Adhikarana mUrchAyA nidAnaM samprAptishca (1-5) · Śloka 5
அத மூர்சா-ப்ரம-நித்ரா-தந்த்ரா-ஸந்ந்யாஸநிதாநம் |
க்ஷீணஸ்ய பஹுதோஷஸ்ய விருத்தாஹாரஸேவிநஃ |
வேகாகாதாதபிகாதாத்தீநஸத்த்வஸ்ய வா புநஃ ||௧||
கரணாயதநேஷூக்ரா பாஹ்யேஷ்வாப்யந்தரேஷு ச |
நிவிஶந்தே யதா தோஷாஸ்ததா மூர்சந்தி மாநவாஃ ||௨||
ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஸு நாடீஷு பிஹிதாஸ்வநிலாதிபிஃ |
தமோऽப்யுபைதி ஸஹஸா ஸுகதுஃகவ்யபோஹகத் ||௩||
ஸுகதுஃகவ்யபோஹாச்ச நரஃ பததி காஷ்டவத் |
மோஹோ மூர்சேதி தாமாஹுஃ ஷட்விதா ஸா ப்ரகீர்திதா ||௪||
வாதாதிபிஃ ஶோணிதேந மத்யேந ச விஷேண ச |
ஷட்ஸ்வப்யேதாஸு பித்தஂ து ப்ரபுத்வேநாவதிஷ்டதே ||௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௬) |
View original
अथ मूर्छा-भ्रम-निद्रा-तन्द्रा-सन्न्यासनिदानम् |
क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः |
वेगाघातादभिघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः ||१||
करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च |
निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्छन्ति मानवाः ||२||
सञ्ज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः |
तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ||३||
सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् |
मोहो मूर्छेति तामाहुः षड्विधा सा प्रकीर्तिता ||४||
वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च |
षट्स्वप्येतासु पित्तं तु प्रभुत्वेनावतिष्ठते ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४६) |
தஷ்ணாயாஂ மோஹோ பவதீதி தஷ்ணாநந்தரஂ மூர்சா, உக்தஂ ஹி– ‘தஷிதோ மோஹமாயாதி’ இதி| நிதாநஂ ஸம்ப்ராப்திஂ சாஹ– க்ஷீணஸ்யேத்யாதி| பஹுதோஷஸ்யேதி விபுலதோஷஸ்ய, ந த்வநேகதோஷஸ்ய; ததா ஸத்யேகதோஷஜாயாஃ ஸம்ப்ராப்திர்நோக்தா ஸ்யாத்| வேகாகாதாத் மலாதிவேகதாரணாத்| அபிகாதால்லகுடாதேஃ| ஹீநஸத்த்வஸ்ய ஹீநஸத்த்வகுணஸ்ய| கரணஂ மநஃ, தஸ்யாயதநாநி பாஹ்யாநி சக்ஷுராதீநி, ஆப்யந்தராணி மநோவஹாநி ஸ்ரோதாஂஸி, யைராகத்ய மநஶ்சக்ஷுராதீந்யதிதிஷ்டதி; அதவா பாஹ்யாநி கர்மேந்த்ரியாணி, ஆப்யந்தராணி தீந்த்ரியாணி; தேஷு யதா உக்ரா தோஷா நிவிஶந்தே ததா மூர்சந்தீதி யோஜ்யம்| புநஃ கயா ஸம்ப்ராப்த்யா இத்யத ஆஹ– ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாஸ்வித்யாதி| ஸஞ்ஜ்ஞாவஹநாடீஶப்தேந ஸிராதமநீஸ்ரோதஸாஂ க்ரஹணமித்யாஹுஃ, யதஸ்தைர்மந இந்த்ரியதேஶஂ ப்ராப்நோதி| பிஹிதாஸு ஆவதாஸு| தமோ மநோகுணோऽஜ்ஞாநஹேதுஃ, அப்யுபைதி வர்ததே, ஸஹஸா ஜடிதி| அந்யேஷு தமோபஹுலேஷு ரோகேஷு மதாத்யயாதிஷு ஸத்த்வரஜஸீ ந ததா லீயேதே, யதா மூர்சாயாமித்யத ஆஹ– ஸுகதுஃகவ்யபோஹகதிதி| ஸுகதுஃகயோரஸஂவித்திகரம்| ஏதத்து ப்ராயிகத்வேநோக்தஂ, (த்ரிவிதஂ ஜ்ஞாநஂ பவதி ஹேயோபாதேயோபேக்ஷணீயபேதாத்,) தேநோபேக்ஷணீயஜ்ஞாநாபாவோऽபி ஜ்ஞேயஃ| வ்யவஹாரார்தஂ தத்பர்யாயாமாஹ– மோஹோ மூர்சேதி| வாதாதிபிஸ்திஸ்ரஃ, ஶோணிதமத்யவிஷைஶ்ச திஸ்ரஃ, ஏவஂ ஷட்| ப்ரபுத்வேநேதி வ்யாபகத்வேந, தேந வாதஜாதிஷ்வபி ஜ்வரவத்ரோகமஹிம்நாऽவஶ்யஂ பித்தஸம்பந்தஃ, அத ஏவ வக்ஷ்யதி– “மூர்சா பித்ததமஃப்ராயா” இதி, சிகித்ஸாயாஂ ச ஶீதக்ரியாவிதாநமிதி||௧-௫||
Adhikarana mUrchApUrvarUpam (6) · Śloka 6
ஹத்பீடா ஜம்பணஂ க்லாநிஃ ஸஞ்ஜ்ஞாதௌர்பல்யமேவ ச |
ஸர்வாஸாஂ பூர்வரூபாணி, யதாஸ்வஂ தா விபாவயேத் ||௬||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௬) |
View original
हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः सञ्ज्ञादौर्बल्यमेव च |
सर्वासां पूर्वरूपाणि, यथास्वं ता विभावयेत् ||६||
(सु. उ. तं. अ. ४६) |
தஸ்யாஃ பூர்வரூபமாஹ– ஹத்பீடேத்யாதி| ஸஞ்ஜ்ஞாதௌர்பல்யமஸம்யக்ஜ்ஞாநதா| ஸர்வாஸாஂ பூர்வரூபாணீதி சேதஃ| யதாஸ்வஂ விபாவயேதிதி தாஃ மூர்சாஃ வாதாதிபேதேந ஜாநீயாத் வ்யக்தரூபாவஸ்தாயாஂ, நது பூர்வரூபாவஸ்தாயாமிதி ஜேஜ்ஜடஃ||௬||
Adhikarana vAtajamUrchAyalakShaNam (7-8) · Śloka 8
நீலஂ வா யதி வா கஷ்ணமாகாஶமதவாऽருணம் |
பஶ்யஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶதி ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யதே ||௭||
வேபதுஶ்சாங்கமர்தஶ்ச ப்ரபீடா ஹதயஸ்ய ச |
கார்ஶ்யஂ ஶ்யாவாऽருணா சாயா மூர்சாயே வாதஸம்பவே ||௮||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
नीलं वा यदि वा कृष्णमाकाशमथवाऽरुणम् |
पश्यंस्तमः प्रविशति शीघ्रं च प्रतिबुध्यते ||७||
वेपथुश्चाङ्गमर्दश्च प्रपीडा हृदयस्य च |
कार्श्यं श्यावाऽरुणा छाया मूर्छाये वातसम्भवे ||८||
(च. सू. अ. २४) |
தா ஏவாஹ (வாதஜாமாஹ)– நீலமித்யாதி| நீலஂ ஸ்நிக்தகஷ்ணஂ, கஷ்ணஂ ரூக்ஷகஷ்ணம், அருணமீஷல்லோஹிதம்| தமஃ ப்ரவிஶத்யந்தகாரமிவ ப்ரவிஶதி மூர்சதீத்யர்தஃ| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யத இதி வாயோஃ ஶீக்ரகாரித்வாத்| கார்ஶ்யஂ ஶ்யாவாऽருணா சாயா, ‘காத்ரே’ இதி ஶேஷஃ| மூர்சாயஶப்தோ மூர்சாபர்யாயஃ||௭-௮||
Adhikarana pittajamUrchAyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ரக்தஂ ஹரிதவர்ணஂ வா வியத் பீதமதாபி வா |
பஶ்யஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶதி ஸஸ்வேதஶ்ச ப்ரபுத்யதே ||௯||
(ஸபிபாஸஃ ஸஸந்தாபோ ரக்தபீதாகுலேக்ஷணஃ) |
ஜாதமாத்ரே பததி ச ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யதே |
ஸம்பிந்நவர்சாஃ பீதாபோ மூர்சாயே பித்தஸம்பவே ||௧௦||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
रक्तं हरितवर्णं वा वियत् पीतमथापि वा |
पश्यंस्तमः प्रविशति सस्वेदश्च प्रबुध्यते ||९||
(सपिपासः ससन्तापो रक्तपीताकुलेक्षणः) |
जातमात्रे पतति च शीघ्रं च प्रतिबुध्यते |
सम्भिन्नवर्चाः पीताभो मूर्छाये पित्तसम्भवे ||१०||
(च. सू. अ. २४) |
பித்தஜமூர்சாயமாஹ– ரக்தமித்யாதி| வியதாகாஶம்| அத்ர “ஸபிபாஸஃ ஸஸந்தாபோ ரக்தபீதாகுலேக்ஷணஃ|” இதி க்வசிததிகஃ பாட||௯-௧௦||
Adhikarana kaphajamUrchAyalakShaNam (11-12) · Śloka 12
மேகஸங்காஶமாகாஶமாவதஂ வா தமோகநைஃ |
பஶ்யஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶதி சிராச்ச ப்ரதிபுத்யதே ||௧௧||
குருபிஃ ப்ராவதைரங்கைர்யதைவார்த்ரேண சர்மணா |
ஸப்ரஸேகஃ ஸஹல்லாஸோ மூர்சாயே கபஸம்பவே ||௧௨||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
मेघसङ्काशमाकाशमावृतं वा तमोघनैः |
पश्यंस्तमः प्रविशति चिराच्च प्रतिबुध्यते ||११||
गुरुभिः प्रावृतैरङ्गैर्यथैवार्द्रेण चर्मणा |
सप्रसेकः सहृल्लासो मूर्छाये कफसम्भवे ||१२||
(च. सू. अ. २४) |
கபஜமூர்சாயமாஹ– மேகேத்யாதி| தமோகநைரிதி தமோபிர்கநைஶ்ச; தமோऽந்தகாரஃ, கநோऽத்ர மேகவாசீ||௧௧-௧௨||
Adhikarana sAnnipAtikamUrchAyalakShaNam (13) · Śloka 13
ஸர்வாகதிஃ ஸந்நிபாதாதபஸ்மார இவாகதஃ |
ஸ ஜந்துஂ பாதயத்யாஶு விநா பீபத்ஸசேஷ்டிதைஃ ||௧௩||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
सर्वाकृतिः सन्निपातादपस्मार इवागतः |
स जन्तुं पातयत्याशु विना बीभत्सचेष्टितैः ||१३||
(च. सू. अ. २४) |
ஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸர்வேத்யாதி| நநு, ஸர்வாகதிரிதி விருத்தம், உத்தேஶே “ஷட்விதா ஸா ப்ரகீர்திதா” இத்யபிஹிதத்வாத்; ஸந்நிபாதஜயா ஸஹ ஸப்த ப்ரஸஜ்யேரந்? உச்யதே– உத்தேஶஃ ஸுஶ்ருதக்ரந்தேந, சரகக்ரந்தேந ச விவரணம்| சரகே ஹ்யேகஜாஸ்திஸ்ரஸ்த்ரிதோஷஜா சைகேதி சதஸ்ரஃ பட்யந்தே| யதுக்தமஷ்டோதரீய– “சத்வாரோ மூர்சாயா இதி அபஸ்மாரைர்வ்யாக்யாதாஃ|” (ச. ஸூ. அ. ௧௮) இதி| ரக்தமத்யவிஷஜாநாஂ யதாதோஷமேதாஸ்வந்தர்பாவஃ; ஸுஶ்ருதே சைதா ரக்தாதிஜா லக்ஷணசிகித்ஸாபேதக்யாபநார்தஂ ஸாக்ஷாத் படிதாஃ, த்ரிதோஷஜாயாஃ தோஷஜாஸ்வந்தர்பாவஃ இத்யபிப்ராயேண பேத ஆசார்யயோஃ; ஸங்க்ரஹே சாத்ர ஸர்வதந்த்ரஸ்வீகாராதுபயமபி லிகிதமித்யதோஷஃ| அபஸ்மார இவேதி யதாऽபஸ்மாரீ மஹதாऽபிகாதேந பததி சிரேண ப்ரதிபுத்யதே| அபஸ்மாரே பேநவாமித்வதந்தகட்டநாக்ஷிவைகதாதிகமதிகமிதி பேதஃ| பீபத்ஸசேஷ்டிதைரிதி பேநவாமித்வாதிபிரேவ||௧௩||
Adhikarana raktajamUrchAyasamprAptiH (14) · Śloka 14
பதிவ்யாபஸ்தமோரூபஂ ரக்தகந்தஸ்ததந்வயஃ |
தஸ்மாத்ரக்தஸ்ய கந்தேந மூர்சந்தி புவிமாநவாஃ ||௧௪||
த்ரவ்யஸ்வபாவ இத்யேகே தஷ்ட்வா யதபிமுஹ்யதி |
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௬) |
View original
पृथिव्यापस्तमोरूपं रक्तगन्धस्तदन्वयः |
तस्माद्रक्तस्य गन्धेन मूर्छन्ति भुविमानवाः ||१४||
द्रव्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति |
(सु. उ. तं. अ. ४६) |
ரக்தஜமூர்சாஸம்ப்ராப்திமாஹ– பதிவ்யாப இத்யாதி| பதிவீ ஆபஶ்ச ஏதத்த்வயஂ தமோரூபஂ தமோபஹுலம், உக்தஂ ஹி– “தமோபஹுலா பதிவீ, ஸத்த்வதமோபஹுலா ஆபஃ|” (ஸு. ஶா. அ. ௧) இதி| ‘பதிவ்யம்ப’ இதி பாடே அயமேவார்தஃ| ததந்வயஃ பதிவ்யம்போऽந்வயஃ; ‘தந்மயஃ’ இதி பாடே பதிவீஜலமயஃ, ப்ரகதிவிகாரபாவே மயட்| தஸ்மாதிதி யஸ்மாத் பதிவ்யாபஸ்தமோரூபஂ ரக்தகந்தஶ்ச ததந்வயஃ, மூர்சா ச தமஃப்ராயா, தஸ்மாதித்யர்தஃ| புவிமாநவாஃ இதி பாஞ்சபௌதிகத்வேऽபி ஶரீரஸ்யோத்பூதபூமிகுணா யே தே புவிமாநவாஃ பார்திவாஃ, தாமஸா இத்யர்தஃ; நது ராஜஸாஃ, ஸாத்த்விகா வா| நநு சம்பகாதிகந்தேநாபி மூர்சா ப்ரஸஜ்யேத? தத்ராபி கந்தஸ்ய பார்திவத்வாத் பதிவ்யாஶ்ச தமோரூபத்வாதித்யத ஆஹ– த்ரவ்யஸ்வபாவ இத்யாதி| ரக்தஸ்யாயஂ ஸ்வபாவஃ, தேந தத்கத ஏவ கந்தோ மூர்சயதீதி| ஸ்வபாவமேவ த்ரடயதி– தஷ்ட்வா யதபிமுஹ்யதீதி| ‘யச்ச தஷ்ட்வாऽபி முஹ்யதி’ இதி பாடாந்தரம்| அந்யே து கந்தாஸம்பந்தேऽபி தர்ஶநமாத்ராந்மூர்சோபலம்பாதநைகாந்திகத்வஂ கந்தஸ்ய மந்யமாநாஃ ஸ்வபாவமேவ ஹேத்வந்தரமாஹுஃ; ஏதேந கந்தஸ்ய ப்ராயிகத்வமுக்தம்| அந்யே து கந்தஸ்ய ஹேதுத்வமபாஸ்ய தர்ஶநஸ்யைவ ஹேதுத்வஂ மந்யந்தேஃ; தந்ந, யதாஹ போஜஃ– “ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிர்பவதி கூடோச்ச்வாஸஸ்ததைவ ச தர்ஶநாதஸஜஸ்தஜ்ஜாத்கந்தாச்சைவ ப்ரமுஹ்யதி||” இதி| “பதிவ்யா யத்தமோரூபம் இதி” பாடாந்தரஂ ஸுகமம்| “பதிவ்யம்பஸ்தமோரூபஂ ரக்தகந்தேந தத்த்ரயம்|” இதி பாடாந்தரஸ்ய ஜேஜ்ஜடலிகிதஸ்யாயமர்தஃ– ரக்தகந்தேந து யதுக்தமவ்யபிசரிதஂ ப்ரகதிவிகாரயோஸ்தாதர்த்யாத் கிஂ தத்த்ரயமித்யத உக்தம்– பதிவ்யம்பஸ்தமோரூபமிதி; பதிவ்யம்பஸ்தமஸாஂ ரூபமித்யர்தஃ, ஶேஷஂ பூர்வவத்| தஷ்ட்வேதி ரக்தமிதி ஶேஷஃ||௧௪||
Adhikarana viShajamUrchAyasya madyajamUrchAyasya ca samprAptiH (15) · Śloka 15
குணாஸ்தீவ்ரதரத்வேந ஸ்திதாஸ்து விஷமத்யயோஃ ||௧௫||
த ஏவ தஸ்மாத்தாப்யாஂ து மோஹௌ ஸ்யாதாஂ யதேரிதௌ |
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௬) |
View original
गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः ||१५||
त एव तस्मात्ताभ्यां तु मोहौ स्यातां यथेरितौ |
(सु. उ. तं. अ. ४६) |
விஷமத்யஜே ப்ராஹ– குணா இத்யாதி| குணா தஶ; யதுக்தஂ தடபலேந– “லகு ரூக்ஷமாஶு விஶதஂ வ்யவாயி தீக்ஷ்ணஂ விகாஶி ஸூக்ஷ்மஂ ச| உஷ்ணமநிர்தேஶ்யரஸஂ தஶகுணமுக்தஂ விஷஂ தஜ்ஜ்ஞைஃ||” (ச. சி. அ. ௨௩) இதி| தே தைலாதௌ வ்யஸ்தாஸ்தீவ்ராஃ ஸந்தி, விஷமத்யயோஸ்து தீவ்ரதராஃ, அதஸ்தைலாதிபிர்ந மோஹஃ, கிந்து விஷமத்யாப்யாமிதி| த ஏவேதி குணா லகுத்வாதயஃ| யதேரிதாவிதி விஷஜோ மோஹோ ந ஸ்வயஂ நிவர்ததே விஷஸ்யாபாகித்வாத், மத்யஜஸ்து மத்யபரிணாமாதேவ ஶாம்யதி, அயஂ ச பேதோ விஷமத்யயோஃ ப்ரபாவாத்| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “யே விஷஸ்ய குணாஃ ப்ரோக்தாஃ ஸந்நிபாதப்ரகோபணாஃ| த ஏவ மத்யே தஶ்யந்தே விஷே து பலவத்தராஃ||” இதி||௧௫||
Adhikarana raktajAdimUrchAtrayasya rUpANi (16-18) · Śloka 18
ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிஸ்த்வஸஜா கூடோச்ச்வாஸஶ்ச மூர்சிதஃ ||௧௬||
மத்யேந விலபஂஶ்சேதே நஷ்டவிப்ராந்தமாநஸஃ |
காத்ராணி விக்ஷிபந் பூமௌ ஜராஂ யாவந்ந யாதி தத் ||௧௭||
வேபதுஸ்வப்நதஷ்ணாஃ ஸ்யுஸ்தமஶ்ச விஷமூர்சிதே |
வேதிதவ்யஂ தீவ்ரதரஂ யதாஸ்வஂ விஷலக்ஷணைஃ ||௧௮||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௬) |
View original
स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्छितः ||१६||
मद्येन विलपंश्छेते नष्टविभ्रान्तमानसः |
गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत् ||१७||
वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युस्तमश्च विषमूर्छिते |
वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ४६) |
ரக்தஜாதிமூர்சாத்ரயஸ்ய ரூபாண்யாஹ– ஸ்தப்தாங்கேத்யாதி மூர்சித இத்யந்தஂ ரக்தஜாயாஃ கூடோச்ச்வாஸஶ்சாஸ்பஷ்டோச்ச்வாஸஃ| ‘மூட’ இதி பாடே ஸந்நிருத்த இத்யர்தஃ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| மத்யேநேத்யாதி ததித்யந்தஂ மத்யஜாயாஃ| ‘நஷ்டவிப்ராந்தமாநஸ’ இத்யத்ர நிஷ்டலந் ப்ராந்தமாநஸஃ’ இதி பாடாந்தரே நிஷ்டநந் ஶப்தஂ குர்வந்| வேபத்வாதிநா விஷஜாயாஃ| யதாஸ்வஂ விஷலக்ஷணைரிதி விஷஸ்ய மூலபத்ரக்ஷீராதிபேதேந ப்ராதிஸ்விகஂ யல்லக்ஷணமுக்தஂ ஸௌஶ்ருதகல்பஸ்தாந (ஸு. க. அ. ௨) தல்லக்ஷணயுக்தா மூர்சா பவதீத்யர்தஃ||௧௬-௧௮||
Adhikarana mUrchAbhramatandrAnidrAdInAM parasparaM bhedaH, bhramalakShaNaM ca (19) · Śloka 19
மூர்சா பித்ததமஃப்ராயா ரஜஃபித்தாநிலாத்ப்ரமஃ |
தமோவாதகபாத்தந்த்ரா நித்ரா ஶ்லேஷ்மதமோபவா ||௧௯||
(ஸு. ஶா. அ. ௪) |
(சக்ரவத்ப்ரமதோ காத்ரஂ பூமௌ பததி ஸர்வதா |
ப்ரமரோக இதி ஜ்ஞேயோ ரஜஃபித்தாநிலாத்மகஃ) |
View original
मूर्छा पित्ततमःप्राया रजःपित्तानिलाद्भ्रमः |
तमोवातकफात्तन्द्रा निद्रा श्लेष्मतमोभवा ||१९||
(सु. शा. अ. ४) |
(चक्रवद्भ्रमतो गात्रं भूमौ पतति सर्वदा |
भ्रमरोग इति ज्ञेयो रजःपित्तानिलात्मकः) |
ஸஞ்ஜ்ஞாநாஶஸாதர்ம்யேऽபி மூர்சாதீநாஂ கோ பேதஃ? இத்யாஹ– மூர்சா பித்ததமஃப்ராயேத்யாதி| தமோவாதகபாதிதி ஸமாஹாரத்வந்த்வஃ| நித்ராதந்த்ரயோஶ்சைதாநி காரணாநி வ்யஸ்தஸமஸ்தாநி; தேந ஸுஶ்ருதேந யததிலங்கிதலக்ஷணே நித்ராதந்த்ரே படிதே விநைவ கபாத் அதிலங்கநஸ்ய ஶ்லேஷ்மக்ஷயஹேதுத்வாத்||௧௯||
Adhikarana tandrAlakShaNam (20) · Śloka 20
இந்த்ரியார்தேஷ்வஸஂவித்திர்கௌரவஂ ஜம்பணஂ க்லமஃ |
நித்ரார்தஸ்யேவ யஸ்யேஹா தஸ்ய தந்த்ராஂ விநிர்திஶேத் ||௨௦||
(ஸு. ஶா. அ. ௨௪) |
View original
इन्द्रियार्थेष्वसंवित्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः |
निद्रार्तस्येव यस्येहा तस्य तन्द्रां विनिर्दिशेत् ||२०||
(सु. शा. अ. २४) |
தந்த்ராலக்ஷணமாஹ– இந்த்ரியார்தேஷ்வித்யாதி| நித்ராப்ரமயோஸ்து லக்ஷணஂ நோக்தமிஹ, அதிப்ரஸித்தத்வாத்| நித்ரா ஹி விப்லுதமநஸஃ ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ ஸ்வவிஷயநிவத்திஃ| யதாஹ சரகே– “யதா து மநஸி க்லாந்தே கர்மாத்மாநஃ க்லமாந்விதாஃ| விஷயேப்யோ நிவர்தந்தே ததா ஸ்வபிதி மாநவஃ||” (ச. ஸூ. அ. ௨௧) இதி| அத்ர கர்மாத்மாந இந்த்ரியாணி; நிரிந்த்ரியப்ரதேஶே மநஸோऽவஸ்திதிர்நித்ரேதி மதேऽப்யயமேவார்தஃ| நித்ராதந்த்ரயோஸ்தூக்தகாரணபேதாத்பேதஃ, உத்பூதஜம்பாதேஶ்சாநுபவஸித்தத்வாதிதி; ததா நித்ராயாமிந்த்ரியமநோமோஹஃ; தந்த்ராயாமிந்த்ரியமோஹஃ| ப்ரமலக்ஷணஂ து சக்ரஸ்திதஸ்யேவ ப்ரமத்வஸ்துதர்ஶநமிதி||௨௦||
Adhikarana sannyAsasya mUrchAdibhyo bhedaH (21) · Śloka 21
தோஷேஷு மதமூர்சாயாஃ கதவேகேஷு தேஹிநாம் |
ஸ்வயமேவோபஶாம்யந்தி ஸந்ந்யாஸோ நௌஷதைர்விநா ||௨௧||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
दोषेषु मदमूर्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम् |
स्वयमेवोपशाम्यन्ति सन्न्यासो नौषधैर्विना ||२१||
(च. सू. अ. २४) |
ஸந்ந்யாஸஸ்ய மூர்சாதிப்யோ பேதமாஹ– தோஷேஷ்வித்யாதி ||௨௧||
Adhikarana sannyAsalakShaNam (22-23) · Śloka 23
வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாக்ஷிப்யாதிபலா மலாஃ |
ஸந்ந்யஸ்யந்த்யபலஂ ஜந்துஂ ப்ராணாயதநமாஶ்ரிதாஃ ||௨௨||
ஸ நா ஸந்ந்யாஸஸந்ந்யஸ்தஃ காஷ்டீபூதோ மதோபமஃ |
ப்ராணைர்விமுச்யதே ஶீக்ரஂ முக்த்வா ஸத்யஃபலாஂ க்ரியாம் ||௨௩||
(ச. ஸூ. அ. ௨௪) |
View original
वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः |
सन्न्यस्यन्त्यबलं जन्तुं प्राणायतनमाश्रिताः ||२२||
स ना सन्न्याससन्न्यस्तः काष्ठीभूतो मृतोपमः |
प्राणैर्विमुच्यते शीघ्रं मुक्त्वा सद्यःफलां क्रियाम् ||२३||
(च. सू. अ. २४) |
தல்லக்ஷணமாஹ– வாகித்யாதி| அதிபலா இத்யநேந மூர்சாத்யாரம்பகதோஷேப்யோऽதிகத்வேந ப்ரவத்தா தோஷாஸ்தமஶ்சேதி போதயதி| ஸந்ந்யஸ்யந்தி மோஹயந்தி| ஸ நா புருஷஃ, ஸந்ந்யாஸஸந்ந்யஸ்தஃ ஸந்ந்யாஸபீடிதஃ, காஷ்டீபூதஃ இதி அத்யந்தநிஷ்க்ரியத்வேந அகாஷ்டமேவ காஷ்டவத்பூதஃ, அத ஏவ மதோபம இதி| முக்த்வா ஸத்யஃபலாஂ க்ரியாமிதி ஸூசீவ்யதநாஞ்ஜநாவபீடநஶூகஶிம்பீபலாவகர்ஷணாதிரூபா க்ரியா யதி க்ரியதே ததா ப்ராணைர்ந விமுச்யதே, அந்யதா து ம்ரியதே இதி||௨௨-௨௩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே மூர்சாப்ரமநித்ராதந்த்ராஸந்ந்யாஸநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௭||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूर्छाभ्रमनिद्रातन्द्रासन्न्यासनिदानं समाप्तम् ||१७||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ மூர்சாப்ரமநித்ராதந்த்ராஸந்யாஸநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௭||