Adhikarana garbhasya srAvapAtayornidAnapUrvakaM pUrvarUpam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਭਯਾਭਿਘਾਤਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਪਾਨਾਸ਼ਨਨਿਸੇਵਣਾਤ੍ |
ਗਰ੍ਭੇ ਪਤਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਸ਼ੂਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਵੇਤ੍ ||੧||
View original
अथ मूढगर्भनिदानम् |
भयाभिघातात्तीक्ष्णोष्णपानाशननिषेवणात् |
गर्भे पतति रक्तस्य सशूलं दर्शनं भवेत् ||१||
ਯੋਨਿਸ੍ਥਾਨਵਿਕਾਰਾਨੁਵਤ੍ਤੇਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੋਗਨਿਦਾਨਾਰਮ੍ਭਃ| ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਪਾਤਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਭਯਾਭਿਘਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਚ੍ਚੋਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨਾਨ੍ਯੇਪਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਯਾਨਵਾਹਨਪਤਨਸ੍ਖਲਨਾਦਯੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਪਤਤੀਤਿ ਸ੍ਰਂਸਮਾਨੇ, ਤੇਨ ਸ੍ਰਾਵਪਾਤਯੋਰਪਿ ਸਸ਼ੂਲਂ ਰਕ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਵਤਿ, ਏਤਤ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧||
Adhikarana garbhasrAvagarbhapAtayoH kAlabhedaH (2) · Śloka 2
ਆਚਤੁਰ੍ਥਾਤ੍ਤਤੋ ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇਦ੍ਗਰ੍ਭਵਿਦ੍ਰਵਃ |
ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪਾਤਃ ਪਞ੍ਚਮਸਸ੍ਠਯੋਃ ||੨||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
View original
आचतुर्थात्ततो मासात् प्रस्रवेद्गर्भविद्रवः |
ततः स्थिरशरीरस्य पातः पञ्चमषष्ठयोः ||२||
(सु. नि. अ. ८) |
ਏਤਯੋਃ ਕਾਲਭੇਦਮਾਹ– ਆਚਤੁਰ੍ਥਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਵਿਦ੍ਰਵ ਇਤਿ ਅਨਤਿਘਨਾਵਯਵਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦ੍ਰਵਰੂਪਤਯਾ ਗਰ੍ਭਵਿਦ੍ਰਵੋ ਭਣ੍ਯਤੇ; ਸ੍ਰਾਵੋ ਨਾਤਿਘਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਪਾਤਸ੍ਤੁ ਘਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਤ੍ਤੁ ਭੋਜੇਭਿਹਿਤਮ੍– “ਆਤਤੀਯਾਤ੍ਤਤੋ ਮਾਸਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਰਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਙ੍ਘਾਤਭੂਤਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਃ ਪਤਤਿ ਯੋਸਿਤਾਮ੍||” ਇਤਿ| ਸਙ੍ਘਾਤਭੂਤਃ ਕੋਮਲਾਙ੍ਗਃ, ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਵਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸੇਪ੍ਯਦਢਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਃ ਕਥਿਤਃ| ਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੇਤਿ ਕਠਿਨਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਸ੍ਯ| ਪਞ੍ਚਮਸਸ੍ਠਯੋਰਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮੇ ਅਨੁਗੁਣਜਨਨੇ ਜੀਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯੋਕ੍ਤਂ, ਵਿਗੁਣਜਨਨੇ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਾਦਿਮਾਸੇਸ੍ਵਪਿ ਗਰ੍ਭਪਾਤਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਸਸ੍ਠਯੋਰੇਵ ਪਾਤਃ, ਸਪ੍ਤਮਾਦਿਸੁ ਦੋਸਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਸਵ ਇਤਿ ਆਚਾਰ੍ਯਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਚ੍ਚ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨||
Adhikarana garbhasyAkAlapAte nidAnapUrvako dRuShTAntaH (3) · Śloka 3
ਗਰ੍ਭੋਭਿਘਾਤਵਿਸਮਾਸ਼ਨਪੀਡਨਾਦ੍ਯੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਦ੍ਰੁਮਾਦਿਵ ਫਲਂ ਪਤਤਿ ਕ੍ਸਣੇਨ |੩|
View original
गर्भोऽभिघातविषमाशनपीडनाद्यैः पक्वं द्रुमादिव फलं पतति क्षणेन |३|
ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਕਾਲਪਾਤੇ ਨਿਦਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ– ਗਰ੍ਭੋਭਿਘਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਦ੍ਰੁਮਾਦਿਵੇਤਿ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ– ਯਥਾ ਵਨ੍ਤਲਗ੍ਨਂ ਪਕ੍ਵਫਲਮਭਿਘਾਤੇਨਾਕਾਲ ਏਵ ਪਤਤਿ, ਤਥੋਕ੍ਤਹੇਤੁਭਿਰਕਾਲੇ ਗਰ੍ਭਪਾਤਃ|੩|–
Adhikarana ucitaprasavakAle mUDhagarbhasya sthitiH (3) · Śloka 3
ਮੂਢਃ ਕਰੋਤਿ ਪਵਨਃ ਖਲੁ ਮੂਢਗਰ੍ਭਂ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਯੋਨਿਜਠਰਾਦਿਸੁ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਮ੍ ||੩||
View original
मूढः करोति पवनः खलु मूढगर्भं शूलं च योनिजठरादिषु मूत्रसङ्गम् ||३||
ਉਚਿਤਪ੍ਰਸਵਕਾਲੇ ਯਥਾ ਮੂਢੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਹ– ਮੂਢਃ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਢੋ ਵ੍ਯਾਸਕ੍ਤਗਤਿਃ, ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਯੋਨਿਜਠਰਾਦਿਸੁ ‘ਕਰੋਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana mUDhagarbhasyAShTavidhA gatiH (4-5) · Śloka 5
ਭੁਗ੍ਨੋਨਿਲੇਨ ਵਿਗੁਣੇਨ ਤਤਃ ਸ ਗਰ੍ਭਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਤੀਤ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਸਮੁਪੈਤਿ ਯੋਨਿਮ੍ |
ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਜਠਰੇਣ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛਰੀਰਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਕੁਬ੍ਜਦੇਹਃ ||੪||
ਏਕੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਰਸ੍ਤੁ ਭੁਜਦ੍ਵਯੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤੋ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਵਾਙ੍ਮੁਖੋਨ੍ਯਃ |
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਗਤਿਰੇਤਿ ਤਥੈਵ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਸ੍ਟਧਾ ਗਤਿਰਿਯਂ ਹ੍ਯਪਰਾ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ||੫||
View original
भुग्नोऽनिलेन विगुणेन ततः स गर्भः सङ्ख्यामतीत्य बहुधा समुपैति योनिम् |
द्वारं निरुध्य शिरसा जठरेण कश्चित् कश्चिच्छरीरपरिवर्तितकुब्जदेहः ||४||
एकेन कश्चिदपरस्तु भुजद्वयेन तिर्यग्गतो भवति कश्चिदवाङ्मुखोऽन्यः |
पार्श्वापवृत्तगतिरेति तथैव कश्चिदित्यष्टधा गतिरियं ह्यपरा चतुर्धा ||५||
ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਤ੍ਵਾਦਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਅਸ੍ਟੌ ਗਤੀਰਾਹ– ਭੁਗ੍ਨੋਨਿਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੁਗ੍ਨੋ ਵਿਗੁਣੀਕਤਃ| ਬਹੁਧੇਤਿ ਕਥਿਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਪ੍ਯਧਿਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸੇਤ੍ਯੇਕਃ ਪ੍ਰਕਾਰਃ, ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪਿਧਾਯ ਲਗ੍ਨੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਠਰੇਣ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਪਰਃ, ਜਠਰੇਣੋਦਰੇਣ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਧਾਯ ਸਕ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ਼ਰੀਰਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਕੁਬ੍ਜਦੇਹ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇਨ ਕੁਬ੍ਜਦੇਹਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਅਨੇਨਾਨ੍ਤਃਕੁਬ੍ਜਪਸ੍ਠਕੁਬ੍ਜਯੋਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਏਕੇਨੇਤਿ ਬਾਹੁਨਾ, ਅਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤ ਇਤਿ ਅਰ੍ਗਲਾਯਮਾਨਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਦਵਾਙ੍ਮੁਖੋਨ੍ਯ ਇਤਿ ਗ੍ਰੀਵਾਭਙ੍ਗਾਦਧਃ ਸਂਲਗ੍ਨਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਗਤਿਰਿਤਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭਙ੍ਗੇਨ ਵਿਗੁਣੀਕਤਃ; ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਤ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਏਤੀਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦਪੈਤਿ, ਤਥੈਵੇਤਿ ਅਵਾਙ੍ਮੁਖਃ ਸਨ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪ੍ਯਸ੍ਟਧਾ ਗਤਿਰੇਵ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ– “ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨੈਕਸਕ੍ਥਿਰੇਕੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨਾ, ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥਿਸ਼ਰੀਰਃ ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗਾਗਤਃ, ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਦਰਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਧਾਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਅਨ੍ਤਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਾਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਬਾਹੁਨਾ, ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਸ਼ਿਰਾ ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇਨ, ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਭੁਗ੍ਨਮਧ੍ਯੋ ਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰੋਭਿਃ, ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਕੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨਾ ਯੋਨਿਮੁਖਮਭਿਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਅਪਰੇਣ ਪਾਯੁਮ੍|” (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੮) ਇਤਿ||੪-੫||
Adhikarana mUDhagarbhasyAparA catuHprakArA gatiH (6) · Śloka 6
ਸਙ੍ਕੀਲਕਃ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰਃ ਪਰਿਘੋਥ ਬੀਜਸ੍ਤੇਸੂਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਚਰਣੈਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਚ ਯੋਨਿਮ੍ |
ਸਙ੍ਗੀ ਚ ਯੋ ਭਵਤਿ ਕੀਲਕਵਤ੍ ਸ ਕੀਲੋ ਦਸ਼੍ਯੈਃ ਖੁਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰਂ ਸ ਹਿ ਕਾਯਸਙ੍ਗੀ |
ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਭੁਜਦ੍ਵਯਸ਼ਿਰਾਃ ਸ ਚ ਬੀਜਕਾਖ੍ਯੋ ਯੋਨੌ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ ਪਰਿਘਃ ਪਰਿਘੇਣ ਤੁਲ੍ਯਃ ||੬||
View original
सङ्कीलकः प्रतिखुरः परिघोऽथ बीजस्तेषूर्ध्वबाहुचरणैः शिरसा च योनिम् |
सङ्गी च यो भवति कीलकवत् स कीलो दृश्यैः खुरैः प्रतिखुरं स हि कायसङ्गी |
गच्छेद्भुजद्वयशिराः स च बीजकाख्यो योनौ स्थितः स परिघः परिघेण तुल्यः ||६||
ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਾ ਗਤੀਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਚਤੁਃਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਯੇ ਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਾਨਾਹ– ਸਙ੍ਕੀਲਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕੀਲਵਤ੍ ਸਙ੍ਕੀਲਕਃ, ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਕਨ੍| ਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਚਰਣਸ਼ਿਰੋਭਿਃ ਕੀਲਕਵਲ੍ਲਗ੍ਨੋ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਸਙ੍ਕੀਲਕਃ| ਪਸ੍ਠੇਨ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਤਥੈਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੇਨ ਦਸ਼੍ਯੈਃ ਹਸ੍ਤਪਾਦਸ਼ਿਰੋਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰਃ ਖੁਰਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍; ਖੁਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਵੁਚ੍ਯੇਤੇ| ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਭੁਜਦ੍ਵਯਸ਼ਿਰਾ ਇਤਿ ਭੁਜਦ੍ਵਯੋਪਹਿਤਂ ਸ਼ਿਰੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾਭੂਤਃ ਸਨ੍ ਯੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ ਬੀਜਕਃ ਕਾਯਸਙ੍ਗੀ| ਭੋਜੇਪ੍ਯੇਤਾ ਗਤਯਃ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾਹਿ– “ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃਪਾਦੋ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਤੁ ਯਃ| ਪ੍ਰਤਿਕੀਲੋਪਮਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਸ ਚ ਕੀਲਕਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ|| ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਵਾਪਿ ਤਥੈਵਾਕੁਞ੍ਚਿਤੋਪਿ ਵਾ| ਯੋ ਨਿਃਸਤ੍ਯ ਮੁਖਂ ਯੋਨੇਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਤਿਖੁਰਸ੍ਤੁ ਸਃ|| ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਃ ਸਸ਼ਿਰੋਭੁਜਃ| ਤਮਾਹੁਰ੍ਬੀਜਕਂ ਨਾਮ ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਃ|| ਯੋਨਿਮਾਵਤ੍ਯ ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ ਪਰਿਘੋ ਗੋਪੁਰਂ ਯਥਾ| ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਘਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍||” ਇਤਿ||੬||
Adhikarana asAdhyamUDhagarbhagarbhiNyorlakShaNam (7) · Śloka 7
ਅਪਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਾ ਯਾ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੀ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾ |
ਨੀਲੋਦ੍ਗਤਸਿਰਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸ ਚ ਤਾਂ ਤਥਾ ||੭||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
View original
अपविद्धशिरा या तु शीताङ्गी निरपत्रपा |
नीलोद्गतसिरा हन्ति सा गर्भं स च तां तथा ||७||
(सु. नि. अ. ८) |
ਅਸਾਧ੍ਯਮੂਢਗਰ੍ਭਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਅਪਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਾ ਯਾ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਾ ਸ਼ਿਰੋ ਧਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਵਨਤਸ਼ਿਰਾ ਇਤਿ ਗਦਾਧਰਃ| ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾ ਲਜ੍ਜਾਸ਼ੂਨ੍ਯਾ| ਨੀਲੋਦ੍ਗਤਸਿਰਾ ਇਤਿ ਨੀਲਵਰ੍ਣਾ ਉਦ੍ਗਤਾਃ ਸਿਰਾਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾ| ਸ ਚੇਤਿ ਗਰ੍ਭਃ||੭||
Adhikarana antarmRutagarbhalakShaNam (8) · Śloka 8
ਗਰ੍ਭਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮਾਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਣ੍ਡੁਤਾ |
ਭਵੇਦੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਪੂਤਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨਤਾਨ੍ਤਰ੍ਮਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ||੮||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
View original
गर्भास्पन्दनमावीनां प्रणाशः श्यावपाण्डुता |
भवेदुच्छ्वासपूतित्वं शूनताऽन्तर्मृते शिशौ ||८||
(सु. नि. अ. ८) |
ਮਤਗਰ੍ਭਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਗਰ੍ਭਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਤ੍ਵਂ, ਜੀਵਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਵਯਵਚਲਨਂ ਭਵਤਿ| ਆਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸਵਵੇਦਨਾਨਾਮਭਾਵਃ; ਅਥਵਾ ਆਵੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਸਵਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਨਿ ਚ ਮੂਤ੍ਰਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਨਾਸ਼ਃ| ਸ਼ੂਨਤੇਤਿ ਉਚ੍ਛੂਨਤਾ, ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਪਨੇਨ||੮||
Adhikarana mAnasAgantuduHkha-vyAdhibhedena dvividho garbhamaraNahetuH (9) · Śloka 9
ਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ਮਾਤੁਰੁਪਤਾਪੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ |
ਗਰ੍ਭੋ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਪੀਡਿਤਃ ||੯||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
View original
मानसागन्तुभिर्मातुरुपतापैः प्रपीडितः |
गर्भो व्यापद्यते कुक्षौ व्याधिभिश्च निपीडितः ||९||
(सु. नि. अ. ८) |
ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਦੁਃਖਵ੍ਯਾਧਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਮਰਣਹੇਤੁਮਾਹ– ਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਤਾਪੈਃ ਦੁਃਖੈਃ||੯||
Adhikarana aparamasAdhyagarbhiNIlakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਯੋਨਿਸਂਵਰਣਂ ਸਙ੍ਗਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲ ਏਵ ਚ |
ਹਨ੍ਯੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ||੧੦||
ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰੁਤਮ੍ |
ਸੂਤਾਯਾ ਹਚ੍ਛਿਰੋਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍ ||੧੧||
View original
योनिसंवरणं सङ्गः कुक्षौ मक्कल्ल एव च |
हन्युः स्त्रियं मूढगर्भां यथोक्ताश्चाप्युपद्रवाः ||१०||
वायुः प्रकुपितः कुर्यात् संरुध्य रुधिरं स्रुतम् |
सूताया हृच्छिरोबस्तिशूलं मक्कल्लसञ्ज्ञकम् ||११||
ਅਪਰਮਸਾਧ੍ਯਗਰ੍ਭਿਣੀਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਯੋਨਿਸਂਵਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਨਿਸਂਵਰਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਪਠਿਤੋ ਰੋਗਃ| ਤਥਾਹਿ– “ਵਾਤਲਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵਮਾਨਾਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗਗਃ|| ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਸਂਵਤਿਮ੍| ਕੁਰੁਤੇ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋਨਿਲਃ|| ਨਿਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ਯਦ੍ਵਾਰਂ ਪੀਡਯਨ੍ ਗਰ੍ਭਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍| ਨਿਰੁਦ੍ਧਵਦਨੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ|| ਬਦ੍ਧਾਂ ਸਂਰੁਦ੍ਧਹਦਯਾਂ ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮ੍| ਯੋਨਿਸਂਵਰਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮੇਨਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍|| ਅਨ੍ਤਕਪ੍ਰਤਿਮਂ ਘੋਰਂ ਨਾਰਭੇਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|” ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗਃ ਕੁਕ੍ਸਾਵਿਤਿ ਯੋਨਿਸਂਵਰਣੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਯਦਾ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਸਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ– ਸਙ੍ਗਃ ਕੁਕ੍ਸਾਵਿਤਿ| ਮਕ੍ਕਲ੍ਲੋ ਰਕ੍ਤਮਾਰੁਤਜਃ ਸ਼ੂਲਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਮੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਵਿਸ਼ੋਧਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਂ ਕਰੋਤਿ|” (ਸੁ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੧੦) ਇਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾ ਅਪਿ ਸ਼ੂਲਂ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਮਿਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਯੇ ਯੇ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪੁਨਰਾਕ੍ਸੇਪਕਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯਃ||੧੦-੧੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੬੪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूढगर्भनिदानं समाप्तम् ||६४||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੬੪||