Adhikarana garbhasya srAvapAtayornidAnapUrvakaM pUrvarUpam (1) · Śloka 1
അഥ മൂഢഗര്ഭനിദാനമ് |
ഭയാഭിഘാതാത്തീക്ഷ്ണോഷ്ണപാനാശനനിഷേവണാത് |
ഗര്ഭേ പതതി രക്തസ്യ സശൂലം ദര്ശനം ഭവേത് ||൧||
View original
अथ मूढगर्भनिदानम् |
भयाभिघातात्तीक्ष्णोष्णपानाशननिषेवणात् |
गर्भे पतति रक्तस्य सशूलं दर्शनं भवेत् ||१||
യോനിസ്ഥാനവികാരാനുവൃത്തേഃ സ്ത്രീരോഗനിദാനാരമ്ഭഃ| തത്ര ഗര്ഭപാതനിദാനമാഹ– ഭയാഭിഘാതാദിത്യാദി| ഏതച്ചോപലക്ഷണം, തേനാന്യേऽപി സുശ്രുതോക്താ ഗ്രാമ്യധര്മയാനവാഹനപതനസ്ഖലനാദയോ ബോദ്ധവ്യാഃ| പതതീതി സ്രംസമാനേ, തേന സ്രാവപാതയോരപി സശൂലം രക്തദര്ശനം ഭവതി, ഏതത്തു പൂര്വരൂപമിതി ദര്ശയതി||൧||
Adhikarana garbhasrAvagarbhapAtayoH kAlabhedaH (2) · Śloka 2
ആചതുര്ഥാത്തതോ മാസാത് പ്രസ്രവേദ്ഗര്ഭവിദ്രവഃ |
തതഃ സ്ഥിരശരീരസ്യ പാതഃ പഞ്ചമഷഷ്ഠയോഃ ||൨||
(സു. നി. അ. ൮) |
View original
आचतुर्थात्ततो मासात् प्रस्रवेद्गर्भविद्रवः |
ततः स्थिरशरीरस्य पातः पञ्चमषष्ठयोः ||२||
(सु. नि. अ. ८) |
ഏതയോഃ കാലഭേദമാഹ– ആചതുര്ഥാദിത്യാദി| ഗര്ഭവിദ്രവ ഇതി അനതിഘനാവയവത്വേന വിശേഷേണ ദ്രവരൂപതയാ ഗര്ഭവിദ്രവോ ഭണ്യതേ; സ്രാവോ നാതിഘനത്വാത്, പാതസ്തു ഘനത്വാത്| യത്തു ഭോജേऽഭിഹിതമ്– “ആതൃതീയാത്തതോ മാസാദ്ഗര്ഭഃ സ്രവതി ശോണിതമ്| ഊര്ധ്വം സങ്ഘാതഭൂതസ്തു ഗര്ഭഃ പതതി യോഷിതാമ്||” ഇതി| സങ്ഘാതഭൂതഃ കോമലാങ്ഗഃ, പിണ്ഡിതാവസ്ഥ ഇത്യര്ഥഃ| അത ഏവ സുശ്രുതേ ചതുര്ഥമാസേऽപ്യദൃഢത്വാത് സ്രാവഃ കഥിതഃ| സ്ഥിരശരീരസ്യേതി കഠിനശരീരാവയവസ്യ| പഞ്ചമഷഷ്ഠയോരിതി സപ്തമേ അനുഗുണജനനേ ജീവദര്ശനായോക്തം, വിഗുണജനനേ തു സപ്തമാദിമാസേഷ്വപി ഗര്ഭപാതഃ| അന്യേ തു പഞ്ചമഷഷ്ഠയോരേവ പാതഃ, സപ്തമാദിഷു ദോഷവൈഗുണ്യാദ്ധി പ്രസവ ഇതി ആചാര്യപ്രാമാണ്യാദ്വ്യവഹാരാച്ച മന്യന്തേ||൨||
Adhikarana garbhasyAkAlapAte nidAnapUrvako dRuShTAntaH (3) · Śloka 3
ഗര്ഭോऽഭിഘാതവിഷമാശനപീഡനാദ്യൈഃ പക്വം ദ്രുമാദിവ ഫലം പതതി ക്ഷണേന |൩|
View original
गर्भोऽभिघातविषमाशनपीडनाद्यैः पक्वं द्रुमादिव फलं पतति क्षणेन |३|
ഗര്ഭസ്യാകാലപാതേ നിദാനപൂര്വകം ദൃഷ്ടാന്തമാഹ– ഗര്ഭോऽഭിഘാതേത്യാദി| പക്വം ദ്രുമാദിവേതി ദൃഷ്ടാന്തേനൈവ ദര്ശയതി– യഥാ വൃന്തലഗ്നം പക്വഫലമഭിഘാതേനാകാല ഏവ പതതി, തഥോക്തഹേതുഭിരകാലേ ഗര്ഭപാതഃ|൩|–
Adhikarana ucitaprasavakAle mUDhagarbhasya sthitiH (3) · Śloka 3
മൂഢഃ കരോതി പവനഃ ഖലു മൂഢഗര്ഭം ശൂലം ച യോനിജഠരാദിഷു മൂത്രസങ്ഗമ് ||൩||
View original
मूढः करोति पवनः खलु मूढगर्भं शूलं च योनिजठरादिषु मूत्रसङ्गम् ||३||
ഉചിതപ്രസവകാലേ യഥാ മൂഢോ ഗര്ഭഃ സ്യാത്തദാഹ– മൂഢഃ കരോതീത്യാദി| മൂഢോ വ്യാസക്തഗതിഃ, ശൂലം ച യോനിജഠരാദിഷു ‘കരോതി’ ഇതി ശേഷഃ; മൂത്രസങ്ഗമിത്യത്ര കരോതീതി സമ്ബധ്യതേ||൩||
Adhikarana mUDhagarbhasyAShTavidhA gatiH (4-5) · Śloka 5
ഭുഗ്നോऽനിലേന വിഗുണേന തതഃ സ ഗര്ഭഃ സങ്ഖ്യാമതീത്യ ബഹുധാ സമുപൈതി യോനിമ് |
ദ്വാരം നിരുധ്യ ശിരസാ ജഠരേണ കശ്ചിത് കശ്ചിച്ഛരീരപരിവര്തിതകുബ്ജദേഹഃ ||൪||
ഏകേന കശ്ചിദപരസ്തു ഭുജദ്വയേന തിര്യഗ്ഗതോ ഭവതി കശ്ചിദവാങ്മുഖോऽന്യഃ |
പാര്ശ്വാപവൃത്തഗതിരേതി തഥൈവ കശ്ചിദിത്യഷ്ടധാ ഗതിരിയം ഹ്യപരാ ചതുര്ധാ ||൫||
View original
भुग्नोऽनिलेन विगुणेन ततः स गर्भः सङ्ख्यामतीत्य बहुधा समुपैति योनिम् |
द्वारं निरुध्य शिरसा जठरेण कश्चित् कश्चिच्छरीरपरिवर्तितकुब्जदेहः ||४||
एकेन कश्चिदपरस्तु भुजद्वयेन तिर्यग्गतो भवति कश्चिदवाङ्मुखोऽन्यः |
पार्श्वापवृत्तगतिरेति तथैव कश्चिदित्यष्टधा गतिरियं ह्यपरा चतुर्धा ||५||
വിഗുണാനിലത്വാദസങ്ഖ്യേയത്വേऽപി വിശിഷ്ടാ അഷ്ടൌ ഗതീരാഹ– ഭുഗ്നോऽനിലേനേത്യാദി| ഭുഗ്നോ വിഗുണീകൃതഃ| ബഹുധേതി കഥിതപ്രകാരാദപ്യധികം ദര്ശയതി| ദ്വാരം നിരുധ്യ ശിരസേത്യേകഃ പ്രകാരഃ, ശിരസാ വിപുലേന ദ്വാരം യോനിമുഖം പിധായ ലഗ്നോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| ജഠരേണ കശ്ചിദിത്യപരഃ, ജഠരേണോദരേണ യോനിദ്വാരം പിധായ സക്തോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| കശ്ചിത് ശരീരപരിവര്തിതകുബ്ജദേഹ ഇതി ശരീരപരിവര്തനേന കുബ്ജദേഹഃ കശ്ചിത് സക്തോ ഭവതി, അനേനാന്തഃകുബ്ജപൃഷ്ഠകുബ്ജയോഃ പരിഗ്രഹഃ| ഏകേനേതി ബാഹുനാ, അയം ചതുര്ഥഃ| തിര്യഗ്ഗത ഇതി അര്ഗലായമാനഃ| കശ്ചിദവാങ്മുഖോऽന്യ ഇതി ഗ്രീവാഭങ്ഗാദധഃ സംലഗ്നഃ| പാര്ശ്വാപവൃത്തഗതിരിതി പാര്ശ്വഭങ്ഗേന വിഗുണീകൃതഃ; പാര്ശ്വനത ഇതി യാവത്| ഏതീതി സ്വസ്ഥാനാദപൈതി, തഥൈവേതി അവാങ്മുഖഃ സന്| സുശ്രുതേऽപ്യഷ്ടധാ ഗതിരേവ പഠ്യതേ| യഥാ– “കശ്ചിദ്ദ്വാഭ്യാം സക്ഥിഭ്യാം യോനിമുഖം പ്രപദ്യതേ, കശ്ചിദാഭുഗ്നൈകസക്ഥിരേകേന സക്ഥ്നാ, കശ്ചിദാഭുഗ്നസക്ഥിശരീരഃ സ്ഫിഗ്ദേശേന തിര്യഗാഗതഃ, കശ്ചിദുദരപൃഷ്ഠപാര്ശ്വാനാമന്യതമേന യോനിദ്വാരം പിധായാവതിഷ്ഠതേ, അന്തഃപാര്ശ്വാപവൃത്തശിരാഃ കശ്ചിദേകേന ബാഹുനാ, കശ്ചിദാഭുഗ്നശിരാ ബാഹുദ്വയേന, കശ്ചിദാഭുഗ്നമധ്യോ ഹസ്തപാദശിരോഭിഃ, കശ്ചിദേകേന സക്ഥ്നാ യോനിമുഖമഭിപ്രപദ്യതേ അപരേണ പായുമ്|” (സു. നി. അ. ൮) ഇതി||൪-൫||
Adhikarana mUDhagarbhasyAparA catuHprakArA gatiH (6) · Śloka 6
സങ്കീലകഃ പ്രതിഖുരഃ പരിഘോऽഥ ബീജസ്തേഷൂര്ധ്വബാഹുചരണൈഃ ശിരസാ ച യോനിമ് |
സങ്ഗീ ച യോ ഭവതി കീലകവത് സ കീലോ ദൃശ്യൈഃ ഖുരൈഃ പ്രതിഖുരം സ ഹി കായസങ്ഗീ |
ഗച്ഛേദ്ഭുജദ്വയശിരാഃ സ ച ബീജകാഖ്യോ യോനൌ സ്ഥിതഃ സ പരിഘഃ പരിഘേണ തുല്യഃ ||൬||
View original
सङ्कीलकः प्रतिखुरः परिघोऽथ बीजस्तेषूर्ध्वबाहुचरणैः शिरसा च योनिम् |
सङ्गी च यो भवति कीलकवत् स कीलो दृश्यैः खुरैः प्रतिखुरं स हि कायसङ्गी |
गच्छेद्भुजद्वयशिराः स च बीजकाख्यो योनौ स्थितः स परिघः परिघेण तुल्यः ||६||
ഇത്യഷ്ടവിധാ ഗതീഃ പ്രദര്ശ്യ ചതുഃപ്രകാരേണ യേ ഗതിവിശേഷാഃ കഥിതാസ്താനാഹ– സങ്കീലക ഇത്യാദി| സമ്യക് കീലവത് സങ്കീലകഃ, സ്വാര്ഥേ കന്| തേനോര്ധ്വബാഹുചരണശിരോഭിഃ കീലകവല്ലഗ്നോ യോന്യാം സങ്കീലകഃ| പൃഷ്ഠേന യോന്യാം തഥൈതദ്വിപരീതേന ദൃശ്യൈഃ ഹസ്തപാദശിരോഭിഃ പ്രതിഖുരഃ ഖുരസാധര്മ്യാത്; ഖുരശബ്ദേന ഹസ്തപാദാവുച്യേതേ| ഗച്ഛേദ്ഭുജദ്വയശിരാ ഇതി ഭുജദ്വയോപഹിതം ശിരോ യസ്യ സ തഥാഭൂതഃ സന് യോ ഗച്ഛേത് സ ബീജകഃ കായസങ്ഗീ| ഭോജേऽപ്യേതാ ഗതയഃ പഠ്യന്തേ| തഥാഹി– “ഊര്ധ്വബാഹുശിരഃപാദോ രുന്ധ്യാദ്യോനിമുഖം തു യഃ| പ്രതികീലോപമസ്ഥിത്യാ സ ച കീലകസഞ്ജ്ഞിതഃ|| അധസ്താത് പാര്ശ്വതോ വാऽപി തഥൈവാകുഞ്ചിതോऽപി വാ| യോ നിഃസൃത്യ മുഖം യോനേര്ജ്ഞേയഃ പ്രതിഖുരസ്തു സഃ|| യോനിദ്വാരാത്തു നിര്ഗച്ഛേദ്യശ്ചൈകഃ സശിരോഭുജഃ| തമാഹുര്ബീജകം നാമ മൂഢഗര്ഭചികിത്സകാഃ|| യോനിമാവൃത്യ യസ്തിഷ്ഠേത് പരിഘോ ഗോപുരം യഥാ| തഥാऽന്തര്ഗര്ഭമായാന്തം വിദ്യാത് പരിഘസഞ്ജ്ഞിതമ്||” ഇതി||൬||
Adhikarana asAdhyamUDhagarbhagarbhiNyorlakShaNam (7) · Śloka 7
അപവിദ്ധശിരാ യാ തു ശീതാങ്ഗീ നിരപത്രപാ |
നീലോദ്ഗതസിരാ ഹന്തി സാ ഗര്ഭം സ ച താം തഥാ ||൭||
(സു. നി. അ. ൮) |
View original
अपविद्धशिरा या तु शीताङ्गी निरपत्रपा |
नीलोद्गतसिरा हन्ति सा गर्भं स च तां तथा ||७||
(सु. नि. अ. ८) |
അസാധ്യമൂഢഗര്ഭഗര്ഭിണ്യോര്ലക്ഷണമാഹ– അപവിദ്ധശിരാ യാ ത്വിത്യാദി| അപവിദ്ധശിരാ ശിരോ ധാരയിതുമശക്തേത്യര്ഥഃ, അവനതശിരാ ഇതി ഗദാധരഃ| നിരപത്രപാ ലജ്ജാശൂന്യാ| നീലോദ്ഗതസിരാ ഇതി നീലവര്ണാ ഉദ്ഗതാഃ സിരാഃ കുക്ഷൌ യസ്യാഃ സാ തഥാ| സ ചേതി ഗര്ഭഃ||൭||
Adhikarana antarmRutagarbhalakShaNam (8) · Śloka 8
ഗര്ഭാസ്പന്ദനമാവീനാം പ്രണാശഃ ശ്യാവപാണ്ഡുതാ |
ഭവേദുച്ഛ്വാസപൂതിത്വം ശൂനതാऽന്തര്മൃതേ ശിശൌ ||൮||
(സു. നി. അ. ൮) |
View original
गर्भास्पन्दनमावीनां प्रणाशः श्यावपाण्डुता |
भवेदुच्छ्वासपूतित्वं शूनताऽन्तर्मृते शिशौ ||८||
(सु. नि. अ. ८) |
മൃതഗര്ഭലക്ഷണമാഹ ഗര്ഭാസ്പന്ദനമിത്യാദി| അസ്പന്ദനം നിശ്ചലത്വം, ജീവതോ ഗര്ഭസ്യാവയവചലനം ഭവതി| ആവീനാം പ്രണാശഃ പ്രസവവേദനാനാമഭാവഃ; അഥവാ ആവീശബ്ദേന പ്രസവലിങ്ഗാന്യുച്യന്തേ, താനി ച മൂത്രകഫപ്രസേകാദീനി, തേഷാം നാശഃ| ശൂനതേതി ഉച്ഛൂനതാ, അന്തര്ഗതസ്യ മൂഢഗര്ഭസ്യാധ്മാപനേന||൮||
Adhikarana mAnasAgantuduHkha-vyAdhibhedena dvividho garbhamaraNahetuH (9) · Śloka 9
മാനസാഗന്തുഭിര്മാതുരുപതാപൈഃ പ്രപീഡിതഃ |
ഗര്ഭോ വ്യാപദ്യതേ കുക്ഷൌ വ്യാധിഭിശ്ച നിപീഡിതഃ ||൯||
(സു. നി. അ. ൮) |
View original
मानसागन्तुभिर्मातुरुपतापैः प्रपीडितः |
गर्भो व्यापद्यते कुक्षौ व्याधिभिश्च निपीडितः ||९||
(सु. नि. अ. ८) |
തസ്യാന്തര്ഗതസ്യ മാനസാഗന്തുദുഃഖവ്യാധിഭേദേന ദ്വിവിധം മരണഹേതുമാഹ– മാനസാഗന്തുഭിരിത്യാദി| ഉപതാപൈഃ ദുഃഖൈഃ||൯||
Adhikarana aparamasAdhyagarbhiNIlakShaNam (10-11) · Śloka 11
യോനിസംവരണം സങ്ഗഃ കുക്ഷൌ മക്കല്ല ഏവ ച |
ഹന്യുഃ സ്ത്രിയം മൂഢഗര്ഭാം യഥോക്താശ്ചാപ്യുപദ്രവാഃ ||൧൦||
വായുഃ പ്രകുപിതഃ കുര്യാത് സംരുധ്യ രുധിരം സ്രുതമ് |
സൂതായാ ഹൃച്ഛിരോബസ്തിശൂലം മക്കല്ലസഞ്ജ്ഞകമ് ||൧൧||
View original
योनिसंवरणं सङ्गः कुक्षौ मक्कल्ल एव च |
हन्युः स्त्रियं मूढगर्भां यथोक्ताश्चाप्युपद्रवाः ||१०||
वायुः प्रकुपितः कुर्यात् संरुध्य रुधिरं स्रुतम् |
सूताया हृच्छिरोबस्तिशूलं मक्कल्लसञ्ज्ञकम् ||११||
അപരമസാധ്യഗര്ഭിണീലക്ഷണമാഹ– യോനിസംവരണമിത്യാദി| യോനിസംവരണം തന്ത്രാന്തരപഠിതോ രോഗഃ| തഥാഹി– “വാതലാന്യന്നപാനാനി ഗ്രാമ്യധര്മം പ്രജാഗരമ്| അത്യര്ഥം സേവമാനായാ ഗര്ഭിണ്യാ യോനിമാര്ഗഗഃ|| മാതരിശ്വാ പ്രകുപിതോ യോനിദ്വാരസ്യ സംവൃതിമ്| കുരുതേ രുദ്ധമാര്ഗത്വാത് പുനരന്തര്ഗതോऽനിലഃ|| നിരുണദ്ധ്യാശയദ്വാരം പീഡയന് ഗര്ഭസംസ്ഥിതിമ്| നിരുദ്ധവദനോച്ഛ്വാസോ ഗര്ഭശ്ചാശു വിപദ്യതേ|| ബദ്ധാം സംരുദ്ധഹൃദയാം നാശയത്യാശു ഗര്ഭിണീമ്| യോനിസംവരണം വിദ്യാദ്വ്യാധിമേനം സുദാരുണമ്|| അന്തകപ്രതിമം ഘോരം നാരഭേത ചികിത്സിതമ്|” ഇതി| സങ്ഗഃ കുക്ഷാവിതി യോനിസംവരണേ പ്രതിനിവൃത്തോ വായുര്ഗര്ഭാശയം യദാ നിരുണദ്ധി തദാ ഗര്ഭഃ കുക്ഷൌ സക്തോ ഭവതി| സ ഉച്യതേ– സങ്ഗഃ കുക്ഷാവിതി| മക്കല്ലോ രക്തമാരുതജഃ ശൂലവിശേഷഃ| യദ്യപി പ്രസൂതായാഃ ശൂലം മക്കല്ലമുക്തം സുശ്രുതേ– “ പ്രജാതായാശ്ചോത്തരകാലം തീക്ഷ്ണൈരവിശോധിതം രക്തം മക്കല്ലം കരോതി|” (സു. ശാ. അ. ൧൦) ഇതി, തഥാऽപി പ്രജാതായാശ്ചേതി ചകാരേണാപ്രജാതായാ അപി ശൂലം മക്കല്ലമിതി| യഥോക്താശ്ചാപ്യുപദ്രവാ ഇതി യഥോക്താ യേ യേ ഉക്താസ്തേ പുനരാക്ഷേപകശ്വാസാദയഃ||൧൦-൧൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ മൂഢഗര്ഭനിദാനം സമാപ്തമ് ||൬൪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूढगर्भनिदानं समाप्तम् ||६४||
ഇതി ശ്രീകണ്ഠദത്തകൃതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം മൂഢഗര്ഭനിദാനം സമാപ്തമ്||൬൪||