Adhikarana nADIvraNasya samprAptiH (1) · Śloka 1
ಅಥ ನಾಡೀವ್ರಣನಿದಾನಮ್ |
ಯಃ ಶೋಥಮಾಮಮತಿಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇಽಜ್ಞೋ ಯೋ ವಾ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಚುರಪೂಯಮಸಾಧುವೃತ್ತಃ |
ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ಪ್ರವಿದಾರ್ಯ ತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಪೂರ್ವವಿಹಿತಾನಿ ತತಃ ಸಪೂಯಃ ||೧||
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
अथ नाडीव्रणनिदानम् |
यः शोथमाममतिपक्वमुपेक्षतेऽज्ञो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः |
अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः सपूयः ||१||
(सु. नि. अ. १०) |
ಭಗ್ನಸ್ಯಾಪಿ ವ್ರಣಸ್ಯೋಪೇಕ್ಷಯಾ ನಾಡೀ ಭವತಿ, ಅತೋಽನನ್ತರಂ ನಾಡೀಮಾಹ– ಯಃ ಶೋಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪೇಕ್ಷತ ಇತಿ ಪೀಡನಶೋಧನಾದಿಕಂ ನ ಕರೋತಿ| ಪ್ರಚುರಪೂಯ ಇತ್ಯನೇನ ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಿತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಅಸಾಧುವೃತ್ತಃ ಅಹಿತಾಹಾರಾಚಾರಃ| ಸ್ಥಾನಾನಿ ಪೂರ್ವವಿಹಿತಾನೀತಿ ವ್ರಣಾಸ್ರಾವವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತಾನಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಕೋಷ್ಠಮರ್ಮಾಣಿ||೧||
Adhikarana nADIvraNasya niruktiH (2) · Śloka 2
ತಸ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಗಮನಾದ್ಗತಿರಿಷ್ಯತೇ ತು ನಾಡೀವ ಯದ್ವಹತಿ ತೇನ ಮತಾ ತು ನಾಡೀ |೨|
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरिष्यते तु नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |२|
(सु. नि. अ. १०) |
ತಸ್ಯೇತಿ ಪೂಯಸ್ಯ| ನಾಡೀವೇತಿ ಅನ್ತಃಶುಷಿರಲತಾದಿನಾಡೀವತ್|೨|–
Adhikarana nADIvraNasa~gkhyA (2) · Śloka 2
ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಭವತಿ ಸಾ ಪೃಥಗೇಕಶಶ್ಚ ಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೈರಪಿ ಚ ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತತೋಽನ್ಯಾ ||೨||
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||२||
(सु. नि. अ. १०) |
ತಾಸಾಂ ಕಾಲಾನ್ತರಸಮ್ಭವೇನ ದೋಷಾನುಬನ್ಧೇನ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ– ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ತಿಸ್ರಃ| ಏಕಶಶ್ಚ ಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೈರಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಮಿಶ್ರೀಭೂತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಥೀ; ಕಾರ್ತಿಕಸ್ತು ಸನ್ನಿಪತಿತೈರಿತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯ ಏಕಶಶ್ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತೈರನ್ಯಾ| ಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೈಃ ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟೈರಪರಾಸ್ತಿಸ್ರಃ| ಅತ ಏವೋಕ್ತಂ ಸುಶ್ರುತೇ– “ದೋಷದ್ವಯಾಭಿಹಿತಲಕ್ಷಣದರ್ಶನೇನ ತಿಸ್ರೋ ಗತೀರ್ವ್ಯತಿಕರಪ್ರಭವಾಸ್ತು ವಿದ್ಯಾತ್|” (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) ಇತಿ| ವ್ಯತಿಕರಪ್ರಭವಾ ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಭವಾಃ; ಅಪಿ ಚಕಾರೌ ಸಾರ್ಥಕಾವಿತ್ಯಾಹುಃ| ನ ಚೋಕ್ತಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾಹಾನಿಃ, ಅಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇಽತಿದೇಶೇನೋಕ್ತಯೋರ್ದ್ವನ್ದ್ವಸನ್ನಿಪಾತಯೋಃ ಸರ್ವತ್ರಾಗಣನಾತ್| ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತತೋಽನ್ಯೇತಿ ಆಗನ್ತುರಪರೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಇತಿ ಪಞ್ಚ ನಾಡ್ಯಃ||೨||
Adhikarana vAtajanADIvraNalakShaNam (3) · Śloka 3
ತತ್ರಾನಿಲಾತ್ ಪರುಷಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೀ ಸಶೂಲಾ ಫೇನಾನುವಿದ್ಧಮಧಿಕಂ ಸ್ರವತಿ ಕ್ಷಪಾಸು |೩|
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपासु |३|
(सु. नि. अ. १०) |
ವಾತಜಾಮಾಹ– ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಕಂ ಸ್ರವತಿ ಕ್ಷಪಾಸ್ವಿತಿ ಶೈತ್ಯೇನ ವಾತವೃದ್ಧೇ ರಾತ್ರಾವಧಿಕಂ ಸ್ರವಣಮ್|೩|–
Adhikarana pittajanADIvraNalakShaNam (3) · Śloka 3
ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಷಾಜ್ವರಕರೀ ಪರಿದಾಹಯುಕ್ತಾ ಪೀತಂ ಸ್ರವತ್ಯಧಿಕಮುಷ್ಣಮಹಃಸು ಚಾಪಿ ||೩||
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
पित्तात्तृषाज्वरकरी परिदाहयुक्ता पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु चापि ||३||
(सु. नि. अ. १०) |
ಪಿತ್ತಜಾಮಾಹ– ಪಿತ್ತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಕಮುಷ್ಣಮಹಃಸು ಚೇತಿ ದಿವಾ ಔಷ್ಣ್ಯೇನ ಪಿತ್ತಕೋಪಾತ್||೩||
Adhikarana kaphajanADIvraNalakShaNam (4) · Śloka 4
ಜ್ಞೇಯಾ ಕಫಾದ್ಬಹುಘನಾರ್ಜುನಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಾ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಸಕಣ್ಡುರರುಜಾ ರಜನೀಪ್ರವೃದ್ಧಾ |೪|
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा स्तब्धा सकण्डुररुजा रजनीप्रवृद्धा |४|
(सु. नि. अ. १०) |
ಕಫಜಾಮಾಹ– ಜ್ಞೇಯೇತ್ಯಾದಿ| ಬಹುಘನಾರ್ಜುನಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಾ ಇತಿ ಅತ್ರಾರ್ಜುನಃ ಶ್ವೇತಃ, ಘನಃ ಸಾನ್ದ್ರಃ, ಆಸ್ರಶಬ್ದ ಆಸ್ರಾವಶಬ್ದೈಕದೇಶಪಾಠಃ, ಪದೇಽಪಿ ಪದೈಕದೇಶಪ್ರಯೋಗಾತ್| ಯಥಾ “ಜೇ ಪ್ರೋಷ್ಠಪದಾನಾಮ್” ಇತ್ಯತ್ರ ಜೇ ಇತ್ಯನೇನೈವ ಜಾತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರುರಿತಿ ಪಾಠೇಽಪ್ಯಯಮೇವಾರ್ಥಃ| ಆಸ್ರುಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಪದಾದಿಷು ಪಾಠಾತ್ ಕ್ವಿಬನ್ತಃ, ತುಗಭಾವಸ್ತ್ವಾಗಮಾನಿತ್ಯತ್ವಾತ್|೪|–
Adhikarana tridoShajanADIvraNalakShaNam (4) · Śloka 4
ದಾಹಜ್ವರಶ್ವಸನಮೂರ್ಛನವಕ್ತ್ರಶೋಷಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಭವನ್ತ್ಯಭಿಹಿತಾನಿ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ||೪||
ತಾಮಾದಿಶೇತ್ ಪವನಪಿತ್ತಕಫಪ್ರಕೋಪಾದ್ಘೋರಾಮಸುಕ್ಷಯಕರೀಮಿವ ಕಾಲಾರಾತ್ರಿಮ್ |
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि ||४||
तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्घोरामसुक्षयकरीमिव कालारात्रिम् |
(सु. नि. अ. १०) |
ತ್ರಿದೋಷಜಾಮಾಹ– ದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಹಿತಾನೀತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾತಾದಿಜನಾಡೀಕಥಿತಾನಿ| ಅಸುಕ್ಷಯಕರೀಮಿತಿ ಮಾರಣಾತ್ಮಿಕಾಂ, ಕಾಲರಾತ್ರಿಂ ಮರಣಕಾರಿಣೀಂ ಯಮಭಗಿನೀಮಿವ| ‘ಗತಿಂ ತ್ವಸುಹರಾಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಮ್||೪||–
Adhikarana shalyanimittajanADIvraNalakShaNam (5) · Śloka 5
ನಷ್ಟಂ ಕಥಞ್ಚಿದನುಮಾರ್ಗಮುದೀರಿತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಶಲ್ಯಮಚಿರೇಣ ಗತಿಂ ಕರೋತಿ ||೫||
ಸಾ ಫೇನಿಲಂ ಮಥಿತಮುಷ್ಣಮಸೃಗ್ವಿಮಿಶ್ರಂ ಸ್ರಾವಂ ಕರೋತಿ ಸಹಸಾ ಸರುಜಾ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ |
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೦) |
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति ||५||
सा फेनिलं मथितमुष्णमसृग्विमिश्रं स्रावं करोति सहसा सरुजा च नित्यम् |
(सु. नि. अ. १०) |
ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತಾಮಾಹ– ನಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಷ್ಟಮದೃಶ್ಯಮಾನಮ್| ಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ ವೇಗಕ್ಷಯಾದಿಕಾರಣಾನಾಮನಿಯಮಾರ್ಥಮುಕ್ತಮ್| ಅನುಮಾರ್ಗಂ ಮಾರ್ಗಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಅಣುಮಾರ್ಗಮ್’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಶಲ್ಯವಿಶೇಷಣತಯಾ ಯೋಜಯನ್ತಿ| ಕಿನ್ತ್ವಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇಽಣುಮಾರ್ಗತ್ವೇನೈವ ಶಲ್ಯಸ್ಯಾದರ್ಶನೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಕಥಞ್ಚಿದಿತಿ ನಿರರ್ಥಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ಉದೀರಿತೇಷ್ವಿತಿ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಫೇನಿಲಂ ಫೇನವನ್ತಮ್| ಮಥಿತಮುನ್ಮಥಿತಮ್| ಉಷ್ಣಮುಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಮ್| ಏತೇ ಚ ಧರ್ಮಾಃ ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಾದೌ ಚಲತಾ ಶಲ್ಯೇನ ಮಾಂಸಾದಿಕ್ಷೋಭೇಣ ಭವನ್ತಿ||೫||
Adhikarana nADIvraNasya sAdhyatvAdilakShaNam (6) · Śloka 6
ನಾಡೀ ತ್ರಿದೋಷಪ್ರಭವಾ ನ ಸಿಧ್ಯೇಚ್ಛೇಷಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಖಲು ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಾಃ ||೬||
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೧೭) |
View original
नाडी त्रिदोषप्रभवा न सिध्येच्छेषाश्चतस्रः खलु यत्नसाध्याः ||६||
(सु. चि. अ. १७) |
ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿಕಮಾಹ– ನಾಡೀತ್ಯಾದಿ| ನನು, ನಾಡೀ ತ್ರಿದೋಷಪ್ರಭವಾ ನ ಸಿಧ್ಯೇದಿತಿ ಪುನರುಕ್ತಮ್, ಅಸುಕ್ಷಯಕರೀಮಿತ್ಯನೇನೈವಾಸಾಧ್ಯತ್ವಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ನೈವಮ್, ಅಯಂ ಗ್ರನ್ಥಃ ಸುಶ್ರುತೇನ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೋಕ್ತಮೇವ ತ್ರಿದೋಷನಾಡ್ಯಾ ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಮನೂದ್ಯ ತದನ್ಯಾಸಾಂ ಶೇಷತ್ವನಿಶ್ಚಯೇನ ಯತ್ನಸಾಧ್ಯತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಪಠಿತಃ, ಸ ಏವಾತ್ರ ಮಾಧವಕರೇಣ ಲಿಖಿತ ಇತ್ಯದೋಷಃ||೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 45
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ನಾಡೀವ್ರಣನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೪೫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने नाडीव्रणनिदानं समाप्तम् ||४५||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಾಡೀವ್ರಣನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೪೫||