10. rājayakṣmakṣatakṣīṇanidānam

Adhikarana rAjayakShmanidAnam (1) · Śloka 1

அத ராஜயக்ஷ்மக்ஷதக்ஷீணநிதாநம் | வேகரோதாத் க்ஷயாச்சைவ ஸாஹஸாத்விஷமாஶநாத் | த்ரிதோஷோ ஜாயதே யக்ஷ்மா கதோ ஹேதுசதுஷ்டயாத் ||௧||

ராஜயக்ஷ்மரூபேஷு பித்தாத்ரக்தஸ்ய சாகம இதி வசநாத்ரக்தபித்தாநந்தரஂ யக்ஷ்மநிதாநம்| சிகித்ஸோபயோகிவிப்ரகஷ்டஂ காரணஂ சதுர்விதமாஹ– வேகரோதாதித்யாதி| வேகோऽத்ர வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ, ந து ந வேகாந்தாரணீயோக்தாநாஂ ஜம்பாதீநாஂ ஸர்வேஷாம்| யதுக்தஂ சரகே– “ஹ்ரீமத்த்வாத்வா கணித்வாத்வா பயாத்வா வேகமாகதம்| வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ நிகஹ்ணாதி யதா நரஃ||” (ச. சி. அ. ௮) இத்யாதி| க்ஷயாதிதி க்ஷீயதே அநேநேதி க்ஷயஃ, தேநாதிவ்யவாயாநஶநேர்ஷ்யாவிஷாதாதயோ தாதுக்ஷயஹேதவோ கஹ்யந்தே| ஸாஹஸாதிதி ஸாஹஸஂ பலவத்விக்ரஹாதிருரஃக்ஷதஹேதுத்வேந காரணம்| விஷமாஶநாதி ஸுஶ்ருதோக்தத்வாதஶாஶநப்ரவிசாரவ்யதிரேகேணோபயோகஃ, தஸ்ய ஶீக்ரஂ ஸ்ரோதோரோதகத்வாத்| உக்தஂ ஹி சரகே– “விவிதாந்யந்நபாநாநி வைஷம்யேண ஸமஶ்நதாம்| ஜநயந்த்யாமயாந் கோராந் விஷமா மாருதாதயஃ|| ருத்த்வா ஸ்ரோதாஂஸி தாதூநாஂ வைஷம்யாத்விஷமஂ கதாஃ| தோஷா ரோகாய கல்பந்தே புஷ்யந்தி நச தாதவஃ||” (ச. சி. அ. ௮) இதி| த்ரிதோஷ இதி மிலிதத்ரிதோஷஜ ஏக ஏவ, நது காரணபேதாதநேகஃ| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஏக ஏவ மதஃ ஶோஷஃ ஸந்நிபாதாத்மகோ யதஃ| உத்ரேகாத்தத்ர லிங்காநி தோஷாணாஂ நிபதந்தி ஹி||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இதி| நநு, வேகரோதாதயோ வாதஂ ப்ரகோபயந்தி, தஜ்ஜநிதோ யக்ஷ்மா கதஂ த்ரிதோஷஜ இதி சேத்? உச்யதே– வாதப்ரகோபாதேவாக்நிதுஷ்ட்யா கபபித்தயோரபி ப்ரகோப இத்யாஹுஃ| ஹேதுசதுஷ்டயாதித்யநேநாஸங்க்யேயா அபி ஹேதவ உக்தசதுஷ்டயேऽந்தர்பவந்தீதி தர்ஶயதி| ஶோஷாதிநாநாஶப்தவாச்யத்வேந சாஸ்ய ஸுஶ்ருதேऽந்வயமகார்ஷீத்| யதா– “ஸஂஶோஷணாத்ரஸாதீநாஂ ஶோஷ இத்யபிதீயதே| க்ரியாக்ஷயகரத்வாச்ச க்ஷய இத்யுச்யதே புதைஃ|| ராஜ்ஞஶ்சந்த்ரமஸோ யஸ்மாதபூதேஷ கிலாமயஃ| தஸ்மாத்தஂ ராஜயக்ஷ்மேதி கேசிதாஹுர்மநீஷிணஃ||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இதி| வாக்படே து– “யக்ஷ்மணாஂ ராஜா ராஜயக்ஷ்மா” இத்யுக்தம் | “ராஜதந்தாதிஷு பரம்” இதி உபஸர்ஜநஸ்ய யக்ஷ்மஶப்தஸ்ய பரநிபாதஃ||௧||

Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (2) · Śloka 2

கபப்ரதாநைர்தோஷைஸ்து ருத்தேஷு ரஸவர்த்மஸு | அதிவ்யவாயிநோ வாऽபி க்ஷீணே ரேதஸ்யநந்தராஃ | க்ஷீயந்தே தாதவஃ ஸர்வே ததஃ ஶுஷ்யதி மாநவஃ ||௨||

ந கேவலஂ தாதுக்ஷயமாத்ராதேவ யக்ஷ்மா பவதி, அபி து , ரஸாதிவஹஸ்ரோதோநிரோதாதிபிரபீதி தர்ஶயிதுஂ விஶிஷ்டாஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– கபேத்யாதி| யதா த்வேவஂ ந ஸ்யாத், ததா தாதுக்ஷய ஏவ ரோகோ ந து யக்ஷ்மா| கபஃ ப்ரதாநஂ யேஷாமநிலாதீநாஂ தோஷாணாஂ தே ததா| நநு, தோஷைரித்யநேந தோஷத்ரயமுச்யதே, கபஸ்ய விஶேஷணத்வேநோபாத்தத்வாத், கதஂ தஸ்யைவாந்யபதார்தவாச்யதா? உச்யதே– ஸ்வாவயவேந விக்ரஹஃ, ஸமுதாயஃ ஸமாஸார்தஃ; யதா– பஹுவக்ஷஂ வநமிதி; ஸமாதாநவிஸ்தரஸ்து ஸுஶ்ருதே ஜேஜ்ஜடே த்ரஷ்டவ்யஃ| கபப்ரதாநதா ச வேகரோதாதிகுபிதவாதவிப்லுதாக்நிமாந்த்யாதிநா போத்தவ்யா| ரஸவர்த்மஸு ரஸவஹதமநீஷு, அத்ராதிஶப்தோ லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ| தேந ரக்தாதிவஹஸ்ரோதோரோதோऽபி போத்யஃ| அதவா ரஸகாரணதயா ரக்தாதீநாஂ ரஸதுஷ்ட்யைவ ரக்தாதிதுஷ்டிரிதி கார்திகஃ| இதமத்ர ஸூசிதம்– யந்மார்கரோதாத் ஹதயஸ்தோ ரஸஸ்தத்ரைவாவஸ்திதோ விகதோ முகேந நிஃஸரதி| யதாஹ சரகஃ– “ரஸஃ ஸ்ரோதஃஸு ருத்தேஷு ஸ்வஸ்தாநஸ்தோ விதஹ்யதே| ஸ ஊர்த்வஂ காஸவேகேந பஹுரூபஃ ப்ரவர்ததே||” (ச. சி. அ. ௮) இதி| ஏதேநாநுலோமக்ஷயோ தர்ஶிதஃ, காரணபூதரஸதாதுக்ஷயே ஸதி ரக்தாதீநாஂ ரஸகார்யாணாஂ போஷகாபாவேந க்ஷீயமாணத்வாத்| ப்ரதிலோமக்ஷயஂ தர்ஶயிதுமாஹ– அதிவ்யவாயிநோ வேத்யாதி| ரேதஸி க்ஷீணே ஸத்யநந்தராஃ ஸமீபகா தாதவஃ க்ஷீயந்தே, தத்யதா– ஶுக்ரே க்ஷீணே மஜ்ஜா க்ஷீயதே, மஜ்ஜநி க்ஷீணேऽஸ்தி, ஏவஂ பூர்வஃ பூர்வஃ தாதுஃ| நநு, கார்யபூதஸ்ய ஶுக்ரஸ்ய க்ஷயாத் கதஂ காரணபூதாநாஂ தாதூநாஂ க்ஷய இதி சேத்? உச்யதே– ஶுக்ரக்ஷயாத்வாயுஃ ப்ரகுப்யதி| யதுக்தம்– “வாயோர்தாதுக்ஷயாத் கோபோ மார்கஸ்யாவரணேந ச|” (ச. சி. அ. ௨௮) இதி| ஸ வாயுஃ ஸாந்நித்யாந்மஜ்ஜாநஂ ஶோஷயதி, ஏவஂ பூர்வபூர்வதாதூந்| தஷ்டஂ ச ப்ரத்யாஸத்த்யாऽபி கார்யஜநநஂ; யதா– அக்நிஸந்தப்தாயோகோலகஸந்நிதாநாதார்த்ரபூபாகஸ்யாபி ஶோஷஃ| ததாச ரஸஸஞ்சாரபக்ஷே ஸுஶ்ருதவசநம்– “பூர்வஃ பூர்வோऽதிவத்தத்வாத்வர்தயேத்தி பரம்பரம்| தஸ்மாததிப்ரவத்தாநாஂ தாதூநாஂ ஹ்ராஸநஂ ஹிதம்||” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௫) இதி||௨||

Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (3-4) · Śloka 4

ஶ்வாஸாங்கமர்தகபஸஂஸ்ரவதாலுஶோஷவம்யக்நிஸாதமதபீநஸகாஸநித்ராஃ | ஶோஷே பவிஷ்யதி பவந்தி ஸ சாபி ஜந்துஃ ஶுக்லேக்ஷணோ பவதி மாஂஸபரோ ரிரஂஸுஃ ||௩|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) | ஸ்வப்நேஷு காகஶுகஶல்லகிநீலகண்டா கத்ராஸ்ததைவ கபயஃ ககலாஸகாஶ்ச | தஂ வாஹயந்தி ஸ நதீர்விஜலாஶ்ச பஶ்யேச்சுஷ்காஂஸ்தரூந் பவநதூமதவார்திதாஂஶ்ச ||௪|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

பூர்வரூபமாஹ– ஶ்வாஸேத்யாதி| ஸஂஸ்ரவஃ ஷ்டீவநம்| பீநஸஃ ப்ரதிஶ்யாயஃ| மாஂஸபரோ மாஂஸபோஜநேச்சுஃ| ரிரஂஸுஃ ஸ்த்ரியஂ ரந்துமிச்சுஃ; ஏதச்ச வ்யாதிமஹிம்நா மநோதோஷாத்| ததா ஸ்வப்நேஷு காகாதிவாஹநஂ ச பூர்வரூபமேவ| ஶல்லகீ ‘ ஶராரு’ இதி க்யாதா, நீலகண்டோ மயூரஃ| விஜலா நிர்ஜலாஃ| தவோ வநாக்நிஃ| அர்திதாந் அபிபூதாந்| சகாராத்தணகேஶநிபாதாதயோ த்ரஷ்டவ்யாஃ| யதுக்தஂ சரகே– “பூர்வரூபஂ ப்ரதிஶ்யாயோ தௌர்பல்யஂ தோஷதர்ஶநம்| அதோஷேஷ்வபி பாவேஷு காயே பீபத்ஸதர்ஶநம்|| கணித்வமஶ்நதஶ்சாபி பலமாஂஸபரிக்ஷயஃ| ஸ்த்ரீமத்யமாஂஸப்ரியதா ப்ரியதா சாவகுண்டநே|| மக்ஷிகாகுணகேஶாநாஂ தணாநாஂ பதநாநி ச| ப்ராயோऽந்நபாநே, கேஶாநாஂ நகாநாஂ சாதிவர்தநம்|| பதத்த்ரிபிஃ பதங்கைஶ்ச ஶ்வாபதைஶ்சாபிதர்ஷணம்|| ” (ச. சி. அ. ௮) இதி| தத்ர ஶ்வாபதா வ்யாக்ராதயஃ||௩-௪||

Adhikarana trirUparAjayakShmaNo lakShaNam (5) · Śloka 5

அஂஸபார்ஶ்வாபிதாபஶ்ச ஸந்தாபஃ கரபாதயோஃ | ஜ்வரஃ ஸர்வாங்ககஶ்சேதி லக்ஷணஂ ராஜயக்ஷ்மணஃ ||௫|| (ச. சி. அ. ௮) |

த்ரிரூபஸம்பந்நமாஹ– அஂஸேத்யாதி| அஂஸபார்ஶ்வயோரபிதாபஃ பீடா, அஂஸோ புஜஸ்யோபரிபாகஃ, அபிதாபத்வேநைகஂ ரூபம், ஏவஂ ஸந்தாபேऽபி வாச்யம்| கரபாதயோரித்யத்ர ப்ராண்யங்கத்வாதேகவத்பாவஂ மந்யமாநாஃ காஶ்மீராஃ– ‘தாபஃ பாதகரஸ்ய ச’ இதி படந்தி, ‘கரபாதிகஃ’ இதி ச பாடாந்தரம்| ஏதத்த்ரயஂ ப்ராயோபாவித்வேந சரகேணோக்தஂ, தேநைகாதஶரூபேஷு மத்யேऽந்யதபி த்ரயஂ போத்யம்| ததாச போஜஃ– “காஸோ ஜ்வரோ ரக்தபித்தஂ த்ரிரூபே ராஜயக்ஷ்மணி|” இதி| அந்யே த்வாஹுஃ– ராஜயக்ஷ்மணி யோ ஜ்வரஸ்தஸ்யைதல்லக்ஷணமிதி; ஜேஜ்ஜடஸ்து த்ரிரூபஸம்பத்திமேவ வ்யாக்யாதவாந்||௫||

Adhikarana rAjayakShmaNaH ShaDrUpANi (6) · Śloka 6

( பக்தத்வேஷோ ஜ்வரஃ ஶ்வாஸஃ காஸஃ ஶோணிததர்ஶநம் | ஸ்வரபேதஶ்ச ஜாயேத ஷட்ரூபஂ ராஜயக்ஷ்மணி) |௬|

இதாநீஂ தஸ்யைவ ஷட்ரூபாணி தர்ஶயிதுமாஹ– பக்தேத்யாதி|௬|

Adhikarana ulbaNadoShabhedena yakShmaNa ekAdasha rUpANi (6-7) · Śloka 7

ஸ்வரபேதோऽநிலாச்சூலஂ ஸங்கோசஶ்சாஂஸபார்ஶ்வயோஃ | ஜ்வரோ தாஹோऽதிஸாரஶ்ச பித்தாத்ரக்தஸ்ய சாகமஃ ||௬|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) | ஶிரஸஃ பரிபூர்ணத்வமபக்தச்சந்த ஏவ ச | காஸஃ கண்டஸ்ய சோத்த்வஂஸோ விஜ்ஞேயஃ கபகோபதஃ ||௭|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

ராஜயக்ஷ்மணஸ்த்ரைதோஷிகஸ்யைகாதஶரூபாணி விபஜ்ய வ்யாதிப்ரபாவாஜ்ஜாயந்தே, நது ஸந்நிபாதஜ்வரலிங்கவத் ஸர்வதோஷைஃ ஸர்வாணீத்யாஹ– ஸ்வரபேதோऽநிலாதித்யாதி| ஶூலமஂஸபார்ஶ்வயோரேவ, அஂஸபார்ஶ்வயோஃ ஸங்கோச ஏக ஏவ கணநீயஃ| அபக்தச்சந்தோ பக்தாருசிஃ| கண்டஸ்யோத்த்வஂஸஃ கண்டபேதஃ; ‘உத்காஸிகா’ இதி கார்திகஃ||௬-௭||

Adhikarana yakShmiNo~asAdhyalakShaNam (8-12) · Śloka 12

ஏகாதஶபிரேபிர்வா ஷட்பிர்வாऽபி ஸமந்விதம் | காஸாதீஸாரபார்ஶ்வார்திஸ்வரபேதாருசிஜ்வரைஃ ||௮|| த்ரிபிர்வா பீடிதஂ லிங்கைஃ காஸஶ்வாஸாஸகாமயைஃ | ஜஹ்யாச்சோஷார்திதஂ ஜந்துமிச்சந் ஸுவிமலஂ யஶஃ ||௯|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) | ஸர்வைரர்தைஸ்த்ரிபிர்வாऽபி லிங்கைர்மாஂஸபலக்ஷயே | யுக்தோ வர்ஜ்யஶ்சிகித்ஸ்யஸ்து ஸர்வரூபோऽப்யதோऽந்யதா ||௧௦|| மஹாஶநஂ க்ஷீயமாணமதீஸாரநிபீடிதம் | ஶூநமுஷ்கோதரஂ சைவ யக்ஷ்மிணஂ பரிவர்ஜயேத் ||௧௧|| ஶுக்லாக்ஷமந்நத்வேஷ்டாரமூர்த்வஶ்வாஸநிபீடிதம் | கச்ச்ரேண பஹுமேஹந்தஂ யக்ஷ்மா ஹந்தீஹ மாநவம் ||௧௨||

அஸாத்யலக்ஷணமாஹ– ஏகாதஶபிரித்யாதி| ஏகாதஶபிரேபிரிதி ஸ்வரபேதாதிபிஃ கண்டோத்த்வஂஸாந்தைஃ| ஷட்பிரிதி ஸுஶ்ருதேந ஷட்ரூபாணி படிதாநி “பக்தத்வேஷோ ஜ்வரஃ ஶ்வாஸஃ காஸஃ ஶோணிததர்ஶநம்| ஸ்வரபேதஶ்ச ஜாயேத ஷட்ரூபஂ ராஜயக்ஷ்மணி||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இதி| “காஸாதிஸாரபார்ஶ்வார்திஸ்வரபேதாருசிஜ்வரைஃ” இதி து கஸ்யசித்தந்த்ரஸ்ய ஷட்ரூபாணி மாதவகரேண லிகிதாநீதி| ஏதாநி சைகாதஶ ரூபாணி ப்ராயோபாவித்வாதுக்தாநி, அந்யதமரூபபரிஹாராத்; ரூபாந்தரயோகேऽப்யேகாதஶத்வஂ ஷட்த்வஂ ச ஸ்யாதேவ, ததாஹி சரகோ நிதாநே ஏகாதஶரூபாணி படித்வா சிகித்ஸிதேऽபி வேகரோதாதிகாரணசதுஷ்டயஜே ப்ரதிகாரணஂ சதுர்தா ஏகாதஶரூபாணி படிதவாந்| யதா– “காஸோஂऽஸதாபோ வைஸ்வர்யஂ ஜ்வரஃ பார்ஶ்வஶிரோருஜா| சர்தநஂ ரக்தகபயோஃ ஶ்வாஸோ வர்சோக்ரஹோऽருசிஃ|| ரூபாண்யேகாதஶைதாநி, யக்ஷ்மணி ஷடிமாநி ச| காஸோ ஜ்வரஃ பார்ஶ்வஶூலஂ ஸ்வரவர்சோக்ரஹோऽருசிஃ||” (ச. சி. அ. ௮) இதி| ஏகாதஶவசநேநைவஂ போதயதி– ஸம்பூர்ணே யக்ஷ்மண்யேகாதஶைவ ரூபாணி பவந்தீதி| ஜஹ்யாதிதி ‘ பலமாஂஸக்ஷதே ஸதி’ இதி ஶேஷஃ| ததாச சரகஃ– “வாதவ்யாதிரபஸ்மாரீ குஷ்டீ ப்ரத்நீ சிரஜ்வரீ| குல்மீ ச மதுமேஹீ ச ராஜயக்ஷ்மீ ச யோ நரஃ|| அசிகித்ஸ்யா பவந்த்யேதே பலமாஂஸபரிக்ஷயாத்| ஸ்வல்பேஷ்வபி விகாரேஷு பிஷகேதாந் விவர்ஜயேத்||” (ச. இ. அ. ௯) இதி| ஸர்வைரித்யாதி| நநு, ஸர்வரூபாண்யேகாதஶ, ஏகாதஶாநாமர்தஂ ஸார்தபஞ்ச பவந்தி, தத்ர கதமஸ்ய ரூபஸ்யார்தத்வஂ கிம்பூதஂ வா பவதி? உச்யதே– ஏகஸ்ய ருபஸ்யார்தத்வாஸம்பவே ஷட்பஞ்சரூபயோருத்கஷ்டத்வாத் ஷட்ரூப ஏவார்தோ க்ராஹ்யாஃ| லிங்கைர்யுக்த இதி ஸம்பந்தஃ| அதோऽந்யதேதி பலமாஂஸக்ஷயாபாவே ஸதி| மஹாஶநஂ க்ஷீயமாணமித்யேகமஸாத்யலக்ஷணம், அரிஷ்டரூபத்வாத்; அதீஸாரபீடிதமிதி த்விதீயஂ, யக்ஷ்மிணோ மலாயத்தஜீவிதஸ்யோக்தத்வாத்; ஶூநமுஷ்கோதரமிதி ததீயஂ, முஷ்கஶோதஸ்ய விரேகஸாத்யத்வேந விருத்தோபக்ரமத்வாத்| ஶுக்லேத்யாதி| ஶுக்லாக்ஷத்வாதயஃ ஏகைகஶோऽஸாத்யலக்ஷணாநி||௮-௧௨||

Adhikarana yakShmiNaH sAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13

ஜ்வராநுபந்தரஹிதஂ பலவந்தஂ க்ரியாஸஹம் | உபக்ரமேதாத்மவந்தஂ தீப்தாக்நிமகஶஂ நரம் ||௧௩|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

சிகித்ஸ்யத்வமாஹ– ஜ்வரேத்யாதி| உபக்ரமேத் சிகித்ஸேத்| அகஶமித்யநேந வயஃஸ்தோऽபி ப்ரத்யாக்யாயோபக்ரம்யத இதி ஸூச்யதே| யதுக்தமந்யத்ர– “பரஂ திநஸஹஸ்ரஂ து யதி ஜீவதி மாநவஃ| ஸுபிஷக்பிருபக்ராந்தஸ்தருணஃ ஶோஷபீடிதஃ||” இதி||௧௩||

Adhikarana shoShabhedAH (14) · Śloka 14

வ்யவாயஶோகவார்தக்யவ்யாயாமாத்வப்ரஶோஷிதாந் | வ்ரணோரஃக்ஷதஸஞ்ஜ்ஞௌ ச ஶோஷிணௌ லக்ஷணைஃ ஶணு ||௧௪|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

வ்யவாயாதிஜநிததாதுஶோஷணமாத்ரேண ராஜயக்ஷ்மத்வஂ நிரஸ்யந்நாஹ– வ்யவாயேத்யாதி| யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “கேஷாஞ்சிதேவஂ ஶோஷோ ஹி காரணைர்பேதமாகதஃ| ந தத்ர தோஷலிங்காநாஂ ஸமஸ்தாநாஂ நிபாதநம்|| க்ஷயா ஏவ ஹி தே ஜ்ஞேயாஃ ப்ரத்யேகஂ தாதுஸங்க்ஷயாத்|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இதி| வத்தஸ்ய பாவோ வார்தக்யமிதி ஸ்வார்தே க்ய(ஷ்ய)ஞ்” இதி கார்திகஃ||௧௪||

Adhikarana vyavAyashoShiNo lakShaNam (15) · Śloka 15

வ்யவாயஶோஷீ ஶுக்ரஸ்ய க்ஷயலிங்கைருபத்ருதஃ | பாண்டுதேஹோ யதாபூர்வஂ க்ஷீயந்தே சாஸ்ய தாதவஃ ||௧௫|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

வ்யவாயஶோஷிணோ லக்ஷணமாஹ– வ்யவாயேத்யாதி| ஶுக்ரஸ்ய க்ஷயலிங்கைரிதி ஸுஶ்ருதோக்தைஃ| தத்யதா– “ஶுக்ரக்ஷயே மேட்ரவஷணவேதநா, அஶக்திர்மைதுநே, சிராத்வா ப்ரஸேகஃ, ப்ரஸேகே சால்பரக்தஶுக்ரதர்ஶநம்|” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௫) இதி||௧௫||

Adhikarana shokashoShiNo lakShaNam (16) · Śloka 16

ப்ரத்யாநஶீலஃ ஸ்ரஸ்தாங்கஃ ஶோகஶோஷ்யபி தாதஶஃ |௧௬| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

ஶோகஶோஷிணோ லக்ஷணமாஹ– ப்ரத்யாநேத்யாதிநா| ஶோகஶோஷ்யபி தாதஶ இதி ஶுக்ரஸ்ய க்ஷயலக்ஷணவ்யதிரிக்தேந ஶுக்ரஶோஷலிங்கேந யுக்தஃ; யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “விநா ஶுக்ரக்ஷயகதைர்விகாரைருபலக்ஷிதஃ|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இதி|௧௬|–

Adhikarana vArdhakyashoShiNo lakShaNam (16-17) · Śloka 17

ஜராஶோஷீ கஶோ மந்தவீர்யபுத்திபலேந்த்ரியஃ ||௧௬|| கம்பநோऽருசிமாந் பிந்நகாஂஸ்யபாத்ரஹதஸ்வரஃ | ஷ்டீவதி ஶ்லேஷ்மணா ஹீநஂ கௌரவாரதிபீடிதஃ ||௧௭|| ஸம்ப்ரஸ்ருதாஸ்யநாஸாக்ஷிஃ ஶுஷ்கரூக்ஷமலச்சவிஃ | (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

வார்தக்யஶோஷிணோ லக்ஷணமாஹ– ஜரேத்யாதி| கம்பநஃ கம்பயுக்தஃ| பிந்நஸ்ய ஸ்புடிதஸ்ய காஂஸ்யபாத்ரஸ்ய ஹதஸ்ய தண்டாதிநேவ ஸ்வரோ யஸ்ய ஸ ததா| ஷ்டீவதி ஶ்லேஷ்மணா ஹீநமிதி ஶ்லேஷ்மஹரணாய யத்நே கதேऽபி ந ஶ்லேஷ்மநிஃஸரணம் | ஶுஷ்கரூக்ஷமலச்சவிரிதி ஶுஷ்கரூக்ஷே யதாக்ரமஂ மலச்சவீ யஸ்ய ஸ ததா||௧௬-௧௭||–

Adhikarana adhvashoShiNo lakShaNam (18) · Śloka 18

அத்வஶோஷீ ச ஸ்ரஸ்தாங்கஃ ஸம்பஷ்டபருஷச்சவிஃ ||௧௮|| ப்ரஸுப்தகாத்ராவயவஃ ஶுஷ்கக்லோமகலாநநஃ | (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

அத்வஶோஷிணோ லக்ஷணமாஹ– அத்வேத்யாதி| ஸம்பஷ்டஸ்யேவ பர்ஜிதஸ்யேவ பருஷா சவிஃ வர்ணோ யஸ்ய ஸ ததா| ப்ரஸுப்தஃ ஸ்பர்ஶாநபிஜ்ஞஃ| க்லோம பிபாஸாஸ்தாநஂ ஹதயே, க்லோமஸ்தாநே தால்விதி பாடாந்தரம்||௧௮||–

Adhikarana vyAyAmashoShiNo lakShaNam (19) · Śloka 19

வ்யாயாமஶோஷீ பூயிஷ்டமேபிரேவ ஸமந்விதஃ | லிங்கைருரஃக்ஷதகதைஃ ஸஂயுக்தஶ்ச க்ஷதஂ விநா ||௧௯|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

வ்யாயாமஶோஷிணோ லக்ஷணமாஹ– வ்யாயாமேத்யாதி| ஏபிரிதி ஸ்ரஸ்தாங்கத்வாதிபிரத்வஶோஷலக்ஷணைஃ, அத்வநோ வ்யாயாமமாத்ரஸாமாந்யாத்| பூயிஷ்டம் அத்யர்தம், அத்வஶோஷேऽல்பாநி லக்ஷணாநி, வ்யாயாமஜே து மஹாந்தீத்யர்தஃ| ததா ‘உரஃக்ஷதகதைர்லிங்கைஃ ஸஂயுக்தஃ க்ஷதவர்ஜிதைஃ’ இதி ஸுகமஃ பாடஃ| கதாதரஸ்து– “லிங்கைருரஃக்ஷதகதஃ ஸஂயுக்தஶ்ச க்ஷதஂ விநா|” இதி படதி, வ்யாசஷ்டே ச– உரஃக்ஷதேந வ்யாயாமபாராத்யயநத்ருதயாநாதிஹேதுநா யஃ கதஃ ஶோஷஃ ஸோऽப்யேபிரேவாத்வஶோஷலிங்கைர்பூயிஷ்டஂ ஸஂயுக்தஃ, க்ஷதஂ க்ஷதகார்யஂ விநா| க்ஷதகார்யஂ து ஸுஶ்ருதே யதா– “தஸ்யோரஸி க்ஷதே ரக்தஂ பூயஃ ஶ்லேஷ்மா ச கச்சதி|” இத்யாரப்ய “பிந்நவர்ணஸ்வரோ நரஃ|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) இத்யந்தமேதாந்யேவ லக்ஷணாநி க்ஷதேऽதிகாநி, உரஃக்ஷதகாரணவ்யாயாமபாராதிகதஶோஷஸ்ய லக்ஷணமேவ பூயிஷ்டஂ யத்ததேவோரஃக்ஷதகாரணமாத்ரத்வாதத்வநோऽபீத்யர்தஃ| அதவா க்ஷதஂ விநா வ்ரணஂ விநா, உரஃக்ஷதநிமித்தபாராத்யயநாதிநாऽமாத்ரேண யஃ கதஃ ஶோஷஃ ஸோऽப்யேபிரேவாத்யர்தாத்வஶோஷலிங்கைஃ ஸமந்வித இதி ப்ரகதேந ஸம்பந்தஃ; ஸவ்ரணஸ்ய து வக்ஷ்யமாணமேவ லக்ஷணமிதி||௧௯||

Adhikarana vraNashoShiNo lakShaNam (20) · Śloka 20

ரக்தக்ஷயாத்வேதநாபிஸ்ததைவாஹாரயந்த்ரணாத் | வ்ரணிதஸ்ய பவேச்சோஷஃ ஸ சாஸாத்யதமோ மதஃ ||௨௦|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௧) |

காரணத்ரயேண வ்ரணஶோஷிணமாஹ– ரக்தக்ஷயாதித்யாதி| வேதநா வ்ரணவேதநாஃ, தாபிர்பயஶோகவந்மநஃக்ஷோபாத்வாதப்ரகோபாதேவ ஶோஷஃ| ஸ சாஸாத்யதம இதி ஸ்வார்திகஸ்தமப், யதா “யுதிஷ்டிரஃ ஶ்ரேஷ்டதமஃ குரூணாம்|” இதி| அத்ரேஷ்டநைவாதிஶாயிகப்ரத்யயேந ப்ரஶஸ்ததமத்வஸ்ய ப்ரதிபாதிதத்வாத்; அதவா யாப்யாபேக்ஷயாऽஸாத்யதமஶப்தேந ப்ரத்யாக்யேய உச்யதே, யாப்யஸ்யாப்யஸாத்யரூபத்வாத்| நநு, ஏவஂ ஸதி “கஶாநாஂ வ்ரணஶோஷிணாம்| பஂஹணீயோ விதிஃ கார்யஃ” (ஸு. சி. அ. ௧) இதி ஸுஶ்ருதேநைவோக்தஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே விருத்யதே? உச்யதே– ப்ரபலஶோஷே ப்ரத்யாக்யேயத்வஂ, நாதிப்ரபலே து சிகித்ஸாவிதாநமிதி ஸமர்தநீயம்| சந்த்ரிகாகாரஸ்து ‘ஸ சாஸாத்யதமஃ ஸ்மதஃ’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே “யாப்யாஸாத்யதமஸ்து ஸஃ” இதி படதி, சிகித்ஸாயாஂ பஂஹணவிதேரபிதாநாதிதி||௨௦||

Adhikarana sanidAnamuraHkShatalakShaNam (21-28) · Śloka 28

தநுஷாऽऽயஸ்யதோऽத்யர்தஂ பாரமுத்வஹதோ குரும் | யுத்யமாநஸ்ய பலிபிஃ பததோ விஷமோச்சதஃ ||௨௧|| வஷஂ ஹயஂ வா தாவந்தஂ தம்யஂ வாऽந்யஂ நிகஹ்ணதஃ | ஶிலாகாஷ்டாஶ்மநிர்காதாந் க்ஷிபதோ நிக்நதஃ பராந் ||௨௨|| அதீயாநஸ்ய வாऽத்யுச்சைர்தூரஂ வா வ்ரஜதோ த்ருதம் | மஹாநதீர்வா தரதோ ஹயைர்வா ஸஹ தாவதஃ ||௨௩|| ஸஹஸோத்பததோ தூரஂ தூர்ணஂ வாऽபி ப்ரநத்யதஃ | ததாऽந்யைஃ கர்மபிஃ க்ரூரைர்பஶமப்யாஹதஸ்ய வா ||௨௪|| விக்ஷதே வக்ஷஸி வ்யாதிர்பலவாந் ஸமுதீர்யதே | ஸ்த்ரீஷு சாதிப்ரஸக்தஸ்ய ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஶிநஃ ||௨௫|| உரோ விபஜ்யதேऽத்யர்தஂ பித்யதேऽத விருஜ்யதே | ப்ரபீட்யதே ததஃ பார்ஶ்வே ஶுஷ்யத்யங்கஂ ப்ரவேபதே ||௨௬|| க்ரமாத்வீர்யஂ பலஂ வர்ணோ ருசிரக்நிஶ்ச ஹீயதே | ஜ்வரோ வ்யதா மநோதைந்யஂ விட்பேதாக்நிவதாவபி ||௨௭|| துஷ்டஃ ஶ்யாவஃ ஸுதுர்கந்தஃ பீதோ விக்ரதிதோ பஹுஃ | காஸமாநஸ்ய சாபீக்ஷ்ணஂ கபஃ ஸாஸக் ப்ரவர்ததே ||௨௮|| ஸ க்ஷதீ க்ஷீயதேऽத்யர்தஂ ததா ஶுக்ரௌஜஸோஃ க்ஷயாத் | (ச. சி. அ. ௧௬) |

ஶோஷநிதாநேநைவ ஸாஹஸாதிநா உரஃக்ஷதஸ்ய ஸம்பவாத், உரஃக்ஷதேநாபி ஶோஷஸம்பவாத், ஶோஷாதிகாரே ஸநிதாநமுரஃக்ஷதமாஹ– தநுஷேத்யாதி| ஆயஸ்யத இதி ஆயாஸஂ குர்வதோ ‘நரஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ, ‘ஆயம்யதஃ’ இதி பாடாந்தரே விஸ்தீர்யமாணஹதயஸ்ய| தம்யஂ தமநார்ஹஂ வஷாதிகமேவ பலவந்தமித்யர்தஃ| அந்யஂ வா கஜோஷ்ட்ராதிகஂ, நிகஹ்ணதஃ விதாரயதஃ| ஶிலா தீர்கஶிலா, அஶ்மா ததிதரப்ரஸ்தரகண்டஃ, நிர்காதோऽஸ்த்ரவிஶேஷஃ, கிஂவா நிர்காதஃ ஶிலாதீநாஂ ப்ரேரணவிஶேஷோऽதிபலஸம்பாதிதஃ| நிக்நதஃ பராந் ஶத்ரூந் தாடயதஃ| அதீயாநஸ்ய படதஃ| மஹாநதீஸ்தரத இதி ‘பாஹுப்யாம்’ இதி ஶேஷஃ| தூர்ணஂ ஶீக்ரம்| ததாऽந்யைஃ கர்மபிஃ க்ரூரைர்மல்லயுத்தாதிபிரப்யாஹதஸ்ய, க்ரூரைரித்யத்ர ஶூரைரிதி ஶத்ருபிரித்யந்யே| ஏஷாஂ காரணாநாஂ மத்யே கிஞ்சிந்நிகிலதேஹஸ்யாயாஸகரஂ, கிஞ்சிதுரஸ ஏவேதி போத்தவ்யம்| வ்யாதிரிதி உரஃக்ஷதலக்ஷணஃ; அதவா வ்யாதிர்வாயுஃ, ‘தோஷா அபி வ்யாதிஶப்தஂ லபந்த’ இத்யாகமாதிதி ஜேஜ்ஜடஃ| உரோ விபஜ்யதே பஜ்யத இவ, பித்யதே விதார்யதே விபஜ்யதே த்விதா க்ரியத இவ; ‘விதஹ்யதே’ இதி பாடாந்தரமஸங்கதஂ, காரணாபாவாத் டீகாகாரைரவ்யாக்யாதத்வாச்ச| வீர்யஂ ஶக்திஃ| பலஂ மாஂஸோபசயஃ| ‘விட்பேதோऽக்நிவதாதபி’ இதி பாடாந்தரே அக்நிவதாத்தேதோர்விட்பேதோ பவதீத்யர்தஃ; அபிஶப்தாத் வ்யாதிமஹிம்நா விநாऽப்யக்நிவதாத்விட்பேதோ பவதீத்யாஹுஃ| துஷ்டோ வ்யாபந்நஃ; ததேவ விவணோதி– ஶ்யாவ இத்யாதி| விக்ரதிதோ விஶேஷேண க்ரந்திலஃ, ‘விபத்த’ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| ஸ புருஷஃ, க்ஷதீ உரஃக்ஷதவாந், க்ஷீயதே தாதுஶோஷமாப்நோதி| ந கேவலஂ க்ஷதாதேவ க்ஷீயதே, கிஂ தர்ஹி ஸ்த்ரீஸேவாதிநா ஶுக்ரௌஜஸோஃ க்ஷயாதபீத்யாஹ– ததேத்யாதி||௨௧-௨௮||

Adhikarana uraHkShatapUrvarUpam (29) · Śloka 29

அவ்யக்தஂ லக்ஷணஂ தஸ்ய பூர்வரூபமிதி ஸ்மதம் ||௨௯||

பூர்வரூபமாஹ– அவ்யக்தமித்யாதி| தஸ்ய க்ஷதஸ்ய லக்ஷணமவ்யக்தமப்ரகடம்||௨௯||

Adhikarana kShatakShINayorasAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30

உரோருக் ஶோணிதச்சர்திஃ காஸோ வைஶேஷிகஃ க்ஷதே | க்ஷீணே ஸரக்தமூத்ரத்வஂ பார்ஶ்வபஷ்டகடீக்ரஹஃ ||௩௦|| (ச. சி. அ. ௧௬) |

க்ஷதக்ஷீணயோரஸாதாரணலக்ஷணமாஹ– உரோருகித்யாதி| வைஶேஷிகோ விஶிஷ்டஃ காஸஃ; ஸ ச விஶேஷ உக்தோ துஷ்டஶ்யாவாதிகபஸஂயுக்தத்வஂ; கிஂவா வைஶேஷிக உத்பூதஃ| க்ஷத இதி சேதஃ| க்ஷீணே இதி க்ஷயே இத்யர்தஃ| ஸரக்தமூத்ரத்வம் ஆலோஹிதமூத்ரதா||௩௦||

Adhikarana kShatakShINayoH sAdhyAsAdhyavicAraH (31) · Śloka 31

அல்பலிங்கஸ்ய தீப்தாக்நேஃ ஸாத்யோ பலவதோ நவஃ | பரிஸஂவத்ஸரோ யாப்யஃ ஸர்வலிங்கஂ து வர்ஜயேத் ||௩௧|| (ச. சி. அ. ௧௬) |

தயோஃ ஸாத்யலக்ஷணமாஹ– அல்பேத்யாதி||௩௧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 10

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ராஜயக்ஷ்மக்ஷதக்ஷீணநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௦||

இதி ஶ்ரீவிஜரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ராஜயக்ஷ்மக்ஷதக்ஷீணநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௦||