Adhikarana masUrikAyA nidAnapUrvikA samprAptiH, pUrvarUpaM ca (1-3) · Śloka 4
ಅಥ ಮಸೂರಿಕಾನಿದಾನಮ್ |
ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಕ್ಷಾರವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಶನೈಃ |
ದುಷ್ಟನಿಷ್ಪಾವಶಾಕಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಪವನೋದಕೈಃ ||೧||
ಕ್ರೂರಗ್ರಹೇಕ್ಷಣಾಚ್ಚಾಪಿ ದೇಶೇ ದೋಷಾಃ ಸಮುದ್ಧತಾಃ |
ಜನಯನ್ತಿ ಶರೀರೇಽಸ್ಮಿನ್ ದುಷ್ಟರಕ್ತೇನ ಸಙ್ಗತಾಃ ||೨||
ಮಸೂರಾಕೃತಿಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಪಿಡಕಾಃ ಸ್ಯುರ್ಮಸೂರಿಕಾಃ |
ತಾಸಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಜ್ವರಃ ಕಣ್ಡೂರ್ಗಾತ್ರಭಙ್ಗೋಽರತಿರ್ಭ್ರಮಃ ||೩||
ತ್ವಚಿ ಶೋಥಃ ಸವೈವರ್ಣ್ಯೋ ನೇತ್ರರಾಗಶ್ಚ ಜಾಯತೇ |೪|
View original
अथ मसूरिकानिदानम् |
कट्वम्ललवणक्षारविरुद्धाध्यशनाशनैः |
दुष्टनिष्पावशाकाद्यैः प्रदुष्टपवनोदकैः ||१||
क्रूरग्रहेक्षणाच्चापि देशे दोषाः समुद्धताः |
जनयन्ति शरीरेऽस्मिन् दुष्टरक्तेन सङ्गताः ||२||
मसूराकृतिसंस्थानाः पिडकाः स्युर्मसूरिकाः |
तासां पूर्वं ज्वरः कण्डूर्गात्रभङ्गोऽरतिर्भ्रमः ||३||
त्वचि शोथः सवैवर्ण्यो नेत्ररागश्च जायते |४|
ವಿಸ್ಫೋಟಪ್ರಭೇದತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಯೇಣ ತುಲ್ಯನಿದಾನತ್ವಾಚ್ಚ ಮಸೂರಿಕಾನಿದಾನಮ್| ತಸ್ಯಾ ನಿದಾನಪೂರ್ವಿಕಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ– ಕಟ್ವಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾಶನೈರಿತಿ ವಿರುದ್ಧೈರನ್ನೈರಧ್ಯಶನೈಶ್ಚ, ‘ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನೇನ ತು’ ಇತಿ ಪಾಠೋ ವಾ| ದುಷ್ಟನಿಷ್ಪಾವಶಾಕಾದ್ಯೈರಿತಿ ದುಷ್ಟಂ ವ್ಯಾಪನ್ನಮನ್ನಂ, ನಿಷ್ಪಾವಃ ಶಿಮ್ಬಿಬೀಜಮ್, ಆದ್ಯಶಬ್ದಾನ್ಮಧ್ವಾಲುಕಾದಿಗ್ರಹಣಮ್| ಪ್ರದುಷ್ಟಪವನೋದಕೈರಿತಿ ವಿಷಕುಸುಮಾದಿಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಃ ಪವನಸ್ತಥೋದಕಂ ಚ, ತೈಃ| ಕ್ರೂರಗ್ರಹೇಕ್ಷಣಾಚ್ಚೇತಿ ಶನೈಶ್ಚರಾದಯೋ ದೇಶಕ್ಷೋಭಕರಾಃ ಕ್ರೂರಗ್ರಹಾಸ್ತೇಷಾಮೀಕ್ಷಣಾತ್| ದುಷ್ಟರಕ್ತೇನ ಸಙ್ಗತಾ ಇತ್ಯನೇನ ರಕ್ತಸ್ಯ ಕಟ್ವಮ್ಲಾದಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಕೋಪಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಅತ ಏವೋಕ್ತಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ– “ಪಿತ್ತಂ ಶೋಣಿತಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಯದಾ ದೂಷಯತಿ ತ್ವಚಮ್| ತದಾ ಕರೋತಿ ಪಿಡಕಾಃ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್|| ಮಸೂರಮುದ್ಗಮಾಷಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಾಃ ಕೋಲೋಪಮಾ ಅಪಿ| ಮಸೂರಿಕಾಸ್ತು ತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಧಿಕಾ ಬುಧೈಃ||” ಇತಿ||೧-೩||–
Adhikarana vAtajamasUrikAlakShaNam (4-5) · Śloka 6
ಸ್ಫೋಟಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ರೂಕ್ಷಾಸ್ತೀವ್ರವೇದನಯಾಽನ್ವಿತಾಃ ||೪||
ಕಠಿನಾಶ್ಚಿರಪಾಕಾಶ್ಚ ಭವನ್ತ್ಯನಿಲಸಮ್ಭವಾಃ |
ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಪರ್ವಣಾಂ ಭೇದಃ ಕಾಸಃ ಕಮ್ಪೋಽರತಿಃ ಕ್ಲಮಃ ||೫||
ಶೋಷಸ್ತಾಲ್ವೋಷ್ಠಜಿಹ್ವಾನಾಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚಾರುಚಿಸಂಯುತಾ |೬|
View original
स्फोटाः श्यावारुणा रूक्षास्तीव्रवेदनयाऽन्विताः ||४||
कठिनाश्चिरपाकाश्च भवन्त्यनिलसम्भवाः |
सन्ध्यस्थिपर्वणां भेदः कासः कम्पोऽरतिः क्लमः ||५||
शोषस्ताल्वोष्ठजिह्वानां तृष्णा चारुचिसंयुता |६|
ವಾತಜಾಮಾಹ– ಸ್ಫೋಟಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಿರಪಾಕಾ ಇತಿ ವಿಕಾರಪ್ರಭಾವಾತ್||೪-೫||–
Adhikarana pittajamasUrikAlakShaNam (6-7) · Śloka 8
ರಕ್ತಾಃ ಪೀತಾಸಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸದಾಹಾಸ್ತೀವ್ರವೇದನಾಃ ||೬||
ಭವನ್ತ್ಯಚಿರಪಾಕಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಕೋಪಸಮುದ್ಭವಾಃ |
ವಿಡ್ಭೇದಶ್ಚಾಙ್ಗಮರ್ದಶ್ಚ ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾಽರುಚಿಸ್ತಥಾ ||೭||
ಮುಖಪಾಕೋಽಕ್ಷಿರಾಗಶ್ಚ ಜ್ವರಸ್ತೀವ್ರಃ ಸುದಾರುಣಃ |೮|
View original
रक्ताः पीतासिताः स्फोटाः सदाहास्तीव्रवेदनाः ||६||
भवन्त्यचिरपाकाश्च पित्तकोपसमुद्भवाः |
विड्भेदश्चाङ्गमर्दश्च दाहस्तृष्णाऽरुचिस्तथा ||७||
मुखपाकोऽक्षिरागश्च ज्वरस्तीव्रः सुदारुणः |८|
ಪಿತ್ತಜಾಮಾಹ– ರಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರಸ್ತೀವ್ರಃ ಸುದಾರುಣ ಇತಿ ತೀವ್ರಶ್ಚಣ್ಡವೇಗಃ, ಸುದಾರುಣೋ ಬಹುದುಃಖೇನಾತಿದುಃಸಹ||೬-೭||–
Adhikarana raktaja-kaphajamasUrikAlakShaNam (8-10) · Śloka 10
ರಕ್ತಜಾಯಾಂ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ವಿಕಾರಾಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಾಃ ||೮||
ಕಫಪ್ರಸೇಕಃ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಶಿರೋರುಗ್ ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್ |
ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಸಾರುಚಿರ್ನಿದ್ರಾ ತನ್ದ್ರಾಲಸ್ಯಸಮನ್ವಿತಾಃ ||೯||
ಶ್ವೇತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಭೃಶಂ ಸ್ಥೂಲಾಃ ಕಣ್ಡೂರಾ ಮನ್ದವೇದನಾಃ |
ಮಸೂರಿಕಾಃ ಕಫೋತ್ಥಾಶ್ಚ ಚಿರಪಾಕಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೧೦||
View original
रक्तजायां भवन्त्येते विकाराः पित्तलक्षणाः ||८||
कफप्रसेकः स्तैमित्यं शिरोरुग् गात्रगौरवम् |
हृल्लासः सारुचिर्निद्रा तन्द्रालस्यसमन्विताः ||९||
श्वेताः स्निग्धा भृशं स्थूलाः कण्डूरा मन्दवेदनाः |
मसूरिकाः कफोत्थाश्च चिरपाकाः प्रकीर्तिताः ||१०||
ರಕ್ತಜಾಮಾಹ– ರಕ್ತಜಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ವಿಕಾರಾಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಾ ಇತಿ ಪಿತ್ತಜಮಸೂರೀಲಕ್ಷಣತ್ವೇನ ಉಕ್ತಾಃ| ‘ ರಕ್ತಾಃ ಪೀತಾಸಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾ’ ಇತ್ಯಾದಯೋ ಯೇ ಯೇ ವಿಕಾರಾಸ್ತೇ ರಕ್ತಜಾಯಾಂ ಭವನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಕಫಜಾಮನುಕ್ತ್ವೈವ ಪಿತ್ತಜಾಯಾ ಅನನ್ತರಂ ರಕ್ತಜಾಯಾ ಉಕ್ತಿಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಸ್ಯಾತಿದಿಷ್ಟಸ್ಯಾವ್ಯವಹಿತತ್ವೇನ ಸುಖಗ್ರಹಣಾರ್ಥಂ, ರಕ್ತರಸಸಮತ್ವಾತ್ ರಕ್ತಮಲತ್ವಾದ್ವಾ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜಾಮಭಿಧಾಯ ಅಸ್ಯಾಃ ಕಥನಂ, ಸರ್ವತ್ರ ಕೃತಸ್ಯ ಸಮರ್ಥನಾಯ||೮-೧೦||
Adhikarana tridoShajamasUrikAlakShaNam (11-12) · Śloka 12
ನೀಲಾಶ್ಚಿಪಿಟವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಮಧ್ಯೇ ನಿಮ್ನಾ ಮಹಾರುಜಾಃ |
ಚಿರಪಾಕಾಃ ಪೂತಿಸ್ರಾವಾಃ ಪ್ರಭೂತಾಃ ಸರ್ವದೋಷಜಾಃ ||೧೧||
ಕಣ್ಠರೋಧಾರುಚಿಸ್ತಮ್ಭಪ್ರಲಾಪಾರತಿಸಂಯುತಾಃ |
ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಪಿಡಕಾಶ್ಚರ್ಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ ||೧೨||
View original
नीलाश्चिपिटविस्तीर्णा मध्ये निम्ना महारुजाः |
चिरपाकाः पूतिस्रावाः प्रभूताः सर्वदोषजाः ||११||
कण्ठरोधारुचिस्तम्भप्रलापारतिसंयुताः |
दुश्चिकित्स्याः समुद्दिष्टाः पिडकाश्चर्मसञ्ज्ञिताः ||१२||
ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ನೀಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಿಪಿಟವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಇತಿ ಚಿಪಿಟಃ ‘ಚಿಉಡಾ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ, ತದ್ವದ್ವಿಸ್ತೃತಾಃ| ಚರ್ಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಾ ಇತಿ ‘ಚರ್ಮದಲ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾಃ||೧೧-೧೨||
Adhikarana romAntikAlakShaNam (13) · Śloka 13
ರೋಮಕೂಪೋನ್ನತಿಸಮಾ ರಾಗಿಣ್ಯಃ ಕಫಪಿತ್ತಜಾಃ |
ಕಾಸಾರೋಚಕಸಂಯುಕ್ತಾ ರೋಮಾನ್ತ್ಯೋ ಜ್ವರಪೂರ್ವಿಕಾಃ ||೧೩||
View original
रोमकूपोन्नतिसमा रागिण्यः कफपित्तजाः |
कासारोचकसंयुक्ता रोमान्त्यो ज्वरपूर्विकाः ||१३||
ಮಸೂರಿಕಾಯಾಃ ಪ್ರಕಾರಂ ರೋಮಾನ್ತಿಕಾಮಾಹ– ರೋಮಕೂಪೋನ್ನತಿಸಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಾಗಿಣ್ಯ ಇತಿ ಲೋಹಿತಾಃ, ಜ್ವರಪೂರ್ವಿಕಾ ಇತಿ ಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪಾಃ||೧೩||
Adhikarana rasAdisaptadhAtugatamasUrikAli~ggam (14-23) · Śloka 23
ತೋಯಬುದ್ಬುದಸಙ್ಕಾಶಾಸ್ತ್ವಗ್ಗತಾಸ್ತು ಮಸೂರಿಕಾಃ |
ಸ್ವಲ್ಪದೋಷಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಭಿನ್ನಾಸ್ತೋಯಂ ಸ್ರವನ್ತಿ ಚ ||೧೪||
ರಕ್ತಸ್ಥಾ ಲೋಹಿತಾಕಾರಾಃ ಶೀಘ್ರಪಾಕಾಸ್ತನುತ್ವಚಃ |
ಸಾಧ್ಯಾ ನಾತ್ಯರ್ಥದುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತಿ ಚ ||೧೫||
ಮಾಂಸಸ್ಥಾಃ ಕಠಿನಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚಿರಪಾಕಾ ಘನತ್ವಚಃ |
ಗಾತ್ರಶೂಲತೃಷಾಕಣ್ಡೂಜ್ವರಾರತಿಸಮನ್ವಿತಾಃ ||೧೬||
ಮೇದೋಜಾ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರಾ ಮೃದವಃ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಾಃ |
ಘೋರಜ್ವರಪರೀತಾಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸವೇದನಾಃ ||೧೭||
ಸಮ್ಮೋಹಾರತಿಸನ್ತಾಪಾಃ ಕಶ್ಚಿದಾಭ್ಯೋ ವಿನಿಸ್ತರೇತ್ |
ಕ್ಷುದ್ರಾ ಗಾತ್ರಸಮಾ ರೂಕ್ಷಾಶ್ಚಿಪಿಟಾಃ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಾಃ ||೧೮||
ಮಜ್ಜೋತ್ಥಾ ಭೃಶಸಮ್ಮೋಹವೇದನಾರತಿಸಂಯುತಾಃ |
ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಮರ್ಮಧಾಮಾನಿ ಪ್ರಾಣಾನಾಶು ಹರನ್ತಿ ಹಿ ||೧೯||
ಭ್ರಮರೇಣೇವ ವಿದ್ಧಾನಿ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಸರ್ವತಃ |
ಪಕ್ವಾಭಾಃ ಪಿಡಕಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚಾತ್ಯರ್ಥವೇದನಾಃ ||೨೦||
ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಾರತಿಸಮ್ಮೋಹದಾಹೋನ್ಮಾದಸಮನ್ವಿತಾಃ |
ಶುಕ್ರಜಾಯಾಂ ಮಸೂರ್ಯಾಂ ತು ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೨೧||
ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಕೇವಲಂ ಚಿಹ್ನಂ ದೃಶ್ಯತೇ ನ ತು ಜೀವಿತಮ್ |
ದೋಷಮಿಶ್ರಾಸ್ತು ಸಪ್ತೈತಾ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ದೋಷಲಕ್ಷಣೈಃ ||೨೨||
ತ್ವಗ್ಗತಾ ರಕ್ತಜಾಶ್ಚೈವ ಪಿತ್ತಜಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಸ್ತಥಾ |
ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಕೃತಾಶ್ಚೈವ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾ ಮಸೂರಿಕಾಃ ||೨೩||
View original
तोयबुद्बुदसङ्काशास्त्वग्गतास्तु मसूरिकाः |
स्वल्पदोषाः प्रजायन्ते भिन्नास्तोयं स्रवन्ति च ||१४||
रक्तस्था लोहिताकाराः शीघ्रपाकास्तनुत्वचः |
साध्या नात्यर्थदुष्टाश्च भिन्ना रक्तं स्रवन्ति च ||१५||
मांसस्थाः कठिनाः स्निग्धाश्चिरपाका घनत्वचः |
गात्रशूलतृषाकण्डूज्वरारतिसमन्विताः ||१६||
मेदोजा मण्डलाकारा मृदवः किञ्चिदुन्नताः |
घोरज्वरपरीताश्च स्थूलाः स्निग्धाः सवेदनाः ||१७||
सम्मोहारतिसन्तापाः कश्चिदाभ्यो विनिस्तरेत् |
क्षुद्रा गात्रसमा रूक्षाश्चिपिटाः किञ्चिदुन्नताः ||१८||
मज्जोत्था भृशसम्मोहवेदनारतिसंयुताः |
छिन्दन्ति मर्मधामानि प्राणानाशु हरन्ति हि ||१९||
भ्रमरेणेव विद्धानि कुर्वन्त्यस्थीनि सर्वतः |
पक्वाभाः पिडकाः स्निग्धाः सूक्ष्माश्चात्यर्थवेदनाः ||२०||
स्तैमित्यारतिसम्मोहदाहोन्मादसमन्विताः |
शुक्रजायां मसूर्यां तु लक्षणानि भवन्ति हि ||२१||
निर्दिष्टं केवलं चिह्नं दृश्यते न तु जीवितम् |
दोषमिश्रास्तु सप्तैता द्रष्टव्या दोषलक्षणैः ||२२||
त्वग्गता रक्तजाश्चैव पित्तजाः श्लेष्मजास्तथा |
श्लेष्मपित्तकृताश्चैव सुखसाध्या मसूरिकाः ||२३||
ರಸಾದಿಸಪ್ತಧಾತುಗತಮಸೂರಿಕಾಲಿಙ್ಗಮಾಹ– ತೋಯಬುದ್ಬುದಸಙ್ಕಾಶಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ದುಷ್ಟದೂಷ್ಯಪ್ರಭಾವಾತ್ ತೋಯಬುದ್ಬುದಸಙ್ಕಾಶಾದೀನಿ ದೋಷಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ, ದೋಷಮನ್ತರೇಣ ದೂಷ್ಯದುಷ್ಟೇರಭಾವಾತ್; ಅತ ಏವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ– “ದೋಷಮಿಶ್ರಾಶ್ಚ ಸಪ್ತೈತಾ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ದೋಷಲಕ್ಷಣೈಃ|” ಇತಿ| ತ್ವಕ್ಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ರಸೋಽಭಿಧೀಯತೇ, ಧಾತುಗತಪ್ರಸ್ತಾವಾತ್| ತ್ವಗ್ಗತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ, ಅಲ್ಪದೋಷಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್ರಕ್ತಜಾಯಾ ಅಪಿ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನಾಭಿಧಾನಾತ್| ಮಾಂಸಸ್ಥಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ, ಅತ್ಯವಗಾಢದೋಷದುಷ್ಟೇಃ| ಮೇದೋಜಾಯಾಂ ಕಶ್ಚಿದಾಭ್ಯೋ ವಿನಿಸ್ತರೇದಿತ್ಯನೇನಾತ್ಯನ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಬೋಧಯತಿ, ಅಸ್ಥಿಮಧ್ಯಸ್ಥಿತತ್ವಾನ್ಮಜ್ಜ್ಞಃ| ಕ್ಷುದ್ರಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಯೋಃ ಸಮಾನಂ ಲಿಙ್ಗಮ್| ಮಜ್ಜೋತ್ಥಾ ಇತ್ಯತ್ರ ಮಜ್ಜಗ್ರಹಣಾದಸ್ಥ್ನೋಽಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್, ಆಧಾರತ್ವಾತ್; ಅತ ಏವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ– “ಭ್ರಮರೇಣೇವ ವಿದ್ಧಾನಿ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಸರ್ವತಃ|” ಇತಿ| ಮರ್ಮಧಾಮಾನೀತಿ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಾನಿ| ಪಕ್ವಾಭಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶುಕ್ರಜಾಯಾ ಲಿಙ್ಗಮ್| ದೃಶ್ಯತೇ ನ ತು ಜೀವಿತಮಿತಿ ಗಮ್ಭೀರಧಾತುಗತದೋಷದುಷ್ಟೇಃ ಶುಕ್ರಜಾಯಾ ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಅಸ್ಯ ನ್ಯಾಯಸ್ಯ ಸಮಾನತಯಾ ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಯೋರಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೧೪-೨೩||
Adhikarana masUrikAyAH sAdhyAsAdhyavicAraH (24-26) · Śloka 26
ವಾತಜಾ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ಥಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಕೃತಾಶ್ಚ ಯಾಃ |
ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನಾದೇತಾ ಉಪಾಚರೇತ್ ||೨೪||
ಅಸಾಧ್ಯಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಾಸ್ತಾಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮ್ |
ಪ್ರವಾಲಸದೃಶಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ ಕಾಶ್ಚಿಜ್ಜಮ್ಬೂಫಲೋಪಮಾಃ ||೨೫||
ಲೋಹಜಾಲಸಮಾಃ ಕಾಶ್ಚಿದತಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಾಃ |
ಆಸಾಂ ಬಹುವಿಧಾ ವರ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತೇ ದೋಷಭೇದತಃ ||೨೬||
View original
वातजा वातपित्तोत्थाः श्लेष्मवातकृताश्च याः |
कृच्छ्रसाध्यतमास्तस्माद्यत्नादेता उपाचरेत् ||२४||
असाध्याः सन्निपातोत्थास्तासां वक्ष्यामि लक्षणम् |
प्रवालसदृशाः काश्चित् काश्चिज्जम्बूफलोपमाः ||२५||
लोहजालसमाः काश्चिदतसीफलसन्निभाः |
आसां बहुविधा वर्णा जायन्ते दोषभेदतः ||२६||
ವಾತಜಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಜಾದಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಾನ್ತಾ ಅಸಾಧ್ಯಾಃ| ಏತಾಸಾಂ ಸಮ್ಮೂರ್ಛನವಿಶೇಷಜನಿತವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಪ್ರವಾಲಾದಿವರ್ಣಯೋಗಾದಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ತೇನೈತದ್ವರ್ಣವಿರಹೇ ವಾತಜಾಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಿರಪ್ಯುಕ್ತ ಉಪಪದ್ಯತ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ವಾತಜಾದಯ ಏತಾಃ ಸ್ವರೂಪತ ಏವಾಸಾಧ್ಯಾಃ, ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಿಸ್ತು ವಾತಜಾದೀನಾಂ ಮಹಾತ್ಯಯನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ, ಲಿಙ್ಗಾನ್ತರಸಮ್ಭವಾರ್ಥಂ ಚ ತಾಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ತಾಸಾಮಿತಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾತಜಾದೀನಾಮ್| ಲೋಹಜಾಲಸಮಾ ಇತಿ ಜಾಲಂ ಜಾಲಕಂ ಗುಡಕಮಿತಿ ಯಾವತ್, ತದ್ವತ್ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾಃ| ಅತಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಾ ಇತಿ ಉಮಾಫಲವರ್ಣತುಲ್ಯವರ್ಣಾಃ| ಅನುಕ್ತವರ್ಣಾನ್ತರಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಹ– ಆಸಾಂ ಬಹುವಿಧಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಭೇದತ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಾದಿದೋಷವಿಶೇಷಾತ್, ದುಷ್ಟಿವಿಶೇಷಾದಿತ್ಯನ್ಯೇ||೨೪-೨೬||
Adhikarana sarvamasUrikAyA AvasthikaM lakShaNam (27-29) · Śloka 29
ಕಾಸೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಪ್ರಮೇಹಶ್ಚ ಜ್ವರಸ್ತೀವ್ರಃ ಸುದಾರುಣಃ |
ಪ್ರಲಾಪಶ್ಚಾರತಿರ್ಮೂರ್ಛಾ ತೃಷ್ಣಾ ದಾಹೋಽತಿಘೂರ್ಣತಾ ||೨೭||
ಮುಖೇನ ಪ್ರಸ್ರವೇದ್ರಕ್ತಂ ತಥಾ ಘ್ರಾಣೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ |
ಕಣ್ಠೇ ಘುರ್ಘುರಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಶ್ವಸಿತ್ಯತ್ಯರ್ಥವೇದನಮ್ ||೨೮||
ಮಸೂರಿಕಾಭಿಭೂತಸ್ಯ ಯಸ್ಯೈತಾನಿ ಭಿಷಗ್ವರೈಃ |
ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ನ ದದ್ಯಾದತ್ರ ಭೇಷಜಮ್ ||೨೯||
View original
कासो हिक्का प्रमेहश्च ज्वरस्तीव्रः सुदारुणः |
प्रलापश्चारतिर्मूर्छा तृष्णा दाहोऽतिघूर्णता ||२७||
मुखेन प्रस्रवेद्रक्तं तथा घ्राणेन चक्षुषा |
कण्ठे घुर्घुरकं कृत्वा श्वसित्यत्यर्थवेदनम् ||२८||
मसूरिकाभिभूतस्य यस्यैतानि भिषग्वरैः |
लक्षणानि च दृश्यन्ते न दद्यादत्र भेषजम् ||२९||
ಸರ್ವಮಸೂರಿಕಾಯಾ ಆವಸ್ಥಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ– ಕಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರಸ್ತೀವ್ರಃ ಸುದಾರುಣ ಇತಿ, ಅತ್ರ ಸುದಾರುಣ ಇತಿ ಪರೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನ ಸುದಾರುಣಃ ಪ್ರಲಾಪಃ| ಅತಿಘೂರ್ಣತಾ ಜಿಹ್ಮಾಯನಮ್| ತಥಾ ಘ್ರಾಣೇನ ಚಕ್ಷುಷೇತ್ಯತ್ರ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವೇದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶ್ವಸಿತೀತಿ ಶ್ವಾಸೋ ಭವತಿ||೨೭-೨೯||
Adhikarana masUrikAyA asAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30
ಮಸೂರಿಕಾಭಿಭೂತೋ ಯೋ ಭೃಶಂ ಘ್ರಾಣೇನ ನಿಃಶ್ವಸೇತ್ |
ಸ ಭೃಶಂ ತ್ಯಜತಿ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತೃಷಾರ್ತೋ ವಾಯುದೂಷಿತಃ ||೩೦||
View original
मसूरिकाभिभूतो यो भृशं घ्राणेन निःश्वसेत् |
स भृशं त्यजति प्राणांस्तृषार्तो वायुदूषितः ||३०||
ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಹ– ಮಸೂರಿಕಾಭಿಭೂತೋ ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಘ್ರಾಣೇನ ನಿಃಶ್ವಸೇದಿತಿ ಮುಖವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಘ್ರಾಣೇನೈವ ನಿಃಶ್ವಸೇತ್, ಸರ್ವವಾಕ್ಯಾನಾಮವಧಾರಣಫಲತ್ವಾತ್||೩೦||
Adhikarana masUrikopadravAH (31) · Śloka 31
ಮಸೂರಿಕಾನ್ತೇ ಶೋಥಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕೂರ್ಪರೇ ಮಣಿಬನ್ಧಕೇ |
ತಥಾಂಽಸಫಲಕೇ ಚಾಪಿ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ ಸುದಾರುಣಃ ||೩೧||
View original
मसूरिकान्ते शोथः स्यात् कूर्परे मणिबन्धके |
तथांऽसफलके चापि दुश्चिकित्स्यः सुदारुणः ||३१||
ಮಸೂರಿಕಾಯಾ ಉಪದ್ರವಮಾಹ– ಮಸೂರಿಕಾನ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯ ಇತಿ ದುಃಶಬ್ದೋಽಯಂ ನಿಷೇಧೇ, ತೇನ ಅಸಾಧ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 54
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಮಸೂರಿಕಾನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೫೪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मसूरिकानिदानं समाप्तम् ||५४||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಮಸೂರಿಕಾನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೫೪||