰ ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਵਿਭਾਵਨੀਯ ਇਤ੍ਯਾਹ– ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਦਾਵਿਤਿ| ਆਦੌ ਵਾਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨||
Adhikarana krimijacchardilakShaNam (13) · Śloka 13
ਸ਼ੂਲਹਲ੍ਲਾਸਬਹੁਲਾ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ |
ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗਤੁਲ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਚ ਲਕ੍ਸਿਤਾ ||੧੩||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੯) |
View original
शूलहृल्लासबहुला क्रिमिजा च विशेषतः |
क्रिमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
ਕ੍ਰਿਮਿਜਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਸ਼ੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗਤੁਲ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਿਤੇਤਿ ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗੇ ਕ੍ਰਿਮਿਲਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਯਤ੍ ਪੀਡਾਦਿਕਂ ਤਦਸ੍ਯਾਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||
Adhikarana asAdhyacchardilakShaNam (14) · Śloka 14
ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਯਾ ਛਰ੍ਦਿਰਤਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਪੂਯਯੁਕ੍ਤਾ |
ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਦੇਦਸਾਧ੍ਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਂ ਚ ||੧੪||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੩) |
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रसक्ता सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता |
सचन्द्रिकां तां प्रवदेदसाध्यां साध्यां चिकित्सेन्निरुपद्रवां च ||१४||
(च. चि. अ. २३) |
ਅਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਮਿਤਿ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਿਧਾਤੂਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ| ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਮਿਤਿ ਕਾਸਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਰਹਿਤਾਮ੍| ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਜ੍ਵਰੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਤਸ੍ਣਾ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮੇਵ ਚ| ਹਦ੍ਰੋਗਸ੍ਤਮਕਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦੇਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ||” ਇਤਿ||੧੪||
Adhikarana chardyA upadravAH (15) · Śloka 15
ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਵਿਸ਼ੋਸਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਮੋਹਭ੍ਰਮਵਿਪ੍ਰਲਾਪਾਃ |
ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਹਿ |
ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਜ੍ਵਰੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਤਸ੍ਣਾ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮੇਵ ਚ |
ਹਦ੍ਰੋਗਸ੍ਤਮਕਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦੇਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ||੧੫||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहसन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः |
पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकाले तु विशेषतो हि |
कासः श्वासो ज्वरो हिक्का तृष्णा वैचित्त्यमेव च |
हृद्रोगस्तमकश्चैव ज्ञेयाश्छर्देरुपद्रवाः ||१५||
ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਦ੍ਰਵਮਾਹ– ਕਾਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਂ ਵਿਮਤਚਿਤ੍ਤਤਾ||੧੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੧੫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने छर्दिनिदानं समाप्तम् ||१५||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦਿਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੧੫||