Adhikarana nADIvraNasya samprAptiH (1) · Śloka 1
అథ నాడీవ్రణనిదానం |
యః శోథమామమతిపక్వముపేక్షతేऽజ్ఞో యో వా వ్రణం ప్రచురపూయమసాధువృత్తః |
అభ్యంతరం ప్రవిశతి ప్రవిదార్య తస్య స్థానాని పూర్వవిహితాని తతః సపూయః ||1||
(సు. ని. అ. 10) |
View original
अथ नाडीव्रणनिदानम् |
यः शोथमाममतिपक्वमुपेक्षतेऽज्ञो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः |
अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः सपूयः ||१||
(सु. नि. अ. १०) |
భగ్నస్యాపి వ్రణస్యోపేక్షయా నాడీ భవతి, అతోऽనంతరం నాడీమాహ– యః శోథమిత్యాది| ఉపేక్షత ఇతి పీడనశోధనాదికం న కరోతి| ప్రచురపూయ ఇత్యనేన గంభీరపాకిత్వముక్తం| అసాధువృత్తః అహితాహారాచారః| స్థానాని పూర్వవిహితానీతి వ్రణాస్రావవిజ్ఞానీయోక్తాని త్వఙ్మాంససిరాస్నాయుసంధ్యస్థికోష్ఠమర్మాణి||1||
Adhikarana nADIvraNasya niruktiH (2) · Śloka 2
తస్యాతిమాత్రగమనాద్గతిరిష్యతే తు నాడీవ యద్వహతి తేన మతా తు నాడీ |2|
(సు. ని. అ. 10) |
View original
तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरिष्यते तु नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |२|
(सु. नि. अ. १०) |
తస్యేతి పూయస్య| నాడీవేతి అంతఃశుషిరలతాదినాడీవత్|2|–
Adhikarana nADIvraNasa~gkhyA (2) · Śloka 2
దోషైస్త్రిభిర్భవతి సా పృథగేకశశ్చ సమ్మూర్ఛితైరపి చ శల్యనిమిత్తతోऽన్యా ||2||
(సు. ని. అ. 10) |
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||२||
(सु. नि. अ. १०) |
తాసాం కాలాంతరసంభవేన దోషానుబంధేన సంఖ్యామాహ– దోషైస్త్రిభిరిత్యాది| దోషైః పృథక్ తిస్రః| ఏకశశ్చ సమ్మూర్ఛితైరితి ప్రత్యేకం వృద్ధ్యా మిశ్రీభూతైస్త్రిభిశ్చతుర్థీ; కార్తికస్తు సన్నిపతితైరిత్యధ్యాహార్య ఏకశశ్చ సన్నిపతితైరన్యా| సమ్మూర్ఛితైః సంశ్లిష్టైరపరాస్తిస్రః| అత ఏవోక్తం సుశ్రుతే– “దోషద్వయాభిహితలక్షణదర్శనేన తిస్రో గతీర్వ్యతికరప్రభవాస్తు విద్యాత్|” (సు. ని. అ. 10) ఇతి| వ్యతికరప్రభవా ద్వంద్వప్రభవాః; అపి చకారౌ సార్థకావిత్యాహుః| న చోక్తపంచసంఖ్యాహానిః, అస్మిన్ పక్షేऽతిదేశేనోక్తయోర్ద్వంద్వసన్నిపాతయోః సర్వత్రాగణనాత్| శల్యనిమిత్తతోऽన్యేతి ఆగంతురపరేత్యర్థః| ఇతి పంచ నాడ్యః||2||
Adhikarana vAtajanADIvraNalakShaNam (3) · Śloka 3
తత్రానిలాత్ పరుషసూక్ష్మముఖీ సశూలా ఫేనానువిద్ధమధికం స్రవతి క్షపాసు |3|
(సు. ని. అ. 10) |
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपासु |३|
(सु. नि. अ. १०) |
వాతజామాహ– తత్రేత్యాది| అధికం స్రవతి క్షపాస్వితి శైత్యేన వాతవృద్ధే రాత్రావధికం స్రవణం|3|–
Adhikarana pittajanADIvraNalakShaNam (3) · Śloka 3
పిత్తాత్తృషాజ్వరకరీ పరిదాహయుక్తా పీతం స్రవత్యధికముష్ణమహఃసు చాపి ||3||
(సు. ని. అ. 10) |
View original
पित्तात्तृषाज्वरकरी परिदाहयुक्ता पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु चापि ||३||
(सु. नि. अ. १०) |
పిత్తజామాహ– పిత్తాదిత్యాది| అధికముష్ణమహఃసు చేతి దివా ఔష్ణ్యేన పిత్తకోపాత్||3||
Adhikarana kaphajanADIvraNalakShaNam (4) · Śloka 4
జ్ఞేయా కఫాద్బహుఘనార్జునపిచ్ఛిలాస్రా స్తబ్ధా సకండురరుజా రజనీప్రవృద్ధా |4|
(సు. ని. అ. 10) |
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा स्तब्धा सकण्डुररुजा रजनीप्रवृद्धा |४|
(सु. नि. अ. १०) |
కఫజామాహ– జ్ఞేయేత్యాది| బహుఘనార్జునపిచ్ఛిలాస్రా ఇతి అత్రార్జునః శ్వేతః, ఘనః సాంద్రః, ఆస్రశబ్ద ఆస్రావశబ్దైకదేశపాఠః, పదేऽపి పదైకదేశప్రయోగాత్| యథా “జే ప్రోష్ఠపదానాం” ఇత్యత్ర జే ఇత్యనేనైవ జాత ఇత్యుచ్యతే| పిచ్ఛిలాస్రురితి పాఠేऽప్యయమేవార్థః| ఆస్రుశబ్దః సంపదాదిషు పాఠాత్ క్విబంతః, తుగభావస్త్వాగమానిత్యత్వాత్|4|–
Adhikarana tridoShajanADIvraNalakShaNam (4) · Śloka 4
దాహజ్వరశ్వసనమూర్ఛనవక్త్రశోషా యస్యాం భవంత్యభిహితాని చ లక్షణాని ||4||
తామాదిశేత్ పవనపిత్తకఫప్రకోపాద్ఘోరామసుక్షయకరీమివ కాలారాత్రిం |
(సు. ని. అ. 10) |
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि ||४||
तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्घोरामसुक्षयकरीमिव कालारात्रिम् |
(सु. नि. अ. १०) |
త్రిదోషజామాహ– దాహేత్యాది| అభిహితానీతి ప్రత్యేకం వాతాదిజనాడీకథితాని| అసుక్షయకరీమితి మారణాత్మికాం, కాలరాత్రిం మరణకారిణీం యమభగినీమివ| ‘గతిం త్వసుహరాం’ ఇతి పాఠాంతరం||4||–
Adhikarana shalyanimittajanADIvraNalakShaNam (5) · Śloka 5
నష్టం కథంచిదనుమార్గముదీరితేషు స్థానేషు శల్యమచిరేణ గతిం కరోతి ||5||
సా ఫేనిలం మథితముష్ణమసృగ్విమిశ్రం స్రావం కరోతి సహసా సరుజా చ నిత్యం |
(సు. ని. అ. 10) |
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति ||५||
सा फेनिलं मथितमुष्णमसृग्विमिश्रं स्रावं करोति सहसा सरुजा च नित्यम् |
(सु. नि. अ. १०) |
శల్యనిమిత్తామాహ– నష్టమిత్యాది| నష్టమదృశ్యమానం| కథంచిదితి వేగక్షయాదికారణానామనియమార్థముక్తం| అనుమార్గం మార్గం లక్షీకృత్య| కేచిత్ ‘అణుమార్గం’ ఇతి పఠిత్వా శల్యవిశేషణతయా యోజయంతి| కింత్వస్మిన్ పక్షేऽణుమార్గత్వేనైవ శల్యస్యాదర్శనే ప్రయుక్తే కథంచిదితి నిరర్థకం స్యాత్| ఉదీరితేష్వితి త్వగాదిషు| ఫేనిలం ఫేనవంతం| మథితమున్మథితం| ఉష్ణముష్ణస్పర్శం| ఏతే చ ధర్మాః ప్రసారణాకుంచనాదౌ చలతా శల్యేన మాంసాదిక్షోభేణ భవంతి||5||
Adhikarana nADIvraNasya sAdhyatvAdilakShaNam (6) · Śloka 6
నాడీ త్రిదోషప్రభవా న సిధ్యేచ్ఛేషాశ్చతస్రః ఖలు యత్నసాధ్యాః ||6||
(సు. చి. అ. 17) |
View original
नाडी त्रिदोषप्रभवा न सिध्येच्छेषाश्चतस्रः खलु यत्नसाध्याः ||६||
(सु. चि. अ. १७) |
అసాధ్యత్వాదికమాహ– నాడీత్యాది| నను, నాడీ త్రిదోషప్రభవా న సిధ్యేదితి పునరుక్తం, అసుక్షయకరీమిత్యనేనైవాసాధ్యత్వస్యోక్తత్వాత్| నైవం, అయం గ్రంథః సుశ్రుతేన నిదానస్థానోక్తమేవ త్రిదోషనాడ్యా అసాధ్యత్వమనూద్య తదన్యాసాం శేషత్వనిశ్చయేన యత్నసాధ్యత్వప్రతిపాదనాయ చికిత్సితే పఠితః, స ఏవాత్ర మాధవకరేణ లిఖిత ఇత్యదోషః||6||
Adhikarana puShpikA · Śloka 45
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే నాడీవ్రణనిదానం సమాప్తం ||45||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने नाडीव्रणनिदानं समाप्तम् ||४५||
ఇతి శ్రీకంఠదత్తవిరచితాయాం మధుకోశవ్యాఖ్యాయాం నాడీవ్రణనిదానం సమాప్తం||45||