Adhikarana hRudroganidAnam (1) · Śloka 1
அத ஹத்ரோகநிதாநம் | அத்யுஷ்ணகுர்வந்நகஷாயதிக்தஶ்ரமாபிகாதாத்யஶநப்ரஸங்கைஃ | ஸஞ்சிந்தநைர்வேகவிதாரணைஶ்ச ஹதாமயஃ பஞ்சவிதஃ ப்ரதிஷ்டஃ ||௧||
अथ हृद्रोगनिदानम् | अत्युष्णगुर्वन्नकषायतिक्तश्रमाभिघाताध्यशनप्रसङ्गैः | सञ्चिन्तनैर्वेगविधारणैश्च हृदामयः पञ्चविधः प्रदिष्टः ||१||
🔊 Audio coming soon
குல்மஸ்ய ஹதயஂ ஸ்தாநமுக்தம், அதோ ஹதயஸங்கீர்தநாத் ஹத்ரோகாரம்பஃ| ப்ரஸங்கஃ ஸாதத்யேந ஸேவா, அத்யுஷ்ணாதயோ யதாயோக்யஂ வாதாதீநாஂ க்ரிமேஶ்ச நிதாநமிதி போத்யம்||௧||
Adhikarana hRudrogasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (2) · Śloka 2
தூஷயித்வா ரஸஂ தோஷா விகுணா ஹதயஂ கதாஃ | ஹதி பாதாஂ ப்ரகுர்வந்தி ஹத்ரோகஂ தஂ ப்ரசக்ஷதே ||௨|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௩) |
दूषयित्वा रसं दोषा विगुणा हृदयं गताः | हृदि बाधां प्रकुर्वन्ति हृद्रोगं तं प्रचक्षते ||२|| (सु. उ. तं. अ. ४३) |
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திஂ ஸாமாந்யலக்ஷணஂ சாஹ– தூஷயித்வேத்யாதி| தூஷயித்வா ரஸமிதி ரஸஸ்ய ஹதயாஶ்ரயத்வாத்| விகுணாஃ குபிதாஃ| ஹத்ரோகமிதி வாச்யே யத்பாதாக்ரஹணஂ, தத்தோஷபேதேந பாதாவைசித்ர்யஜ்ஞாபநார்தஂ, பாதாஶப்தேந சாத்ர நாநாவிதா பீடேதி ஜேஜ்ஜடஃ, பங்கவத் பீடேதி கயதாஸஃ| ஹத்ரோகமிதி ‘வா ஶோகஷ்யஞ்ரோகேஷு’ இதி ரோகே பரே ஹதயஸ்ய ஹத்பாவஃ, அதவா ஹதோ ரோகோ ஹத்ரோகஃ||௨||
Adhikarana vAtikahRudrogalakShaNam (3) · Śloka 3
ஆயம்யதே மாருதஜே ஹதயஂ துத்யதே ததா | நிர்மத்யதே தீர்யதே ச ஸ்போட்யதே பாட்யதேऽபி ச ||௩|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௩) |
आयम्यते मारुतजे हृदयं तुद्यते तथा | निर्मथ्यते दीर्यते च स्फोट्यते पाट्यतेऽपि च ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४३) |
🔊 Audio coming soon
வாதிகஹத்ரோகலக்ஷணமாஹ– ஆயம்யத இத்யாதி| ஆயம்யதே ஆகஷ்யத இவ| துத்யதே ஸூச்யேவ| நிர்மத்யதே தண்டேநேவ| தீர்யதே த்விதேவ க்ரியதே| ஸ்போட்யதே ஆரயேவ| பாட்யதே குடாரேணேவ||௩||
Adhikarana paittikahRudrogalakShaNam (4) · Śloka 4
தஷ்ணோஷ்மாதாஹசோஷாஃ ஸ்யுஃ பைத்திகே ஹதயக்லமஃ | தூமாயநஂ ச மூர்சா ச ஸ்வேதஃ ஶோஷோ முகஸ்ய ச ||௪|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௩) |
तृष्णोष्मादाहचोषाः स्युः पैत्तिके हृदयक्लमः | धूमायनं च मूर्छा च स्वेदः शोषो मुखस्य च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४३) |
🔊 Audio coming soon
பைத்திகலக்ஷணமாஹ– தஷ்ணேத்யாதி| ஊஷ்மா கிஞ்சித்தாஹஃ| ஹதயக்லமஃ ஹதயாகுலத்வஂ, க்லாநிரிதி யாவத்||௪||
Adhikarana shlaiShmikahRudrogalakShaNam (5) · Śloka 5
கௌரவஂ கபஸஂஸ்ராவோऽருசிஃ ஸ்தம்போऽக்நிமார்தவம் | மாதுர்யமபி சாஸ்யஸ்ய பலாஸாவததே ஹதி ||௫|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௩) |
गौरवं कफसंस्रावोऽरुचिः स्तम्भोऽग्निमार्दवम् | माधुर्यमपि चास्यस्य बलासावतते हृदि ||५|| (सु. उ. तं. अ. ४३) |
🔊 Audio coming soon
ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– கௌரவமித்யாதி| பலாஸாவததே குபிதகபவ்யாப்தே, “தோஷா துஷ்டா தூஷயிதாரோ பவந்தி” இத்யாகமாத்||௫||
Adhikarana sAnnipAtikahRudrogalakShaNaM, krimijahRudrogalakShaNaM ca (6) · Śloka 6
வித்யாத்த்ரிதோஷஂ த்வபி ஸர்வலிங்கஂ தீவ்ரார்திதோதஂ க்ரிமிஜஂ ஸகண்டூம் | (ச. சி. அ. ௨௬) | உத்க்லேதஃ ஷ்டீவநஂ தோதஃ ஶூலஂ ஹல்லாஸகஸ்தமஃ | அருசிஃ ஶ்யாவநேத்ரத்வஂ ஶோதஶ்ச க்ரிமிஜே பவேத் ||௬|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௩) |
विद्यात्त्रिदोषं त्वपि सर्वलिङ्गं तीव्रार्तितोदं क्रिमिजं सकण्डूम् | (च. चि. अ. २६) | उत्क्लेदः ष्ठीवनं तोदः शूलं हृल्लासकस्तमः | अरुचिः श्यावनेत्रत्वं शोथश्च क्रिमिजे भवेत् ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४३) |
🔊 Audio coming soon
ஸாந்நிபாதிகமாஹ– வித்யாதித்யாதி| ஸர்வலிங்கமித்யநேந ப்ரகதிஸமஸமவாயாரப்தத்வமுக்தஂ, தேந சிகித்ஸாऽப்யஸ்ய ப்ரத்யேகஂ வாதாதிஜஸ்ய யா ஸா மிலிதைவ கார்யா| அபசாராச்சேஹ க்ரந்திருத்பத்யதே ததஃ க்ரிமிஸம்பவஃ| உக்தஂ ஹி சரகேண– “த்ரிதோஷஜே து ஹத்ரோகே யோ துராத்மா நிஷேவதே| திலக்ஷீரகுடாதீநி க்ரந்திஸ்தஸ்யோபஜாயதே|| மர்மைகதேஶே ஸங்க்லேதஂ ரஸஶ்சாஸ்யோபகச்சதி| ஸங்க்லேதாத் க்ரிமயஶ்சாஸ்ய பவந்த்யுபஹதாத்மநஃ||” (ச. ஸூ. அ. ௧௭) இதி| தஸ்யைவேதஂ லக்ஷணமாஹ– தீவ்ரார்திதோதஂ க்ரிமிஜஂ ஸகண்டூமிதி| உத்க்லேத இத்யாதிநா தமோऽந்தஂ த்ரிதோஷஜஹத்ரோகலக்ஷணஂ; தத்ர தோதஶூலே வாதாத், உத்க்லேதஹல்லாஸௌ கபாத், தமஃ பித்தாத், ஷ்டீவநஂ கபபித்தாத்| அருசிரித்யாதிநா க்ரிமிஜஸ்யேதி ஜேஜ்ஜடஃ; கயதாஸஸ்த்வாஹ– ஶ்யாவநேத்ரத்வபர்யந்தேந த்ரிதோஷஜலக்ஷணமிதி| ஸ்யாதேதத், த்ரிதோஷஜபதஂ ந தாவதத்ர ஸுஶ்ருதேந படிதம்; அதஃ ஸர்வமேவ உத்க்லேதாதி ஶோதாந்தஂ க்ரிமிஜலக்ஷணஂ பவிஷ்யதி| நைவஂ, “வித்யாத்த்ரிதோஷஂ த்வபி ஸர்வலிங்கஂ தீவ்ரார்திதோதஂ க்ரிமிஜஂ ஸகண்டூம்|” (ச. சி. அ. ௨௬) இதி தடபலஸ்ய வாக்யாத்| உத்க்லேத இத்யாதிஸ்து ஏக ஏவ ஶ்லோகஃ ஸுஶ்ருதேந படிதஃ, நது பதக் ஸந்நிபாதலக்ஷணஂ, ததஸ்த்ரிதோஷஜஸ்யாநபிதாநே ஸுஶ்ருதே ந்யூநத்வஂ ஸ்யாத்| த்ரிதோஷாஶ்மரீவத்தஸ்யாஸம்பவ ஏவேதி சேத்? நைவஂ, தந்த்ராந்தரேஷு படிதத்வாத்| ததாச ஹாரீதஃ– “ஸர்வாணி ரூபாணி ச ஸந்நிபாதாச்சிரோத்திதஂ சாபி வதந்த்யஸாத்யம்|” இதி| சரகேऽப்யுக்தம்– “ஹேதுலக்ஷணஸஂஸர்காதுச்யதே ஸாந்நிபாதிகஃ|” (ச. ஸூ. அ. ௧௭) இதி; ததா ‘த்ரிதோஷஜே து ஹத்ரோகே யோ துராத்மா நிஷேவதே|’ (ச. ஸூ. அ. ௧௭) இத்யாதி| கண்டரவேண து த்ரிதோஷஜபதஂ யந்ந படிதஂ ஸுஶ்ருதேந, தத் க்ரிமிஜஸ்யாபி த்ரிதோஷஜத்வக்யாபநார்தமித்யாசக்ஷதே| நநு, தோஷஜாவாந்தராவஸ்தாவிஶேஷத்வாத் க்ரிமிஜோऽபி தோஷஜ ஏவ, தத் கதஂ ஹதாமயஃ பஞ்சவித இதி? நைவஂ, ரோகஜஸ்யாபி ரோகஸ்ய பதக்த்வதர்ஶநாத்| யதுக்தம்– ‘நிதாநார்தகர’ (ச. சி. அ. ௮) இத்யாதி| த்விதோஷஜஸ்த்வநுக்தோऽபி ப்ரகதிஸமஸமவாயத்வாத்போத்யஃ||௬||
Adhikarana hRudrogopadravAH (7-8) · Śloka 8
மர்மைகதேஶஂ ஸங்க்லேதஂ ரஸஶ்சாப்யுபகச்சதி | ஸங்க்லேதாத்கமயஶ்சாஸ்ய பவந்த்யுபஹதாத்மநஃ ||௭|| க்லமஃ ஸாதோ ப்ரமஃ ஶோஷோ ஜ்ஞேயாஸ்தேஷாமுபத்ரவாஃ | க்ரிமிஜே க்ரிமிஜாதீநாஂ ஶ்லைஷ்மிகாணாஂ ச யே மதாஃ ||௮||
मर्मैकदेशं सङ्क्लेदं रसश्चाप्युपगच्छति | सङ्क्लेदात्कृमयश्चास्य भवन्त्युपहतात्मनः ||७|| क्लमः सादो भ्रमः शोषो ज्ञेयास्तेषामुपद्रवाः | क्रिमिजे क्रिमिजातीनां श्लैष्मिकाणां च ये मताः ||८||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வேஷாமுபத்ரவாநாஹ– க்லம இத்யாதி| ஶ்லைஷ்மிகாணாஂ கமீணாஂ யே உபத்ரவாஸ்தே க்ரிமிஜஹத்ரோகேऽபி ஸ்யுஃ| தே ச ஹல்லாஸாஸ்யஸ்ரவணாவிபாகாதயஃ||௭-௮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ஹத்ரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௨௯||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने हृद्रोगनिदानं समाप्तम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஹத்ரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௨௯||