Adhikarana kAsasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (1-2) · Śloka 2
அத காஸநிதாநம் |
தூமோபகாதாத்ரஸதஸ்ததைவ வ்யாயாமரூக்ஷாந்நநிஷேவணாச்ச |
விமார்ககத்வாச்ச ஹி போஜநஸ்ய வேகாவரோதாத் க்ஷவதோஸ்ததைவ ||௧||
ப்ராணோ ஹ்யுதாநாநுகதஃ ப்ரதுஷ்டஃ ஸ பிந்நகாஂஸ்யஸ்வநதுல்யகோஷஃ |
நிரேதி வக்த்ராத் ஸஹஸா ஸதோஷோ மநீஷிபிஃ காஸ இதி ப்ரதிஷ்டஃ ||௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
अथ कासनिदानम् |
धूमोपघाताद्रसतस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च |
विमार्गगत्वाच्च हि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ||१||
प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः स भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः |
निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषो मनीषिभिः कास इति प्रदिष्टः ||२||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
க்ஷயரூபே காஸபாடாத் காஸோபேக்ஷயா ச க்ஷயோத்பத்தேஸ்ததநந்தரஂ காஸநிதாநமாஹ– தூமோபகாதாதித்யாதி| தூமேந முகநாஸாப்ரவிஷ்டேநோபகாதோ தூமோபகாதஃ| ரஸத இதி வாதேநோர்த்வஂ நீதாதாமரஸாத், ‘ரஜஸ’ இதி பாடாந்தரே முகநாஸாப்ரவிஷ்டதூலேரித்யர்தஃ| விமார்ககத்வஂ ச ஹி போஜநஸ்யாதித்ருதாப்யவஹாராதிநா| சஶப்தஃ ஸமுச்சயே, ஹி பாதபூரணே| வேகாவரோதாதிதி புரீஷாதேஃ, தேந ஹி வாயுரூர்த்வகஃ ஸ்யாத்| க்ஷவதோஸ்ததைவேதி வேகாவரோதாதிதி ஸம்பந்தஃ| ப்ராணோ வாயுருதாநேந துஷ்டேநாநுகதோ வக்த்ராந்நிரேதி| ஸ வாயுஃ, பிந்நகாஂஸ்யபாத்ரவத் ஹதஸ்வநஃ காஸ இதி ப்ரதிஷ்டஃ| ஸதோஷஃ ஸகபபித்தஃ, வாதிகபைத்திகாதிபேதபிந்ந இதி வா| ஏதேநைவ ஸமாநஸ்தாநநிதாநாப்யாஂ ஹிக்காஶ்வாஸாப்யாமஸ்ய பேதஃ, ந ஹி தத்ர வாதிகபைத்திகாதிபேதேந வ்யபதேஶ இதி கதாதரஃ| கஸதி ஶிரஃகண்டாதூர்த்வஂ கச்சதி வாயுரிதி காஸஃ, ‘கஸ’ கதௌ இத்யஸ்மாத்; ‘கஸநாத் காஸஃ’ (ச. சி. அ. ௧௮) இதி சரகே பாடஃ; காஸநஂ காஸ இதி வா, “பிந்நஸ்வரஃ காஸதி ஶுஷ்கமேவ” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) இதி ஸுஶ்ருததர்ஶநாத்||௧-௨||
Adhikarana kAsasa~gkhyA (3) · Śloka 3
பஞ்ச காஸாஃ ஸ்மதா வாதபித்தஶ்லேஷ்மக்ஷதக்ஷயைஃ |
க்ஷயாயோபேக்ஷிதாஃ ஸர்வே பலிநஶ்சோத்தரோத்தரம் ||௩||
(அ. ஹ. நி. அ. ௩) |
View original
पञ्च कासाः स्मृता वातपित्तश्लेष्मक्षतक्षयैः |
क्षयायोपेक्षिताः सर्वे बलिनश्चोत्तरोत्तरम् ||३||
(अ. हृ. नि. अ. ३) |
ஸங்க்யாமாஹ– பஞ்சேத்யாதி| பஞ்ச காஸா இதி ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ பஞ்சக்ரஹணஂ ஜராகாஸஸ்ய தோஷஜேஷ்வந்தர்பூதஸ்யாதிகத்வநிராஸார்தஂ, பஞ்சாநாமபி வா க்ஷயகாரணத்வப்ரதிபாதநார்தமிதி| க்ஷயாய தாதுக்ஷயாய||௩||
Adhikarana kAsapUrvarUpam (4) · Śloka 4
பூர்வரூபஂ பவேத்தேஷாஂ ஶூகபூர்ணகலாஸ்யதா |
கண்டே கண்டூஶ்ச போஜ்யாநாமவரோதஶ்ச ஜாயதே ||௪||
(ச. சி. அ. ௨௨) |
View original
पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता |
कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते ||४||
(च. चि. अ. २२) |
பூர்வரூபமாஹ– பூர்வேத்யாதி| போஜ்யாநாமவரோத இதி அருசிரப்யவஹாராஸாமர்த்யஂ வா||௪||
Adhikarana vAtikakAsalakShaNam (5) · Śloka 5
ஹச்சங்கமூர்தோதரபார்ஶ்வஶூலீ க்ஷாமாநநஃ க்ஷீணபலஸ்வரௌஜாஃ |
ப்ரஸக்தவேகஸ்து ஸமீரணேந பிந்நஸ்வரஃ காஸதி ஶுஷ்கமேவ ||௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः |
प्रसक्तवेगस्तु समीरणेन भिन्नस्वरः कासति शुष्कमेव ||५||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
வாதிககாஸஸ்வரூபமாஹ– ஹதித்யாதி| ஶங்கோ லலாடைகதேஶஃ| க்ஷாமாநநஃ ஶுஷ்கமுகஃ, வாதேந ஶோஷணாத்| ப்ரஸக்தவேகஃ ஸததகாஸவேகஃ| ஶுஷ்கமிதி ஶ்லேஷ்மாதிநிஷ்டீவநரஹிதம்||௫||
Adhikarana paittikakAsalakShaNam (6) · Śloka 6
உரோவிதாஹஜ்வரவக்த்ரஶோஷைரப்யர்திதஸ்திக்தமுகஸ்தஷார்தஃ |
பித்தேந பீதாநி வமேத் கடூநி காஸேத் ஸபாண்டுஃ பரிதஹ்யமாநஃ ||௬||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः |
पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् सपाण्डुः परिदह्यमानः ||६||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
பைத்திககாஸமாஹ– உர இத்யாதி| அப்யர்திதஃ பீடிதஃ||௬||
Adhikarana kaphajakAsalakShaNam (7) · Śloka 7
ப்ரலிப்யமாநேந முகேந ஸீதந் ஶிரோருஜார்தஃ கபபூர்ணதேஹஃ |
அபக்தருக்கௌரவகண்டுயுக்தஃ காஸேத்பஶஂ ஸாந்த்ரகபஃ கபேந ||௭||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
प्रलिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः |
अभक्तरुग्गौरवकण्डुयुक्तः कासेद्भृशं सान्द्रकफः कफेन ||७||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
கபஜகாஸமாஹ– ப்ரலிப்யமாநேநேத்யாதி| ப்ரலிப்யமாநேந ஶ்லேஷ்மலிப்தேந முகேநோபலக்ஷிதஃ, ஸீதந் அங்காவஸாதயுக்தஃ| அபக்தருக் அருசிஃ||௭||
Adhikarana kShatajakAsalakShaNam (8-11) · Śloka 11
அதிவ்யவாயபாராத்வயுத்தாஶ்வகஜவிக்ரஹைஃ |
ரூக்ஷஸ்யோரஃக்ஷதஂ வாயுர்கஹீத்வா காஸமாசரேத் ||௮||
ஸ பூர்வஂ காஸதே ஶுஷ்கஂ ததஃ ஷ்டீவேத் ஸஶோணிதம் |
கண்டேந ருஜதாऽத்யர்தஂ விருக்ணேநேவ சோரஸா ||௯||
ஸூசீபிரிவ தீக்ஷ்ணாபிஸ்துத்யமாநேந ஶூலிநா |
துஃகஸ்பர்ஶேந ஶூலேந பேதபீடாபிதாபிநா ||௧௦||
பர்வபேதஜ்வரஶ்வாஸதஷ்ணாவைஸ்வர்யபீடிதஃ |
பாராவத இவாகூஜந் காஸவேகாத் க்ஷதோத்பவாத் ||௧௧||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
अतिव्यवायभाराध्वयुद्धाश्वगजविग्रहैः |
रूक्षस्योरःक्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमाचरेत् ||८||
स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत् सशोणितम् |
कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा ||९||
सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना |
दुःखस्पर्शेन शूलेन भेदपीडाभितापिना ||१०||
पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यपीडितः |
पारावत इवाकूजन् कासवेगात् क्षतोद्भवात् ||११||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
க்ஷதகாஸமாஹ– அதிவ்யவாயேத்யாதி| விக்ரஹோ விதாரணஂ யுத்தஸ்யோபாத்தத்வாத்; ‘நிக்ரஹ’ இதி பாடே ஸ ஏவார்தஃ| ததஃ ஷ்டீவேத் ஸஶோணிதமிதி காஸாபிகாதேந ஹதயஸ்ய விதாரணாத்| கண்டேநேதி உபலக்ஷணே ததீயா, ஏவமுரஸேதி| விருக்ணேநேவ பக்நேநேவ, ஸூசீபிரிவ துத்யமாநேந, ஶூலிநா துஃகஸ்பர்ஶேந சோரஸேதி ஸம்பந்தஃ| துஃகஸ்பர்ஶத்வஂ ஸ்பர்ஶாஸஹத்வம்| ஶூலேநோபலக்ஷிதஃ, தச்ச பார்ஶ்வாதௌ போத்யம்| வாக்படேநாபி பட்யதே– ‘பார்ஶ்வஶூலீ’ (வா. நி. அ. ௩) இதி| பேதபீடாபிதாபிநேதி ஶூலவிஶேஷணம்| பாராவத இவ கூஜந், பவதீதி ஶேஷஃ||௮-௧௧||
Adhikarana kShayajakAsalakShaNam (12-13) · Śloka 13
விஷமாஸாத்ம்யபோஜ்யாதிவ்யவாயாத்வேகநிக்ரஹாத் |
கணிநாஂ ஶோசதாஂ நணாஂ வ்யாபந்நேऽக்நௌ த்ரயோ மலாஃ |
குபிதாஃ க்ஷயஜஂ காஸஂ குர்யுர்தேஹக்ஷயப்ரதம் ||௧௨||
ஸ காத்ரஶூலஜ்வரதாஹமோஹாந் ப்ராணக்ஷயஂ சோபலபேத காஸீ |
ஶுஷ்யந் விநிஷ்டீவதி துர்பலஸ்து ப்ரக்ஷீணமாஂஸோ ருதிரஂ ஸபூயம் |
தஂ ஸர்வலிங்கஂ பஶதுஶ்சிகித்ஸ்யஂ சிகித்ஸிதஜ்ஞாஃ க்ஷயஜஂ வதந்தி ||௧௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
विषमासात्म्यभोज्यातिव्यवायाद्वेगनिग्रहात् |
घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः |
कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम् ||१२||
स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी |
शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् |
तं सर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
க்ஷயஜகாஸமாஹ– விஷமேத்யாதி| கணிநாஂ ஶோசதாஂ சாஹாராபாவாத் குபிதேந வாயுநாऽக்நேருப்லவாத்தோஷத்ரயப்ரகோப இதி| க்ஷயஜமிதி ஶுக்ராதிதாதுக்ஷயஜஂ, நது ராஜயக்ஷ்மஜம்| த்ரிதோஷஜேऽபி ராஜயக்ஷ்மணி காஸஃ கபேநைவ க்ரியதே| யதுக்தம்– “காஸஃ கண்டஸ்ய சோத்த்வஂஸோ விஜ்ஞேயஃ கபகோபதஃ|” இதி; க்ஷயஜகாஸஸ்து த்ரிதோஷஜ இதி| நநு, காஸாதேவ க்ஷயோ ஜாயதே தத் கதஂ க்ஷயஜஃ காஸ இதி? உக்தஂ ஹி– “காஸாத் ஸஞ்ஜாயதே க்ஷயஃ|” (ச. சி. அ. ௮) இதி| உச்யதே– தஷ்டோ ஹி பரஸ்பரஂ வ்யக்திபேதேந கார்யகாரணபாவோ பஹுஶஃ, யதாऽதீஸாரார்ஶோக்நிமாந்த்யாதாவிதி| நநு ஸ காத்ரஶூலேத்யாதிஶ்லோகார்தஸ்ய க்ஷயஜகாஸமத்யே பாடோऽயுக்தஃ ப்ரதிபாதி, ஸுஶ்ருதே க்ஷதஜகாஸே படிதத்வாத்; க்ஷயகாஸஶ்சாத்ர சரகஸுஶ்ருதவாக்யே மேலயித்வா மாதவகரேண லிகிதஃ; உச்யதே– ஸ காத்ரஶூலேத்யாத்யநந்தரஂ க்ஷயகாஸஃ ஸுஶ்ருதேந படிதஃ; தேந ‘ஸகாத்ரஶூல’ இத்யாதிஶ்லோகார்தஸ்ய பரேண ஸம்பந்தாத் க்ஷயகாஸலிங்கத்வமிதி மாதவகரஸ்யாபிப்ராய; ஏதச்சாந்யே நாநுமந்யந்தே, யதஃ க்ஷதகாஸஸ்யாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வக்யாபநபரமேதத்வ்யாக்யாதஂ ஜேஜ்ஜடேந, கயதாஸேநாபி க்ஷதஜகாஸரூபத்வேநேதி||௧௨-௧௩||
Adhikarana kAsasya sAdhyatvAdilakShaNam (14-15) · Śloka 15
இத்யேஷ க்ஷயஜஃ காஸஃ க்ஷீணாநாஂ தேஹநாஶநஃ |
ஸாத்யோ பலவதாஂ வா ஸ்யாத்யாப்யஸ்த்வேவஂ க்ஷதோத்திதஃ ||௧௪||
நவௌ கதாசித்ஸித்யேதாமபி பாதகுணாந்விதௌ |
ஸ்தவிராணாஂ ஜராகாஸஃ ஸர்வோ யாப்யஃ ப்ரகீர்திதஃ |
த்ரீந் பூர்வாந் ஸாதயேத் ஸாத்யாந் பத்யைர்யாப்யாஂஸ்து யாபயேத் ||௧௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௨) |
View original
इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः |
साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः ||१४||
नवौ कदाचित्सिध्येतामपि पादगुणान्वितौ |
स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः |
त्रीन् पूर्वान् साधयेत् साध्यान् पथ्यैर्याप्यांस्तु यापयेत् ||१५||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
அஸாத்யத்வாதிலக்ஷணமாஹ– இதீத்யாதி| பாதகுணாந்விதாவிதி வைத்யாதிசதுஷ்பாதஸம்பந்நௌ| ஸ்தவிராணாஂ வத்தாநாஂ; ஸ்தவிராணாமித்யுக்தேऽபி ஜராஶப்தோபாதாநஂ ஜராநிமித்ததாதுக்ஷயஜ ஏவ காஸோ யாப்யஃ, அபசாரஜநிததோஷஜஸ்து ஸாத்ய இதி போதநார்தம்||௧௪-௧௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே காஸநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने कासनिदानं समाप्तम् ||११||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ காஸநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௧||