38. galagaṇḍagaṇḍamālāpacīgranthyarbudanidānam

Adhikarana galagaNDasya sAmAnyalakShaNam (1) · Śloka 1

அத கலகண்ட-கண்டமாலாபசீ-க்ரந்த்யர்புதநிதாநம் | நிபத்தஃ ஶ்வயதுர்யஸ்ய முஷ்கவல்லம்பதே கலே | மஹாந் வா யதி வா ஹ்ரஸ்வோ கலகண்டஂ தமாதிஶேத் ||௧|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

வத்தியுக்தமுஷ்கஸமாநலிங்கத்வாத்ததநந்தரஂ கலகண்டநிதாநம்| தஸ்ய ஸாமாந்யலிங்கமாஹ– நிபத்தஃ ஶ்வயதுரித்யாதி| நிபத்தோऽநுபந்தவாந்| முஷ்கவதண்டவத்| போஜேऽப்யுக்தம்– “மஹாந்தஂ ஶோதமல்பஂ வா ஹநுமந்யாகலாஶ்ரயம்| லம்பந்தஂ முஷ்கவத்தஷ்ட்வா கலகண்டஂ விநிர்திஶேத்||” இதி||௧||

Adhikarana galagaNDasamprAptiH (2) · Śloka 2

வாதஃ கபஶ்சாபி கலே ப்ரதுஷ்டோ மந்யே ச ஸஂஶ்ரித்ய ததைவ மேதஃ | குர்வந்தி கண்டஂ க்ரமஶஃ ஸ்வலிங்கைஃ ஸமந்விதஂ தஂ கலகண்டமாஹுஃ ||௨|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– வாத இத்யாதி| வாதகபமேதாஂஸி பதக் கலகண்டகாரணாநி, தேந த்ரய ஏவ கலகண்டாஃ; பைத்திகஸ்து ந பவத்யேவ, வ்யாதிஸ்வபாவாத்; சாதுர்தகஜ்வரவத்| சாதுர்தகே ஹி வசநம்– “சாதுர்தகோ தர்ஶயதி ப்ரபாவஂ த்விவிதஂ ஜ்வரஃ| ஜங்காப்யாஂ ஶ்லைஷ்மிகஃ பூர்வஂ ஶிரஸ்தோऽநிலஸம்பவஃ||” (ச. சி. அ. ௩) இதி| க்ரமஶ இத்யநேந ஶநைரேவ வர்தநஂ தர்ஶயதி| ஸ்வலிங்கைஃ ஸமந்விதமிதி “நிபத்தஃ ஶ்வயதுஃ” இத்யாதிநா உக்தகலகண்டலிங்கைரந்விதம்||௨||

Adhikarana vAtajagalagaNDalakShaNam (3) · Śloka 4

தோதாந்விதஃ கஷ்ணஸிராவநத்தஃ ஶ்யாவோऽருணோ வா பவநாத்மகஸ்து | பாருஷ்யயுக்தஶ்சிரவத்த்யபாகோ யதச்சயா பாகமியாத்கதாசித் ||௩|| வைரஸ்யமாஸ்யஸ்ய ச தஸ்ய ஜந்தோர்பவேத்ததா தாலுகலப்ரஶோஷஃ |௪| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

வாதஜமாஹ– தோதாந்விதே இத்யாதி| சிரவத்திரிதி விகாரப்ரபாவாத் வாதஜோऽபி சிரேண வர்ததே| யதச்சயா பாகமியாதிதி காரணாப்ரதிநியமேந கதாசித் பாகஂ யாதி, காரணாப்ரதிநியமஶ்ச பாஹ்யோऽபிப்ரேதஃ, ஆப்யந்தரஸ்து பாககாரணஂ பித்தஂ ரக்தஂ ச நியதமேவ| கதாசிதிதி ந ஸர்வகாலம்| “யதச்சயா சைவ பவேத் கதாசித்” இதி பாடாந்தரே ‘பாக’ இதி ஶேஷஃ||௩||–

Adhikarana shleShmajagalagaNDalakShaNam (4-5) · Śloka 5

ஸ்திரஃ ஸவர்ணோ குருருக்ரகண்டூஃ ஶீதோ மஹாஂஶ்சாபி கபாத்மகஸ்து ||௪|| சிராபிவத்திஂ பஜதே சிராத்வா ப்ரபச்யதே மந்தருஜஃ கதாசித் | மாதுர்யமாஸ்யஸ்ய ச தஸ்ய ஜந்தோர்பவேத்ததா தாலுகலப்ரலேபஃ ||௫|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

ஶ்லேஷ்மஜமாஹ– ஸ்திர இத்யாதி| ஸவர்ண இதி ப்ரகதிஸமவர்ணஃ||௪-௫||

Adhikarana medojagalagaNDalakShaNam (6) · Śloka 7

ஸ்நிக்தோ குருஃ பாண்டுரநிஷ்டகந்தோ மேதோபவஃ கண்டுயுதோऽல்பருக் ச | ப்ரலம்பதேऽலாபுவதல்பமூலோ தேஹாநுரூபக்ஷயவத்தியுக்தஃ ||௬|| ஸ்நிக்தாஸ்யதா தஸ்ய பவேச்ச ஜந்தோர்கலேऽநுஶப்தஂ குருதே ச நித்யம் |௭| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

மேதோஜமாஹ– ஸ்நிக்த இத்யாதி| தேஹாநுரூபக்ஷயவத்தியுக்த இதி தேஹக்ஷயே க்ஷயஂ, தேஹவத்தௌ ச வத்திஂ யாதீத்யர்தஃ| கலேऽநுஶப்தமிதி அநுநாதஂ கரோதி| ‘கலே து ஶப்தம்’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்||௬||–

Adhikarana galagaNDasyAsAdhyalakShaNam (7) · Śloka 8

கச்ச்ராச்ச்வஸந்தஂ மதுஸர்வகாத்ரஂ ஸஂவத்ஸராதீதமரோசகார்தம் ||௭|| க்ஷீணஂ ச வைத்யோ கலகண்டயுக்தஂ பிந்நஸ்வரஂ சாபி விவர்ஜயேச்ச |௮| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

அஸாத்யதாமாஹ– கச்ச்ராச்ச்வஸந்தமித்யாதி| கச்ச்ராச்ச்வஸந்தஂ துஃகேந ஶ்வாஸவிமோக்ஷகாரிணம்| பிந்நஸ்வரஂ ஸ்வரபேதவந்தம்||௭||–

Adhikarana gaNDamAlAlakShaNam (8) · Śloka 9

கர்கந்துகோலாமலகப்ரமாணைஃ கக்ஷாஂஸமந்யாகலவங்க்ஷணேஷு ||௮|| மேதஃகபாப்யாஂ சிரமந்தபாகைஃ ஸ்யாத்கண்டமாலா பஹுபிஶ்ச கண்டைஃ |௯| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

ஸ்தாநதுல்யதயா கண்டமாலாமிஹைவாஹ– கர்கந்துகோலாமலகப்ரமாணைரித்யாதி| கர்கந்துஃ ஶகாலகோலிஃ, கோலஂ பஹத்பதரம்| மேதஃகபாப்யாமிதி மேதோ தூஷ்யஂ, கபோ தோஷோऽத்ராரம்பகஃ, மேதஃகபௌ ப்ராதாந்யேநோக்தௌ; தேந வாதபித்தஸம்பந்தோऽப்யத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ| யதாஹ போஜஃ– “வாதபித்தகபா வத்தா மேதஶ்சாபி ஸமாசிதம்| ஜங்கயோஃ கண்டராஃ ப்ராப்ய மத்ஸ்யாண்டஸதஶாந் பஹூந்|| குர்வந்தி க்ரந்திதாஂஸ்தேப்யஃ புநஃ ப்ரகுபிதோऽநிலஃ| தாந் தோஷாநூர்த்வகோ வக்ஷஃகக்ஷமந்யாகலாஶ்ரிதஃ|| நாநாப்ரகாராந் குருதே க்ரந்தீந் ஸா த்வபசீ மதா| தாஂ து மாலாகதிஂ வித்யாத் கண்டஹத்தநுஸந்திஷு|| கண்டமாலாஂ விஜாநீயாதபசீதுல்யலக்ஷணாம்|” இதி| ஸ்யாத்கண்டமாலேதி மாலாதுல்யகண்டயோகாத் கண்டமாலா| கலமாத்ர ஏவ கண்டமாலா சரகே படிதா| யதா– “மேதஃகபாச்சோணிதஸஞ்சயோத்தோ கலஸ்ய மத்யே கலகண்ட ஏகஃ ஸ்யாத்கண்டமாலா பஹுபிஶ்ச கண்டைஃ” (ச. சி. அ. ௧௨) இதி||௮||–

Adhikarana apacIlakShaNam (9-10) · Śloka 10

தே க்ரந்தயஃ கேசிதவாப்தபாகாஃ ஸ்ரவந்தி நஶ்யந்தி பவந்தி சாந்யே ||௯|| காலாநுபந்தஂ சிரமாததாதி ஸைவாபசீதி ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ | ஸாத்யாஃ ஸ்மதாஃ பீநஸபார்ஶ்வஶூலகாஸஜ்வரச்சர்தியுதாஸ்த்வஸாத்யாஃ ||௧௦||

கண்டமாலாதுல்யதயா அபசீமாஹ– தே க்ரந்தய இத்யாதி| தே இதி கண்டமாலாரம்பகதோஷதூஷ்யகதா யே க்ரந்தயஸ்த ஏவேத்யர்தஃ| காலாநுபந்தஂ சிரமிதி சரகலாநுபந்தம்| ஸைவாபசீதி தாதஶீ அமாலாரூபா அபசீ பண்யதே| ஸைவாபசீதி இதிஶப்தேநாபிஹிதத்வாத் ப்ரவதந்தீதி க்ரியாயோகேऽபி ந த்விதீயா| அபசீநிருக்திஶ்சாபராபரோபசீயமாநதயா| அத ஏவ “சயப்ரகர்ஷாதபசீஂ வதந்தி|” (ஸு. நி. அ. ௧௧) இதி ஸுஶ்ருதஃ| சயப்ரகர்ஷஶ்சாபராபரபவநேநைவ, ஸாதுத்வஂ ச நைருக்த்யேந விதிநா| யதுக்தம்– “வர்ணாகமோ வர்ணவிபர்யயஶ்ச த்வௌ சாபரௌ வர்ணவிகாரநாஶௌ| தாதோஸ்ததர்தாதிஶயேந யோகஸ்ததுச்யதே பஞ்சவிதஂ நிருக்தம்||” இதி| அத ஏவோக்தம்– நஶ்யந்தி பவந்தி சாந்ய இதி| ஸாத்யாஃ ஸ்மதா இதி சேதஃ| பீநஸாதிபிருபத்ரவைரஸாத்யாஃ| அயஂ து க்ரந்திஃ சரகே கண்டமாலாயாமஸ்தி; ஸங்க்ரஹகாரேண து கண்டமாலயா ஸஹ துல்யத்வாதபச்யா அபச்யாமேவ க்ரந்திஃ படிதஃ||௯-௧௦||

Adhikarana grantherlakShaNam (11) · Śloka 11

வாதாதயோ மாஂஸமஸக் ப்ரதுஷ்டாஃ ஸந்தூஷ்ய மேதஶ்ச ததா ஸிராஶ்ச | வத்தோந்நதஂ விக்ரதிதஂ ச ஶோதஂ குர்வந்த்யதோ க்ரந்திரிதி ப்ரதிஷ்டஃ ||௧௧|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

அநந்தரமபசீகுடகதுல்யதயா க்ரந்திமாஹ– வாதாதய இத்யாதி| வாதபித்தகபாஃ ப்ரத்யேகஂ துஷ்டாஃ; துஷ்டிஶ்சாத்ர வத்திரேவ ந க்ஷயஃ, க்ஷீணாநாஂ விகாரகரணாக்ஷமத்வாத்| யத்யேவஂ தர்ஹி கதஂ வாதாதிக்ஷயே மந்தசேஷ்டாதயஃ? உச்யதே– தத்க்ஷயே விரோதிதோஷகோபாத்; யதா– மதுரஸ்நிக்தாதிபிர்வாதே க்ஷீணே தத்ஸமாநத்வாத் ஶ்லேஷ்மா ப்ரகுப்யதி| வசநஂ ஹி– “வத்திஶ்சாபி விரோதிநாம்|” இதி| ஸந்தூஷ்ய மேதஶ்ச மாஂஸமஸக் ஸிராஶ்சேத்யநேந மேதோஜஃ கபஸம்பந்தாத்யோ பவதி ததா ஸிராஜோऽபி வாயுநா ஸிராதுஷ்ட்யா யோ ஜந்யதே ஸ உச்யதே| ஏவஂ பஞ்ச க்ரந்தயஃ| ததேதி ஸந்தூஷ்ய| மாஂஸமஸகிதி அத்ராஸஜஃ க்ரமோல்லங்கநேந பாடோऽப்ராதாந்யப்ரதிபாதநார்தஃ, விஸர்பே து ஶோணிதமேவ ப்ரதாநம்| அத ஏவ க்வசித் சகாரமப்ராதாந்யஸூசகஂ நிவேஶ்ய ‘அஸக் ச’ இதி பாடஃ| சரகே து க்ரந்திஃ வாதகபஜ ஏவ க்ரந்திவிஸர்பஶப்தேநோக்தஃ| வத்தோந்நதமிதி வத்தஂ வர்துலம், உந்நதம் உச்சூநம்| விக்ரதிதஂ கடிநஂ, கககடஂ வா; விக்ரதிதத்வாதேவ க்ரந்திரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா||௧௧||

Adhikarana vAtajagranthilakShaNam (12) · Śloka 12

ஆயம்யதே வஶ்ச்யதி துத்யதே ச ப்ரத்யஸ்யதே மத்யதி பித்யதே ச | கஷ்ணோ மதுர்பஸ்திரிவாததஶ்ச பிந்நஃ ஸ்ரவேச்சாநிலஜோऽஸ்ரமச்சம் ||௧௨|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

அநிலக்ரந்திமாஹ– ஆயம்யத இத்யாதி| ஆயம்யதே ஆகஷ்ய தீர்கீக்ரியதே| வஶ்ச்யதீதி சிநத்தீவ, அத்ர திவாதேராகதிகணத்வாத் ‘ஶ்யந்’ ப்ரத்யயஃ| ப்ரத்யஸ்யதே க்ஷிப்யதே| மத்யதி ஆலோடயதீவ, அத்ராபி பூர்வவத் ஸமாதாநம்| பித்யதே விதீர்யத இவ| அஸ்ரஂ ஸ்ராவம்||௧௨||

Adhikarana pittajagranthilakShaNam (13) · Śloka 13

தந்தஹ்யதே தூப்யதி வஶ்ச்யதே ச பாபச்யதே ப்ரஜ்வலதீவ சாபி | ரக்தஃ ஸபீதோऽப்யதவாऽபி பித்தாத்பிந்நஃ ஸ்ரவேதுஷ்ணமதீவ சாஸ்ரம் ||௧௩|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

பித்தக்ரந்திமாஹ– தந்தஹ்யத இத்யாதி| தந்தஹ்யதே அத்யர்தஂ தஹ்யதே அக்நிநேவ| பாபச்யதே பஶஂ பச்யத இவ க்ஷாரேண, கிஂவா உத்க்வத்யத இவ| ப்ரஜ்வலதீவ ஜ்வலந் பஸ்மீபவதீவ||௧௩||

Adhikarana kaphajagranthilakShaNam (14) · Śloka 14

ஶீதோऽவிவர்ணோऽல்பருஜோऽதிகண்டுஃ பாஷாணவத் ஸஂஹநநோபபந்நஃ | சிராபிவத்தஶ்ச கபப்ரகோபாத்பிந்நஃ ஸ்ரவேச்சுக்லகநஂ ச பூயம் ||௧௪|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

கபக்ரந்திமாஹ– ஶீத இத்யாதி| அவிவர்ணஃ ப்ரகதிவர்ணஃ, ஈஷத்விவர்ண இதி கஶ்சித்| பாஷாணவத் ஸஂஹநநோபபந்ந இதி பாஷாணவத் கடிந இத்யர்தஃ; கிஂவா பாஷாணவத் பவதி, ஸஂஹநநோபபந்ந இதி ஸஂஹதாந்விதோ மஹாநித்யர்தஃ||௧௪||

Adhikarana medojagranthilakShaNam (15) · Śloka 15

ஶரீரவத்திக்ஷயவத்திஹாநிஃ ஸ்நிக்தோ மஹாந் கண்டுயுதோऽருஜஶ்ச | மேதஃகதோ கச்சதி சாத்ர பிந்நே பிண்யாகஸர்பிஃப்ரதிமஂ து மேதஃ ||௧௫|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

மேதோஜக்ரந்திமாஹ– ஶரீரேத்யாதி| ஶரீரவத்திக்ஷயவத்திஹாநிரிதி ஶரீரவத்திக்ஷயாப்யாஂ யதாக்ரமஂ வத்திஹாநீ யஸ்ய ஸ ததா| மேதோஜேஷ்வேவஂ யுக்திஃ தாதுஸ்வபாவாத் சிரஸ்தாயித்வாத்வா| கச்சதி சாத்ர பிந்நே பிண்யாகஸர்பிஃப்ரதிமஂ து மேத இதி பிந்நே ஸதி பிண்யாகஸ்திலகல்கஃ, ஸர்பிரத்ர ஸ்த்யாநஂ, தத்ஸதஶஂ மேதஃ ஸ்ரவதி| போஜேந து மேதோக்ரந்தேஃ ஸம்ப்ராப்திஃ பட்யதே| யதா– “மேதோ வாயுர்யதா மாஂஸே நிக்ஷிபேததவா த்வசி| தத்ர மேதோபவக்ரந்திஃ ஶ்யாவோ பவதி பாண்டுரஃ|| கஶஃ கஶே, மஹாந் ஸ்தூலே, க்ரந்திர்பிந்நஶ்ச பீடிதஃ| திலகல்கநிபஃ ஸ்ராவோ கதவச்சாஸ்ய ஜாயதே||” இதி||௧௫||

Adhikarana sirAjagrantheH samprAptiH lakShaNaM ca (16-17) · Śloka 17

வ்யாயாமஜாதைரபலஸ்ய தைஸ்தைராக்ஷிப்ய வாயுஸ்து ஸிராப்ரதாநம் | ஸங்குச்ய ஸம்பிண்ட்ய விஶோஷ்ய சாபி க்ரந்திஂ கரோத்யுந்நதமாஶு வத்தம் ||௧௬|| க்ரந்திஃ ஸிராஜஃ ஸ து கச்ச்ரஸாத்யோ பவேத்யதி ஸ்யாத் ஸருஜஶ்சலஶ்ச | ஸ சாருஜ ஶ்சாப்யசலோ மஹாஂஶ்ச மர்மோத்திதஶ்சாபி விவர்ஜநீயஃ ||௧௭|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

ஸிராஜக்ரந்தேஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– வ்யாயாமஜாதைரித்யாதி| ஸங்குச்யேதி அந்தர்பாவிதோऽத்ர ண்யர்தஃ, தேந ஸங்கோச்யேத்யர்தஃ| ஸம்பிண்ட்யேதி ஸஂஹதீகத்ய| உந்நதமாஶு வத்தமிதி அஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணேநைவ ஸித்தே புநஸ்ததுக்திரதிஶயார்தம்| ஸ ச ஸிராஜோ க்ரந்திர்யதி ஸருஜஶ்சலஶ்ச ஸ்யாத்ததா கச்ச்ரஸாத்யஃ| ஸ சாருஜஶ்சாபீத்யாதிநா ந ஸாத்யஃ| ஸ சேதி சகாரேணாருஜத்வாதிதர்மயோகாதபரேऽபி க்ரந்தயோऽஸாத்யா இதி ஸூசயதி| யதுக்தஂ போஜே– “பஞ்சைதாநருஜோ க்ரந்தீந் மர்மஜாநசலாஂஸ்த்யஜேத்| கபோலகலமந்யாஸு துஶ்சிகித்ஸ்யாஶ்ச ஸந்திஷு||” இதி| அந்யே து மாஂஸாஸக்ப்யாஂ ஷஷ்டஂ க்ரந்திஂ வதந்த ஏவஂ படந்தி– “ மாஂஸாஸஜஂ சார்புதலக்ஷணேந துல்யஂ ஹி தஷ்டஂ த்வத லக்ஷணஜ்ஞைஃ|” இதி கிந்த்வநார்ஷோऽயஂ பாடஃ, போஜாதிஸமாநதந்த்ரேஷ்வதஷ்டத்வாத்||௧௬-௧௭||

Adhikarana arbudasamprAptiH (18-19) · Śloka 20

காத்ரப்ரதேஶே க்வசிதேவ தோஷாஃ ஸம்மூர்சிதா மாஂஸமஸக் ப்ரதூஷ்ய | வத்தஂ ஸ்திரஂ மந்தருஜஂ மஹாந்தமநல்பமூலஂ சிரவத்த்யபாகம் ||௧௮|| குர்வந்தி மாஂஸோச்ச்ரயமத்யகாதஂ ததர்புதஂ ஶாஸ்த்ரவிதோ வதந்தி | வாதேந பித்தேந கபேந சாபி ரக்தேந மாஂஸேந ச மேதஸா வா ||௧௯|| தஜ்ஜாயதே தஸ்ய ச லக்ஷணாநி க்ரந்தேஃ ஸமாநாநி ததா பவந்தி |௨௦| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

மாஂஸஶோணிததூஷ்யஸாம்யாதர்புதாபிதாநம்| தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– காத்ரப்ரதேஶே க்வசிதித்யாதி| க்வசிதேவேத்யநேநாநியததேஶே, ந புநரபசீவந்நியததேஶே| “ஸம்மூர்சிதா” இதி பாடாந்தரே ஸம்மூர்சிதா வத்தாஃ, தூஷ்யஸஂஸஷ்டா இதி கார்திகஃ| மாஂஸமஸக் ப்ரதூஷ்யேதி ஸர்வார்புதஸாதாரணஂ தூஷ்யஂ, மாஂஸார்புதமேதோऽர்புதயோஸ்து விஶேஷேண மாஂஸதுஷ்டிஃ; மாஂஸார்புதமேதோऽர்புதயோரபி தத்தூஷகோ தோஷோऽஸ்தி, தேந தத்ராபி தோஷகர்ததயா ஸம்ப்ராப்திரியஂ பவதி| மாஂஸோச்ச்ரயமிதி மாஂஸோச்ச்ரயதயா ப்ரதீயமாநம்| மேதோஜேऽபி மாஂஸமுத்கதஂ பவதி| அத்யகாதமிதி தூராநுப்ரவிஷ்டம்; அத ஏவாநல்பமூலமித்யுக்தம்| வாதாதிபிஸ்ததர்புதஂ ஜாயதே பவதி, தேந ஷடர்புதாநி பவந்தி| க்ரந்தேஃ ஸமாநாநீதி வாதபித்தகபமேதோக்ரந்திபிர்வாதபித்தகபமேதோऽர்புதாநாஂ லக்ஷணாநி ஸமாநாநி, ஶோணிதஜமாஂஸஜயோஸ்து லக்ஷணஂ பதக் வக்ஷ்யதி||௧௮-௧௯||–

Adhikarana raktArbudalakShaNam (20-21) · Śloka 21

தோஷஃ ப்ரதுஷ்டோ ருதிரஂ ஸிராஶ்ச ஸங்குச்ய ஸம்பிண்ட்ய ததஸ்த்வபாகம் ||௨௦|| ஸாஸ்ராவமுந்நஹ்யதி மாஂஸபிண்டஂ மாஂஸாங்குரைராசிதமாஶுவத்தம் | கரோத்யஜஸ்ரஂ ருதிரப்ரவத்திமஸாத்யமேதத்ருதிராத்மகஂ து ||௨௧|| ரக்தக்ஷயோபத்ரவபீடிதத்வாத் பாண்டுர்பவேதர்புதபீடிதஸ்து | (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

ரக்தார்புதமாஹ– தோஷஃ ப்ரதுஷ்ட இத்யாதி| ஸங்குச்யேதி அந்தர்பாவிதோऽத்ர ண்யர்தஃ| அபாகமீஷத்பாகஂ, தேந ஸாஸ்ராவமித்யுபபந்நஂ பவதி| தோஷ உந்நஹ்யதி உச்ச்ரிதோ பவதி| ஸாஸ்ராவமீஷத்ஸ்ராவம்| மாஂஸபிண்டமாஶுவத்தஂ ஶீக்ரவர்தநஂ, மாஂஸாங்குரைராசிதஂ கரோதி, ததா அஜஸ்ரஂ ருதிரப்ரவத்திமபி கரோதி; ருதிரஂ சாத்ராதிஷ்டாநபூதஂ ஸிராகதஂ ப்ரவர்ததே ந து பாகாத், ஈஷதேவ ஸ்ராவஸ்ய க்லேதரூபஸ்யோக்தத்வாத்| கிஂவா உந்நஹ்யதீத்யந்தர்பாவிதண்யர்தஃ, தேந மாஂஸபிண்டமுந்நாஹயதி உத்கதஂ கரோதி| “தோஷாஃ ப்ரதுஷ்டா” இதி பாடபக்ஷே “ ஸாஸ்ராவமுந்நஹ்ய ஹி” இதி பாடஃ| உந்நஹ்ய உந்நாஹ்ய, அந்தர்பாவிதண்யர்தத்வாத்| ஹி பாதபூரணே||௨௦-௨௧||–

Adhikarana mAMsArbudasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (22-23) · Śloka 23

முஷ்டிப்ரஹாராதிபிரர்திதேऽங்கே மாஂஸஂ ப்ரதுஷ்டஂ ஜநயேத்தி ஶோதம் ||௨௨|| அவேதநஂ ஸ்நிக்தமநந்யவர்ணமபாகமஶ்மோபமமப்ரசால்யம் | ப்ரதுஷ்டமாஂஸஸ்ய நரஸ்ய காடமேதத்பவேந்மாஂஸபராயணஸ்ய ||௨௩|| மாஂஸார்புதஂ த்வேததஸாத்யமுக்தஂ... | (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

மாஂஸஜந்யஸம்ப்ராப்திமாஹ– முஷ்டிப்ரஹாராதிபிரித்யாதி| அஶ்மோபமஂ பாஷாணவத் கடிநம்| அப்ரசால்யஂ ஸ்திரம்| யத்யபி ரக்தமாஂஸார்புதயோ ரக்தமாஂஸயோர்ஹேதுத்வேநோக்திஸ்ததாऽபி ரக்தஜே பித்தஂ, மாஂஸஜே வாயுராரம்பகஃ, ஏவமபி தாப்யாஂ கததுக்தந்யாநேந வ்யபதேஶஃ| மாஂஸபராயணஸ்ய மாஂஸாஶநஶீலஸ்ய| தஸ்ய சாதிமாத்ரஂ மாஂஸவத்திஃ, “மாஂஸஂ மாஂஸேந வர்ததே” இத்யபிதாநாத்||௨௨-௨௩||–

Adhikarana asAdhyArbudam (24) · Śloka 24

...ஸாத்யேஷ்வபீமாநி து வர்ஜயேச்ச | ஸம்ப்ரஸ்ருதஂ மர்மணி யச்ச ஜாதஂ ஸ்ரோதஃஸு வா யச்ச பவேதசால்யம் ||௨௪|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

ஸாத்யேஷ்வப்யஸாத்யப்ரகாராநாஹ– ஸாத்யேஷ்வபீத்யாதி| ஸம்ப்ரஸ்ருதஂ ஸ்ராவயுக்தஂ, ஸ்ராவஶ்சாத்ராபாகித்வேऽபி த்வகவதரணாத் மநாகவகந்தவ்யஃ| ஸ்ரோதஃஸு நாஸாதிஷு| அசால்யஂ ஸ்திரம்||௨௪||

Adhikarana adhyarbudalakShaNam (25) · Śloka 25

யஜ்ஜாயதேऽந்யத் கலு பூர்வஜாதே ஜ்ஞேயஂ ததத்த்யர்புதமர்புதஜ்ஞைஃ | யத்த்வந்த்வஜாதஂ யுகபத் க்ரமாத்வா த்விரர்புதஂ தச்ச பவேதஸாத்யம் ||௨௫|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

அத்யர்புதமாஹ– யஜ்ஜாயத இத்யாதிநா| அதிகமர்புதம் அத்யர்புதம், ஏதத்த்விரர்புதமேவ| யத்த்வந்த்வஜாதஂ யுகபத் க்ரமாத்வேதி த்வந்த்வஜாதஂ யுக்மேந ஜாதஂ, யுகபதேகதா க்ரமேண வா, தத்த்விரர்புதஂ ந ஸாத்யம்| ததாச போஜஃ– “அர்புதே த்வர்புதஂ ஜாதஂ த்வந்த்வஜஂ சாநுஜஂ ச யத்| த்விரர்புதமிதி ஜ்ஞேயஂ தச்சாஸாத்யஂ விநிர்திஶேத்||” இதி||௨௫||

Adhikarana arbudAnAM pAkAbhAve hetuH (26) · Śloka 26

ந பாகமாயாந்தி கபாதிகத்வாந்மேதோபஹுத்வாச்ச விஶேஷதஸ்து | தோஷஸ்திரத்வாத்க்ரதநாச்ச தேஷாஂ ஸர்வார்புதாந்யேவ நிஸர்கதஸ்து ||௨௬|| (ஸு. நி. அ. ௧௧) |

அர்புதாநாஂ பாகாபாவே ஹேதுமாஹ– ந பாகமாயாந்தீத்யாதி| ஸர்வார்புதாநி பித்தரக்தஜாந்யபி ந பாகமாயாந்தி, குதஃ இத்யத ஆஹ– கபாதிகத்வாந்மேதோபஹுத்வாச்ச| நநு, அபச்யாமபி விஶேஷதஃ கபமேதஸீ அதிகே, அத ச தஸ்யாஃ பாகோऽஸ்த்யேவ, இத்யத ஆஹ– தோஷஸ்திரத்வாதிதி| அபச்யாஂ காலாந்தரேண ஹி ரக்தபித்தமதிகஂ பாகமாரபதே, தச்சேஹ தோஷஸ்திரத்வாத் ஸதா ஸதஶதோஷத்வாத் க்ரதிதத்வாச்ச ந பாகாரம்பகம்| அந்யே து தோஷஸ்திரத்வாதிதி தோஷோச்ச்ராயரூபஶோதகாடிந்யாதித்யாஹுஃ; ததப்ரயோஜநகம், அந்யத்ர தோஷோச்ச்ராயஶோதகாடிந்யேऽபி பாகதர்ஶநாத்| அத குதோ யதோக்தஹேதுஸம்பதித்யாஹ– நிஸர்கதஸ்த்விதி| நிஸர்கதோ வ்யாதிஸ்வபாவாத்| போஜேऽப்யுக்தம்– “ந பச்யதே ஸ்திரத்வாச்ச க்ரதிதத்வாத் ஸ்வபாவதஃ|” இதி||௨௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 38

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே கலகண்டகண்டமாலாபசீக்ரந்த்யர்புதநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௮||

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தவிரசிதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ கலகண்டகண்டமாலாபசீக்ரந்த்யர்புதநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௮||